Skip to main content

Full text of "Delphin classics"

See other formats


\l^hm^'u0^' 









^M^^K. 



,^^.^^^m^: 






'*'»A^i 



'^i^msftimp 







'iM^'**^*. 






REESE LIBRARY 



UNIVERSITY OF CALIFORNIA. 



%eceived PA 

6105 
^Accessions Nc V24 



V.105 

Varlpy- 

Pelphln c"^ assies. 



PF= 

n Southern Branch 

of the 

University of California 

Los Angeles 

Form L 1 

VAOS 



L^J 



This book is DUE on the last date stamped below 



Form L-9-15w-8,'26 



Digitized by tine Internet Arciiive 
in 2008 witii funding from 
, IVIicrosoft Corporation 



Iittp://www.arcliive.org/details/delpliinclassics105valp 



CORNELII NEPOTIS 

V I T ^ 
EXCELLENTIUM IMPERATOllU M 

VOL. r. 



CORNELIl NEPOTIS 

V I T ^ 
EXCELLENTIUM I M PERATORUM 

EX EDITIONE J. FR. FISCHERI 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 

IN USUM DELPHINI 

VARUS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

RECENSU CODICUM ET EDITIONUM 

ET 

INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENSITiE. 

7 q Q p ^! 

sj iJ <j O 



VOLUMEN PRIMUM. 



T 



LONDINI: 
CUR ANTE ET IMPRTMENTE A. J. VALPY, A. M. 

1822. 

X<^ Of THE I > 

UNIVEESITl 



So ^f ^ ^ 



HA 

61 O^ 



CONSPECTUS 



EORUM QU^ HAC EDTTIONE 



CONTINENTUR. 



NicoLAi CouRTiN Epistola Serenissirao Delphino 
Praefatio J. F. Fischeri .... 
Cornelii Nepotis Vita, ex variis auctoribus excerpta 
Testimonia et Judicia de Cornelio Nepote 
Chronologia Rerum memorabilium in Cornelio Ne- 
pote, ad Olympiadas, Urbis Conditae annos ex 
Catoriianis rationibus, quae a Varronianis duo- 
bus annis discrepant, et Christi nati digesta 
Chronologia Historiae T. Pomponii Attici . 
Cornelii Nepotis Prasfatio 



I. 


Miltiades 


II. 


Themistocles 


III. 


Aristides 


IV. 


Pausanias 


V. 


Cimon 


VI. 


Lysander 


VII. 


Alcibiades 


VIII. 


Thrasybulus 


IX. 


Conon 


X. 


Dion 


XI. 


Iphicrates 


XII. 


Chabrias 



Pag. 

1 

4 

15 

25 



51 

60 

63 

68 

84 

103 

107 

116 

122 

128 

149 

156 

164 

179 

185 



VI 



CONSPECTUS. 



XIII. Timotheus 

XIV. Datames 

XV. Epaminondas 

XVI. Pelopidas 

XVII. Agesilaus 

XVIII. Eumenes 

XIX. Phocion . . • 

XX. Timoleon 

XXI. De Regibus 

XXII. Hamilcar 

XXIII. Hannibal 

XXIV. JVJ. Porciiis Cato 

XXV. Vita T. Pomponii Attici 
Cornell i Nepotis Fragmenta quae reperiri potuerunt 

omnia, Andreae Schotti studio collecta . 
NoTiE Variorum in Cornelii Nepotis Praefationem 



1. 


Miltiadem 


II. 


Themistoclem 


III. 


Aristidem 


IV. 


Pausaniam 


V. 


Cimonem 


VI. 


Lysandrum 


VII. 


Alcibiadem 


VIII. 


Thrasybulum 


IX. 


Cononem 


X. 


Dionem 


XI. 


Iphicratem 


Xll. 


Chabriam 


XIII. 


Timotheum 


XIV. 


Datamem 


XV. 


Epaniinondam 


XVI. 


Pelopidam 


XVII 


Agesilaum 


XVII 


i.Eumenem 


XIX. 


Phocionem 


XX. 


Timoleonta 



Pag. 

191 

198 
216 
234 
242 
255 
276 
283 
292 
298 
805 
329 
335 

375 
399 
407 
429 
453 
4.59 
471 
480 
487 
512 
520 
529 
543 
548 
5.54 
561 
576 
591 
597 
608 
619 
623 



CONSPECTUS. All 

Pag. 

Notae Variorum in xxi. Reges . . 628 

XXII. Hamilcarem . . 636 

XXIII. Hannibalem . . 643 

XXIV. M. Porcium Catonem 668 

XXV. T. Pomponium Atticum 676 

Fragmenta . . 700 

Recensus Editiondm Cornelii Nepotis . . 721 

Recknj^is Codicum Mss. Cornelii Nepotis qui in 

Bibliothecis Britannicis asservantur . . 745 

Index in Corn. Nepotem, a Jo. Andrea Bosio 

confectus .... . i 



SERENISSIMO PRINCIPI 

DELPHINO 



Jamdudum injuria temporura Patria sua profugi viri 
totius Antiquitatis illustrissimi toto orbe terrarum circum- 
spiciunt, ad quern confugere possint, Princeps Serenis- 
SIME : nee hactenus facile invenerunt, qui et in eo dignitatis 
aut potestatis apice constitutus esset, cujus sub clientela 
securi quiescerent ; et qui linguarum ac literarum satis 
peritus, ut se Romana lingua loquentes intelligeret, atque 
adeuntes se benigno vultu exciperet. In Te uno utrumque 
feliciter inveniunt, Princefs Illustrissime. Te enim 
veluti nascentem Solem intuentur, ex cujus lumine novum 
sibi splendorem contrahant, et sub cujus felici aspectu nihil 
araplius leformident. Se Tibi sua lingua, licet extranea, 
non minus notos et familiares fore confidunt, quam si nos- 
tra vernacula loquantur. Ex Graecia, Asia, Sicilia, Africa, 
Italia profecti, in Augustissimam totius orbis Aulam ingre- 
diuntur, ut inter tuos Aulicos ipsos admittere non dedigne- 
ris. Sed quia varii variis Unguis, pro regionum diversitate, 
uterentur; Cornelium Nepotem Interpretem nacti sunt, 
cujus unius ore se manifestent, variam vitae suae fortunam, 
et praeclarissima turn belli cum pacis facinora exponant. 
Congenitas sibi dotes tuis, velut in obsequium, offerunt : 

Ddph. et Vnr, Clas. Kep. A 



2 EPISTOLA. 

Miltiades summam humanitatem et comitatem ; Themis- 
tocles artis militaris peritiam et solertiara ; Aristides justi- 
tiara ; Alcibiades egregiam corporis formam, et animi mag- 
nitudinem ; alii alia tuos ob oculos ponunt. Sed ea omnia, 
eximia licet, et omnium sseculorum retroactorum celeber- 
rima, tuis tamen, turn corporis cum animi, virtutibus longe 
esse postponenda fatentur : neque tam, ut Te doceant, 
quam ut ipsimet doceantur, conspectum tuura ambiunt. 
Ferunt quidem secum plurimas togae militiaeque artes ; 
varias prae mauibus suis palmas gestant, caputque suum 
multis laurels redimitum exhibent. Sed quid haec omnia si 
cum praestantissimis Ludovici Magni Patris tui virtutum 
exemplis conferantur? si cum ejus triumphis, bellique 
facinoribus componantur ? An negabit aliquis Te in obsi- 
dione Dolensi, ad quam Illustrissimo ac Sapientissimo 
MoNTAUSERio Ducc et Rectore profectus es, longe plura 
ab Augustissimo tuo Parente didicisse, quam in evolvendis 
omnibus veterum saeculorum monumentis ? Cum enim Te 
urbis moenia circumducebat ; cum Tibi inter ignes et tela 
hostilia castrensium operum raunitiones ostendebat, nonne, 
quemadmodum et olim suum lulum .^Eneas, his te verbis 
compellare videbatur: 

* Disce, puer, virtutem ex me, verumque laborem V 
Ita est sane ; nee, si illud ex ejus ore non profluebat, 
impavidus illius animus, perpetuus ac indefessus labor 
conticescebant. Patrem verbo et exemplo docentera audie- 
bas ; hi verbis tantura decent. Audis ipsos multa narrantes ; 
at Regem plura et majora facientem vides. Praeterea, quid 
his in lUustribus Viris invenias, quod non in Illustrissimo 
Duce MoNTAUSERio longe excellentius jampridem inve- 
neris? Nonne Miltiade humanior, Themistocle peritior, 
Aristide justior, vitae integritate Phocione clarior; unus 
denique omnibus praestantior ? Quatuor olim viri apud 
Persas educandis futuris Regni haeredibus pra^ficiebantur : 
ex quibus qui sapientissimus, res sac i as ac politicas Prin- 
cipem edoccbat ; qui justissimus, ab omni mendacio et dis- 
simulatione, tanquani a vitiis regie sanguine indignis, aver- 



EPISTOLA. 3 

tebat ; qui moderatissimus, in omnes voluptatum illecebravS 
ipsi odium instillabat ; qui fortissimus, animum Principis 
adversus omnia pericula confirmabat. Quis nescit autem 
quatuor illos Principum Persarum Moderatores in uno 
Duce MoNTAUSERio contineri ? Si sapientiam quaeras, 
quis eo sapientior ? Sijustitiam, quisjustior? Si tempe- 
rantiam, quis moderatior ? Si denique fortitudinem, quis 
generosior, quis manu fortior ? 

Non habet ille parem, quem tot de millibus unum 

Rex voluit Gnato moribus esse Ducem. 
Qnique Phrygum excidio quondam formavit Achillem, 

Quanquam par Superis, est tamen ille minor. 
Nam quantum tener hie Pelidem vincit Alumnus, 

Tantum ille -i^^monio praestat ubique Seni. 
Scilicet ut Magnum Lodoicum Gnatus adaequet 

Unus hie a Magno Rege legendus erat. 
Non ergo illi Cornelii Nepotis Viri illustres ad te ac- 
cedunt, Princeps Serenissime, quasi Doctores ; sed 
futurorum tuorum operum Admiratores ; non Emendatores, 
at praestantissimarum dotiura ^Emulatores : quos si be- 
nigne admiseris, atque tui magni Nominis umbra tutos esse 
volueris, neque exilium suum, neque cetera reflantis fortunae 
incommoda quae olim passi sunt, recordabuntur. Nee in- 
gratum omnino fore confido primum illud obsequii speci- 
men, quod, quantum in se est, submisse ac fideliter tibi 
devovet ac consecrat, 

Celsitudinis TUiE 

Humillimus, obsequentissimus, 
ac fidelissimus Servus, 

N. COURTIN. 



LECTORI BENEVOLO 

s. 
JOH. FRIDER. FISCHERU8. 



QvjE Justini, aliorumque scriptorum veterum Latinorum, 
sancta et veneranda monumenta violare sustinuerunt im- 
purge manus atque profana ingenia Minellii, Junqneri, eo- 
rumque similium : ea Cornelii quoque Nepotis pulcherri- 
mas elegantissimasque Vitas imperatorum Grsecorum' com- 
mentis puerilibus et inficetis deturpare atque contaminare 
ausa sunt ; quas etiam ornari omnibus modis illuminarique 
oportebat. Quae stulta istorum hominum atque impudens 
audacia commovere cupidissimum quemque doctrinae anti- 
quaj ac solicitare eo magis debet, quo majorem illius culpa 
perniciem, quo plures pestes, quo graviores calamitates, 
fundo, ut ita dicam, bonarura literarum illatas semper esse 
legimus, atque etiamnura inferri tristes videmns. Cujus 
quidem rei causae in promtu sunt, neque abditae, credo, et 
contectae. Etenim cum Vitae ilia?, non minus quam reliqui 
priscorum Romanorum libri, fere a pueris atque adolescen- 
tulis, qui linguae sibi Latinae notitiam volunt comparare, 
legantur, et vero etiam debeant quam studiosissime legi : 

NOTiE 

' Altera pars operis Nepotis com- nor. v. Hannibal. 13. 4. Extant 
plexa erat vitas iinperatonun Roma- Cato et Atticiis. 



PRyEFATIO J. F. PISCHERI. 5 

quid putemus fieri posse facilius, quam ut obscura stultitia 
istarum notarum, quae nihil minus quam sententiam libro- 
rum aperiant, rejecti et deterriti adolescentes, prgesertim 
capitaliores, aeterno literarum Latinarum capiantur fastidio ? 
Deinde si verba lectissima et nitidissima et purissima vete- 
rum, si gravissimas gratiaeque plenissimas sententias, vi- 
deant verbis tarn impuris et sordidis et inquinatis, tam 
abjectis et ineptis, tam inconditis et ne Latinis quidem, 
obrutas efFerri : nonne videatur esse vehementer timendum, 
ne tirones Latini sermonis deducantur eo, ut de ipsa doc- 
trina elegantiaque scriptorum sentire tenuiter maleque ex- 
istimare incipiant ? Cum porro Minelliana iuterpretandi 
ratio sit ejusraodi, ut vel tardissima earn ingenia possint 
mensium baud multorum spatio assequi : nonne periculum 
esse arbitremur, ne facultas enarrandi scripta veterum om- 
nis, quae tam facile scilicet et sine ullo negotio parari ab 
cujuslibet ingenii hominibus possit, contemnatur ? nonne 
valde metuendum sit, ne Grammatici, quorum doctrina, 
sicuti Grammatistarum, scientia vulgaris Grammaticae sola 
videatur contineri, inepti homines ab ineptis indoctisque 
Tigelliis ^ ferantur ? nonne fenestram ea re juventuti ad 
negligentiam, ad desidiam, ad pigritiem, patefieri censea- 
mus? nonne vero tristi superiorum temporum memoria 
admoniti vereamur, ne Grammatica, hoc est, ars disciplina- 
que iuterpretandi veteres auctores vera et recta, neglectum 
tandem istum despectumque indignum sui ultura graviter 
et vindicatura sit omnium disciplinarum bonarum et artium, 
atque religionis adeo integrae nee contaminatae omnis, fuga 
misera atque repentino interitu? Quo magis, cum ador- 
nanda erat nova Vitarum elegantissimi Nepotis editio, 
faciundum putavi, ut notis Stubelianis, pestibus, ut demon- 
stravi, literarum capitalibus, pulsis et tanquam jugulatis, 
reviviscere juberem ac redire eas, quibus planissime decla- 
raretur, quam longe lateque pateret doctrina Grammatico- 

NOTvE 

* V, Cic. ad divcrsos vii. epist. 24. 



6 PR.EFATIO 

rum ; quara acri illi judicio, quam emunctis naribus, prae- 
diti, quam incredibili cognitione omnis memoriae et anti- 
quitatis, quam magna, quam accurata, quam perfecta, 
scientia linguarum veterum, instructi esse deberent; quae 
bona, quae dotes, sine acerrima industria et diligentia, sine 
maximo plurimorum annorum usu, non venirent : ut et 
acuerentur studia tironum, et ab ipsa Grammatica omnis 
contemtus, omnes contumeliae, defenderentur removeren- 
turque quam longissime. 

Sed quo melius de bonitate utilitateque editionum Nepo- 
tis statui et judicari possit ; animum induxi ostendere, ut 
nuper in Justino feci, e quibus libris fluxerit unaquaeque 
carum ; an et quam diligenter inspexerit scriptos Editorum 
quisque libros ; quam curam, quam fidem, praestiterint in 
reddendis et recensendis Cornelii verbis ; an forte et quas 
conjecturas inculcarint, ut fit, atque inferserint. Dicam 
vero primum de libris scriptis, quibus quidem Editores con- 
stet usos esse : deinde editos quoque lustrabimus. Quod 
si non attigero omnia, quod mihi etiam usu venit in historia 
librorum Justini contexenda :^ cogitent velim lectores aequi, 
perquam raro se hoc in genere omnia offerre in tempore ; 
quod vel Fabricii et Metarii, diligentissimorum hominum, 
exemplum plane doceat ; ct nos in digerendis enarrandisque 

not;e 

' Quae nobis postilla de libris Jus- eum editurum. In bibl. GoUiana est 

tini indagare licuit, ea haec sunt. Ms. Justini: vid. catal, Mss. Et in 

Praeter scriptos Codices, quos com- bibliotheca Guelferbytana accepi ab 

memoravimus, laudatnr Codex Duis- Heusingero meo, Viro magnae doc- 

burgensis a Duquero ad Flor. i, 20. trinac summEeque humanitatis, ex- 

1. 1.26. 6. et III. 21. Let 13. : duo tare, inter Gudianos, duo, alterum 

Dorvilliani ab Audendorpio, cum ad membranaceum, saeculo, ut videtur, 

Frontinum Strateg. p. 38. et alibi, xiii. scriptum: alterum chartaceum, 

turn ad Caesaris Commentaries pas- saeculi xv. partum. add. Sclielhorn. 

sim. Ab ipso quoque Dorvillio ad amoenitatt. litem torn. v. p. 193. sq. 

Charit. p. 562. ubi tres memorat In cadem bibliotheca sunt quoque 

Mss. Justini ; in Obss. miscell. vol. editionis Zaroti et Sabellici exempla. 

V. torn. 3. pag. 13. Nam Dorvillinm lis autem, qui Justini locos pravos 

esse auctorem illarum notarum, pa- corrigere conati sunt, addi debent 

tet ex eod. vol. p. 299. ubi locum ex surami Viri, Trillerus, Christi, Cru- 

Charitone profert, ct se, promittit, sius, et Joh. Mich, Heusiugerus. 



J. F. FISCHERI. 7 

iis, quae cognoscere et congerere licuit, diligentiam probasse, 
certe voluisse probare. 

Italiae bibliothecas non reperio suppeditasse ad emen- 
dandas Nepotis Vitas Codices scriptos multos, prgeter eos 
e quibus primae illarum editiones, tanquam rivi e fontibus, 
deductae fuere. Magius quidem, de cujus in Cornelium 
meritis deinde dicemus, usus est libris scriptis duobus ; uno 
proprio, quem membraneum vocat;'^ alieno altero, quem 
pertinuisse ostendit^ ad bibliothecam Coenobii, quod ab 
divo Antonio appellatur, Venetam:'^ de quorum librorum 



NOT^ 



'^ Ad Milt. 4. 

5 Ad Eunien. 6. S.Han. 13. 1. Cat. 
I. 1. et in epistola de jetate Cornelii 
Nepotis ad Gregorinm Angeleriiim 
et Paiiliim Liginni, Anglarienscs. 

<5 Cod. Ms. Ven. v. Mag. ad Mil- 
tiad. 4. 4. [Aliorum codd. Mss. 
notitiam addere jnvat. Lucae in E- 
truria in aedibus PP. S. Mariae Curtis 
Orlandigorum est in cod. chart, saec. 
XV. in fol. niin. jEniilii Probi (Corne- 
lii Nepotis) de excellentibus ducibusex- 
terarum gentium liber. V. Franc. An- 
tonii Zachariae — iter literarium per 
Italiani ab ann. 1753. ad ann. 1757. 
Venetiis. 1762. 4. pag. 24. Mantuae 
in cod. niembran. Capilupiano in 8. 
sub exituni saeculi xv. scripto sunt 
vitae Cornelii Nepotis cum duobns 
fraguientis epist. Corneliae, matris 
duorumGracchorum. V. Catalogode' 
codici Mssti della famiglia Capilupi 
di Mantova, illnstrato dall' Abate 
Don Giovanni Andres. Mantova, 
1797. 8. pag. 10. sq. Taurini in 
cod. 297. membran. saec. xv. quon- 
dam regiae bibl. fol. i. Titi Pompo- 
nii Attici vita ex Cornelio Nepote. 
V. catal. codd. Mss. bibl. regii Tau- 
rinensis Athenaei, auct. Jos. Pasini, 
Anton. Rivautella et Franc. Berta. 
Taurini, 1749. fol. p. 82. Paris, in 
bibl. publ. secundum catalog, codd. 
Mss. bibliotb. regiae, part. iii. toni. 



IV. in cod. 5826. nr. 6—8. vita Pom- 
ponii Attici; it. Catonis, auctore 
Cornelio Nepote ; ejusdem sive JE- 
niilii Probi liber de excellentibus du- 
cibus exterarum gentium. — in codd. 
5831. nr. 9. et 8534. vita Pomponii 
Attici.— in codd. 5827. et 6143. de 
excellentibus Grasciae ducibus et ex- 
terarum gentium. In quinque codd. 
est liber de viris illustribus, perpe- 
ram Cornelio Nepoti tributus. In 
catalogo librorum Msstor. Angliae et 
Hibernias, Oxon. 1697. fol. torn. i. p. 
96. nr. 291. Corn. Nepos Cantabri- 
giae in coll. S.Trinitatis. — tom. it. p. 
3. nr. 46. in codice eccl. S. Petri 
apnd Eboracum. De Vossianis, nunc 
Leidensibus, codd. ipse Fischerus 
postea egit. In illo autem catalogo 
citantur tom. ii. p. 65. nr. 2438. P. 
67. nr. 2556. et p. 68. nr. 2570. turn 
inter codd. quoque Vossianos p. 70. 
nr. 2755. ^miliiis Probus Lambini 
cum emendationibus et notis Mss. 
ac p. 72. nr. 2877. Cornelius Nepos 
Savaronis, Scaligeri manu notatus. 
Pag. 90. nr. 4611. Corn. Nepos, inter 
codd. Franc. Bernardi. Pag. 228. 
nr. 7535. inter libros Eduardi Ber- 
nardi Latinos cum veteribus exem- 
plaribus collatos. Auctore Bern, de 
Montfaucon in Bibliotheca bibliothe- 
caruni Mssrtorum nova, tom. i. p. 366. 
D. in Bibl. Laurent. Medicea, histo- 



O PRyEFATIO 

antiquitate et bonitate existimari a nobis eo minus potest, 
quo pauciores ex lis prolatas a Magio 7 lectiones videmus. 
Videtur tamen uterque liber omnes continuisse Imperatorcs, 
excepto Attico: in cujus Vita enarranda et explicanda ea 
contigit felicitas magno illi Ernstio, ut e bibliotheca Medi- 
cea nobili, Ferdinandi tertii, Etrurias principis, jussu et 
auctoritate, acciperet^ libros manu scriptos duo: qui ab 
eo Medicei dicuntur. Ille ipse autem Ernstius in recensen- 
dis Vitis ceteris adhibuit Codicem membranaceum propri- 
um, quern in Gallia Aureliae emerat,' et cujus lectiones cum 
lectionibus duorum librorum Bavaricorum ' fere convenire 
cognovimus. Hos quidem e bibliotheca Monacensi turn 
instructissima dederat Maximilianus, Bavarise princeps, 
Oberto Gifanio, Jurisconsulto, cujus paucos similes fert 
aetas nostra. Ab Gifanio * deinde venerunt in manus Gas- 
peris Schoppii, Franci, popularis mei, qui eos non solum 
diligenter cum exemplo editionis Ingelstadiensis ann. 1593. 
commisit, verum multas etiam ex iis lectiones in Verisimi- 
lium libros J conjecit.'^ Schoppii exemplar cum postea 
nactus esset Michael Picartus, Francus ; et ipse emendare 

NOTiE 

riarum Latinarum Cornelii Nepotis * Cornelil Nepotis opuscula et frag- 
vita Attici: Catonis compendiosa menta diligenter ex vett. codd. col- 
vita. Pag. 512. E. in bibl. Anibros. lecta et eniendata : in eadem coni- 
Mediolan. vita Attici.] mentarii.' Jungermann. in notis ad 
^ Conimemorat Magius cod. Ms. Jul. Pollucis Onomastic. i. segm. 65. 
Arlenii in Miscell. iv. cap. 15. p. p. 43. ed. Hemsterhus. laiidat illos 
1432. torn. II. Thesauri Gruter. Gifanii commentar. additque non- 

* Vid. notae Ernstii ad Att. 1. 1. et dum vero illos esse editos. 

7. 2. 3 Lib. I. 20. lib, ii. 3. 10. lib. iii. 

9 Vid. Ernstins ad Milt. 3. 4. : ad 4. 8. 12. 20. lib. iv. 2. 8. 14. 18. Edita 

Themist. 1. 1. : ad Alcib. 10.5. sunt Verisimilia Schoppii primum 

* Vid. Ernstius ad Epam. 2. 5. Noribergap. octonis A. €. ciaiaxcvi. 

* Ipse scripsit se Hubertum in cum haberetSchoppius annos viginti. 
epistoHs ad Lipsium in vol. i. Syllo- Iterum Amstel. 1662. 8. 

ges Burmann. ubi p. 342. dicit, ' se ''■ V. Schoppii praef. ad Verisimilia, 

aliquid parare in hunc ' (Corneliuni et Verisimil. lib. i. cap. 20. p. 70. sqq. 

Nepotem.) Atque in indiceoperum, Is vero postea se vocavit Scioppium. 

quae in Ms. Hubertus Giphanins re- Vid. Epist. Ritterhusii ad Scaliger. 

liquit, (iu Schelhornii Amoenitt. lite- p. 335. torn. ti. Syllog. epistol. Bur- 

rariis torn. xii. p. 591.) noniinantur mann. 



J. F. FISCHERI. 9 

nonmilla inde Nepotis loca in Periculis Criticis ^ instituit. 
Sed quia Schoppius non distinxit satis et secrevit unura 
Codicem ab altero, quia eos simpliciter membranas vocat: 
opera sua certe et manu non multum sublevasse debet ex- 
istimari posterorum studia. Et quoniam coepimus dicere 
de Germaniae liberalitate in Nepotem : age, quos alios orbis 
noster libros scriptos benignus concesserit ejusdem Editori- 
bus, videamus. Atque Schefferus quidem, cui non videatur 
merita sua in bonas literas veliementer eo auxisse, quod 
passus est Boeclerum, cum IVepotem tertium ederet, scripto 
Codice uti ? quem optimas fuisse nota?, lectiones ex eo ex- 
cerptae satis declarant. Complexus est Imperatores, praeter 
Atticura, omnes ; fueratque a Sebastiano Mugio, prime 
domino, cum Stephanianae editionis exemplo diligenter col- 
latus. At veliementer dolendum est, Boeclerum cum inhu- 
manitate sua, turn etiam negligentia, causam conquerendi 
justam Schefl'ero dedisse : nam nee fassus est uspiam Boe- 
clerus, a quo acceperit Codicem ; nee curiose satis ejus lec- 
tiones enotavit. Quare si eum ipse denuo contenderet cum 
libris editis, et vel neglecta a Boeclero proferret, vel per- 
peram maleque laudata ab eodem emeudaret, se laborem 
suscepturum Schefierus speravit nee ingratuni studiosis nee 
inutilem. Fecit utrumque in Adversariis suis,"^ quibus, post 
mortem ejus, Belgae ditarunt sua Miscellaneorum Vo- 
lumina.7 Lectiones bujus Codicis, qui cum Boecleri- 
anus, tum SchefFerianus a possessore, dicitur, reperi rare 
discrepare a lectionibus libri Leidensis primi, ^ Vos- 
siani secundi,^ de quibus infra erit dicendi locus, et 

NOTiE 

5 CIO. Pericula Critica Picarti, turn codicem fuisse Seb. Miigii. 
Professoris artiuni Altorpini, iterum ^ V. c. x. 9. 1. xiv. 1. 4. et4.5. etc. 
prodienint, ciira Job. Sauljeiti, qua- ^ V. c. viii. 2. 7. x. 8.4. et 9. 2.xi. 
ternis Helraa;stadi A. C. ci3i3CLXiii. 1. 4. xii. 1. 2. xiv. 5. 4. et 5. 5. et 
post primam editionem quinto et 10. 1. et 11. 2. xv. 1. 1. etc. Discre- 
quinquagesinio. pant tamen nonnunquam. Vid. xii. 

6 C, 14. et c. 24. 3. 3. xni. 3. 5. xiv. 6. 1. et 11. 3. 

7 Vol. 8. p. 432-438. vol. 9. p. 196- xv. 4. 5. et 8. 5. etc. Conveniunt Mss. 
212. In vol. 9. p. 197. annotat, is- Ax. Voss. 2. et Boecl. xvi. 5. 5. etc. 



10 PRiEFATIO 

Axeniani Codicis : ita ut unus saepe corrigi ex altero'° recte 
possit. Axenianus liber nomen habet a Petro Axenio illo, 
qui fabellas Pseudopheedri animadversionibus illustravit. 
Contenderat eum cum ceteris libris Job. Frider. Nodius, 
Sleovicensis theologus, lectionesque ejus communicavit 
cum Job. Michaele Heusingero, viro doctissimo. Pleraeque 
illi communes sunt, ut modo demonstravimus, cum Vossia- 
no secundo, Boeclerianoque, Codice : multae tamen etiam 
proprise, eaedemque apprime bonae, et procul dubio verae ;* 
ita, ut Heusingerus, judex harum rerum in primis intelli- 
gens, non temere fidei illius et auctoritati plurimum tri- 
buisse videatur. Atque hactenus de libris Cornelii scriptis, 
quos Germanorum bibliothecae Editoribus Vitarum ejus 
suppeditarunt. Praeter eos alius fuit, quem tamen nondum 
puto a quopiam consultum esse, in bibliotheca Ufenbachi- 
ana,^ membranaceus, saeculo circiter quarto decimo scrip- 
tus, Maio judice. Constat foliis sex et octoginta forraae 
octopertitae ; complectiturque, praeter epistolae Gracchorum 
matris particulas. Vitas omnes, ita tamen, ut Atticum se- 
quatur Vita Catonis, sicuti in libro Mendosiano. Est etiam 
in bibl. Guelferbytana cod. Ms. membranaceus, nondum 
coUatus, qui astatem habere videtur annorum circiter quin- 
gentorum. De eo vid. Heusinger. [in comment, de Nepote 
Cornelio bene merendi aliquot subsidia biblioth. Guelpher- 
bytanae, adjecta Fl. Mallii Theodori de metris libro, 
Lugd. Batav. 1760. 8. pag. 117. sqq. quem is codicem 
valde laudat.] Cod. Thottianus, (fuit enim quondam in 
bibl. Comitis de Thott,) copiose describitur a Jo. Henrico 
Schlegel [in disp. inscripta : In Cornelium Nepotera Ob- 
servatt. criticae et historicae. Hauniae 1778. 4. cap. iv. 
pag. 23. sqq.] Sequitur, ut videamus, quos quotve libros 
manu scriptos reliquae humanae civitates praebuerint Edito- 

NOTJE 

'° V. c. Han. 10. 1. Ms. Boecl. ha- colunt Leucosyri.' Phoc. 4. 1. ' per 

bet exercHu : sed emendanduni est e jetatem.' 
Ms. Leid. l.exercuit. * Vid. bibl. Ufenbacli. Mss. P. 4. 

' V. c. Cim. 2. 5. ' qua ad meri- p. 220. n. 160. 
diem pcrtinet.' Dat. 1. 3. ' quam 



J. F. FISCHERI. 11 

ribus Vitarum Cornelii. Hispania quidem taiitummodo 
unum dedit, sedmembranaceum,eundemquebonum, quam- 
vis non adeo antiquum, utpote saeculo quinto decimo scrip- 
turn : quern multis locis convenire cognovi cum Vossiano 
tertio.' Dominus ejus fuerat Franciscus Mendosaeus, 
Burgensis : unde et Burgensis liber nominatur a nonnullis, 
maxime a Magio, qui''- eo usus est non minus, quam postea 
Andreas Schottus : quare nobis eum cum Bosio et aliis licu- 
isset etiam Schotti Codicem appellare. Fuerunt in eo omnes 
Vitae, ita tamen ut Vita Catonis Attico non praeposita, ut 
in plerisque libris, sed postposita, compareret. Paulo li- 
beralior in Nepotem voluit esse Britannia : contulit enim 
ad ornandas ejus Vitas duo Codices : quorum alter Canta- 
brigiae est in bibliotheca Collegii Trinitatis ; alterum Oxo- 
niae possederat Franciscus Bernardus, artis medendi doctor. 
Lectiones excerptae ex utroque leguntur in editione Oxo- 
niensi, sed, Staverio auctore, perpaucae, ut vel haec earum 
paucitas timere nos jubeat, ut Codices ipsi diligenter satis 
et curiose fuerint excussi. Sed summae hoc in genere dili- 
gentiae laus debet sine ulla controversia Petro Danieli* 
tribui, qui Codicis sui lectiones ipse in margine exempli 
Longoliani scripserat. Quae nisi auctoritate magni illius 
Bongarsii ad calcem editionis Francofurtensis positae fuis- 
sent, fortasse Bosius et alii non tarn felices fuissent in tol- 
lendis sanandisque multis Vitarum Cornelii mendis atque 
vulneribus. Major tamen industria et diligentia comparet 
in prioribus Imperatoribus, inde a Miltiade ad Agesilaum 
usque, quam in ceteris : nam ex Eumene quidem, Hamil- 
care, et Hannibale, vix dua3 vel tres lectiones enotatae sunt » 
e Phocione, Timoleonte, Catone, Attico, plane nullae. 
Quod quis est, cui non suspicioncm moveat. Vitas illas om- 
nino abfuisse ab hoc Codice ? Neque vero hie unus liber 

NOT^ 

' Vid. II. 7. 2. IV. 2. 5. et 4.5.vi. 3. moth. 3. 3. 4. 1. 
5. XX. 1.5. xxiii. 2. 3. 5 V. Samniaith. Elogia Gallon 

♦ Vid. ad Miltiad. 4. 4. Cim. 2. i. 9. 
4. Alcib. 10. 4. Ellin. 6. 3. TU 



12 . PRjEFATIO 

est, cujus usu Gallia sibi Nepotem ejusque Editores de- 
vinxit. Nam Savaroni quidem, cum animum appulisset 
ad enarrandas explicandasque Vitas Nepotis, licuit consu- 
lere Codices scriptos integros tres. Duo e bibliotheca Pu- 
teani acceperat: quorum unus Bononiae saeculo quinto de- 
cimo scriptus erat ; alter fuerat Gifanii, e quo, ut ipse Gi- 
fanius multas lectiones cum in Lucretiano Indice, turn in 
Observationibus linguae Latinae, ita etiam Schottus in notis, 
protulit.*^ Uterque, in primis Gifanianus, bonge est atque 
spectatae fidei, Schoppio ac Bosio^ judicibus. Tertium 
donarat Savaroni Vibertus Moguinus, Ecclesiae Claromon- 
tanae Canonicus et Syndicus. Huic ipse Savaro primas 
detulit f nee modo eleganter eum scriptum fuisse docet, 
verum etiam integriorem longe emendatioremque duobus 
superioribus. Prseter hos Codices idem ille Savaro totidem 
scriptos libros adhibuit in recensenda Attici Vita : quorum 
primi quidem ipse fuerat possessor; alter pertinuerat ad 
Gifanii bibliothecam ; tertius e museo Petri Petavii vene- 
rat. Sed ut in augendis multis aliis auctoribus utriusque 
linguae, ita etiam in Nepote ornando, Belgarum bibliothecae, 
et in his Leidensis maxime, liberalitate facile superarunt 
omnium aliarum civitatum bibliothecas. E Leidensi enim 
bibliotheca^ fuit liber scriptus is, cujus lectionibus, tan- 
quam gemmis, illuminavit primam editionem suam Boecle- 
rus, quem nos cum Staverio Leidensem primum nomina- 
mus: diversus enim est ab eo, id quod varietas lectionis 
declarat,'° quem eidem Staverio adire contigit, et qui jam 
antea fuerat ab Audendorpio, suramo Viro, diligentissime 

NOT.E 

' V. Scioppii Verisimin. p.74. 387. a. nr. 23. p. 388. b. nr. 58. et 

7 V. c. ad II. 1. 1. et 2. unus cod. membran. p. 381. a. nr. 52. 

8 Vid. ad I. 5. 3. et xviii. 5. 7. ■" V. c. Con. 3. 4. Leid. l.quaihuic 
Habetlectionesquasdam proprias, ut vol, Leid. 2. huic qua; vol. Dion. 3. 
xviii. 5. 5. 2. in eo meo libra Leid. 2. : in eo libra 

^ In catal. bibliotb. Leidensis acad. Leid. 1. Iphicr. 2. 3. inter/ccit held. 
(Lugd. B. 172(i. fol.) citantur ties I.: intercepit heii\.2. Dat. 4. 5. Hrma 
codd. chartac. p. 325. b. nr. 19. p. capit Leid. 2. : arma stanit Leid. 1. 



J. F. FISCHERI. 13 

cum exemplo cditionis Keuchenianas commissus.' Hie in 
charta majoris formas scriptus est, et a nobis Leidensis se- 
cundus dicitur. Praeterea Staverio copia facta est inspi- 
ciendi Codices Vossianos tres, qui in eadera bibliotheca 
Leidensi reperiuntur. Primus eorum in membrana descrip- 
tus est quaternis : et cum in aliis libris Attici Vita agmen 
cogat, in hoc conspicitur omnium Vitarum dux. Abest 
autem ilia ipsa Attici Vita ab altero Codice chartaceo for- 
msB octopertitae : cujus lectiones cum fere conveniant, ut 
supra docuimus, cum Boecleriano, raro discrepent ; nonne 
uterque ex uno fonte videatur fluxisse ? vel potius, cum 
Vossianus multo recentior sit Boecleriano, nonne ille ex 
hoc deductus putetur? ita tamen ut Vossiani librarius mu- 
tarit multa ex ingenio, non pauca depravarit per negligen- 
tiam. Vossianus tertius, qui et ipse in charta ejusdem cum 
altero formae scriptus est, aliquot tantummodo mutilus, 
etiam ordine permutato, continet Vitas : desunt enim inde 
ab Alcibiade usque ad Timoleonta. Hos libros omnes 
Staverius testatur se comparasse et contendisse cum editis 
summa fide atque ^iligentia : de quo tamen vehementer du- 
bitavit Heusingerus : nescio, an temere. Etsi enim facile 
fieri potest, ut quaedara omiserit Staverius, alia male lau- 
darit : tamen hoc videtur negligentiam non magis arguere, 
quam nonnulla in editis libris operarum peccata correcto- 
rum incuriam. Immo vero utrumque ostendit imbecillitatis 
humanae vestigia, a qua nee summa absit diligentia. Ma- 
jor! autem jure Longolius et Keuchenius possunt magnae 
negligentiae accusari et facillime convinci. Uterque scrip- 
tos adhibuit Codices ; Longolius quidem proprium,^ Keu- 
chenius alienum, cujus possessor fuerat Everardus Sluis- 
quius. At neuter facultatem aliis de bonitate eorum judi- 
candi fecit, cum oppido paucas inde lectiones protulerint, in 
primis Keuchenius. Nam Longolius paulo plures ille qui- 

NOTJE 

' Laudatur ab eo ad Lucan. I. 214. codicem:' ad viii. 2. 2. ' vetustiim 

et a Bnrmanno ad Phaedr. fab. iv. exemplar:' adviii. 4.4. ' lueuiii ex- 

24. IG. emplar :' ad ix. 5. 5. * exemplar 

^ Ad VII. 7. 4. voeat * vcterem suum.' ' 



14 PRiEFATIO J. F. FISCHKRI. 

dem laudavit, maxime in locis iis, ubi vidisset' Codicem 
suum a reliquis discrepare. Atque tot quidem scriptos 
libros consultos esse ab Editoribus interpretibusque Nepo- 
tis reperimus, non dubitantes, quin aliis in bibliothecis 
extent multi alii. Sed quaenam fuerint membranae Curionis 
illae, quae ab Gebhardo et Bosio commemorantur, non 
memini me usquam legisse. Ceterum Heusingeri, quern 
saepius jam laudavimus, conjectura, qui Codices illos, de 
quibus exposuimns, omnes ex uno medii aevi libro, eoque 
mutilo et corrupt©, (nempe ex eo, quem iEmilius Probus 
scripserat,) manasse suspicabatur, non parum mihi quidem 
videtur eo adjuvari, quod omnes locis multis eadem verba 
vel omittunt^ vel depravata exhibent. 

Sed quoniam de Codicibus manu scriptis, pro ratione 
instituti, satis dixisse speramus : age jam ad libros formulis 
descriptos, ut proposuimus, proficiscamur . . . [Vide Rk- 
CENSUM Editionum infra.] 

Jam eo tandem venimus, ut etiam de nostra hac Vitarum 
Nepotis editione paucis exponamus. Ejus vero adornand£e 
curam eo libentius suscepimus, quia non male de literis 
sperabamus merituros esse, si opprimeretur, opera nostra, 
Stubeliana, quam repetere totam librarius volebat. Textus 
totus ductus est ex editione Bosii altera. Adjecimus, ut 
nuper in Justino, libellum Variarum lectionum, e libris 
cum scriptis, tum editis, collectarum : quod institutum non 
modo banc habet utilitatem, ut carere queant lectores ipsis 
illis libris, magno saepe et insano pretio comparandis ; sed 
cflScit etiam, ut acuantur ingenia, et adjuventur ad emen- 
danda atque tollenda vitia librariorum, causasque eorum et 
quasi origines reperiundas : et ut multorum vocabulorum* 
formiilarumque sententia atque vis, sine Lexicorum adju- 

mento, apcriatur Sic ergo vale, lector docte, et conatis 

nostris ita fave, ut etiam pcccatis ignoscenduni rogites. 
Scripsi Lipsiac m. Maio ineunte A. C. ciaioccLViiii. 

NOT/E 

^V.c. 1.4. 4.et 7. 5. H.-1.1.VII.7.4. ' voti osso compotem ;' nt ap. Sallust. 
*V.c.Eimi.9.3. in cod. Axeii.'fidos Catil. 40. 0. ' imiltos iiinoxios inscios 
ccrtos mittit liomines.' Timol. 5. 1. oonjiirationis.' 



CORNELII NEPOTIS 

VITA, 

EX VARUS AUCTORIBUS EXCERPTA. 

[Ex Edit. Delphin. Parisiis. 16T5.] 



QuANDOQUiDEM nobis de Auctoris nostii vita dicturis 
multa occurrunt statuenda ac conflrmanda, de qiiibus inter 
se Scriptores dilitigant, variique in varias opiniones distra- 
huntur ; pauca quaedam de ejus nomine, patria, aetata, 
variisque ejus operibus disseramus. 

Quod ad ejus nomen pertinet, hunc Cornelium Nepo- 
TEM, cum Onuphrio Panvinio, Joan. Savarone, Petro Nan- 
nio, Gifanio, Schotto, Vossio, Lambino, et aliis bene mul- 
tis non deteriori auctoritate Scriptoribus, asserimus : licet 
plerique, ex quorum numero est Hieronymus Magius, 
iEmilium Probum esse velint. At primo, ab ipso auctore 
abunde refelluntur, qui Porcii Catonis vitam his verbis 
claudit: * Hujus de vita et moribus plura in eo Libro per- 
secuti sumus, quem separatim de eo fecimus, rogatu Tit. 
Pomp. Attici,' &c. Quee quidera nuUatenus de ^Emilio 
Probo, sed de Cornelio Nepote intelligenda sunt ; cum ille 
Theodosio, hie Julio Csesare et Octavio imperantibus, 
vixerit ; quo etiam tempore Tit. Pomp. Atticum vixisse 
certum est. Deinde nee TEmilium Probum, nee Theodo- 



16 CORNELII NEPOTIS 

siani aevi quenquara alium, hujus operis auctorem fuisse, 
pura et Romana hujus Libii dictio evidentissirae arguit. 
Accedit et altera duplex ratio, quod nimiruin (ut in ejus 
vita inqnit Vossius) ' Tulliani esse aevi scriptorem, neque 
alium quam Nepotem, turn veterum aliquot Librorum indi- 
cio cognoscitur ; turn etiam, quod ad Pomp. Atticum (cu- 
jus idem rogatu de vita Catonis Librura fecit) Vitae istae 
scribantur.' Praeterea eo in opere multa leguntur, ' quae/ 
ut idem Vossius ibidem ait, ' opus hoc scriptum esse cla- 
mant quo tempore Pompeius et Caesar plus poterant, quam 
libera in Rep. expediret.' Haec autem omnia Dionys. 
Lambinus congessit : quorum tamen praecipua, et quae ad 
intentum nostrum magis conducent, ceteris brevitatis causa, 
quia plura sunt, semotis, scligere liceat. Primum autem 
ex Miltiade sic habetur : ' Cujns victorias non alienum 
videtur, quale praemium Miltiadi sit tributum, docere ; quo 
facilius intelligi possit eandem omnium Civitatum esse 
naturam : ut populi nostri honores quondam fuerunt rari 
et tenues, ob eamque causam gloriosi, nunc autem effusi 
atque obsoleti; sic olim apud Athenienses fuisse reperi- 
mus.' Haec autem verba, inquit Lambinus, arguunt hunc 
Librum scriptum esse, quo tempore penes populum aliqna 
adhuc potestas erat ; non tempore Theodosii, quo nihil 
populus poterat. In Epaminonda vero sic legitur : ' Quo 
tempore Duce Pelopida exules Thebas occuparunt, et prae- 
sidiurn Lacaedemoniorum ex arce expulerunt, Epaminon- 
das, quandiu facta est caedes civium, domi se retinuit, 
quod neque malos defendere volebat, neque impugnare, ne 
manus suorum sanguine cruentaret. Namque omnem civi- 
lem victoriam, funestam putabat.' Videtur his verbis, in- 
quit, noster scriptor, et belli civilis auctores, Pompeium 
ct Caesarem, in quo tantum sanguinis civilis profusum sit, 
notare, ct tacite Pomponii Attici consilium approbare, qui 
bellis civilibus, quae in ejus aetatem inciderunt, intcresse 
noluerit, &,c. At illud sane perspicuum est, quod sic ex 
Agesilao excipitur : * In hoc non minus ejus pietas suspi- 
cienda est, quam virtus bellica : qui cum victori pracesset 



VITA. 17 

exercitui, maximainque haberet fiduciam Regni Persarum 
potiundi, tanta modestia dicto audiens fiiit jussis absentium 
Masfistratuura, iit si privatus in Comitio esset Spartae : 
cujus exemphim ntinam Imperatores nostri sequi voluis- 
sent.' Hie locus, inquit, clamat, Auctorem Imjus Libri 
caipcre et notare Pompeii et Ceesaris, sed maxime Caesaris 
potentiam non ferendara, qui imperium et exercitum reti- 
nere ultra tempus lege conccssum voluerit. Ad aliud trans- 
eo, quod ex Eumene deducitur : ' Sic Macedones vero 
milites ea tunc erant fama, qua nunc Romani feruntur. 
Etcnim semper habiti sunt fortissimi, qui summam Imperii 
potirentur.' At, inquit, locus ille declarat hunc Librum 
esse scriptum, quo tempore Populus Rom. Imperii sum- 
mam obtinebat, &c. Supersunt duo tantum testimonia. Sed 
in uno solum haereo, liocque etiam in Eumene sic habetur : 
' Namque ilia Phalanx Alex. M. quae Asiam devicerat, in- 
veterata cum gloria, tum etiam licentia, non parere se 
Ducibus, sed imperare postulabat : ut nunc Veterani fa- 
ciunt. Itaque periculum est ne faciant, quod illi fecerunt 
sua intemperantia nimiaque licentia, ut omnia perdant, 
neque minus eos cum quibus steterint, quam adversus quos 
fecerint.' Hie locus si attente consideretur, inquit Lambi- 
nus, unaque legantur quag ad eum annotavimus, omnium 
apertissime indicat atque arguit hujus Libri scriptorcm 
Consulum annuorum, non Imperatorum perpetuorum tem- 
poribus et floruisse et scripsisse. Sic autem Lambinus in 
Annotationibus ad hunc locum habct : ' Etiam hie locus 
clamat, hujus Libri Auctorem floruisse tetate M. Tuilii, et 
Pomponii Attici, et Cn. Pompeii, et C. Julii Cassaris, et 
quo tempore lababat Rcsp. Rom. et ad tyrannidem pro- 
pendebat ; nondum autem prorsus in unius potestate versa- 
batur. Quo minus credibile est aetate eum Theodosii 
vixisse.' Sic autem queritur M. Tullius de Veteranorura 
superbia et arrogantia, Philipp. xi. * Quanquam, Patrcs 
conscripti, quousque sententias dicemus Veteranorura arbi- 
tratu ? quod eorum fastidium, quae tanta arrogantia est, ut 
ad arbitrium eorum etiam Imperatores deligaraus V 

Delph. et Var. Clas. Nep. B 



18 CORNELII NEPOTIS 

Quibus omnibus Lambini testimoniis haec insuper adji- 
cio, ex vita Attici depromta; quibus manifestum est, et 
Atticum tempore belli civilis Pompeii et Ccesaris, immo et 
multo post vixisse ; et Corn. Nepotem tunc floruisse et 
scripsisse. Sic autem primum legitur: * Incidit Caesaria- 
num civile bellum cum haberet annos circiter sexaginta :' 
(de Pomponio Attico loquitur, ut cuilibet legenti patebit :) 
* usus est ajtatis vacatione, neque se quoquam movitex urbe. 
Qua3 amicis suis opus fuerant, ad Pompeium proficiscen- 
tibus, omnia ex sua re familiari dedit,' &c. Deinde ita 
habetur : ' Sic vetere institute vitas eflfiigit nova pericula. 
Secutum est illud occiso Caesare, cum Resp. penes 
Brutos videretur esse et Cassium, ac tota Civitas se ad 
eum convertisse videretur. Sic M. Bruto usus est, ut nullo 
ille adolescens aequali familiarius, quam hoc sene :' Atti- 
cum intellige. Haec clariora sunt, quam ut alia luce in- 
digeant. Sunt et ejusmodi innuraera, quibus supersedebi- 
mus. Nunc ad ea veniamus, quibus Corn. Nepotem tunc 
vixisse et scripsisse probemus. 1. est : * Saepe enim, prop- 
ter familiaritatem, domesticis rebus interfuimus.' De se- 
metipso loquitur Nepos, seque Attici rebus domesticis in- 
terfuisse prasdicat. Quid clarius ? 2. ' De pietate autem 
Attici quid plura commemorem? cum hoc ipsum vera 
gloriantem audierim, in funere matris suae, quam extulit 
annorum nonaginta, cum esset septem et sexaginta, se 
nunquam cum matre in gratiam rediisse,' &:c. 3. ' Hacte- 
nus, Attico vivo, edita a nobis sunt. Nunc, quoniam for- 
tuna nos superstites ei esse voluit, reliqua persequemur/ 
Si ergo Nepos Atticum loquentem audivit ; si eo vivo, 
haec edidit; si superstes ei fuit; certe eura tunc vixisse 
necesse est. Sunt et plura alia : sed hasc retulisse satis sit. 

Ex eo autem error ille provenit, * Quod' (teste eodem 
Vossio, ibidem) * Librario id luerit nomen, qui vitas eas 
partim sua, partim patris, et matris manu scriptas, Theo- 
dosio obtulit.' Idque vcrum esse confirmat Jo. Savaro, 
cujus haec sunt verba: * .'Em ilium autem Probum, cujus 
iiwmiue circumt'ertur hie Liber, Theodosio rcgnantc vixisse. 



VITA. 10 

el hujus libri exscriptoiem potius esse quam auetorem, 
patet ex his versibus:: 

Vade, Liber noster, fato tneliore memento, 
Cum leget haec Dominus, te sciat esse meum. 

Ne timeas fulvo strictos Diademate crines, 
Ridentes bland um vel pietate oculos. 

Communis cunctis, hominem se rejrna tenere 
Sed meminit, vincit hinc magis ille homines. 

Ornentur steriles : facilis tectura Libelli, 
Theodosio, et doctis carmina nuda placent. 

Si rogat Auetorem, paulatim detege nostrum 
Tunc Domino nomen: me sciat esse Probum. 

Corpore in hoc, manus est genitricis, avique, meaque; 
Felices, Domini quce meruere manus.' 
Hos versus tanquam ineptos et male natos arguit Lambi- 
nus, immo ab aliquo Nebulone indocto et barbaro, aut 
Scriptore Librario vix semidocto, esse factos. Et paulo 
superius.: * Quod autem,' inquit, ' etiam versus ad hoc 
probandum atferuiit, iisque valde raovebatur is, quern modo 
eommemoravi, Robortellus : si quis eos attente leget, intel- 
liget, non Auetorem, et, ut ita dicam, Parentem Libri si*- 
niticari, sed Scriptorem Librarium, id est, eum qui manu 
descripserit.' 

Unde Andreas Schottus scribit: * Librum de vita et mo- 
ribus excelientium Graeciae Imperatorum ad Tit. Pomp. 
Atticum, sequiovis aetatis Auctori ^Emilio Probo attri- 
buunt : a quo stylus, dicendi character, Attici a^tas, multa- 
que abjudicant.' 

' Hie ergo,' (cum Savarone exclamemns,) * suo auctori 
reddatur, quem sibi Cornelius Nepos justo titulo vindicat, 
quemque coasvo suo et familiari Pomp. Attico dedit, cujus 
etiam rogatu vitam M. Catonis separatim scripsit, et illi 
superstes, elegantissimam ejusdem vitae consuetudincm 
elegantia pari prosecutus est.' Nee est cxrr dicat aliquis 
cum Barthio : * /Emilius Probus, in sevo Theodosii, Con.clii 
Nepotis Libros in Epitomen redegit.' Namque uliud Ne- 
pos ipse concinnitate ac brevitate 5ua demonstrat ; idque 



20 CORNELII NEP0T18 

maxime his Praefationis suae verbis : ' Sed pkira persequi, 
turn magnitudo voluminis prohibet, turn festinatio, ut ea 
explicem quae exorsus sum.' 

Adde et ista quae Pelopidae vitae initio sic leguntur: 
' Cujus de virtutibus dubito quemadraodum exponam: quod 
vereor, si res explicare incipiam, non vitara ejus enarrare, 
sed historian! videar scribere :' ct ex Epaminonda : ' Plu- 
riraa quidem proferre possemus, sed modus adhibendus est, 
quoniam uno hoc volumine vitara excellentium virorum 
complurium concludere constituimus.' Quae quidem indi- 
cant, omnia complexum fuisse ea brevitate, ut in Epitomen 
redigi minime opus fuerit. 

De origine vero, seu Patria ejus; ipsum Padi accolam 
testatur Plin. Hb. in. 18. his verbis: ' contrario eorum 
percussu mari interjecto dulcescente, plerique dixere falso, 
et Nepos Cornelius Padi accola.' Unde Catulhis Vero- 
nensis Poeta, ad ipsum, tanquam ad civem suum virura- 
que ilhistrem, opus suum mittens, Italum vocat Epig. I. 

' Cui dono lepidum novum Libellum, 

Arida modo pumice expolitum ? 

Corneli, tibi ; namque tu solebas 

Meas esse aliquid putare nugas. 

Jam tum, cum ausus es unus Italorum 

Omne fevum tribus explicare chartis, 

Doctis, Jupiter! ct laboriosis,' &c. 
Cui tamen opinioni Ausonius Latino Pacato Drepanio 
scribens, his verbis refragari videtur, quibus ad superiora 
Catulli verba alludit : 

* Cui dono lepidum novum Libellum ? 

Veronensis ait Poeta quondam, 

Inventoque dedit statim Nepoti. 

At nos illepidum rudem Libellum, 

Burras, quisquilias, ineptiasque 

Credemus gremio cui fovendum? 

Inveni (trepida^. silete nugae) 

Nee doctura minus, et magis benignum 

Quara quem Gallia praebuit CatuUo.' 



TITA. 21 

At facile Ausonius cum Catullo conciliabitur, cum certum 
sit, ideo Galium vocari, quod nimirum Italia transpadana, 
Gallia fogata diceretur. Et quamvis sint noniuilli, qui de 
patria ejus urbe se quicquam habere comperti negent: ni- 
hilominus tamen, proeter scriptores a nobis jam laudatos, 
multi alii sunt gravissimi viri qui id confirment, ipsumque 
Veronensem civem esse dicant, utpote qui ortus sit ex 
vico Veronensium Hostilia, ad Padi ripas sito. Sic Vos- 
sius in Nepotis vita : ' At/ inquit, ' Veronensem fuisse in 
Leandri Alberti Italia lego: uti et in Cosmographia optimi 
atque araicissimi quondam viri, Pauli Merulae. Immo ex 
Veronensium Historicorum syllabo (quern doctissimus 
amplissimusque Alexander Becellus, Veronensis Urbis 
Cancellarius fecit, ac illustrissimus Comes Fernandus No- 
garola, vir ut genere, ita literaium studio nobilissiraus, 
cum Laurentio Pignorio, atque is mecum communicavit) 
intelligo natum fuisse Nepotem in Hostilia ; qui Veronen- 
sium vicus est, Tacito, Plinio, Cassiodoro, et Antonino in 
Itinerario memoratus, hodieque Ecclesiasticae Veronensium 
Jurisdictioni subditus.' Sic etiara Onuphrius Panvinus 
Catalogo illustrium scriptorum Veronensium, Lib. vi. 
Antiquit. ' Constantissimo/ inquit, ' Civitatis nostras tes- 
timonio Cornelium Nepotem virum doctissimum, et anti- 
quitatum omnium peritissimum, Veronensem fuisse tradi- 
tur : cui in summa Curia cum reliquis Veronensibus illus- 
tribus, etiam statua posita est ex publica auctoritate/ 

Ex quibus omnibus jam liquido patet ex quanam Patria 
Cornelius noster ortus sit. Nunc, cujus fuerit aetatis in- 
dicemus. 

Hunc Julii Caesaris et Augusti temporibus lloruisse 
pluribus argumentis manifestum est : quorum primum illud 
esto, quod nempe Catullus Poeta ad eum opus suum, ut 
supra ostendimus, direxerit ; quem Marii et Syllas tempori- 
bus natum esse certum est, et ad Caesarem usque jam re- 
rum potitum pervenisse. Deinde, hunc Ciceronis familia- 
rem testatur GeTlius lib. xv. 28. ' Cornelius Nepos,' 
inquit, * et rerum memoriae non indiligcns, et M. Ciceronis, 



22 CaRNELll NEPOTIS 

ut qui raaxime, amicus familiarisque fuit.' Imrno et se- 
cundum Ciceronis Epist. librum ad Nepotem Macrobius 
citat, Saturn, lib. ii. 1. cujus hasc sunt verba: 'Testis 
idem Cicero, qui in libro Epistolarum ad Cornelium Nepo- 
tem secundo, sic ait.' Si, itaque, familiaris Ciceronis fuit 
Corn. Nepos ; si ad eura Epist. lib. ii. scripsit, certe am- 
bos fuisse coaetaneos necesse est : atque adeo cum Tullius 
sub Julio et Augusto Ca^sare, usque ad Antonii, Octa- 
vii, et Lepidi Triumviratum vixerit, his quoque tempo- 
ribus Cornel. Nepotem vixisse dicendum est. Adde quod 
Nepotem Augustaso aevo obiisse, Plinius lib. ix. 39. his 
verbis testatur : ' Nepos Cornelius, qui Divi Augusti 
principatu obiit, me, inquit, juvene violacea purpura vige- 
bat.' Cui opinioni respondet Eusebius in Chronico : ' Oc- 
taviani Imperii anno quarto, Olj'^mpiade cxxcv. Corn. Ne- 
pos Scriptor Historicus clarus habetur.' Qua; testimonia 
in CO consentiunt, ut Cornel. Nepotem CatuUi, Tullii, 
Julii, Octaviique Caesaris coaetaneum fuisse manifeste ex- 
hibeant. 

Jam unum reliquum est quod absolvamus ; ut, scilicet, 
quot, quaeque operum genera Cornelius noster fecerit, ape- 
riamus. Certum est autem, propter Librum hunc de vita 
excellentium Imperatorum, alios complures scripsisse, quos, 
vel incuria hominum vel injuria temporum, araisimus. Ac 
primo tres Historiarum libros, quibus omne aevum compre- 
henderit, liquido testatur Catullus jam multoties citatus, 
initio Hendecasyllaborura, quem locum nuper laudavimus. 
' Jam tum, cum ausus es unus Italorum 
Omne aevum tribus explicare chartis, 
Doctis, Jupiter ! et laboriosis,' &c. 
Secundo, se librum de Historicis Graecis conscripsisse, 
ipsemet in Dione his verbis commemorat : * Sed de hoc in 
60 meo libro plura sunt exposita, qui de Historicis Graecis 
conscriptus est.' Pra?tcre.i, separatim lib. de Calonis vita 
scripsisse ejusdem verba indicant, jam in Catone superius 
laudata sub finem. Chronica pariter scripsisse, ex his 
Gcllii verbis, lib. xvii. 21. camperiraus: * Ante Romam 



VITA. 23 

conditam, ut Cornel. Nepos in primo Chronicorum de Ho- 
mero dixit, annis circiter centum et sexaginta.' Quod ct 
Ausonius testatur Epist. ad Probura Praefectum Praetorio, 
his verbis: ' Apologos Titiani, et Nepotis Chronica, quasi 
alios Apologos (nam et ipsa instar sunt fabularum) ad No- 
bilitatem tuam misi, gaudens, atque etiam glorians fore 
aliquid, quod ad institutionem tuorum, sedulitatis meas 
studio conferatur.' Ipsum etiam Ciceronis vitara scripsisse, 
ex Gellii lib. xv. 28. cognoscimus; 'atque is tamen' (de 
Nepote loquitur) ' in primo librorum quos de vita illius ' 
(scilicet Ciceronis) ' composuit, errasse videtur,' &c. Nee 
hie ejus operum terminus ; sed et inter Commentatores a 
Tertulliano in Apologetico adversus Gentes cap. 11. annu- 
meratur : ' vSaturnum itaque,' inquit, ' quantum Literse do- 
cent, nequc Diodorus Gra^cus aut Tallus, neque Cassius 
Severus aut Cornelius Nepos, neque ullus Commentator 
ejusmodi Antiquitatura, aliud quam hominem promulga- 
runt.' Immo ct vitam Illustrium Scriptorum composuisse, 
Hieronymus de vita Scriptorum Ecclesiasticorum his verbis 
commemorat: ' Scripserunt de vita Illustrium Scriptorum 
apud Graecos Herraippus Peripateticus, Antigonus Caris- 
tius, Satyrus, doctus vir, et longe omnium doctissimus Aris- 
toxenus Musicus. Apud Latinos autem Varro, Santra, 
Nepos, Hyginus, et ad cujus nos exemplum vis provocare, 
Tranquillus.' Denique et exemplorum libros contexuisse, 
ex Gellii libro vii. 18. agnoscimus : 'Cornelius autem 
Nepos,' inquit, ' in Libro exemplorum v. id quoque li- 
teris mandavit,' &c. Quidam etiam, inter quos Hermo- 
laus Barbarus, Castigat. in Plin. lib. xv. 29. censet Libel- 
lum de Viris Illustribus, qui Plinio tribui solet, Cornclii 
Nepotis esse, idque veteribus Codicibus astrui posse asse- 
nt. Ego tamen Aurelii Victoris opus crediderim, licet 
forte raulta ex Nepote Victor excerpserit. Etiam Dare- 
tem Phrygium a Nepote translatum quidam arbitrantur ; 
quod tamen falsum existimo, cum dictio ejus Augustasum 
aevura, quo tempore scripsit Nepos, minime sapiat. Ut ut 
sit, illud unum certum est, quod scilicet haec omnia Nepo» 



24 CORNELfl NEPOTIS VITA. 

tis opera injuria temporura perierunt, unumque de vita 
Excellentium Imperatorum opus ad nostram usque merao- 
riam pervenisse, ex quibus viginti duos exterarum Gentium 
Imperatores habemus ; duos vero duntaxat Romanos, cum 
reliquos amiserimus, ut ex his ipsius verbis patet in extrema 
Hannibalis vita : * Sed nos tempus est hujus Libri facere 
finera, et Romanorura explicare Imperatores ; quo facilius, 
collatis utrorumque factis, qui viri praeferendi sint, possit 
judicari.' Quod ergo residuum est accipe, illustratum 
vide, restitutum fove. 



TESTIMONIA ET JUDICIA 



CORNELIO NEPOTE. 



TESTIMONIA VETERUM SCRIPTORUM. 

NEPOS IPSE IN VITA ATTICI, CAP. 13. 

Atque hoc non auditum, sed cognitum praedicamus. 
Saepe enim propter familiaritatem domesticis [Attici] rebus 
interfuimus. 

M. TULLIUS CICERO, 

LIB. XVI. AD ATTIC. EF. V. 

Nepotis epistolam expecto. Cupidus ille meorum ? qui 
ea, quibus maxima yaw/uw, legenda non putet? Et ais, /xst* 
ajM.ojxov<x : tu vero «/xt.'jw,a;v, ille quidem aju-SpoToj . 

C. VALER. CATULLUS, 

IN LIBELLO CARMINUM AD CORNEL. NEPOTEM, CARM. I. 

Quoi dono lepidura novum libellum, 
Arida modo pumice expolitum ? 
Corn ELI, tibi. Naraque tu solebas 
Meas esse aliquid putare nugas. 



26 TESTIMONIA ET JUDICIA 

Jam turn, cum ausiis es, unus Italorum, 
Omne aevum tribus explicare chartis, 
Doctis, Jupiter ! et laboriosis. 
Quare babe tibi, quicquid hoc libelli est, 
Qualecumque : quod, o patrona virgo. 
Plus uno maneat perenne saeclo ! 

POMPONIUS MELA, 

LIB. III. DE SITU ORBIS, CAP. 5. 

Cornelius Nepos, ut recentior auctor, ita certior. 
PLINIUS, 

LIB. III. NATUR. HISTOR. CAP. 18. 

Nepos Cornelius, Padi accola. 

IDEM, LIB. V. CAP. 1. 

Minus profecto mirentur portentosa GrasciaB raendacia, 
. . . qui cogitent, nostros nuper paulo minus monstrifica 
quaedam tradidisse : praevalidam banc urbem, majoremque 
Carthagine magna, . . . quaeque alia Cornelius Nepos avi- 
dissime credidit. 

IDEM, LIB. IX. CAP. 39. ET LIB. X. CAP. 23. 

Nepos Cornelius, qui divi Augusti principatu obiit. 
PLINIUS JUNIOR, 

LIB. IV. EPIST. 28. 

Hcrennius Severus, vir doctissimus, magni aestimat in 
bibliothcca sua ponere imagines municipum tuorum, Cor- 
nelii Ncpotis et Titi Cassii ; petitque, si sint istic, ut esse 
credibile est, exscribendas pingendasque delegem. Quam 
curam tibi polissimum injungo: primum quia desideriis 
meis amicissime obsequeris; deinde quia tibi studiorum 
summa reverentia, summus amor studiosorum; postremo 



DE CORNELIO MEPOTE. 27 

quod patriam tuam omnesque, qui nomen ejus auxenint, ut 
patriam ipsam, veneraris et diligis. 

IDEM, LIB, V. EPIST. 3. 

Scio non corrumpi in deterius, quae aliquando etiam a 
malis, sed honesta manere, quae saepius a bonis fiunt. Inter 
quos vel praecipue nuraerandus est P. Virgilius, Cornelius 
Nepos, et prius Ennius Acciusque ; non quidem hi sena- 
tores, sed sanctitas morum non distat ordinibus. 

A. GELLIUS, 

LIB. XV. NOCT. ATTIC. CAP. 28. 

Cornelius Nepos et rerum memoriae non indiligens, et M. 
Ciceronis, ut qui maxime, amicus familiarisque fuit. 

Q. SEPTIMIUS FLORENS TERTULLIANUS, 

LIB. II. AD NATIONES, CAP. 12. 

Extat apud literas vestras usquequaque Saturni census. 
Legimus apud Cassium Severum, apud Cornelios Nepotem 
et Taciturn, apud Graecos quoque, Diodorum, . . . quique 
alii antiquitatum canos collegerunt. 

IDEM, IN APOLOGETICO, CAP. 10. 

Saturnum, quantum literae docent, neque Diodorus Grae- 
cus aut Thallus, neque Cassius Severus aut Cornelius Ne- 
pos, neque ullus commentator ejuscemodi antiquitatum, 
aliud quam hominem promulgarunt. 

MINXJCIUS FELIX, 

IN OCTAVIO, CAP. 22. 

Saturnum omnes scriptores vetustatis, Graeci Romani- 
que, hominem prodiderunt. Scit hoc Nepos et Cassius in 
historia, et Thallus ac Diodorus hoc loquuntur. 

UNJVErisiTY'^ 



28 TESTIMONIA ET JUDICIA 

L. CCELIUS LACTANTIUS FIRMIANUS, 

LIB. I. DIVIN. INSTITUT. CAP. 13. 

Omnes, non tantum poetae, sed historiarum quoque ac 
rerum antiquarum scriptores, hominem fuisse [Saturnura] 
consentiunt, qui res ejus in Italia gestas memoriaj prodide- 
runt : Graeci, Diodorus et Thallus ; Latini, Nepos, et Cas- 
sius, et Varro. 

S. HIERONYMUS, 

IN CHRONICO EUSEBIANO, NUM. MDCCCCLXX VII. AD 
OLYMP. CLXXXV. ANN. 1. 

Cornelius Nepos, scriptor historicus, clarus habetur. 

IDEM, IN PR.^FAT. AD LIBR. DE SCRIFTORIBUS ECCLE- 

SIASTICIS. 

Hortaiis, Dexter, ut, Tranquillura sequens, ecclesiasti- 
cos scriptores in ordinem digeram, et, quod ille in enume- 
randis gentilium literarum fecit viris illustribus, id ego in 
nostris faciam. Fecerunt quidem hoc idem apud Graecos 
Hermippus Peripateticus, Antigonus Carystius, Satyrus, 
doctus vir, et longe omnium doctissimus Aristoxenus Mu- 
sicus ; apud Latinos autem Varro, Santra, Nepos, et, ad 
cujus nos exemplum vis provocare, Tranquillus. 

D. MAGNUS AUSONIUS, 

CARMINE AD LATINUM PACATUM DREPANIUM EPIGRAM- 
MATIS PR.EFIXO. 

Cui dono lepidum novum libellum? 
Veronensis ait poeta quondam, 
Inventoque dedit statim Nepoti. 
At nos illepidum, rudem libellum, 
Burras, quisquilias, iueptiasque 



DE CORNELIO NEPOTE. 29 

Credemus gremio cui fovendum ? 
Inveni (trepidae silete nu;^ae) 
Nee doetum minus, et magis benignum 
Quam qucm Gallia praebuit Catullo. 

IDEM, EPISTOLA X\'I. AD PROBUM PRiEF. PR/ET. 

Apologos Titiani, et Nepotis chronica, quasi alios apo- 
logos (nam et ipsa instar sunt fabularum), ad nobilitatem 
tuam misi, gaudens atqiie etiam giorians, fore aliquid, 
quod ad institutionem tuorum sedulitatis meae studio con- 
feratur. 

JUDICIA RECENTIORUM SCRIPTORUM. 

ONUPHRIUS PANVINIUS, 

Catalog© illustriura script. Veronensium, 1. vi. antiquit. 

Constantissimo civitatis nostrae testimonio C Corne- 
LIUM Nepotem, virum doctissimum, et antiquitatum om- 
nium peritissimum, Veronensem fuisse, traditur, cui in 
summa curia cum reliquis Veronensibus illustribus etiam 
statua posita est ex publica auctoritate. Eum Plinius, 
Hist. Nat. HI. 18. Padi accolam vocat, et alibi Scepius de 
eo mentionem facit. Ortus siquidem in vico Veronensium 
Hostilia, ad Padi ripas sito, ut Tacitus auctor est, 1. xix. 
historiae Augustae. Pius quoque Papa II. in Asiae de- 
scriptione, eum Veronensem aperte fuisse scribit. Ad hunc 
Catullus opus suum misit, tanquam civem suum : ' Quoi 
dono lepidum novum libellum ?' Hie in urbe Ciceronis et 
Caesaris tempore vixit, pervenitque usque ad Augusti prin- 
cipatum. Scripsit disertissime ' Illustrium virorum vitas.' 
Quarum tantum Pomponii Attici extat, quae ceterarum 
facile specimen potest judicari. 

M. ANT. MURETUS, 

LIB. VII. VAR. LECT. CAP. I. 

Perelegans extat J^imilii Probi ad T. Pomponium Atti- 



30 TE15TIM0NIA ET JUDICIA 

cum libellus, quo Graecorum imperatoram vitae mandissimo 
ac castissimo orationis genere explicantur. 

HIERON. MAGIUS, 

LIB. IV. MISCELLANEORUM, CAP. 15. 

Joannes Michael Brutus, nobilis nostrae astatis Histori- 
cus, mensibus superioribus, cum apud Jordanum Ziletum, 
Bibliopolam, essemus, me percunctabatur, an adhuc Basi- 
lese casus esset ' ^milii Probi liber de vita excellentium 
imperatorum,' quera ego ex vetustorum exemplarium col- 
latione a mendis non paucis repurgavi, annotationibusque 
auxi, ac pro viribus illustravi. Aderat Arnoldus Arlenius, 
Probique audita mentione, se ejus libri calamo exaratum 
exemplar, quod Ferrarige emisset, habere dixit. Hujus 
Icgendi cum incredibilis me cupido incesseret, precibus ab 
eo contendi, ut libri saltern ad tridui tempus, quo percur- 
rendi facultas esset, mihi copiam faceret. Hunc cum ille 
ad me misisset, avide legere coepi. Titulus erat hujus- 
modi : ^mylii probi de imperatoribus exterarum 
GENTIUM JLIBER. Finis libri, si epigramma Probi ejus- 
dem, quod uos ex vetustis exemplaribus in epistola ad 
Gregorium Angelerium et Paulura Ligium posuiraus, exci- 
pias, qualis in vulgarioribus codicibus. E scribae vero pe- 
nore subjecta verba : * Completum est opus ^mylii Probi 
Cornelii Nepotis.' Post praenotatum titulum haec se mihi 
statim verba obtulerunt : * Non dubito fore plerosque, qui 
Atticae hoc genus scripturae leve,' &c. ; quae lectio proba- 
bilior ea, quae in omnibus reliquis codicibus, quos ego lege- 
rim, videri potest, cum illi sic habeant : ' Non dubito fore 
plerosque, Attice, qui hoc genus scripturse leve,'&c. Quando- 
quidem neutiquam frivolis argumentis jam fuit in citata 
epistola a nobis demonstratum, yEmilium Probum Pom- 
ponii Attici cofetaneum non fuisse : quin opus hoc Theo- 
dosio Imperatori esse dicatum ; cnjus rei epigramma illud 
ad Theodosiura pranbcat testimonium. A principe autera 
Gx^ciae civitatc suam scriptionem appellat ' Atticam/ 



DE CORNELIO NEPOTE. 31 

quod Groecorum imperatorum vitas complexura esset, licet 
id non admodum proprie dictum videatur, cum sermone 
utatur Latino, non Graeco. Sed dices : Cum duos illc 
libros scripserit, quorum posterior, ut ipseraet testatur, 
* vitas Romanorum imperatorum ' contineret, ac praefatio 
ambobus communis fuisse credi possit, quos ' libri ' voce 
appellaverit, inquiens, * Et in hoc exponemus libro de vita 
excellentium imperatorum,' ut etiam titulus Aldinorum 
exeraplarium demonstrat ; rationi haudquaquam est consen- 
taneum, ' Atticam ' dici scripturam, quae aeque et Graecos 
et Latinos iraperatores contineat. Respondeo, praefatio- 
nem banc ad priorem duntaxat librum pertinere, cum in ea 
nulla Latinorum facta sit mentio, de quibus altera privatim 
praefatione, quae posteriori libro pra^fixa de more sit, loque- 
retur. Quod vero spectat ad ilia verba, ' Et in hoc expo- 
nemus libro de vita excellentium imperatorum,' 'librum' ego 
accipi puto non pro universo opere (quod alias fortasse non 
sine errore feci), sed pro libro uno ; ' Graecorum' autem non 
addi mentionem, quia jam de Graecis agendum esse, sit dic- 
tum, nulla tamen muneris imperatorii facta mentione, quae 
modo apponatur, ne de omnium promiscue insignium Grae- 
ciae virorum vita hie lector agendum esse crederet. Vides, 
quantum sit collocationis voculae unius momentum. Re- 
lative ergo voci, Attica, praeposito, omnia recte habere 
videntur, et quaedam diflScultates facessunt, quae olim nos 
circumveniebant, dum Probum Theodosii aetate vixisse 
affirmaremus. Verum candidi lectoris esto judicium ; non 
enim haec judicandi, sed judicis admonendi instruendique 
consilio attulimus. 

OBERTUS GIFANIUS, 

IN INDICE LUCRETIANO, VOCIi: ' REFUTATUS/ 

' Nepos in vita Alcibiadis : ' Itaque et Siciliae,' &c. Sed 
de illo opusculo alias fortasse accuratius. Cupio enira 
puriss, ilium scriptorem aliquando castigatiorcm cdercj 



33 TESTIMONIA ET JUDICIA 

quem turn docebimus esse Cornelium Nepotem, non vero 
^milium Probum, ut viilgo putant. 

DIONYS. LAMBINUS, 

PRiEFAT. IN CORM. NEPOTEM. 

Nunc de scriptore nostro pauca dicamus, quem si os- 
tcndo vixisse Pompeii Magni, et Caesaris, et Ciceronis, et 
Attici, et ceteronmi ejusdem aetatis hominum temporibus, 
hoc est, quo tempore respublica Romana popular! potentia, 
sive democratia, et optimatura principatu, sive aristocratia, 
gubernabatur ; vinco, opinor, eum non floruisse Tbeodosio 
imperante, quod quidara volunt. Hoc igitur cum multis 
argumentis demonstrare possim, duobus contentus ero : 
quorum hoc erit primum, quod statim ab initio, et prooemio 
libri, Atticum norainatim appellat, ipsique adeo Attico 
librum inscribit, ac dedicat, ibi, ' Non dubito fore pleros- 
que, Attice, qui hoc genus scripturae/ &c. Neque est quod 
quisquam mihi dicat, alium hunc esse Atticum, quam eum 
ad quem scripsit M. Tullius. Qui haec loquuntur, nodum 
in scirpo quaerunt. Quod autem quidam testantur, se in 
quodam libro Ms. ita scriptum reperisse, Non dubito fore 
plerosque, qui jittica. hoc genus scriptura leve, 6^c. atque 
banc scripturam probabiliorem esse recepta sibi videri di- 
cunt; use illi judicio sunt parum subtili autlimato, quibus 
hoec lectio probari omnino potuerit, cum ea quidem sit in- 
eptissima atque absurdissima : ratio autem, qua eam tu- 
tantur, levissima et maxime ridicula, auctorem idcirco 
banc scriptionem appellasse ' Atticam' a principe Graeciae 
civitatc, quod imperatorum Grascorum vitas complectatur. 
Quasi vero sermo a natione personarum, de quibus habea- 
tur, sit appellandus Graecus, aut Latinus, aut Gallicus, aut 
Hispanus, ct item de ceteris. Ego vero scripturam illam 
furcis cxpellendam esse, et banc receptam mordicus reti- 
nendam esse dico. Eodem pertinet, quod in Catone scribit, 
* se phira de vita et moribus Catonis in eo bbro persecutum 
esse, quem separatim de eo, rogatu Titi Pomponii Attici, 



DE CORNELIO NEPOTE. 33 

fecit.' Alterum argnmentum est, qnod nemo aetate Theo- 
dosii sic locutus est, ut hie scriptor loquitur. Est enim 
filum hujus orationis subtile, pressura, limatum, et plane 
Atticum, geniisque dicendi nativum, purum, clegans, niti- 
diim, non elaboratum, non longe arccssitum, non putidum, 
non insolens, neque teretibus auribus odiosum ; scd plane 
Romanam simplicitatem et munditiem reierens ac redolens, 
quali fere sermone aut Caesar in commentariis suis utitur, 
aut M. Tullius in epistolis ad Atticuiu, et in nonnullis ad 
familiares. At eorum, qui Theodosiorum aetate floruerunt, 
nemo sic Latine locutus est ; sed omnes dicendi genus vel 
longe arcessitum, vel impolitum, vel tiimidum atque infla- 
tum, vel, ut appellant, floridum, et fucatum, vel adipatum, 
et pingue, vel inquinatum, et sordidum, vel peregrinum, et 
hyposoloecum usurparunt. Ad haec argumenta accedat ip- 
sius auctoris testimonium. Ipsum, inquam, hujus libri 
scriptorem, testem citabo, et testimonium contra eos, qui 
eum Theodosii aequalem fuisse contendunt, dicentem pro- 
ducam. Sic igitur in Miltiade (1.6.): * Cujus victorias, 
non alienum videtur, quale praemium Miltiadi sit tributum, 
docere : quo facilius intelligi possit, eamdem omnium civi- 
tatum esse naturam. Ut enim populi nostri honores quon- 
dam fuerunt rari et tenues; ob eamque causafn gloriosi, 
nunc autem effusi atque obsoleti ; sic olim apud Athenien- 
ses fuisse reperimus.' Ha3c verba arguunt, hunc librura 
scriptum esse, quo tempore penes populum aliqiia etiara 
potestas erat. Nam quo tempore Theodosius impevabat, 
nihil poterat populus. Sic idem ibidem (1.8.): 'Omnes 
autem et habentur et dicuntur tyranni, qui potestate sunt 
perpetua in ea civitate, quae libertate usa est.' Quis, me- 
diocriter in Latinis historiis legendis versatus, non sentit 
continue, cum haec audit aut legit, ea non esse scripta ab 
homine in regno, vel in potentia singulari, nato atque edu- 
cate ? ]Vam si ita scripsisset, Theodosium eadem opera 
*tyrannum' appellasset, qui singularem potentiam, et reg- 
num in civitate olim libera obtinebat, quamvis populum 
non liberum, sed jam servituti assuefactum, acceperat: 

Delph. et Var. Clus, Nep. C 



34 TESTIMONIA ET JUDICIA 

quod quantae imprudentiae ac dementiae fuisset ! Nunc au- 
tera, Pompeio et Caesare inter se contendentibus, et utroque 
probabilem ac speciosam belli causam afFerente, quasi vel 
libertatem, vel jus tribunitiaj potestatis, vel auctoiitatem 
senatus, et leges antiquas, et morem majorum detendente, 
populi libertate denique nondum prorsus oppressa, libere 
quidem base dicuntur, sed neque imprudenter, et sine peri- 
culo. In Thrasybulo (viii.2.) sic: * Neque tamen pro 
opinione Thrasybuli auctae sunt opes ; nam jam tum illis 
temporibus fortius boni pro libertate loquebantur, quam 
pugnabant.' Significat auctor hujus libri, homines etiam 
temporibus illis, quibus vixit Thrasybulus, quemadmodum 
suis, paratiores ad defendendam libertatem fuisse verbis, 
quam factis. Ex quo intelligere licet,eum libertati favisse, 
et a potentia singular! animum alienum habuisse : quod 
longe secus esset, si Theodosii aetate floruisset. Videat 
lector et quee ad hunc locum annotavimiis. In Dione 
(x. 9.) sic: 'Hie, sicut ante saepe dictum est, quam in- 
visa sit singularis potentia, et miseranda vita, qui se metui, 
quam amari, malunt, cuivis facile intellectu fuit.' Etiam 
hie locus argumento est, non solum tyrannidem, quae sem- 
per injusta, et odio digna est, verum etiam singularem po- 
tentiam, quae potest esse justa et populo grata, qualis est 
justorum regum, huic scriptori invisam fuisse. Quod si 
hie liber, Theodosio imperium obtinente, scriptus esset, 
itane licenter et aperte hujus libri opifex adversus singula- 
rem potentiam, quae nihil aliud est, quam y^ovap^ict aut 
/Sao-jXsi'a, hoc est, regnum, styli sui mucronem destrinxisset I 
In Epaminonda (xv. 10.) sic: * Quo tempore, duce Pe- 
lopida, exules Thebas occuparunt, et praesidium Lacedae- 
moniorum ex arce expulerunt, Epaminondas, quamdiu 
facta est csedes civium, domo se tenuit ; quod neque malos 
defendere volebat, neque impugnare, ne raanus suorum san- 
guine cruentaret : namque omncm civilem victoriam funes- 
tam putabut ' Videtur his verbis noster scriptor et belli 
civiUs auctores, Porapeium et Caesarem, in quo tantum 
sanguinis civilis profusum sit, notare, et tacite Pomponii 



DE CORNELIO NEPOTE. 35 

Attici consilium approbare, qui bellis civilibus, quae in 
ejus a?tatem inciderunt, intercsse noluerit, sed domi se 
continiierit, et quieverit, quod quidem piudentissimi viri 
consilium factumque exitus compiobavit. Nam aliis omni- 
bus, qui vel has, vel illas partes secuti erant, aut proscrip- 
tis et juoulatis, aut in acie interemptis, unus Atticus salvus 
ex tot tantisque reipublicae fluctibus emersit. Itaqne de eo 
ita Cornelius Nepos in ejus vita (xxv.lO.): * Quod si 
gubernator praecipua laude fertur, qui navem ex hyeme ma- 
rique scopuloso servat ; cur non singularis ejus existimetur 
prudentia, qui ex tot tamque gravibus procellis civilibus ad 
incolumitatem pervenit?' In Agesilao (xvii. 4.) sic: 'In 
hoc non minus ejus pietas suspicienda est, quam virtus 
bellica: qui, cum victori praeesset exercitui, maximamque 
haberet fiduciam regni Persarum potiundi, tanta modestia 
dicto audiens fuit jussis absentium niagistratuurn, ut si pri- 
vatus in comitio esset Spartae. Cujus exemplum utinam 
imperatores nostri sequi voluissent!' Hie locus claraat, 
auctorem hujus libri carpere et notare Pompeii et Caesaris, 
sed maxime Caesaris, potentiam non ferendam, qui impe- 
rium et exercitum retinere ultra tempus lege concessum vo- 
luerit. Etiam ad hunc locum vide quae annotavimus. In 
Eumene (xviii. 1.) sic : ' Itaque eum habuit ad manum 
scribae loco : quod multo apud Graios honorificentius est, 
quam apud Romanos. Nam apud nos revera, sicut sunt, 
mercenarii scribae existimantin/ Etiam hie locus indicat, 
hunc librum esse scriptum Roraanis potentia populi et auc- 
toritate optimatum utentibus, non imperatoribus dominan- 
tibus. Quod planius fiet, si quis legat, quag etiam ad hunc 
locum annotavimus. Ibidem (xviii. 3.) sic: * Mace- 
dones vero milites ea tunc erant fama, qua nunc Romani 
feruntur : etenim semper habiti sunt fortissimi, qui summam 
imperii potirentur.' Hie quoque locus declarat, hunc librum 
esse scriptum, quo tempore populus Romanus imperii 
summam obtinebat, non quo imperatores omnia in suam 
potestatem redegerant. Nam, imperatoribus doniinantibus, 
Germani et barbarae nationes firmamentum et robur erant 



36 TESTIMONIA ET JUriCIA 

exercituum, iion Romani aut omnino Latini. Ibid, (xviii. 
8.) sic : * Naraque ilia phalanx Alexandri Magni, quae 
Asiam peragrarat, deviceratque Persas, inveterata cum 
gloria, turn etiam licentia, non parere se ducibus, sed im- 
perare postulabat: ut nunc veterani faciunt nostri. Itaque 
periculura est, ne faciant, quod illi fecernnt, sua intem- 
perantia nimiaque licentia ut omnia perdant; neque minus 
eos, cum quibus steterint, quani adversus quos lecerint.' 
Hie locus, si attente consideretur, unaque legantur, quae 
ad eum annotavimus, omnium apertissime indicat atque 
arguit, liujus libri scriptorem consulum annuorum, non im- 
peratorum perpetuorum, temporibus et floruisse et scrip- 
sisse. In Catone (xxiv. 2.) sic: * Ibi cum diutius mo- 
raretur, P. Scipio Africanus, consul iterum, cujus in priore 
consulatu quaestor fuerat, voluit eura de provincia depellere, 
et ipse ei succedere. Neque hoc per senatum efficere po- 
tuit, cum quidem Scipio in civitate principatum obtineret : 
quod turn non potentia, sed jure, respublica administraba- 
tur.' Quis non videt, his paucis verbis potentiam Pom- 
peii, et maxime Caesaris, vellicari ac notari? His fere 
argumentis ac testimoniis in banc opinionem adducor, ut 
eos magnopere falli existimem, qui hujus libri scriptorem 
aetate Theodosii vixisse pronuntiarunt, quamvis magni no- 
minis sint, in quibus est Robortellus. Fuerit enim quan- 
tumvis doctus, multis in rebus fuerit oculatus et perspicax, 
solers et acutus : ignoscant mihi tamen Robortelli manes : 
in hac parum vidit, valdeque fuit pinguis ac tardus. Quod 
autem etiam versus ad hoc probandum afferunt, iisque valde 
movebatur is, quern modo commemoravi, Robortellus ; si 
quis eos attente leget, intelliget, non auctorem, et, ut ita 
dicam, parcntcm libri significari, sed scriptorem librarium, 
id est, eum, qui mauu descripserit, quanquam diserte dicit 
esse descriptum a tribus, avo, matre, et filio. Sed praestat 
versus adscribere, ut lector eruditus et ingeniosus continue 
per se intelligat, uude nata sit vulgata opinio, /Emilium 
Probum esse luijus libri auctorem : ' Vade, liber,' &c. (p. 10). 
Quis nou vidct, hos versus non solum inelegantes, ineptos. 



DE CORNELIO NEPOTE. 87 

et male natos, venim etiara ab aliqiio nebulone indocto et 
barbaro, aut, ne quid o^ravius dicam, a scriptoie librario vix 
semidocto, esse factos ? quorum si velim singula verba 
justis ponderibus examinare et syllabas, pedesque dimetiri, 
et sententiam perpendeie, et vitia omnia digito, aut etiam 
nutu iudicare; probem quantnmvis aut pervicaci, aut he- 
beti, dignos esse, qui levissinio alicui et vilissimo ludima- 
gistro, versuum scribendorum prurigine perusto, et versibus 
inscitiam atque inscientiam suam omnibus declaranti, nihil 
praeterea assequenti, seu potius coquo fuligine cooperto, et 
immunditie sordibusque popinte squalido, tribuaniur. Hac- 
tenus igitur de tempore, et aitate nostri scriptoris sit a nobis 
disputatum. Nunc de nomine, seu nominibus videamus. 
Ac primum ab jEmilio inifium sumamus. JEniilius igitur, 
seu, ut alii scribunt, Aimilius, nomen est gentile, idque per- 
antiquum, et valde nobile, notum denique omnibus, qui 
libros Latinos vel summis digitis attigerunt. Fuerunt enim 
JEmilii Barhula, Mmilii Papi, Mmilii Pauli, JEmilii Lepidi. 
Probus autem cognomen est, id est, familiae nomen, anti- 
quis ignotum, etposterioribus teraporibus, quibus sub unius 
arbitrio et potestate res Romana, atque adeo orbis terrarnm 
vertebatur, natum. Extat Ausonii epistola, ordine xviii., 
ex editione Christophori Plantini, ad ProbiDu quendam 
praefectum praetorio, cujus epistolae initium est: ' Oblata 
per antiquarios mora scio promissi gratiam exspectatione 
consumptam. Probe, vir optime,' &c. Sequitur deinceps ad 
eundem dimetrum iambicum hoc principio : ' Perge, o 
libelle, Sirmium, Et die hero meo, et tuo,' &c. Ex quibus 
intelligere licet, hunc Probum magnum quendam, et clarum, 
et summis honoribus ornatum virum fuisse, et, quod fortasse 
magis ad rem pertinet, disertum et eloquentem. Sic enim 
Ausouius in illo dimetro : ' Hunc dico, qui lingua potens 
Minorem Atridam praeterit Orando pauca, et musica. Qui 
grandines Ulyssei, et Mellifluentem Nestora, Concinnatorem 
et Tullium,' &c. Porro autem, praeter M. Aurelinm Vale- 
rium Probum imperatorem, qui imperavit annos quinque 
et menses quatuor, anno a Christo nato cclxxix., Probos 



1 



f^ rv 5^ o 



38 TESTTMONIA ET JUDICIA 

aliquot rcperio, lib. iii. Fastorum. In his Sex. Jnicium, Sex, 
jil.y Petronium Prohiwi V. C. consulem anno a partii virginis 
cccLXXiv. imperantibus Fl. Valente, et Fl. Valentiniano, 
altero in orienlc, altero in occidente; et anno ccclxxxii. 
eum, quem supra commemoiavi, Sex. Anicium, Sex. jil.y 
Probum, praefectum pra^torio, ad quem extat ilia Ausonii 
epistola ; et anno ccGCix. Sex. Anicium, Sex. Jil., Sex. nepo- 
tem, Petronium Probum, consulem, imperatoribus Theodosio 
juniore, Arcadii filio, et Fl. Honorio Pio. Repeii et alium 
quendam Mcecium Probum, praesidem provincice Hispanise, 
quem commemoiat Ulpianus, lib. XLViii.digestorum, titulo 
de iuterdictis et relegatis, his verbis : ' Sed imperator noster 
cum divo patre suo huic rei providerunt. Maecio enim 
Probo, praesidi provincias Hispanias, rescripserunt, etiam 
ea provincia interdici, unde quis oriundus sit, ab eo, qui 
regit earn provinciam, ubi quis domiciliura habeat,' &c. 
Praetermitto Probionos, et Probinos, ab his Probis leviter 
deflexos ac derivatos. Horum igitur Proborum omnium 
nullum hujus libri auctorem esse persuasum habeo. Si quis 
alius Probus, mihi ignotus, auctor fuisse dicatur ; vereor, 
ne nunquam in natura rerum fuerit, sed inani cogitatione 
duntaxat depictus sit atque informatus. Jam vero Cor- 
nelius Nepos M. Tullii Ciceronis, etT. Pomponii Attici, Cn. 
Pompeii Magni, et C. Julii Caesaris propemodum fuit 
aequalis, ant certe paulo natu minor ; pervenitque ad Caesaris 
Augusti, divi Julii filii, tempora, ut testatur Plinius, lib. ix. 
cap. 39., his verbis : ' Nepos Cornelius, qui divi Augusti 
principatu obiit.' Ne quis autem statim nobis occurrat, 
atque ita dicat. Cur igitur nusquam eum commemorat M. 
TuJlius? Commemorat vero in epistolis ad Atticum quo- 
dam loco, et, quod longe majoris ponderis est, libros duos 
epistolarum, et fortasse plures ad eum scripsit, nt ex Ma- 
crobio, lib. ii. Saturnal., cognoscere licet, ciijus haec verba 
sunt : * Testis idem Cicero, qui in lib. epistolarimi ad Cor- 
nelium Nepotem secundo sic ait: Itaque nostri, cum om- 
nia, quae dixissennis, dicta essent, quae facete, et breviter, 
et acute locuti essemus, ea proprio nomine appellari dicta 



DE CORN EL 10 NF.POTE. 39 

voluerunt.' Profert et Priscianus, lib. viii. illud ex epist. 
Ciceronis ad Nepotem : ' Hoc restiterat etiam, ut a te fictis 
ag'grederer donis.' Asgrederer passive dixit, inquit Prisci- 
anus, Et illud ejusdem ad eiindem : ' Qui habet, ultro ap- 
petitur; qui est pauper, aspernatur.' Fuit autem Padi ac- 
cola, ut idem PJin. testatur, lib. in. cap. 18. Ex quo Auso- 
nius eum in Gallia facit esse natura, epistola ad Drepanium 
filium, qua? est ordine xxiv. his verbis, quae eo libentius 
adscribam, quod versus non satis sunt emendati, etiam in 
editione Christophori Plantini, alioqui typo<^aphi dilig^entis; 
neque tamen spondeo me tibi multo emendatiores traditu- 
rum : ' Cui dono lepidum novum libellum ? Veronensis ait 
poeta quondam, Inventoque dedit statim Nepoti. At nos 
illepidum, rudem libellum, Burras, quisquilias, ineptiasque 
Credemus gremio cui fovendum ? Inveni, trepide silete ver- 
sus' (vel, ut mavult legi CI. Puteanus, trepide sileta nate, ut 
per natum librum suum significet, eumque sic alloquatur, 
ut parens filium ; quod si recipiamus, malim legi, trepide 
allele nafij, ' Nee doctum minus, et magis benignum, Quam 
quem Gallia preebuit Catullo. Hoc nullus mihi carior me- 
orum, Quem pluris faciunt novem sorores, Quam cunctos 
alios, Marone demto. Pacatum baud dubie, poeta, dicis. 
Ipse est ; intrepide volate versus. Hie vos diligere et volet 
tueri, Et nudos gremio fovere tuto.' (Hoc autem ordine hos 
proximos versus esse legendos, et, -pro fovete, fovere repo- 
nendum, vidit CI. Puteanus ; idem tamen nudum in gremio 
legit, ut habet editio Lugdunensis et Antverp., ut congruat 
cum voce nate.) Neque vero quenquam raovere debet, quod 
Catullus hunc eundem Nepotem Italum tuisse significat, 
primis versibus : ' Cui dono lepidum, novum libellum, Arida 
modo pumice expolitum? Cornell, tibi: namque tu sole- 
bas Meas esse aliquid putare nugas Jam tum, cum ausus 
es, unus Italorum, Omne sevum tribus explicare chart is.' 
Nam ora Gallica ex antiqua descriptione ab Ancona ini- ium 
ducit, et usque ad Alpes porrigitur ; et tamen nunc Itaiia 
dicitur, Italiaque olim dicebatur. Itaque et qui trans Padum 
usque ad Rubiconem, et qui cis Padum usque ad Alpes in- 



40 TESTIMONIA ET JUDICIA^ 

colebant, Galli dicebantur. Ilia enim erat (jallia iogala, 
haec Transpadana (eas appello ut homo Gallus, et in urbe 
Lutetia ha^c scribcns, aliter appellalurus, si RomfE scri- 
berem). Et rursiim iidem utrique Itali dicebantur, si quidem 
verum est, Italiam a natura Alpibus fuisse munitam, ut est, 
Alpesque et nunc esse, et olim fuisse communes Italia^, et 
Galliae terminos. Restat nunc, ut sententiam meam ape- 
riam, videaturne JEmilius Probus, an Cornelius Nepos ha- 
rum vitarum scriptor. Difficile quidem et periculosum ju- 
dicium est : verumtamen, cum et mihi persuasum sit, has 
vitas, antequam imperatores perpetui dominatum Romas 
obtinerent, esse scriptas, et Probus non sit illorum prisco- 
rum temporum cognomen, sed recentiorura, et longe poste- 
riomm ; mihi videtur Cornelius Nepos potius, quam ^mi- 
lius Probus, verus hujus libri parens et auctor esse agnos- 
cendus: ita tamen ut suura cuique judicium liberum relin- 
quam, neque hoc mihi sumam, ut, qui aliter sentiant, tan- 
quam desipientes aut errantes, a me condemnentur. Scripsit 
autem Cornelius Nepos Chronica, ut testatur Ausonius 
epistola ilia quam supra commemoravi, cujusque initium 
indicavi : ' Oblata per antiquarios mora,' &c. Quae et a 
Tertulliano in x\.pologetico adversus gentes fortasse signifi- 
cantur his verbis : ' Saturnum itaque, quantum literae 
docent, neque Theodorus Graecus, aut Thallus, neque Cas- 
sius Severus, aut Cornelius Nepos, neque ullus commentator 
hujusmodi antiquitatum, aliud, quam hominem, promulga- 
runt ;' eademque fortasse significat et Catullus in primo illo 
carmine, quod supra protulimus, versibus illis : * Jam turn, 
cum ausus es, unus Italorum, Omne aevum tribus explicare 
chartis.' Corneliura Nepotem, tanquam historicum, pro- 
ducit testem et Plutarchus, cum alibi, tum in Marcello sub 
extremum ; et Aulus Gellius (Aulus Gellius, inquam, non 
'Agel/ius, ut quidam nuper exorti homines, novitatis, quam 
veritatis cupidiorcs, novo et Romanis inaudito nomine ap- 
pellare coeperunt), lib. x vii. c. 21.; et Lactantius Firmianus, 
lib. J. c. 13. ; et Julius Solinus, c. 2. Profert et Charisius, 
lib. 1. Instit. gramm., verba Cornclii Nepotis ex lib. wi. 



DE CORNKLIO NEPOTE. 41 

Illustrium Virorum. Citat eundeni testem in voce subinde 
ex lib. II. Profert et Priscianus, lib. viii. lipec ex Nepote, 
non commemorato aut indicato libro : * ^'Edis Martis est in 
ciico Flaininio architectata ab Hermodoro Salaminio.' Prae- 
terea lianim vitarum scriptor ait in Dioiie (x. 3.) se li- 
brum de historicis scripsisse, qui hodie non extat, Scripsit 
Nepos et T. Pomponii Attici vitam, ex qua, quanta Nepoti 
cum Attico faniiliaritas intercesserit, cuivis intelligere licet. 
Fuisse autera Nepotem etiani M, Tullio admodum fami- 
liarem, declarant epistolarum libri ab hoc ad ilium scrip- 
tarum, ut supra diximus. Postremo sententiam meam ad- 
juvat doctorum qnorundam testimonium, qui scriptura reli- 
querunt, se in uno codice manuscr. ad calcem libri haec 
verba adscripta reperisse : ' Completum est opus yEmilii 
Probi, Cornelii Nepotis.' Quis non videt, haec esse scripta 
a librario haesitante, et dubitante, et incerto de hujus libri 
auctore, cum enm hinc Cornelii Nepotis, hinc JEmilii Probi 
nomina et cognomina perturbarent ? 

CASP. SCHOPPIUS, 

LIB. 11. VERISIMIL. CAP. 10. 

Corn. Nepos, qui male vulgo ^Emilius Probus dicitur. 
IDEM, 

CONSULTATIONE II. DE PRUDENTI^ ET ELOQUENTIyE 
PARANDiE MODIS. 

Novissimos aureae aetatis facio Ciceronem, Ciesarem, 
Corn. Nepotem, &c. In Nepotis tamen vitas dubium non 
est nonnulla posterioribus sajculis irrepsisse ab sevi Augus- 
tei auro remotiora, ^milii, credo, Probi opera, cujus 
nomen multis saeculis libellus Nepotis praescriptum habuit. 



42 TESTIMONIA ET JUDICIA 

JO. SAVARO, 

IN PR^F. AD NOT. SUAS IN ^MIL. PROBUM DE VITA 
EXCELL. IMPP. 

Hunc librum Corn. Nepoti asserit ipsa praefatio : * Non 
dubito fore plerosque, Attice/ &c., et ex vita Catonis, ilia : 

* Hujus de vita et moribus plura in eo libro perseciiti sumus, 
quern separatim de eo feciraus, rogatu T. Pomponii Attici/ 
&c.; cujus quidem libri fragmentum, ex Cornelio Nepote, 
Jaudare videtur Gellius, lib. xi. cap. 8. Praeterea *libros de 
Viris illustribus/ veterum scriptis celebres, qui Nepoti tri- 
buuntur, ab hujus libri auctore confectos esse, satis apparet 
ex fine Hannibalis vitae : * Sed nos tempns est, hujus libri 
facere finem, et Romanorum explicare iraperatores, quo fa- 
cilius, coUatis utrorumque factis, qui viri prfeferendi sint, 
possit judicari.' Tanta etiam suavitas est sermonis Latini, 
ut appareat, in eo nativum quendam leporem esse, non 
adscituni, et jam aevo Theodosii desitum, quo non parum 
inclinata erat Latiaris eloquentia. Mmilium autem Prohum, 
cujus nomine circnmfertur hie liber, Theodosio regnante 
vixisse, et hujusce libri exscriptorem potius esse, quam 
auctorem, patet ex his versibus : ' Vade, liber,' &c. (p. 19.) 
Hie ergo suo auctori reddatur, quem sibi Corn. Nepos 
justo titulo vindicat, qucmque coaevo suo et familiari Pom- 
ponio Attico dedit, cujus etiam rogatu vitam M. Catonis 
separatim scripsit, et illi superstes, elegantissimam ejusdem 
vitae consuetudinem elegantia pari prosecutus est. Praeter 

* Chronica/ ' libros Exemplorum,' ' de Viris illustribus,' et 
' de vita Catonis,' librum se ' de historicis Graecis' con- 
scripsisse testatur in Dione : ' Sed de hoc in eo meo libro 
plura sunt exposita, qui de historicis Graecis conscriptus 
est.' (Sic enim ex Mss. bona fide supplevi) atque alterum 
cdidit ' de Latinis historicis,' ex quo excerpta esse frag- 
menta Corneliae, Gracchorum matris, Gifanii codice proba- 
tur. Quod ad Daretis Phrygii historiara, quam a Corn. 
Nepote Latine rcdditam Volaterranus et alii tradiderunt. 



DE CORNELIO NEPOTE. 43 

elegantia styli potius ducti, quam certa ratione ; dispar sty- 
lus est, et dissimilis genius, et, si quid in me judicii. Corn. 
Nepos illo interprete, ut annis, sic nitoie sernionis, longe 
superior; quod, collatis utriusque scriptis, facile potest ju- 
dicari. De hoc auctore ita mihi visum est, salvo tuo, eru- 
dite lector, judicio. 

« 
ANDR. SCHOTTUS, 

IN EP. AD LECT. NOTIS IN FRAGM. NEPOTIS SUBJECTA, 

Quod auctoribus non paucis accidisse memini, ut multa 
ingenii monumenta, vel ipsis ablata alteri falso attribueren- 
tur, vel aliena ipsis subjicerentur, quo in vulgus tituli leno- 
cinio magis probarentur, et tanquam a matribus suppositi 
filii pro veris obtruderentur, idem Nepoti nostro usu venisse, 
didici. Librum enim ' de Vita et Moribus excellentium 
Graeciae iraperatorum' ad T. Pomponium Atticura sequioris 
aetatis auctori ^milio Probo attribuunt : a quo stylus, di- 
cendique elegans character, Attici aetas, multaque abjudi- 
cant. Scriptorem contra ' de Viris illustribus urbis Ro- 
mas,' qui a Proca ad Cn. Pompeium usque, septingentorum 
annorum memoriam, resque gestas virorum domi militiaeqiie 
illustrium breviter colligavit, Plinio minori (cui Aldus Ma- 
nutius ascripserat) ablatum, Nepoti Cornelio muitorum 
ingratiis inscripserunt, et ex Caecilia gente in Comcliam, 
obtorto collo, Itali quidam censores, Hermolaus Barbarus, 
Janus Parrhasius, Catellianus Cotta, et Dominicus Macha- 
neus, aliique traduxerunt. Sed neutrius mihi videri, ad- 
modum adolescens docui singulari comm, in eum auctorem, 
Duaci et Lutetian edito ; et ex vecerum libr. fide rationum- 
que momentis Sex. Aurelio Victori jure postliminii reddi- 
dimus : cujus et historiam Augustam ante me natum uus- 
quam, quod equidera sciam, typis vulgatam, Antverpiae 
primi edidimus. Quare, ut ilia ^milio adscripta Nepotis 
esse yvy]<Ticc prouuntio, ita Viros illustres eidem abjudico. 
Sed sunt et alia spuria, et Cornelio indigna. Dureth enim 
Phrygii circumfertur de hello Trojano, cui interfuisse dicitur. 



44 TESTIMONIA ET JUDICIA 

historia, quam Raph. Volaterranns sex carnrinura libris 
(qui et cum Dicty Cretensi vulgo leguntur) convertisse Ne- 
potem tradidit ; quibns et prosa oratione tiarrat.io excidii 
Iroja prsemittitur, quam et ipse in veteribus libris etiara 
soli Cori/e/io cuidam inscriptam vidi. Stylus sane non est 
aureae illius aetatis, nedum Cornelii, cujus eloqnentiam 
TuIIius, Romanorum disertissimus, laudarit, eoque nomine 
carissinium habuerit, Fuisse quidem Homero antiquiorem 
scriptoiem Duretem, vEliani auctoritate, et D Isidori non 
inficior ; sed hicne liber ille sit, qui ad ^Eliani usque eetatem 
duravit, vehementer dubito. Sic vero ille, libr. xi. variae 
Histor. Toy 4>pvya l\ Aa.py\Tu, oxj ^pvylxv '/A»aS« I'ri xa) vuv 
aTTOcw^OjU-evijv o»S«, Trpo 'Ofj^r/pov xou toutov ysvsaQoti Xiyovci. Sal- 
lustio id opus nothum et illesitimum I'alsarius ille, quisquis 
is est, lege Cornelia, si deprehendatur, piiniendus, inscripsit. 
Quern quidem Crispum, Rom. historiae principem, initio 
statim rustice et inepte appellat : ' Cui, inquit, nihil adjici- 
endum, aut diminuendum, rei formidandce' (fori, forma nd a) 
' causa putavi, alioquin meum esse posset dubitari/ Verum 
enimvero germanum me reperisse parentem gaudeo ; nata- 
libus itaque restituo, auctoritatem secutus veluti familia- 
rum censoris, Guilielmi Camdeni, hominis Britanni, qui sic 
Daretis illius ac poematis in Angliae historia raeminit de 
Isca loquens; * Hoc sasculo (anno mccxxiv.) floruit, qui 
hinc oriundus et cognominatus, Josephus Iscanus, splendi- 
dissimo ingenio poeta ; cujus scripta sic probabantur, ut ad 
veterum scriptorum laud em perveneriut. Ejus etenim de 
bello Trojano poema Germani ter sub Cornelii Nepotis 
nomine divulgarunt.' Jam vero Alexandri illam ad Aristo- 
teleni praeceptorem de rebus Indicis epistolam, qua? Q. 
Curtio Rufo fere subjicitur, ubi et quercus edunt oracula, 
multaque ridicula leguntur, quis, nisi crasso et pingui judi- 
cio praeditus, ab elcgantissimo Nepote tarn incondite con- 
versam credat? Quin et in ipsis auctoribus, vereor, ne 
dubia quaedara, nee a Nepote profecta, occurraut : ut quae 
in Ciceronis epistolis ad Atticiim non de Cornelio nostro, sed 
fortasse de Metello Nepote aliove legi docuimus ; et illam 



DE CORNELIO NEPOTE. 45 

iiaihi hiypai^v suspectam videri apud Suetonium, Quid dif- 
ferat literalus ah enidito ; et ilia Jorriondis Go^/i/c? de Bri- 
tannia suspicor 'iaciti potius esse, qiiam ISepotis, ex iis 
libris, qiii et. ipsi magnam partem damno publico interci- 
derunf. Ach. tamen Statins, comment, in Catullimi, Nepoti 
dedit; qisin et Corn. Labeonis quaedam apud Maciobium, 
lib. I. Saturn., eidem ascripsit. Sed Toora. Qsaiv h yo6va.<n 
xinai. Nos de iis aliquando in libris 'lisvlsitiyqa^lag plura. 

IDEM, 

LIB. 111. OBSERVATT. HUMANARUM, CAP. 3. 

Qui ^milio Probo vulgo tribuitur de rebus et vita ex- 
cellentium impp. Graeciae elegans libellus, is meo quidem 
sensu germanus Corn. Nepofis ad Atlicum, cui inscribitur, 
partus est. 

CASP. BARTHIUS, 

IN COMMENTATIONE DE LAT. LINGUA, ET LATINIS 
SCRIPTORIBUS. 

Vitas illustrium Graeciae principum, quas /Emilio Probo 
alii, alii Corn. Nepoti adscribunt, libens huic aetati [se- 
cundae sc. qua Cicero, Ccesar, Livius, &c.vixere] tribuam : 
sunt enim satis nitide et Latine conscriptae. Sed de iis 
longa disputatio est. Vita Pomp. Attici, a Corn. Nepote 
vere exarata, omnibus ad ilium Ciceronis epistolis adjecta 
est. 

IDEM, 

LIB. XXIV. ADVERSARIORUM, CAP. 18. 

^milium Probum aevo Theodosiano correptorem Corn. 
Nepotis I'uisse, peculiari a nobis tractatione nuper vindi- 
catum est. Et lib. xxv. cap. 15.: His diebus deraonstra- 
vimus, ^milium Probum aevo Theodosii Cornelii Nepotis 
libros in Epitomen redegisse. 



46 TESTIMONIA ET JUDICIA 

IDEM, 

LIB. XLII. CAP. 29. 

Unica, sed eleganter et proprie scripta, vita vera Corn. 
Nepotis ad nos venit, adeo quidem iitrumqiie, ut Attici 
rebus interesse nobis videamur, quoties earn legimus ; et 
sane ejus comparatione judicare poterant eruditi viri de al- 
teris illis. Eod. cap. subjinem : Non magnopere titulis ga- 
visum ipsum Atticum, ex descriptione sequenti constat; 
quam ego tain luculentam, tamque candidain et emendate 
scriptam puto, ut non solum ^milii Probi vitae, quas Epi- 
tomen Nepotis esse alibi probabimus, ad earn sordeant, sed, 
nno solo Suetonio excepto, nihil toto Latio inveniam exac- 
tius, et suo quodam genio absolutius. 

IDEM, 

LIB. LII. CAP. 14. 

Datamen, omnium barbarorum post Hannibalem et Ha- 
milcarem fortissimum, nisi libro peculiari celebrasset ^Emi- 
lius Probus, pleraque omnia ejus facinora ignoraremus. 
Initio ejus vitae apud Probum legitur : ' De quo hoc plura,' 
&c. Cetcrum et in hac et in aliis omnibus vitis duo diversi 
scriptores maxime apparent, quod non poterit non videre, 
qui phrasin exactius considerabit. Itaque nos Epitomen 
Nepotis clare agnoscimus. 

FRANC. NICOL. TITZIUS, 

INTRODUCT. DE CORN. NEPOT. VITA ET SCRIPTIS. 

Codices editionesque ad hunc diem omnes sericin vita- 
rum exhibuerunt cam, ut 1. essct vita Milfiadis ; 2. Therais- 
toclis ; 3. Aristidis ; 4. Pausania^ ; 5. Cimonis ; (5. Lysandri ; 
7. Alcibiadis; 8. Thrasybuli ; 9. Cononis; 10. Dionis; II. 
Iphicratis ; 12. Chabrias ; I?3. Timothei ; 14. Datamis ; 15. 
Epamiuondoc ; IG. Pclopida^ ; 17. Agesilai ; 18. Eumenis ; 



DE CORNELIO NEPOTE. 47 

19. Phocionis ; 20. Timoleontis. Turn sequebatur brevis 
ilia de Regibiis expositio, cui editores numerum 21. impo- 
suernnt, quia ex quibusdam in ea occurrcntibus verbis, 
cap. 1. init, et cap. 3. fin. conjectarunt, banc partem esse 
synopsin aliciijus libri, quem Nepos de Regibus aut se- 
paratira, aut in Viris illustribus fecerit. Deinceps dede- 
runt, prjeposito numero 22. vitam Hamilcaris, et tandem, 
23. loco, Hannibalis, quo librum finiverunt. 

Jam vero hie primo intuitu nonne unicuique mirum videri 
debebat, quid sibi vita Datamis, ' fortissimi omnium barba- 
rorum, exceptis Ilamilcare et Hannibale,' ut verbis ipsius 
Nepotis utar, pgene in medio libri, inter vitas ducum Grse- 
corum, vellet? Quid, quod Nepos postea, a vita Timole- 
ontis transgressurus ad duces barbarorum, initio succinctse 
illius de Regibus commemorationis, peractam eo usque li- 
bri partem respiciens ait, * Hi fere fuerunt Grasciaj gentis 
duces, qui memoria digni videbantur?' Ergo ne Datamem, 
quod vitam ejus in medio horum cernimus, in Graeciee gentis 
ducibus habuit? Quis hoc credat, cum ipse eum, ut vidi- 
mus, barbarum dixerit? 

Sed aiunt editores : Evenit hoc chronologia, in vitis istis 
ordinandis servata, ut Datames eum locum obtineret. Au- 
dio. At nunc quaero : Unde nobis ista ad chronologige le- 
ges facta vitarum ordinatio ? Estne ab auctore ipso insti- 
tuta ? Quid, si hoc negare ausim ? Quid, si banc negati- 
onem argumentis, ex ipsius operis conformatione petitis, 
adstruam atque sustineam ? Age, hoc experiamur. 

Cum accurato et sobrio scriptore res nobis est. Non so- 
let talis in adornatione partium unius atque ejusdem histo- 
rici operis a genio totius deflectere, et secum pugnare. Quo 
vitio hie liber ex recepta vitarum ordiuatione sine dubio 
laborat, ut mirum sit, neminem editorum hoc adhuc satis 
animadvertisse. Consideremus, si placet, illam operis 
particulam, quae inscribi solet de Regibus. Quem ordinem, 
quaeso, in recensendis regibus auctor hie instituit? Nonne 
videraus ilium certum quendam gentium ordinem sequi, 
atque ita singularum gentium exiraios reges perpclua serie 



43 TESTIMONIA ET JUDICIA 

prosequi, nulla ex aliis permixtione admissa? Sic igitur 
gentium prima illi meraoratur Persarum ; ex hac reges una 
serie producit, Cyrum, Darium Hystaspis filium, Xerxem, 
Artaxerxem cui erat cognomentum Macrochir, et Arta- 
xerxem cognomine Mnemona. Turn sequitur gens Macedo- 
niim; ex eaque continue Pliilippus rex, Amynt;ie tilius, et 
Alexander Magnus. Deinde succedit gens Epirotarum, et 
ex ea rex Pyrrhus. Postea gens Sicula, ex qua nobis pro-, 
ducit Dionysium priorem. Turn denique attingit separatim 
novos iUos reges factos ex amicis et praefectis Alexandri 
Magni, Antigonum, Demetrium, Lysimachum, Seleucum, 
Ptolemseum. At nunc paululum oculos convertamus ad 
seriem imperatorum Graecorum, quos hucusque se ait per- 
tractasse auctor. Ibi, cum prorsus nihil difficultatis repe- 
riatur, quo minus simili ratione auctor singularum Graeciae 
civitatum, inter se separatarum, duces excellentes perpetuo 
ordine producere potuerit; immo a quovis cognoscatur, hac 
methodo instituta minus operosum conquisitionis atque 
expositionis laborem in hoc opere debuisse reddi auctori ; 
deprehendimus, post tres Atheniensium duces interpositum 
Lacedajmonium unum, deinde sequi denuo Atheniensem 
unum, et iterum Lacedcemonium ; turn tres contiimo Athe- 
nienses, quos a post insequentibus tribus abrumpit Siculus 
seu Syracusanus Dion ; postremum denique Atheniensem 
Phocionem avulsum a praecedentibus cernimus, non mode 
Thebanis duobus cum postremo Lacedaemonio, sod Car- 
diano etiam Eumene, et barbaro quoque, si Diis placet, 
Datame, lanquam retinaculis, interjectis. Tandem claudit 
agmen Corinthius Timoleon. Et istam disturbationera 
atque > interturbationem Graeciae civitatum mihi excuset 
chronologiaj ratio ? Nullo modo. Quid, quod ne chrono- 
logia quidera, quam editores praetexunt, hie exacte satis 
constat? Alioquin cnim Pelopidas prascedere, sequi Epa- 
minondas debuisset, quod tamen clarissima auctoris verba 
non admittunt, qui in Pelopida ad Epaminondam respiciens 
ait, ' sicut supra docuimus.' 
Vel his, quae hactenus prolata sunt, credo suspicionem 



DE GORNELIO Nlil'OTli. 49 

justain oriri jam debere in omnibus, ordinera ilium vitarum 
non esse profectum a Nepote, sed ejus ordinationi aliena 
manu vim esse adhibitam, turbationemque totius operis 
factam. Id revera ita esse, hinc asseverare jam nihil pro- 
fecto dubito. Si quaeras, quando tanta mutatio operi nos- 
tro acciderit ; dicam, baud dubie id evenisse sevo illo infe- 
lici, et bonis adeo auctoribus improspero, quod communiter 
medium appellare historici solent : quo, qui Uteris ita me- 
diocriter tincti essent, iiqiie sane quam pauci, nil praetor 
Chronica saperent. Si rog^es, quomodo acciderit ; respon- 
deam, partim chronologise, cui illis temporibus addicti 
oranes essent, qui legerent libros, quique scriberent, im- 
moderato amore, quo se, quisquis ille erat, cui Nepotis 
hie liber obvenerat, laudabilem etiam atque eruditam 
operam in se suscepturum putabat, si vitas ad chronologise 
legem apposite magis disponeret ; partim inscientia artificii, 
quo auctor in suo opere condendo usus erat, quodque 
(felicissimo eventu) nulla quacumqiie immutatione indocta 
aboleri prorsus poterat. Non enim Nepos in his \itis, arida 
quadam posteriorum Chronistarum diligentia, id egerat, 
ut cujusvis imperatoris facta et mores a prima juventute 
ad vitaj exitum anxia cura ad annos digereret ; sed illud 
potius curae habebat, deligere ex cujusvis imperatorum 
vita, qu£e ad propositum suum pertinentia maxime arbi- 
traretur ; segregare vero atcjue data opera transire cuncta, 
qua3 ad rem minus necessaria viderentur. In tali labore 
non poterat auctori non prasberi quandoque, turn in ordien- 
dis, tiim in finiendis nonnullis vitis, turn vero in partibus 
operis majoribus inter se connectendis, opportunitas, qua 
arrepta forniam operis adornationemqne, ut earn initio mente 
conccpissct, indiciis quibusdam aperiret, consecutionemque 
certarum partium, industria quadam sic compositarum pro- 
deret. Quibus ille ordinis permutator nihil adversis, dis- 
jecit incogitanter membra corporis ita aptissime ficti, ut 
post quamcumque aliam factam compositionem non posset 
non monstruosi quid exire. Ut verbo dicam, ista meta- 

Delph.et Var.Clus. Ncp. D 



50 TESTIMONIA ET JUDICIA DE CORN. NEPOTE. 

morphosi, quam liber hie Nepotis perpessus est, accepi- 
mus taiituudem quidem, quam olim erat, non idem. 

Igitur probabilissimum jam habeo, auctorem nostrum in 
vitis imperatorum exponendis civitatum quendam ordinem 
servasse. Et primi quidem ponebantur illi Atheniensium 
duces perpetua serie : Miltiades, Themistocles, Aristides, 
Cimon, Alcibiades, Thrasybulus, Conon, Iphicrates, Cha- 
brias, Timotheus, Phocion. His alios totidem ex ceteris 
civitatibus externis conquirebat, excitabatque ex Lacedae- 
moniis Pausaniam, Lysandrum, Agesilaum ; ex Thebanis 
Epaminondam et Pelopidam ; ex Syracusanis, qui erant a 
Corinthiis orti, Dionem; ex ipsis Corinthiis, qui maximas 
res Syracusis gessit, Tiraoleontem ; ex semibarbaris (nam 
Chersonesus Thracia Graeci2e ferrae annuraerabatur) Car- 
dianum Euraenem : ac postquam bic admoniierat Regum, 
quorum commemoratione tanquam limite utebatur, ex bar- 
baris jam arcessivit Carthaginienses Hamilcarem et Han- 
nibalem, ac turn denique extremo loco Datamem Carem 
adjecit. Singularem ergo quendam, ut hinc patet, delcc- 
turn Nepos habuit. Non enim omnes volcbat explicarc 
imperatores, sed, ut ipse ait, ' excellentes/ 



CHRONOLOGIA 

RERUM MEMORABTLIUM 

IN CORNELIO NEPOTE 

AD OLYMPIADAS, URBIS CONDIT^ ANNUS EX CATONIA- 
NIS RATIONIBUS, QU/E A VARRONIANIS DUOBUS ANNIS 
DISCREPANT, ET CHRISTI NATI DIGESTA. 

[EX EDITIONE ALTERA TZSCHUCKII.] 



Olymp. An. U. A. Chr. N. 

7, 2. 1. 751. Ex Varronis rationibus sic habet : Olymp. 6, 4. 

A.U.I. A. Chr. n. 753. 
27, 2. 81-113. 671. Tulltis Hostilius Romae regnat. Fragm. 1. Cf. 

Liv. 1. 22. 
30, 4. 95. 657. Demaratus, Cypseli tyrannidem fugiens, Romam 

demigrat. Fragm. 10. 
41, 3. 138. 614. Tarquinius Priscus, quiDtus Roraanorum rex. 

175. 576. Fragm. 10. 

55, 1. 192. 560. Pisistratus Athenarum tyrannus. Milt. 8. 
62, 3. 222. 530. Cyrus in bello contra Massagetas perit. De 

Reg. 1. 
64,4. 231. 521. Darius Cambysi, Cyri filio, succedit. Ibid. 
68, 1. 244. 508. Darius, Scythis bellum illaturus, pontem in Istro 

facit. Milt. 3. 
68, 2. 245. 507. Miltiades, Cbersoneso relicta, Atbenas redit. 

Milt. 3. 
79, 1. 252. 500. lones, ab Atheniensibus adjuti, Sardes expug- 

nant. Milt. 4. 
72, 3. 262. 490. Darii contra Graecos expeditio, et in pugna Ma= 

rathonia clades. Milt. 4. sq. 



Olymp. 


An. U. 


A. Clir 


N 


72,4. 


263. 


489, 




73, 3. 


200. 


486. 




74, 2. 


269. 


483. 





32 CHRONOLOGIC 



Miltiades, Paium insulam infcliciter aggressus, 

in vincula conjicitur, in quibus obit. Milt. 7. 
Xerxes Dario, Hystaspis filio, mortuo siiccedit. 

De Reg. 1. 
Aristides ostracismo orbe expellitur. Aristid. 1. 
Themistocles portuni Piraei et classera novani 
aedificat. Themist. 2. 
75, 1. 272. 480. Xerxes ex Asia in Grapciam transit. Themist. 2. 
Pngua ad Tliermopylas. lb. 3. Ad Artami- 
siuni. lb. 3. Athenae a Persis incense. The- 
mist. 4. Avistidcs ante tenipus ab exilio revo- 
catur. Arist. 1. Piigna Salaminia. Themist. 4. 
75, 2. 273. 479. Aristides et Pausauias Mardonium Persarum du- 
cem ad Plataeas vincunt. Arist. 2. Pausa- 
nias, 1. 
75, 3. 274. 478. Athenienses consilio Theraistoclis muros suos, in- 

vitis Spartanis, instaurant. Themist. 6. 
75, 4. 275. 477. Athenienses, auctore Themistocle, Pira?i portiim 
absolvnnt. Themist. 6. Paiisaniam cnm classe 
commiini in Cyprum mittnnt. Paiisan. 1. Aris- 
tidis sequitate Graeciae principatiis ad Atheni- 
enses defertiir. Aristid. 2. Ejusdem opera 
aerarium Graeciae in Delo constituitur. Aris- 
tid. 3. 
77, 2. 281. 471. Themistocles Alhenis expiilsus, et abscns prodi- 
tionis acciisatus, ad Artaxerxem confugit. The- 
mist. 8. 
77, 3. 282. 470. Cimon Persas vincit terra mariqiie eodem die. 
Cimon, 5. 
Aristides obit. Aristid. 3. 
Themistocles Magnesiac moritiir. Themist. 10. 
Cimon vincit Thasios, qui ab Atheniensibus defe- 

cerant. Cim. 2. Cf. Diodor. xi. 70. 
Cimon patria expellitur. Cim. 3. 
Cimon revocatus cum Lacedaenioniis foedus jnngit. 

Cim. 3. 
Cimon Persas in Cypro vincit, et maris imperium 

civibus suis vindicat. Cim. 3. 
Cimon, pace cum victis Persis composita,'in Cy- 
pro moritur. Cin>. 3. 
Peloponnesiaci belli initium. Diodor. xii. 38. 
Alcibiades, Nicias, et Lamachus, duces Athenien- 
sium, ad bellum cum Syracusanis gerendum 
missi. Alcib. 3. 
91, 2. 337. 415. Alcibiades, conjuratiouis in patriam postulatus, 
ad Spartauos tugit. Alcib. 3. seq. 



78, 2. 


285. 


4G7. 


78, 3. 


286. 


466. 


79, 1. 


288. 


464. 


80, 1. 


292. 


400. 


81, 2. 


297. 


455. 


82, 3. 


302. 


450. 


82, 4. 


303. 


449. 


87, 2. 


S21. 


431. 


91,1. 


336. 


416. 



Otjmp. 


An.U. 


A. Chr. N 


91, 3. 


338. 


414. 


92, 2. 


341. 


411. 



RiiRUM MEMOR. IN C. NEPOTE. 5S 



Bellum Decelicuni. Alcib. 4. 
Alcibiades, ab exercitu receptus, post in patriam 
restitutus, absens una cuna Thrasybulo et Tlie- 
ramene iinperio praeficittir, et Lacedaemonios 
terra inarique victos ad paceni cogit. Al- 
cib. 5. 

93, 1. 344. 408. Alcibiades Athenas re versus, summusque iinpe- 
rator, adjunctis Thrasybulo et Adimanto, fac- 
tus, cum Lacedsemoniis minus commode con- 
fligit, et paulo post iteruni in exilium mittitur. 
Alcib. 6. et 7. 

93, 3. 346. 406. Dionysius senior Syracuhis tyrannidem occupat. 
Dion, I. De Regib. 2. 

93, 4. 347. 405. Lysander, Atheniensibus ad JEgos flumen victis, 

bello Peloponnesio finem imponit. Lys. 1. Al- 
cib. 8. Con. 1. 

Idem Athenis captis triginta tyrannos imponit. 

Thrasyb. 1. 

94, 1. 348. 404. Alcibiades in Plirygia, quo confugerat, opprimi- 

tur. Alcib. 10. 

Lysander accusatus absolvitur. Lys. 3. 

Thrasybulus, devictis triginta tyrannis, Athenien- 
sibus libertatem restituit. Thrasyb. 3. 

Agesilaus Agidi fratri succedit. Agesil. 1. 

Conon, Atheu. exul, Persarum classi adversus 
Lacedaemonios praeficitur. Con. 2. 

Plato Tarentum venit, inde Syracusas. Dion, 2. 

Agesilai cum Persis in Asia bellum. Con. 2. Age- 
sil. 2. 

Lysander, dux Lacediemoniorum, in praelio cum 
Thebanis apud Haliartum cadit. Lys. 3. Cf. 
Diodor. xiv. 81. 
96, 2. 357. 395. Conon Lacedaemonios Pisandro duce praelio na- 
vali ad Cnidum vincit. Con. 4. 

... Agesilaus, ex Asia rcvocatus, ad Coroneam Atlie- 

uienses eorumque socios vincit. Agesil. 4. 

96, 3. 358. 394. Conon Athenaruni muros ope Thebanorum refi- 

cit, et a Tiribazo custodivE traditur. Con. 4. 

et 5. 

... Belli Corinthiaci initium. Diodor. xiv. 86. 

96,4. 359. 393. Iphicrates Lacedaemouiorum victor ad Corinthum. 

Iphierat. 2. 

Camillus Veios capit. Fragm. 7. Cf. Liv. v. 21. 

Melpum a Gallis deletur. Fragm. 7. 

97, 2. 361. 391. Agesilaus agrum Corinthium populatur. Agesi- 

laus. 5. 



94, 


2. 


349. 


403. 


94, 


4. 


351. 


401. 


95, 


1. 


352. 


400. 


95, 


2. 


353. 


399. 


95, 


3. 


354. 


398. 


96, 


1. 


356. 


396. 



Olymp. 


An. U. 


A. Chr. N 


97, 3. 


362, 


390. 


97, 4. 


363. 


389. 


98, 1. 


364. 


388. 


98, 2. 


363. 


387. 



64 (5HRONOL0GIA 



Thrasybnlus, biennio ante Lesbi victor, ab As- 

pendiis necatur. Thrasyb. 4. 
Camillus exnlat. Fragm. 5. 
Gain Capitolium obsident. Fragni. 6. 
Chabrias, Evagorae adjutor missus, totam Cy- 

priim subigit. Chabr. 2. 

98, 4. 367. 385. Datames ab Artaxerxe Ciliciae prseficitur. Da- 

tam. 1. 

99, 3. 370. 382. Lacedaemonii, duce Phcebida, Cadmeam, arcem 

Tliebarum, occupant. Pelopid. 1. 
99,4. 371. 381. Manlius de saxo Tarpeio dejicitur. Fragm. 1. Cf. 

Liv. VI. 20. 
100, 3. 374. 378. Thebani exules ope Atheniensium Cadmeam re- 
cipiunt. Pelop. 3. 

100, 4. 375. 377. Agesilai in Bceotiam expeditio. Chabr, 1. Cha- 

briae deeo victoria. Ibid. 
Chabrias, Acoriii, ^gypti regem, adjutum pro- 
fectus, Athenas revocatur. Chabr. 2. 

... Iphicrates ab Atheniensibus auxilio Artaxerxi, 

regi Persarum, mittitur. Iphicrat. 2. 

101, 1. 376, 376. Timotheus Lacedaemonios ad Leucaten superat, 

Timoth. 2. 
101, 2. 377. 375. Lacedaemonii maris imperium (cf. Olymp. . 3.) 
Atheniensibus cednnt. Timoth. 2. 

101, 3. 378. 374. Iphicrates, exercitui Persarum conductitio prae- 

fectus, adversus jEgyptios proficiscitur, et 
paulo post Athenas revertitur. Iphicr. 2. Cf. 
Datam. 3. 

102, 2. 381. 371. Epaminondas Spartanos ad Leuctra profligat. 

Epamin. 8. 
102,3. 383. 369. Iphicrates Eurydicen, Macedonias reginam, vidu- 
am, defendit. Ipiiicr. 3. 

102, 4. 382. 370. Epaminondas Laconiani invadit, Spartam capit, 

Messenen restiUiit. Epamin. 7. 8. Pelop. 4. 

... Idem cum Pelopida Arcadibus in bello cum La- 

cedaamoniis auxilio a Thebanis mittitur. Pe- 
lop. 4. Iphicr. contra Arcadas. Iphicr. 2. 

103, 1. 384. 368. Dionysio patri succedit Dionysius junior. De 

Reg. 2. Dion, 2. 
... Pelopidas ab Alexandre Pheraeo in vincula conji- 

citur. Pelop. 5. 
10$, 2. 385. 367. Epaminondas exercitum Thebanum, ab hostibns 

obsessum, iocolumem reducit domum. Epamin. 

7. 
.... Idem PelopidaiQ ex vinculis Uberat. Pel. 5. 



Olymp. 


An. U. 


A. CAxT. N, 


103, 3. 


386. 


366. 


104, 1. 


3S8. 


364. 


104, 2. 


389. 


363. 


104, a. 


390. 


362. 


104, 3. 


390. 


362. 


105, 1. 


392. 


360. 


105, 3. 


394. 


358. 



RERUM MKMOR. IN C. NEPOTE. ^ 



Epaminondas belluin in Peloponneso gerit. Epa- 

min. 7. 
Pelopidas in praelio adversiis Alexandnim Phe- 

rauni victor cadit. Pelop. 5. 
Timotlieus cum Olyntiiiis bellum gerit. Tinioth. 1. 
Epaminondas Spartam iterum tentat, Lacedae* 

monios ad Mantineam vincit, victorque cadit. 

Epamin. 9. 
Agesilaus Lacedaem. et Chabrias Allien, a roge 

Persanim ad Tachum, iEgypti regem, deficiunt. 

Cliabr. 2. Agesil. 8. 
Datanies ab Artaxerxe deficit. Datam. 5. 
Chabrias Nectanebo regnum constituit. Chabr. 2. 
Agesilaus moritur. Agesil. 8. 
Philippus in Macedonia regnare incipit. De Reg. 

2. 
Chabrias cum Charete adversus Atheniensiuni 

socios, Chios, Khodios, Coos, et Byzantios mis- 
sus, in pra»lio occumbit. Chabr. 4. 
... Dionis fuga et praeparatio ad bellum cum Diony- 

sio. Dion, 4. 

105, 4. 395. 357. Dionis felix cum Dionysio bellura, et hujus fuga 

in Italian!. Dion, 5. 
... Alexandri Phereei interims. Diodor. xvi. 14. 

106, 1. 396. 356. Athenienses, ducibus Charete, Iphicrate, et Ti- 

niotheo, cum sociis acriter pngnant. Tinioth. 1. 
... Iphicrates et Timotheus ab Atheniensibus mule- 

tantur. Iphicr. 3. Timoth. 3. 
Dion Syracusis interficitur. Dion, 9. Timoleon, 2. 
Alexander M. nascitur. De Keg. 2. Fragm. 1. 
Dionysius junior Syracusas anno decinio post, 

quam a Dione pulsus erat, recuperat. Timol. 2. 

108, 4. 407. 345. Timoleontis in Sicilian! expeditio. Timol. 2. 

... Idem, Hiceta fugato, Syracusanis libertatem rc- 
stituere conatur. Timol. 2. 3. 

109. 408. 344. Timoleon, Syracusis a Dionysio ipsi traditis po- 

titus, Dioiiysiuni climittit Corinthum. Timol. 2. 

109, 3. 410. 342. Idem rempiiblicam Syracusarnm instaurat, pul- 
sisque PcenJs ad Crimissum, et pace cum iis 
inita, toti Siciliae pacem et libertatem restituit. 
Timol. 3. 

110,4. 415. 337. Timoleon moritur. Timol. 5. 

111,1. 416, 336. Philippus Macedo a Pausania, satelHte, interfici- 
tur. De Reg. 2. 

112, 2. 421. S31. Alexander M. Dariiim ad Arbela vincit. Diodo- 
rus, XVII. 59. 



106, 2. 


397. 


355. 


107, 2. 


401. 


351. 


108, 2. 


405. 


347. 



'56 CHROMOLOGIA 

An. U. A. Chr. M. 

426, 326. Hpphaestionis mors. De Reg. 2. Eunien. 2. 
428, 321. Alexander M. Babylone moiitiir. Entnen. 2. 
De Reg. 2. 

430. 322. Atlienae, Phocione aiictore, Antipatri presidium 
recipinnt. Phoc. 2. 

... ... Perdiccas interficitnr, Etimen. 5. 

431, 321. Eiimenes vincit Craterum et Neoptolemum. Eu- 
nien. 3. et 4. 

... ... Antipater rebus Macedonicis pr»fititnr. Eiime* 

nes, 5. 
431. 321. Eiimenes ab Alexandri exercitn hostis judicatur, 

et ab Antigoiio Norae obsidetnr. Eumen. 5. 

433. 319. Eumenes, regiim tutor factus, belhini adversus 
Antigonum parat. Eunien. 6. et 7. 

434. 318. Nicanor, a Cassandro Athenas missus, Piraeum 
occupat. Phoc. 2. 

... ... Phocion necatur. Phoc. 4. 

... ... Eumenes in Persiam coplas suashyematumdlvidit. 

Eumen. 8. 

435. 317. Eumenes adversus Antigonum bellum gerit. 
Enm. 7. 

436. 316. Eumenes ab Antigono captus occiditur. Eumen. 
10. sqq. 

451. 301. Antigonus cadit in praelio ad Ipsum, Phrygiae 

oppidum, De Reg. 3. 
466. 286. Demetrius in custodia Seleuci, generi, morbo 

perit. De Reg. 3. 

471. 281. Lysimachus occiditur a Seleuco. De Reg. 3. 
... ... Pyrrhi cum Romanis bellum. De Reg. 2. Frag- 
ment. 10. 

472. 280. Seleucus a Ptolemaeo interficitur. De Reg. 3. 
480. 272. Pyrrhus, Argos oppugnans, lapide ictus interit. 

De Reg, 2. 
487. 265» Belli Punici primi initinm. Hamilc. 1. 
504. 248. Haniilcar in Carthalonis locum classi praeficitur. 

Hamilc. 1. Hoc anno Hannibal natus fertur. 

510. 242. Lutatius, consul, classe Poenos superat ad JEga.- 
tes insnlas, et Sicilia decedere cogit. Hamilc, 1. 

511. 241. Belli Punici prinii finis. Haniilcar, 1. 
... ... Bellum Africanum, a mercenariis militibus sti- 

• pendii causa hoc anno motum, quarto post ab 

Hamilcare comprimitur. Hamilc. 2, 

"135, 3. 514. 238. Hamilcar imperator in Hispaniam mittitur, se- 
cumque ducit Hannibalem filium annos 9, na- 
tura. Hamilc. 3. Hannib. 2. 



Olymp. 


113, 


3. 


114, 


1. 


114, 


3. 


114, 


4. 


114, 


4. 


115, 


2. 


115, 


3. 


115, 


4. 


116, 


1. 


119, 


4. 


123, 


3. 


124, 




125, 




127, 




128, 




133, 




134, 


3. 


134, 


4. 



RERUM MEMOR. IN C. NEPOTE. 57 

Olymp. An. U. A. Clir. N, 
J37, 4. 523. 229. Haiiiilcar in praelio contra Vettones cailit, eiqiie 
Hasdrubal, gener, imperator sufficitur. Hamilc. 
3. et4. 
... ... Hannibal equitatni pia?est. Hannibal, 3. 

139, 4. 531. 221. Hasdrubali interfecto snccedit Hannibal annos 

20. natns. Hamilc. 3. Hannib. 3. 
• • • i . ... ... Hannibal non toto inde triennio totani Hispaniam 

snbigit. Hannib. 3. 
110, 1. 532. 220. Hannibal expugnat deletque Saguntum. Han- 
nib. 3. 

140, 2. 533. 219. Belli Pnnici secundi per ann. 17. tracti initiiim. 
... Hannibal ex Hispania per Gallos et Alpes transit 

in Italian!. Hann. 3. 
..... ... ... Idem confligit cum Scipione Cos. ad Rhodanum. 

lb. 4. Cum eodeni ad Padnni. 4. Cum eodem 
ejnsqne collega ad Trebiam. 4. 
140, 3. 534. 218. Idem confligit cum Flaminio Cos. apud Trasime- 
num. 4. Cum Centenio praetore. 4. Fabium dic- 
tatorem elndit. 5. (Inepto quidem loco refer- 
tur). Rufuni, magistrum equitum, fugat. 5. 

217. Pugna Cannensis, in qua Varro et Paulus Css. 
ab Hannibalc vincuntur. 4. Fragm. 2. 

214. Fabio et Marcello Css. Cato tribnnus niilitum. 
Cat. 1. 

213. Gracchus, consul ii., ab Hannibale interficitur. 
Hann. 5. 

208. MarcelUis, quintura consul, ab Hannibale interfi- 
citur. Hann. 5. 

207. Hasdrubal, frater Hannibalis, cadit in prfplio 
apud Senam victus a Nerone Cs.* cui interest 
Cato. Cat. 1. 
144, 4. 547. 205. P. Scipio, post Africanus major dictus, bellum 
transfert in Africam. Hann. G. Cato ejus quaes- 
tor. Cat. 1. 

144, 1. 548. 204. Hannibal patriam defensum ex Italia in Africam 

revocatur. Hann. 6. 
Hannibal vincitur a Scipione ad Zaniam. 6. 
Belli Punici secundi finis. 7. 
Hannibal exercitui praeest cum Magone fratre, 

resque in Africa gerit usque ad consulatum 

Sulpicii et Aurelii. 7. 
; ... ... Cum Magone domnm revocatur. 1. 

145, 3. 554. 198. Cato, prajtor factus, Sardinian! provinciam ob- 

tinet. Cat. 1. Cf. Liv. xxxii. 7. 

146, 1. 666. 196. M. Marcello, L. Furio Css. Hannibal, doino pro- 

fugus, ad Antiochum, Syrise regem, abit. 7. 



140, 


4. 


535. 


141, 


3. 


538, 


141, 


4. 


539. 


143, 


1. 


544. 


143, 


2. 


545. 



144, 


2. 


549. 


203. 


144, 


3. 


550. 


202. 


145, 


1. 


552. 


200, 



Olymp. 


An. U. 


A 


. Chr. N, 


146, 2. 


657. 




195. 


146, 3. 


558. 




194. 



58 CHRONOLOGIA 



M. Cato, L. Flaccns Css. Cat. 1. 2. 

M. Cato ex Hispania triumphat. Cat. 4. Cf. Liv. 

XXXIV. 46. 
Scipio Africanus Cs. iterum. Cat. 2. 

146, 4. 559. 193. Cornelius Merula, Minucius Thermus Css. Han- 

nib. 8. 

, , , ... Hannibal, navibus ad Africam accedens, Mago- 

nem fratrem, domo excitum, secum abducit. 
Hann. 8. 

147, 1. 560. 192. Antiochus ab Hannibale, qui in Syriara redierat, 

ad helium contra Romanos concitatur. Haun. 

8, et 2. 
147, 2. 661. 191. Hannibal, classis parti ab Antiocho praefectuS, 

contra Rhodios, Romanorum socios, pugnat. 
<H, lb. 8. 
... ... Antiochus ad Thermopylas a Glabrione caeditur. 

lb. 8. 
147, 3. 562» 190. Hannibal, Antiocho vlcto, ad Prusiam, Bithyniae 

regeni, confugit. lb. 9. et 10. 

Idem pugnat contra Eumenein. lb. 10. et 11. 

M. Cato, L. Flaccus censores. Cat. 1. 2. 
Hannibal bausto veneno perit. Hann. 12. et 13. 

Etsi de vero anno non constat inter auctores. 

Cf. et Liv. XXXIX. 56. 
Terentius poeta moritur. Fragm. 1. 
L. LucuUus, A. Albinus Css. Fragm. 3. 
Cato moritur. Cat. 3. Etsi quidam dissentiunt. 
Tib. Gracchus trib. pi. uecatur. Fragm. 12. 
Atticus nascitur. 

P. Siilpicius trib. pi. a Sylla Cs. occiditur. At- 
tic. 2. 
Cinna per a. 665-668. Cs. sjevit in Syllanos, qua 

tempestate Atticus Athenas se confert. Att. 2. 
Sylla, ex bello Mlthridatico rediens, Athenas ve- 

nit. Att. 4. 
Sylla Marianaruni partium victor, et dictator. 

Fragm. 10. 
Cicero Roscium defendit. Fragm. 4. 
Cotta et Torijuato Css. Atticus Romam redit. 

Att. 4. 
Cicero defendit Cornelium. Fragm. 4. 
Cicero Cs. Attic. 5. Lentulus Spinther aedilis 

splendiduK. Fragm. 8. 
Metellus Celer Gallia; proconsul. Fragm. 7. 
Q. Cicero propraetor Asiae. Attic. 6. 



149, 


1. 


568. 


184. 


149, 


3. 


570. 


182. 


155, 


2. 


593. 


159. 


137, 


2. 


601. 


151. 


157, 


4. 


603. 


149. 


161, 


4. 


619. 


133. 


167, 


4. 


643. 


109. 


173, 


1. 


664. 


88. 


173, 


2. 


605. 


87. 


174, 


1. 


668. 


84. 


174, 


3. 


670. 


82. 


174, 


4. 


671. 


81. 


178, 


4. 


687. 


65. 


179, 


2. 


689. 


63. 


179, 


3. 


690. 


62. 


179, 


4. 


691. 


61. 



RERUM MEMOR. IN C. NEPOTE. 59 

Ol/mp. An. U. A. Clir. N. 

180.3. 694. 58. Cicero in exilinm abit. Attic. 4. 
... Jul. Caesar, ab hoc inde anno ad a. U. 703. bel- 

lum gerit in Gallia. Fragra. 10. 

182.4. T03. 49. Belluni civile inter Czesarem et Pompeium. At- 

tic. 7. 
183,1. 704. 48. Pugna Pharsalica,in qua Pompeiusa Caesare vin- 

citnr. Att. 7. 

184.1. 708, 44. Caesar occiditur. Att. 8. 

... ... Brutus et Cassias, percussores Caesaris, ad quos 

se tota civitas converterat, Antonio superante, 
in Graeciam et Syriam abeunt. Attic. 8. 

184.2. 709. 43. Antonius, hostisjudicatns, cedit Italia. Att. 9. 
... ... Idem Mutinae obsidetur, unde beilum Mutinense 

dicitur. Attic. 9. Fragm. 11. 
... ... Idem triumvir reipublica; constituendae. Att. 10. 

12. 

... ... Proscriptiones. Att. 10. 12. 

... ... Attici mater moritur. Att. 17. 

... ... Cicero occiditur. Fragm. 13. 

184, 3. 710. 42. Praslinm Philippense, in quo cadunt Brutus et 

Cassius. Att. 11. 
187, 1. 720. 32. Atticus moritur. Att. 22. 

Subjungimus pecnliarem chronologiam vitae Attici juxta H. Ernstium, 
annos Varronianos secutura. 



CHRONOLOGIA 
HISTORIiE T. POMPONII ATTICT. 



Anno Urbis 644. triennio ante M. TuUium Ciceronem, Q. Cvec. Metello 
Numidico et M. Junio Sylla Coss. Tit. Pomponius Attictis nascitur. cap. 1. 

Anno Urhis 666. Ciceronis 20. Co. Octavio et L. Cornelio Cinna Coss. 
Athenas se contulit Atticiis, annum agens vigesimiim tertium : quando anno 
proximo praecedente P. Sulpicius Rufus Trib. pi. a Sylla interfectus est. 
cap. 2. 

Anno Urbis 674. Cic. 28. P. Servilio Vatia, et Ap. Claudio Pulchro Coss. 
Athenis Cicero Epicureos, Phaedrum, et Zenonem, frequenter cum Attico 
audivit, ut ipse ait lib. ii. de Finib. et Tuscul. iii. et Acad. i. 

Anno Urbis 688. Ciceronis vero 42. L. Aurelio Cotta, et L. Manlio Tor- 
quato Coss. aetatis anno 45. cum jam annos 22. Athenis commoratns erat, 
Romam remigravit. cap. 4. 

Anno Urbis 692. Ciceronis 46. ipsius Attici 49. cum legati locum obtinere 
posset apud Q. Ciceronem Asiae praetorem, nolebat. Quo anno Romse Coss. 
erant M. Pupius Piso, et M. Valerius Messala. cap. 6. 

Anno Urbis 697. Ciceronis 51. Cn. Cornelio Lentulo, et L. Marcio Phi- 
lippo Coss. pridie Idus febr. T. Pomponius Atticus Piliam uxorem duxit, 
annum agens aetatis 54. in quibus uuptiis Cicero coenavit. Ep. 3. lib. ii. 
ad fratrem. 

Anno Urbis 703. Ciceronis 57. Attici 60. L. ^milio Paulo, et C. Claudio - 
Marcello Coss. Caesarianum bellum incidit : quod sequenti anno prorsus in 
tlammam abiit. cap. 7. 

Anno Urbis 709. Ciceronis 63. Attici 66. C. Jul. Cassar, cum ipse una 
cum M. Antonio consul esset, a conjuratis in Pompeii curia 23. plagis con- 
fossus est. Sequenti anno Antonius Mutinam circumsedit, Brutumque op- 
pugnavit : hostis patriis judicatur. Sed a Lepido recipitur. cap. 9. 

Anno Urbis 710. Ciceronis 64. Atticus, natus annos 67. matrem nonage- 
narian! extulit. cap. 17. 

Anno Urbis 712, Attici 69. M. Brutus et C. Cassius, ab Octavio et Antonio 
ad Phllippos victi, sibimet ipsis violeutas manus iutulerunt. cap. 11. 

Anno Urbis 721. cum Atticus 77. anuos complesset, decessit et s^pultus 
est. 



CORNELII NEPOTIS 



OPERA. 



NOMINA IMPERATORUM 



QUORUM VITA A CORNELIO NEPOTE SCRIPTA EST. 



I. 


MILTIADES. 


XVI. 


PELOPIDAS. 


II. 


THEMISTOCLES. 


XVII. 


AGESILAUS. 


III. 


ARISTIDES. 


XVIII. 


EUMENES. 


IV. 


PAUSANIAS. 


XIX. 


PHOCION. 


V. 


CIMON. 


XX. 


TIMOLEON. 


VI. 


LYSANDER. 


XXI. 


DE REGIBUS. 


VII. 


ALCIBIADES. 


XXII. 


HAMILCAR. 


VIII. 


THRASYBULUS. 


XXIII. 


HANNIBAL. 


IX. 
X. 
XI. 
XII. 


CONON. 
DION. 

IPHICRATES. 
CHABRIAS. 


XXIV. 
XXV. 


ROMANORUM. 

M. PORCIUS CATO. 
T. POMPONIUS ATTI 


XIII. 


TIMOTHEUS. 
DATAMES. 




CUS, 


XIV. 






XV. 


EPAMINONDAS. 




FRAGMENTA. 



CORNELII NEPOTIS 

LIBER 

DE VITA 

EXCELLENTIUM IMPERATORUM 

VULGO 

^MILIO PROBO 

TRIBUTUS.^ 



PRtEFATIO.* 



iVoN dubito fore plerosque,^ Attice,' qui hoc^ genus scrip- 
turae, leve, et non satis dignum summorura virorum per- 



1 Incipiunf capitula in lihriun JEmilii Probi de excellentibua diicibus exterarum 
licnlium. Liber JEmilii Probi de htudibus exterarum Gentium Ms. Dan. Probi 
Hcetnylii de vitis darorum Imperutoriim liber feliciter incipit Ms. Leid. 2. Emi- 
lias Probus de excellentibus exterarum nationum viris Ms. Trin. et Gnelferb. 
jEmilius Probus de excellentibus ducibus exterarum gerdium feliciter incipit Ms. 
Voss. Probus Emilius de excellentibus ducibus exterarum getttium feliciter incipit 
Ms. Voss. 2. Bopol. /Emylii Probi de imperatoribus exterarum gentium Liber 
Ms. Arlenii, teste Magio in Miscell. lib. iv. 15. in Gruteri thes. ciitico, torn. 
II. p. 1432. Emilius Probus de excellentibus ducibus exterarum gentium Ms. 
Thott. ap. Schlegel. p. 7. jEmilii Probi Viri clarissimi de Vita Excellentium 
liber incipit feliciter Ed. Jens. Med. /Ew/Zu Probi Viri clarissimi de vita eX' 
ccllentium imperatorum ad Tilum Pomponium Atlicum Ed. Arg. jEmilii Probi 
Viri clarissimi de vita excellentium imperatorum incipit feliciter Ed. Paris. 
^mylii Probi de vita excellentium imperatorum liber Ed. Aid. JEmylii Probi 
viri clarissimi vitce excellentium Gracia imperatorum et ducvm Ed, Long, sed 

NOTjE 

* Attice'\ Is est ad quem Cicero ideo dictus, <iuod, ciim diii Athenis 
scribit epistolas ad Atticum, Atticiis Uteris operam dedisset, non minus 



64 CORNELII NEPOTIS 

sonis judicent," cum relatum legent,^ quis'^ musicam docue- 
rit Epaminondam ; 7 aut in ejus virtutibus commemorari/ 
saltasse eum commode, scienteique tibiis cantasse. Sed 
hi 9 erunt fere, qui expertes literarum Graecarum,* nihil 
rectum, nisi quod ipsorum'° moribus conveniat, putabunt. 
Hi," si didicerint, non eadem'^ omnibus esse honesta atquc 
turpia, sed omnia majorum institutis judicari : non ad- 
mirabuntur, nos in Graiorum virtutibus exponendis mores 
eorum'5 secutos. Neque enim Cimoni fuit turpe'' Athe- 
niensium summo viro, sororem germanam*^ habere''^ in ma- 

" Et minus respondens prhicipum dignitati existiment. 
* Qui historiaram Gracice ignari. 



in indice est Liber. ...ducum. ^milii Probi seu Cornelii Nepotis excellentium 
Jmperatorum titce Ed. Lamb. Mmdii Probi seu Corn. Nepotis de vita excel- 
lentium imperatorum ad T. Pomp. Aiticum liber prior Ed. Stepli. Cornelii Ne- 
potis, vulgo JEmilii Probi, excellentium imperatt. vitce Ed. Boecleri, 8tav. 1. 2. 
niaj. et ed. niin. Corn. Nep. vitce excellentium imperatorum Ed. Reuch. Bipont. 
Hafn. Corn. Nep. excell. impp. vitce Ed. Tzscliiick. 1. 2. Corn. Nep. de vitaexcell. 
impp. Ed. Reusing. Corn. Nep. (vulgo JEmilii Probi) liber de vita excell. impp. 
Ed. Wetzel.— 2 Prcpfatio Ed. Mag. et recentt. Oni. Jens. Med. Aig. Paris. Aid. 
Bos. Sed prulogus Ms. Dan. Voss. 1. procemium Ms. Leid. 2. Auctoris prafatio 
Ed. Keuch. — 3 Plcerosque Ed. Paris. — 4 Qui Atlicce hoc Ms.Mendos.Ms. Arlen. 
et perperam piobat Mag. 1. c. Sed ab Ms. Leid. aberat rh Attice. — .5 Qui 
relatum legant, Oudend. conjecit in marg. — 6 Qui Ms. Mendos. — 7 Epami- 
jiioidam Mss. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Argent, iibiqije : examinandam Ms. 
Voss. 3. — 8 Commorati Ms. Mendos. Voss. 1. et 3. Savar. commemoraii Ed. 
Jens. Med. Haec lectio favet Paufleri suspicion!, commemoratum, iit ad rela- 
turn referatur. — 9 Sed ii Ms. Boecl. probatque Tzsch. ad ed. 2. — 10 Nisi ip- 
sorum ]Ms. Voss. 3. — 11 Sic Ms. Dan. Sed ii si Ms. Leid. 2. Oxon. Voss. 1. 
2. Hii si Ms. Voss. 3. qui si Edd. Mag. Long. Steph. Gebh. Wttz. et probat 
Tzschuck. ad ed. 2. — 12 Eandem Ms. Voss. 3.— 13 Sic etiam Ms. Dan. Sed 
mores gentium ed. Long. — 14 Habuisse Ms. Leid. 2. — 15 Sic Edd. Jens. Med. 

NOT^ 

Atticaj quam Romanae linguae peritus Patre, non Matre genitam, nomine 

erat. Idque patet ex Cicerone v. De Elpinicen; quia non licebat Athenis 

tinibus bon. et mal. his verbis: ' Ita uxoreni ducere uteriuam, ut coUigere 

enim se Athenis collocavit, ut sit est ex Demostiiene, in oratione quse 

pxne unns ex Atticis, ut id etiam inscribitur, ' Appellatio adversus Eu- 

cognomine videatnr habiturus.' Sed bulidem ;' et ex Sciioliasle Aristo- 

ea de re posteain vita Attici. plianis in Nebidas, Act. v. 2. ubi sic 

*" Neque,enim Cimoyii fuit turpe'j Is ]egitur,irapa'A0T]vaToise^f(myaiJ.e7vTas 

Cimon Miltiadis filiiM fuit, mira erga (k ■Karfpuv aSeAcpds. Sorores anteni ex 

Athenienses concives suos niunificen- eodem solum Patre genitae, legibus 

tia. De quo infra. Romanis, germana? seu consanguineae 

*^ Sororem germanani] Ex eodem vocantur. 



PR^FATIO. 65 

trimoiiio ; quippe cum cives ejus'^ eodem uterentur insti- 
tuto : at id quidem'^ nostris moiibus nefas habetur. Laudi 
in Graecia ducitur adolescentulis/'^ quam plurimos habere 
amatores. Nulla Lacedaemoni'^ tarn est nobilis vidua/ 
qua^ non ad scenam'^ eat mercede conducta.'* Magnis in 

' Inter Gracos laudi pueris vertitur. 

'' Quce non personam scenicam agat lucro illecta. 



Arg. Paris. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keucli. certo rotundius ; item Wetz. 
et ego leposur: pjms tires Edd. AUK et alize. Mox utentur ed. Long, opeia- 
rnm peccato. — 10 Id quod Ms. Leid. 2. non invenusta lectio videtur Staver. 
ad ed. niaj. At enim h. 1. concursiis trium voce, nnius syllabas, quae in fine 
singulorum eundem fere habent sonum, male accideret ad anres. Quidem b. 
1. signifioat certe, oninino. — 17 Adokscentulos Ms. Leid. 2. sed ab Msst. Oxon. 
omnino aberat. Dein habuisse amatores Ms. Dan. — 18 Lacedamonii Ed. Aid. 
Lacedamonis Ed. ^lag. Dein femina vid. nob. Ms. Bavar. — 19 AdsccB7iam Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. ubiqne. Sed hand dubie legendum est ad ccenam, 
cum Gesnero et Heusing. quod jam Magic in nientem venerat. ' Ad coenani 
ire' Seneca Beueff. iv. 39. ' in scenam prodire,' h. e. aliquam ibi personam 
agere, saltare, gesticulari, Cic. de Off. i. 35. 11. Boettiger in quatuor astatt. 
rei scenicae apud veteres pntat, verba ad scenam pertinere ad cliori saltationes. 
Jo. IMich. Heusing. in Spicileg. emendatt. ad Corn. Nep. respuebat ad ccenam, 
et malebat ad lenam ; (qiiam conjecturani, cnni moribus Lacedaemoniorum 
optime congruentem, probat Heinrich : ) in notis tamen ad editionem suam 
probare videtur ad ccenam, qtiam emendationem unice verani esse, affirmat et 
ornat Jac. Fr. Heusing. in fragnim. Corn. Nep. adjectis Fl. Maliii libro de 
nietris p. 120. sqq. pra-cipue cum in cod. Guelf. legatur quidem scenam, sed 
ab emendatore Ires priores vocabuli illius literae pnnctis infra appositis fuis- 
sent notatae, et superne ascriptum V ce, lioc est vel cenam, uti in antiquis 
Jibris scribi solebat. Doceri igitur bis maiiifeste, contendit, in aliis libris 
fuisse ad ccenam; nieretricium vero fuisse ad ccenam mercede conduct. 'Kappius 
in Harlesii OpuscuUs p. 458. sq. ncqtie «</ ccenam admittit, neque ad lenam, 
et majus ulcus adhuc bierere, jure opinatur; ac Scblegel p. 77. judicat, lo- 
cum adeo corruptum, /Eniiiii fortasse Probi culpa, ut probabiliter uec expli- 
cari nee emendari possit. Harlesius ipse in not. postquam longam Staver. 
contra Heusing. pugnantis animadversion, in nov. obss. misc. tom. vi. p. 
51G. sqq. contractam repetiit, conjecit qucc non nuda eat ad scenam, li. e. pa- 
laestram, quae suspicio ninn adeo iuepta sit, ut graviter pronuntiat Wetzel, 
alii judicent. Wetz. vero vulgatam defendit Icctionem, et interpretatur, in 
scenam prodeat, sive bistrionis personam agat. Hanc interpretationeni jam 
alii dederant, novissime Bremi in not. ad li. 1. et Bbttiger in novo Wielandii 
Mercurio, m. Januar. part. i. 1796. p. 44. sed alii respuerunt istam inter- 

NOT/E 

•1 Nulla Lacedcemoni tarn est nobilis vulgo Mizitra. Porro Plutarchus, in 

vidua] Lacedaemon, urbs lotius Pelo- Laconum institutis, vetita apud La- 

ponnesi clarissima, Lycurgi legibus cedaemonios legibus Lycurgi scenica 

olim florentissima, Menelai Kegis et spectacula testatur; quodsaneNepo- 

Helenae Regia, non procul ab Eurota tis opinioni repugnat; sed ipsi favet 

fiumine ; alio nomine Sparta, nunc Atheuaeus lib. xiii. 

Delph. et Var. Clas. Nep. E 



^ CORNELII NEPOTIS 

laudibus tota fuit Graecia/° victorem Olympiae^' citari;** 
in scenara vero prodire, et^^ populo esse spectaculo, iie- 
mini in eisdem gentibus fuit turpitudini : quae omnia apud 
nos partim infamia/^^ partim humilia, atque ab hone state 
remota, ponuntur. Contra ea pleraque^* nostris moribus 
sunt decora, quae apud illos turpia putantur. Quera enira*^ 
Romanorum pudet uxorem ducere in convivium? aut cujus 
materfamilias non^"^ primum locum tenet aediura, atque in 
celebritate versatur?-^ quod multo fit aliter in Grascia: nam 
iieque in convivium adhibetur/^ nisi propinquorum ; neque 
sedet nisi in"^^ interiore parte aedium, quae gynaeconitis^' 
appellatur/s quo nemo accedit, nisi propinqua cognation© 

'' Victorem OlympicB proniintiari, 

f Non in prima domus parte sedet, et se palam exhibet. 

i Quce Gynccceum dicititr. 



pretationem : vid. Heiising. et Staver. Scence vero explicationem de palaes- 
tra rejeceruntTzschuck. ad utramque edit, et Paiitler ad h. 1. qui, discessione 
ab omnibus interpretibus facta, ad scenam retinet, atque ubertim et acute 
locum interpretatur. Intelligit enim nobiies matronas Lacvenas non nuptas, 
quae, ab aliis Graecis et nobilibus fceminis, more virorum nobilinm, omni ne- 
cessario apparatu coniparato, mercede conducts, personam illanmi gerendo, 
partesque iilarum suscipiendo in ludis Olympiacis descendissent in certami- 
na, et nomine locoque iilarum de praemio certassent. — 20 Tota fere fuit Gr, 
Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Reusing. Ith. Bipont. Heinr. et fere defendit 
Buchl. sed vulgatam tuentur lection. Stav. et Tzscbuck. Tota fere Gr.fuit Ms. 
Ax. — 21 Victorum victorem OlympicB Mss. Oxon. — 22 Ac pop. Ms. Leid. 2. — 
23 Sic om. Mss. Oxon. alii oraittunt ^wrf. infam. — 24 Plerumque Bos. 2. atque 
defendi potest e Taciti Germ. c. 5. ubi Lipsius malebat pleraque, et Paufl. 
Sed pleraque Edd. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Lamb. Stepli. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1, Stav. 1. 2. 3. Heus. Harl. Heinr. AVetz. Brem. &c. et 
ego reddidi, quoniam de re, non de tempore h. I. sermo est. — 25 Cum enim 
Ms. Voss. 3. — 26 At cigus non materf. Ms. Leid. 2. ant cujus non materf. Ms. 
Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. Par.— 27 In conxiv. apatre adhib. Ms. Leid. 2. — 
28 Sic Ed. Aid. Arg. sed Ed. Jens. Med. Par. omittunt t^ (h.— 29 Gynecho- 
rites ap. Ms. Mendos. Gynechorites appellantur Ms. heid. 2. Gyneclwnites ap. 
Ms. Voss. 1. Gynethorites ap. Ms. Voss. 3. 7wa(KaiyfT7)saj>. Ed. Longol.Gebh. 

NOTiE 

•= Victorem Olympia citari} Oiym- ^ Qua omnia apud nos partim infa- 

pia, urbs Elidis, quinqnennali ludo- mia~\ Histrionum genus apud Koma- 

runi celebritate clara, ad Alphaeum nos non modo legibus &Ttfj.ov, atque 

flnnien sita, nunc vulgo Pise. Citatio adeo infame, sed etiam ab omni Tribu 

autem per pra'conem fiebat : qui notatione Censoria reniovebatur. 

clara voce ad Populum, Victorem Aug. de Civit. ii. 13. Cicero pro 

pronuntiabat; quo bonore nihil erat Quintio. Et Quiutil. Institut. in. 8. 

majus. B QucB gyncEconitis appcllatur] Locus 



PR^gSFATIO. 67 

conjunctns.j Sed hie plura5° persequi turn'' magnitude vo- 
luminis prohibet, turn festinatio, ut ea explicem,'* qua3 
exorsus sum. Qiiaie ad propositum veniemus,'' et in hoc 
exponemus libro de vita excellentium Imperatorum.^* 



ywaiKuviTis ap. Ed. Stepli. Brem. add. Schleg. p. 78. — 30 Hac plurapers. Ms. 
Voss. 2. Boeci. Leid. 2, Ax. nee displicuit Wetz. et Stav. in nov. misc. obss. 
p. 521. sed hie plura pers. Ms. Dan. Oxon. Ed. Ultraj. Steph. id placuerat 
jam Scheffero atqiie Heusing. et ledditum est a Stav. 2. maj. Tzschuck. at- 
qne Harl. sed plura pers. Bos. 1. Stav. niin. ed. Heus. in textu et lel. — 
31 Cummagnit. Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Sed a Ms. Voss. 3. 
abeiat rh turn. — 32 Explices Ms. Leid. 2. et in Ms. Long. Th prohibet loco rao- 
tnm claudebat periodimi. — 33 Quare ad prop. ten. absunt ab ed. Ultiaject. — 
34 Ita Ms. Mendos. Gif. Sav. Dan. Boecl. Leid. 2. Oxon. Ern. Voss. 3. 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Bos. Stav. 1. 2. 3. Heusing. Tzsch. et lel, re- 
centiores edd. Sed i-j(«sedd. Mag. Long. Lamb. Steph. Gebh, Boecl. Keucli. 
et Ms. Voss. 1. 2. aberat. v. infra, Epam. iv. 16. Snip. Sen. vita Martini i. I. 
De litis cod. chart. Leid. et probat Munker. ad Hygini poet, astron. p. 431. 
not. 8. ed. Stav. 

NOTiE 

erat domus interior, foeminis destina- De ista apdium parte Vitruvius lib. vi. 

tus, in quo lanificia sua exercebant, 10. loquitur; quani et Gynaecouitim 

et alia id genus ; ut patet ex norainis vocat. 
Graeci etymologia. Alias Gynaeceum. 



MILTIADES. 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Dux colonoruin in Chersonesum mittitnr. Irridetur a Lcuiniis. 
2. Chersoneso potitur. Lemmini capit et Cyclades. 3. Pontis in Is- 
tro custosa Dario, qui Scythas bello petebat, constitnitur. Dat consilium 
excutieudie dominationis Persanim. Ab Histiaeo impeditur. 4. Dario 
bellura in Grapcos movente, auctor suis est, iit hosti obviani eant. 5. Ante 
socioium adventum vincit Dariuni. 6. Praemiuni victpiiae. 7. Omit- 
tit oppiignationeni Pari. Daninatur et in vinculis moritiir. 8. Vera 
ejus damuationis causa. 



MiLTiADES, Cimonis filius,*^ Atheniensis, cum et anti- 
quitate generis, et gloria majonim, et sua modestia^ unus 
omnium maxirae floreret ; eaque esset aetate, ut non jam* 
solum de eo bene sperare, sed etiam confidere cives pos- 



1 Sic et Ms. Dan. et Edd. recent. Sed de Miltiade Ms. Bern, vita MUtia- 
d'ls Ms. Trin. Miltiadis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Steph. Geb- 
Lardus loco posiiit prima verba cap. 1. Miltiadis Cim. fil. Athen. atqiie sic 
ubique. Omisit ubiqnc Patav. Cetcrnm absiint capituni nunieri ab iisdem 
libris atitiqiiioribus : quod semel observasse sufficiat. Jo. Scheffer. in epist. v, 
ad N. Heius. p. .5. torn. v. Sylloges epistolar. a Burm. edita?, in Cornelio 
prima cujusque libri verba titulum esse putabat, ut Miltiades Simonis [Cimo- 
u\s~\ftlius, Alheniensis. Tkemistocles Neoclisjilius, Athen. ^'c. — 2 Filitis oni. Ms. 
Voss. 1. et probat Slav, ad ed. maj. Mox gloricB ed, Mag. — 3 Molestia Ms. 
Voss. 3. — 4 Vt jam non solum Ms. Boecl. Ax, baud probante Heus. sed sic 
dedit Wetz. — 5 Takm eum fut. Ms. Dan. Leid. 1. tal. fut. esse Ms. Oxon. 

NOT.E 

» Miltiades, Cimonis filius] Cimon drum, postremum Atheniensium Re- 
duplex fuit; alter quidcni pater Mil- gem, referebat. Vide typum originis, 
tiadis ; alter vero fiiius Miltiadis, de atquo agnationis Miltiadis apud 
quo infra. lUe genus suum ad Co- Hieronymum Magium. 



CORN. NEPOTIS I. MILTIADES, CAP. 1. G9 

sent sui, talem futiiriim,^ qualem cognitum judicarunt : ac- 
cidit, ut Athenienses Chersonesum*^ colonos vellent mittere.'' 
Cujus generis cum magnus numerus esset, et multi ejus 
demigrationis pelerent societatem ; ex his^ delecti Delphos*^ 
deliberatum missi sunt, qui consulcrent Apollinem, * quo 
potissiraum duce uterentur. Namque turn' Thraces'* eas 
regiones tenebant, cum quibus armis erat dimicandum. 
His consulentibus nominatim Pythia'"** prasccplt, ut Mil- 
tiadem sibi imperatorem sumerent:"^ id si fecisscnt, in- 



Mox Jud/caran<nialuit Tzschuck. cuui ad aiictoris sententiamjudicarHnf durius 
referatiir. Atque id veriim esse censuit Buchling, et reposuit Riclefins. At 
judicarunt, pro judicarerit aut judicassent, omnes libri, et in ejus aetatis monu- 
inentrs earn niodorum et tempoiuni coiisecutionem hand intVequenteni esse, 
docet Hens. — 6 Cheroneesum Ms. Laid. 2. Chersonessum Ms. Voss. fere iibique. 
Chersonnesum Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. Steph. Gebh. iibique. 
[Chersonesum ed. Stav. et reliquae recentt.] — 7 Ex Us Ms. Mendos. — 8 [^Qui 
cons. ApoU. pro glosseraate habuerunt haec verba, quze aberant quoque a Ms. 
Ernst, et Ltid. 2. Sciopp. Veris. p. 106. sq. Ernst. Scbeffer. in Obss. misc. 
▼ol. IX. tom. II. p. 198. Buehn. Bos. v. not. Tzschuck. in not. ad edd. 1. 2. 
et Heinr. quia deliberare ii. 1. idem sit ac consulere. Hinc ea uncis incluserunt 
Bos. in ed. 2. et al. Sed ab interpolationis suspicione vindicariint ea verba 
Ran. Stav. in not. et in Misc. obss. nov. tom. vi. p. 521. Heus. Paufl. et 
Brem. Absunt unci ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Kench. Bos. 1. Heus. Bip. Stav. Wetz. et Tzschuck. in textu, Sec] — 
9 Sic Ms. Gif. (in quo etiani legitur Traces,) Dan. Bos. 2. Sed namque tamen 
Ms. Leid. 2. Sed nam turn Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Paris. Long. Lamb. 
Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1, Stav. 1. 2. 3. Heus. Tzschuck. 1. c^c. ISIatn 
tunc Tzschuck. 2. — 10 PhitiaMa. Leid. 2. — 11 Ut Milt, imper, sibi sumcrmt 

NOTiE 

^ Chersonesum colonos vellent mittere] nunc Bulgariam ; ab Occasu superio- 

Chersonesus Peninsula est, quae mart rem, nunc Serviani ; a Meridie mare 

iEgaeo altera ex parte, altera Pro- iEgajum ; ab Ortu Bosphorum ac Pro- 

pontide et Hellesponto alluitur ; nn- pontidcm habet. 

de Hellespontiacaa Suida, et Thracia * Ptjthiu] Pythonissa etiam, et 

a PtolemiEo vocatur : ibi urbsSestus, Phoebas dicebatnr, Apollinis Sacer- 

Herus et Leandri amore clara. Sunt dos, quae insidens Tripodi distentis 

et alias pinres Chersonesi. cruribus, gravem e specu subeuntem 

•^ Delecti Delphos] Urbs in Phocide, spiritura excipiebat ; et sic furore 

Oraculo Apollinis clarissima, in bici- exagitata vaticinabatur. Cicero de 

piti Parnassi jngo sita ; quae hodie Divinatione, ' Nam terriE vis Py- 

quibusdam SaUma, aliis Castri dici- thiain Delphis incitabat, natura Si- 

tur. byllam.' 

<^ Namque tmn Tliraces] Thraciae po- f Imperatorem sumerent] Exercitus 

puli bellicosissimi. Thracia autem a Ducem, sen Praetorem ; haecque pri- 

Septemtrione inferiorem Mysiam, ma est hujus noaiinis acceptio. 



70 CORNELII NEPOTIS 

cepta prospera futura. Hoc oraculi response Miltiades 
cum delecta manii" classe Chersonesimi profectus, cum 
accessisset Lemnum,s et incolas ejus insulae'' sub potesta- 
tem redigere vellet Atheniensium, idquc''^ Leranii sua 
sponte facerent, postulasset: illi irridentes responderunt, 
tum id se facturos,'^'' cum ille domo navibus proficiscens 
vento aquilone venisset'^ Lemmim : hie enim ventus a'^ 
septemtrionibus oriens, adversum tenet Athenis proficiscen- 
tibus." Miltiades morandi tempus non habens, cursum 
direxit, quo tendebat, pervenitque Chersonesum. 

2. Ibi brevi tempore barbarorum' copiis disjectis, tota 
regione, quam petierat, potitus, loca castellis idonea com- 
muniit'/ multitudinem, quam secum duxerat, in agris col- 
locavit: crebrisque excursionibus locupletavit. Neque 
minus' in ea re prudentia, quam felicitate, adjutus+ est. 
Nam cum virtute militum hostium devicisset^ exercitus, 

" Athenis venientibus adversatur. 



Ms. Ax.— 12 Ita Ms. Dan. Sed Ms. Leid. 2. id Milt, dilectus cum del. Ed. 
Long. 3Iilt. delectus cum del. m. [nee displicet Wetz.] — 13 InsulatcB Ms. 
Voss. 3. — 14 Idque tit Lemnii Ed. Lamb. Steph. Gebli. Boecl. Bos. 2. Keiich. 
Welz. Paufl. qui ut necessarium esse putat. Sed idque Lemnii Ms. Boecl. 
Leid. 1. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. Stav. 
Hens. [Hail. Tzschuck. 1. 2. Heinr. Bip. Breni. hinc nos etiam ut ejecimus,] 
— 15 Id fucturos Ms. Leid. 2. [et probat Stav. ad ed. 3.] — 16 Venissent Ms. 
Leid. 2.— 18 Ah sept. Ms. Dan. Leid. 2. 

1 Barbarum RIs. Dan. Leid. 2.-2 Sic Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. 
Stav. 2. 3. Tzschuck. communivit Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Long. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 2. Stav. 1. Hens. Bip. Heinr. Wetz. 
Brein. — 3 Neque in ea Ma. Leid. 2. dein ea re, oniisso in, Ed. Jens. Med. 
Par. Aid. — 4 Usus est Ms. Trin. adjunctus est Ms. Voss. 2. sed in inarg. ad- 
jutus.—S Sic Ms. Boecl. Ax. Bos. 2. et probat Heus. in not. dev. host. Ed. 

NOT^ 

e Cum accessisset Lcmnum'] jEgaei quam Delphos misissent, et jussi fu- 

maris Insulam, Hypsipyles Tlioantis issent poenas Atheniensibus, quas illi 

filioe regiani, et Argonautaruna appnl- vellent pendere, atque Athenas ve- 

su notissiiuam; hodie Stalimene did- nisseut. Cui opinioni subsciibit Ze- 

tur. Clnverius. nobius his verbis : KfXevSvTuv Se tuv 

'' Illi irridentes responderunt, tum id 'Adrjvaluv fKKiirelv r^v Arifj-vov, Uttov ol 

se facluros] Hoc responsum non a TliXiajoi., elf tis averj/j-tphv 'Ae-fivrtdfv Bo- 

Leniniis, sed a Pelasgis, antiquissiniis pea xPV'^'^l^^vos KarairMvcreiev els rrjv 

Graeciae populis, Atheniensibus fac- Arjuvov, iKorrfjaovrai rrjs x»f«s avxuv. 
turn fuisse narrat Herodotus, post- 



I. MILTEADES, CAP. 2. 71 

summa aequitate res constituit, atqiie ipse ibidem manere 
decrevit. Erat enim inter eos dignitate regia,' qiiamvis 
carebat nomine : neque id magis imperio, quam justitia, 
consecutus/' Neque eo secius Atheniensibus, a quibus*^ 
erat profectiis, official praestabat. Quibus rebus fiebat, ut 
non minus eoium voluntate perpetuo^ imperium obtinerel, 
qui miserant; quam illorum, cum quibus erat profectus. 
Chersoneso tali modo constituta,' Lemnum revertitur, et ex 
pacto'° postulat, ut sibi uibem tradant. Illi enim dixerant, 
* cum vento borea" domo profectus eo pervenisset, sese de- 
dituros:' se autem domum Cliersonesi habere. Cares,'* qui 
tum Lemnum incolebant,J etsi praeter opinionem res ceci- 
derat, tamcn nou dicto, sed secanda fortuna adversariorum 
capti, resistere ausi non sunt, atque ex insula demigra- 
runt.'^ Pari'+ felicitate ceteras insulas, quae Cyclades 
nominantur,^ sub Atheniensium redegit'^ potestatem. 

* Nee illud polius violentia, quam ex merito obtinuerat. 



Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Slav. [Heinr. et rel.] — Sic Ms. Dan. Leid. 1. Ernst. Gif. Sav. edd. 
recent. Sed ac quibuscum Ms. Bav. ap. Sciopp. Verisim. ir. 10. p. 108. qui 
nialebat a quibus erat prafectus, sed qnod in cod. reperit ac quibuscum erat 
prcefectus, letinendnm ei videtiir profectus ; nee enim, ait, collegas habuit 
Miltiades, qnibuscuni praefectus inisset : aut quibuscum Ms. Put. Voss. 2. 
Ax. Edit. Sav. aut quibuscunque Ms. Boecl. quibuscum Ms. Leid. 2. Ed. 
Jens, Med. Arg. Paris. Aid. Mag. Long. Lamb, quam lect. damnat Wetz. 
— 7 Ac suis off. Ms. Ernst. — 8 [Perpetuum emendat Nodell. in Obss. critic, 
p. 67. at perpetuo propter soni stiavitatem defendit Harl.] — 9 Constituto Ms. 
Dan. Leid. 2. Voss. 1. 3. — 10 £x constituto Ms. Mendos. quod non negligen- 
dum videtur. Sed Wetz. id minus aptum censet.— 11 Borrea Ms. Voss. 2. 
— 12 Chares Ms. Dan. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par.— 13 Dimigrarunt 
Ed. Med. operarum, credo, vitio : cnjus generis errata alia multa ibi reperi, 
ut s. 3. socius ; et s. 2. crar pro erat. mox cap. 3. jEolida;. — 14 A pari f el. 
in ed. Pat. incipit cap. 3. — 15 Redigit Ms. Leid. 2. 

NOTiE 

^ Erat enim inter eos dignitate regial mum, deinde a Pbcenicibus pulsus, 

Expulsis e Chersoneso Thracibus, re- Athenas confugit. 

busque suis ibi potenter ronfirmatis, J Cares, qui tum Lemnum incolebanf] 

Miltiadem tyrannicam potestatem Immo Pelasgos tum Lemnum incoln- 

usurpasse testatur Plutarclius, in li- isse scribit Herodotus lib. vi. Cares 

bello qneni fecit, de sera numinis vin- autem gens fuit, quae, quo tempore 

dicta. Atque adeo regnum ipsi non Romulus Romam condidit, maris Me- 

fuit diuturnum : a Scytbis enim pri- diterranei imperium late tenuit. Eu- 



72 



CORNELII NEPOTIS 



3. Eisdem temporibus Persarum rex, Darius,' ex Asia in 
'Europam exercitu trajecto,' Scythis belluin inferre decre- 
vit.'" Pontem fecit in Istro^ flumine," qua' copias traduce- 
ret. Ejus pontis, dum ipse abesset,* custodes reliquit prir>- 
cipes, quos secum ex Ionia et bolide" duxerat: quibus 
singulis ipsaniras urbium perpetua dederat imperia. Sic 
enim putavit, facillime se Graeca^ lingua loquentes, qui 
Asiam incolerent, sub sua retenturum potestate, si araicis 
suis oppida tuenda tradidisset ; p quibus, se oppresso, nulla 



1 Trajectam Ms. Vos3. 3. conf. Stav. in Misc. obss. crit. nov. torn. iv. p. 
521 — 2 Sic Ed. Par. Aid. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 2. 
Stav. 1. [Tzschuck. 2, Itli. Hens. Heinr. VVetz. Hystro Ms. Dan. Histro 
Ed. Jens. Med. Arg. Pat. Stav. 2. ubi in not. defendit illam scripturara, et 
3.] — S Ita Ms, Dan. Ed. Jens. Med. Aid. Bos. et recent. Sed quo copias Ms. 
Boecl. Mendos. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Arg. Long, male.— 4 Haec dum ip. ah. 
inclusa sunt uncinisin Aid.— 5 Ipsorum Ed. Lamb.— 6 Gracia Vmg%ia Ms. Ax. 



NOTiE 



seb. in Chronico. Nee illud impedit, 
quominus olim despectissinia fuerit, 
ej usque inconditi mores proverbiis 
Jocum fecerint ; unde illud, trphs x^pa 
K(ipi^eis : Rustice agis cum rustico, ^c. 
"Vide Cicer. pro L. Flacco. 

'' Qua Cyclades nominantur'] Insulae 
^gaei maris in orbem dispositaj, unde 
Cyclades dictae ; suntque numero 53. 
Plin. lib. IV. 12. et Pomp. lib. ii. 

' Persarum Rex, Darius'i Hystaspis 
filius, quern Esdras et Philo Assue- 
rum vocant; quique equi sui hinnitu, 
occisis Magis, regni Persarum usiir- 
patoribus, Rex electus est: unde 
postea in sigillo sculptum equum ha- 
buisse fertur, ut Scholiastes Thucy- 
didis notat. Ille adversus Jancyrum 
Scytharum Regem in Europa bellum 
movit, quod suam filiam sibi uxorem 
denegasset. Justin, lib. ii, 

" Scythis helium inferre decrevif] 
Non Asiaticis, sed Europaeis, qui Ta- 
naira inter et Jaxartem amncs siti 
erant, quos aggressus est Darius cum 
Beptiugentis hominuiu millibus. Jus- 



tin, lib. II. Herodotus lib. vi. Diodo- 
rus lib. II. 

" Pontem fecit in Istro fluminej Ister 
omnium Europae fluviorum maximus, 
qui et Danubius dicitnr. In Euxi- 
num per sex fauces invehitur, post- 
quam sexaginta amnes, medio ferme 
eorum numero navigabiles recepit. 
Plin, lib. IV. 12. Is ortum habet in 
jngis Abnobae, montis Germaniee. 
Unde Dionysius : ' Abnoba mons Is- 
tro pater est : cadit Abnobae hiatu 
Flumen, in Eoos autem convertitur 
axes,'&c. Hunc secundum post Ni- 
lum facit Ovid, de Ponto lib. iv. 

o Ex Ionia et Jlolide] Asiae miuoris 
regiones sunt, in quibus linguae Grac- 
cae usus familiaris erat : prima, me- 
dia est Cariam inter ct yEolidem ; 
altera in ipso maris ^gaei littore sita. 

P Si amicis suis oppida tuenda tradi- 
disset] Reges Politicae studiosi singu- 
lare imperium iis imponere solent, 
quos sibi strictiori clientela devinxe- 
runt, quosque sciunt devictis civita- 
tibus gratos esse, turn propter mo- 



I. MILTIADES, CAP. 3. 73 

spes salutis relinqueretnr. In hoc fiiit turn numero^ Mil- 
tiades, cui ilia custodia crederetur.^ Hie, cum crebri afFer- 
rent9 niintii, male rem gerere Darium, premique'° ab Scythis : 
Miltiades hortatus est pontis custodes, ne a fortuna" da- 
tarn occasionem liberandae Graeciae dimitterent. Nam si 
cum his'* copiis, quas secum transportaverat,i interisset'^ 
Darius, non solum Europam fore tutam, sed etiam eos, qui 
Asiam incolerent Grasci genere,'* liberos a Persarum futu-- 
ros dominatione et periculo/ Id'^ facile effici posse : ponte 
enim rescisso,'^ regem vel hostium ferro, vel inopia, paucis 
diebus interiturum. Ad hoc consilium cum plerique acce- 
derent,'' Histiaeus'7 Milesius/ ne res conficeretur, obstitit : 

* In hanc sententiam cum muUi descenderent. 



— 7 In hoc numero fuit Ms. Axen. Thott. et placet Hens, in not. fuit tunc 
?jKwiero Tzschuck. 2. v. not.— 8 Tradereiur Ms. Boecl. Mendos. Ox. Voss. 1. 
2. 3. — 9 Asferrent Ms. Dan. Forsan scriba dare voliiit aut inveuit in sue cod. 
adferrent, quae rectior est scriptnra, etreddita est a Long. Stav. ed. 3. Harl. 
ac Tzschiick. pro afferrent. Sed affirmarent cod. Thott. Mox nuncii Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. ubiqne, etiam in reliquis verbis inde diictis. — 10 Prce- 
mique Ed. Med. Statim ab Scythis Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Mag. 
Sed aScijthis Ms. Dan. Leid. Voss. 3. v. Stav. et Harl.— 11 Sic Ms. Dan. 
Ed. Arg. et reccntt. Sed/ortuna sinipliciter Ed. Jens. Med. Par. Aid. Long. 
Mag. — 12 cum iis Ms. Voss. 2. Mox transportarat Ms. Dan. — 13 Ita Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. 2. Boccl. Ax. SchefF. v. ejus 7. epist. ad Heins. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Gebh. Boecl. Long. Stav. 2. 3. Hens, vulgo interiisset. 
— 14 Grcecos generis Ms. Leid. 2. — 15 /d ef/oc. Ms. Ernst. Ed. Jens. Med. 
Arg. Paris. Aid. Stepb. Gebh. Boecl. Bos. 1. 2. Stav. 1. Heinr. Wetz. idque 
flic. Paufl. et facile oniisso r^ id Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Mendos. Gif. id 
facile Ed. Lamb. Stav. 2. 3. Harl.Tzschuck. 1. 2. eosque sum secutus. Hens, 
inclusit t5 €f uncinis, quia et pro etiam raro apud Corn, observetur, idque, 
nbi occiirrit, sit suspectum. — 16 Ita ed. Jens. Med. Arg. Bos. 1. 2. Stav. 1. 
2. 3. et rel. recentt. sed reciso Ms. Leid. 2. Ed. Paris. Aid. Vulgata lectio 
est vera. Sed permutantur etiam alibi : v. c. Flor. i. 10. 4. ubi vid. interprr. 
et Stav. ad nostrum locum. — 17 Hesticcita Ms. Dan. Voss. 1. Isticeus Ed. 

NOT.E 

rum, cum linguae conformitatem ; <jowe ft /JmcaZo] Tanta enim erat Per- 

quandoquidem si status Popularis in sarum crudelitas in devictas gentes, 

singularem mutatus sit, snmnia impe- ut ipsas etiam variis supplicioium ge- 

rii non pcregrinis, sed inde natis me- neribus cruciarent, nee quietem nl- 

lins creditur : nam • suis quisque pla- lam ipsis concederent. Vide Hero- 

cidius paret, etiam cum is praeest, qui dot. de Zopyri historia. 
niagis timeri potest.' Curt. VI. 14. ^ Histiccus Milesius'\ Miletus urbs 

'1 Quas secum transportacerati Sc. in finibus loniae et Cariap, ob pretiosa 

ultra Istri pontem. vellera et laniiicia olim nobiIii> ; uude 

' Libetos A Fersarum fuiuros domina- Milesius. 



74 CORNELII NEPOTIS 

dicens, non idem ipsis, qui summas imperii tenerent, ex- 
pedire et raultitudini : quod Darii regno ipsorum niteretur 
dominatio ; quo extincto, ipsOs potestate expulsos civibus 
suis poenas daturos. Itaque adeo se abhorrere a ceterorum 
consilio, ut nihil putet ipsis utilius, quam confirmari reg- 
num Persarum. Hujus cum sententiam plurimi assent se- 
cuti,'^ Miltiades, non dubitans, tarn multis consciis/9 ad 
regis aures consilia sua perventura ; Chersonesum reliquit, 
ac^° rursus Athenas demigravit. Cujus ratio etsi non va- 
luit;' tamen magnopere est laudanda:^" cum amicior om- 
nium libertati, quam suae fuerit dominationi. 

4. Darius autem, cum ex Europa in Asiam redisset, 
hortantibus amicis, ut Grasciam redigeret in suam potesta- 
tem,' classem quingentarum navium comparavit, eique Da- 
tim* praefecit et Artaphernem ;" bisque ducenta peditum, 
decem millia equitum' dedit : causam interserens, se hos- 
tem esse Atheniensibus, quod eorum auxilio lones Sardeis'^ 

<* Cujus consilium quanquamfruslrafuit. 



Lamb.— 18 Consecuti Ms. Leid. 2.— 19 Consiliis Ms. Leid. 2. Voss. 1.— 

20 Hac rursus Ms. Voss. 3. Mox ejus ratio conjccit Oudend 21 Laudandus 

Ms. Ernst. Ed, Steph. Mag, fv. not. : neque ileusingero aliqiiid mutanduin 
videtur.] Conf. Cic. Phil. ii. 10. 15. 

1 In suam red. p. Ed. Steph. Gebh, Keuch. Mag. Dein classes cod. Thott. 
—2 Datin Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Steph. Gebh. Mag. 
Mox praficit Ms. Dan. et Artaiternem Ms. Leid, 2.-3 Ped. dec. mill. equ. Ms. 
Dan. Boecl. Leid. 2. Voss. 2. (in quibus tamen omnibus scribifnr tnilia) Bav. 
1.2. Ax. Ed. Bos. 2. Heus. Stav. 3. AV^etz. Heinr. Breni. Tzschiick. conf. 
Gronov. ad Liv. xxxvi. 14. Ped. et decem millia eq. ed. Itb. Pat. Sed pcdifum 
millia et dccein equit. Ed. Jens. Med. Paris. Aid. (in quibus vero ubique scri- 
bitur mtlia) Lamb. Steph. Gebh. Boecl, Keuch. Bos. 1, Stav. 1. 2. Harl. 
quod cJarius legi putat AVetz. in not, esse enim 200,000 ped. 10,000 eq. Ped. 
millia, decern equ. Ed. Arg. Mag.— 4 Sardis Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid. 

NOT/E 

' Cujus ratio etsi non valuit ; tamen Hi ambo Persaj, et Darii Satrapse ; 

magnopere est laudanda] Id a Nepote Artaphernes quidem Darii tVater : 

dicitur potius ex odio Komanis con- uterque post Marathoniam dadem, 

genito in Reges, ^uam ex rei veri- in Graecia infellcit. r peiiit, a Spar- 

tate ; multo enim laudabiliorem nemo tanis in puteum conjectus, et super- 

non dixerit Miltiadem, si Persarum structa pyra. vivus suftocatus. iEiia- 

Kegi tidem non dedisset. nus. 

" Datim pra/ecit, et Artaphernem] 



I. MILTIADES, CAP. 4. 75 

expugnassent/ suaque pra3sidia inteifecissent. Illi^ prae- 
fecti regii,*^ classe ad Euboeam^ appiilsa,"^ celeriter Eretriam 
cepeiunt,'' oniiiesque^ ejus gentis cives abreptos in Asiam 
ad regem miserunt.y Iiide ad Atticam accesserunt, ac suas 
copias in campum Maratliona^ deduxenint. Is abest' ab 
oppido"^ circiter millia passuum'° decern. Hoc tumultu" 
Athenienses tarn propinquo taraque raagno permoti, auxi- 
lium nusquam nisi a Laced aemoniis,'' petiverunt : Philippi- 
demque'^ cursorem ejus generis, qui hemerodromoe'^'^ vo- 



3Iag. Lamb. Stepli. Gebli. Keucli. Sardes Brem. Tzsch. 2.-5 Sic Ms. Dan. 
Sed prcEfecti Ed. Long. Mag. Stepli. Gebh. Keucli. — 6 Regis Ms. Leid. 2. 
Voss. 2. Dan. Ox. Ed. Lut. — 7 Classe Euhocam Ms. Voss. 2. Ax. Oxon. — 
8 Omneisque Ed. Lamb. Et sic iibique bos casus exbibet scriptos. Atque 
Erytliream Ed. Jens. INIed. Arg. Par. — 9 Is est ab op. Ms. Leid. 2. Boecl. 
Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Mag. Par.— 10 Passus Ms. Boecl. 
Dan. Leid. 2. Boecl. Voss. 1. 3. Ed. Jens. Med. Par.— 11 Tumultn Ms. Voss. 
3. — 12 Sic Ms. Long, quod ipse Longol. probabat. Ed. Mag. Stepb. Slav. 
1. 2. 3. Heus. Tzschnck. et rel. Harl. atque Stav. in not. ad min. ed. ita 
Jegere jnbet, provocatque ad Salinas. Exerc. Plin. p. 33. et Palmer, in Pau- 
sauiae Attica p. 360. et laudat de eo Plutarcb. de Herodoti malign, tom. ir. 
p. 862. PhilipptimqueMs. Leid. 2. Ox. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long, 
et *iAt7nros ap. Athen. Phydippumque Ms. Dan. Bav. Gif. — 13 Ita Ms. Dan. 

NOT^ 

^ Tones Sardeis expugnassenQ Sar- Marathone Marathoniaque pugna ni- 

deis, plur. nunieri. Urbs Lydiae ad hil in tota antiquitate clarius. Mara- 

latus Tnioli mentis, dim Crcesi re- thon autem, unde campus ills nomen 

gia. babet, oppidura est Atticae, quod 

" Classe ad Eubccam appulsa'\ En- Athenis distat circiter decem millia 

bcea insula est JEgx'i maris, a Bceo- passuum, prope Asopum aninem, vic- 

tiae continente Euripo freto sejunc- toria Thesei, superato Marathonio 

ta ; hodie Negrepontem vocant. Tauro, insigne ; et Miltiadis gloria, 

« Celeriter Erelriam ceperunt] Eu- qui ibi centum millia Persarum pro- 

boeae urbem, quam trium dierum spa- fligavit. 

tio eos expugnasse scribit Plato in " Is abcst ub oppidol Atbenis. 

Menexeno. ^ Auxilium nusquam nisi a Lacedce- 

y In Asiam ad regem miserimtl Ex meniis] Tunc Atheniensium foedera- 

Darii mandate, qui scilicet Dati Sa- tis, qui tanieu non nisi post Mara- 

trapae mortem minatus fuerat, nisi thoniam pugnam venerunt, nescio qua 

ad eum Eretrienses Atheniensesque religione detenti, quam ex Lycurgi 

captivos duci curaret. Plato in Me- legibus, propter crescentem aut eva- 

nexeno. Unde coUigi potest, antiqui- nescentem Liinam, babeiiitnt ; quod 

tus Regibus usitatum fuisse, ut sub- Strabo refert ex Herodoto lib. ix. 

actas a se regiones vacuus incolis fa- Unde et Justinus scribit : ' Qtios ubi 

Cerent, populosque in captivitatem viderunt quatridui tencri religione, 

traberent, non expectato auxilio,' &c. lib. ii. 9. 

^ In campum Maralhona] Campo ^ Qui Uemerodromce vocantur] Hi 



76 CORNELII NEPOTIS 

cantur, Laceda^monem miserunt/ ut nuntiaret, quam'* ce- 
leri opus esset aiixilio. Domi autera creant'^ decern prse- 
tores, qui exercitui praeessent, in eis Miltiadem : inter quos 
magna fuit contentio, utrum moenibus so'<^ defenderent/ an 
obviam irent hostibus, acieqiie decerncrent.'^ Unus Mil- 
tiades maxime nitebatur/ ' ut primo quoque tempore castra 
fierent : id si factum esset, et civibus animum accessurum, 
cum viderent de eorum virtute non desperari ; '^ et hostes 
eadem re fore tardiores, si animadverterent, audere'9 ad- 
versus se tam exiguis copiis dimicare.'*° 

« An se intra Urbem tuerentur. f Solus MUtiades lehementer smdebat. 



Gif. Bav. Ed. Bos. 2. Stav. 2. 3, Tzsch. 1. 2. Atque de temiinatione in oe 
lat. voce, quae ap. Graecos desinunt in oi, v. Oudend. ad Lucan. ii. v. 593. 
eteundem ac Grot, ad Lucan. in. v. 180. Sed Hemerodroma Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. Hemerodromei Ms. Sluisq. Hemerodromi Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Stav. 1. Hens. 
Wetz. Heinr. Itb. fjixepoSpSfioi Brem. Hemordrume Ms. Voss. 3. In Ms. Ax. 
deerat, relicto tamen spatio : quoniani forsan illius cod. scriba in suo cod. 
uomen repererat Graecis Uteris, quas non intellexerit, scriptum. Dein vacatur 
Ms. Voss. 3.— 14 Qtiam aberat Ms. Voss. 3.— 15 Creant... .Miltiadem Ms. 
Boecl. Dan. Mendos. Leid. 1. (in quo etiara est domi erant autem) Ox. Voss. 
2. 3. (in marg. Voss. 2. notatuni erat al. creati et pro MUtiades, Miltiadem,) 
Axen. Ed. Ultraj. Heus. Stav. 2. 3. TzscLuck. 1. 2. Itb. Heinr. Harl. qui in 
not. conjecit creurunt, Brem. creati.... MUtiades Edd. antiq. Bos. I. Wetz. ac 
Paufl. qui id defendunt, quoniam pracedant praeterita petierunt, miserunt, 
et sequatur imperfectum pra-esscnt. Non quidem male, ait Tzschuck. ad ed. 
2. sed annotat quoque, esse exempla siniiiis mutationis etiam alibi obvia, et 
hie Cornel, ad diversam rem progredi, quae inteijecto tempore acta est, 
eamque temporis positi diversitate quasi si<;nare. Quare rescripsi, creant.... 
Miltiadem. Turn 10. pratores Mss. Ox. Voss. 2. 3. Sed Ms. Ax. aberat. 
Ceterum in Ms. Long, pro ;*ra<ores f^vit imperatores : glossema sapit. Turn 
Mylcyades Ms. Voss. 1. et 2. in marg.— 16 Se abest Ms. Leid. 2. Ax. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid.— 17 Ita praeter alios et edd. recentt. Ms. Put. Gif, 
Sav. Leid. Ax. Sed an ceque contenderent Ed. Jens. Med. Arg. Par. acieque 
contenderent Ed. Aid. Lamb. Gebh. Keuch. acieque decertarent Ms. Mendos. 
Dan. Ven. Voss. 1. 3. sed in 1. notatum erat supra, dccernerent, Ms. Sluisq. 
aciemque cernerent,Ms,. et ed. Mag. et aquis contenderent Ed. Long, an equis 
contend.— \S Desperare Ms. Leid. 2. Ed. Keuch. Mox eadetn de re Ms. Ax. 
V. Scheffer. ad Phaedri fabb. iv. 9. 3. et interpretes ad A. Gcll. iv. 1. p. 321. 
ed. Conradi.— 19 Auderi Ms. Ernst. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Bos. Stav. 1. 

NOT^ 

cursores erant, qui totum diem cur- mille centum quadraginta stadiis de- 

sitantes non defatigabantur ; sic dicti finiunt, quod decurrit biduo ille Phi- 

airb TTjs vfiepas Kal Spofiov. De triplici lippides Athenis missus, ut refert 

hemerodromorum genere, vide Lip- Herodotus lib. vi. Bevrepdios dn tov 

slum Cent. m. 'Adrjvaiwv Harfos p iv 'S.ifiprp. 
•* Lacedamonem miserunt} Hoc iter 



I. SflLTIADES, CAP. 5. 77 

5. Hoc in tempore' nulla civitas Atheniensibus auxilio 
fiiit proeter Platasensium: * * ea mille misit militum. Itaque 
horum adventu decern millia' armatorum completa sunt: 
quae manus mirabili flagrabat pugnandi cupiditate/ Quo 
factum est, ut plus, qnam collegae, Miltiades valuerit ; 4^s ejus 
enim^ auctoritate impulsi Athenienses, copias ex urbe edux- 
erunt, locoque idoneo castra fecerunt. Deinde postero*^ die 
sub montis radicibus, acie e regione instructa, nova arte,^ 



et 3. Wetz. Brem. Tzscliuck. 1, 2. Schmieder, qui acriter defendunt banc 
lectionem, et damnant alteram aiidere, sell. Athenienses: audere Ms. Ax. 
Boecl. Ed. Jens. Med. Long. Stav. in ed. 2. s, niiu. Hausing. Harl. atque 
vindicant h. leet. Scheffer. iu ep. 7. ad Nic. Heins. in Burm. syll. epp. torn. 
V. p. 9. et 11. Paufl. in not. et Rapp. in Hail. Opusc. p. 459. cum Heus. 
audiri Ed. Aid. — 20 Ita Ms. Voss. 2. Ax. et edd. recentt. Sed dimicari Ms. 
Voss. 1.3. Ed. Jens. Med. Par. copiis dimicarent auderi Ms. Dan. In Ms. 
Ox. -rb dimicare deest. 

1 Ita fere omnes, preeter edd. Steph, et Mag. quae in omittunt. Mox Atlic- 
niensis Ms. Leid. 2.-2 Sic Ed. Mag. Steph. Gebh. Tzschuck. 1. 2. Stav. 2. 
maj. Harl. suasit quoqne Oudend. ad Caes. B. G. 1. 5. p. 11. et ego recepi : 
Plataenses Ed. Bip. Heus. Stav. 1. maj. et min. in textu, ac rel. Platentes 
Ms. Leid. 2. Platenses Ms. Voss. 1. 2. Flateenses Ed. Par. Paulo post Itaque 
hominuin adventu Ms. Ox. et Stav. ad ed. min. legere jubet horum hominum 
adventu. — 3 Milia Ms. Voss. et edd. nostri veteres ubique. Sed a Ms. Voss. 3. 
aberant voce, prater Plat. ...completa sunt. — 4 Valerct Ms. Dan. et id qui- 
dem latinitatem postulare, censet Schmieder in Lcxic. iiber den Corn. p. 3. 
— .5 Ejus ergo Ms. Dan. Gif. ejus auctor. JMs. Leid. 2. Ax. Ed. Heus. ejus 
[enwi] auctoritate : atque enim omisit Stav. in ed. 3. — 6 Dein postero Ms. Dan. 
Deinde postera Ms. Voss. 2. In Ms. Ax. erat Dein poslera submoiis rad. — 7 
Nona partis summa pral. Ms. Gif. (v. Schoppii Verisim. n. 10. p. 108. sq.) Ed. 
Ultraject. in parte montis summa Ms. Sav. ^Nlendos. Voss. 3. idque probat 
Schottus, jure vero repudiat Gebhard. nova partis summa IMs. Dan. et non 
aperlissima Ms. Leid. 2. nova arte abest rod. Thott. in quo etiam paulo ante 
legitur ex urbe abduxerunt. Mire transposuit Lanibin. locum iu notis ad alte- 
ram edit. Francof. 1G08. fol. (nam in 1. ed. Lutet. 1509. 4. illam conjecturam 
nondum enixus erat:)et Paufl. in notis accessit, nisi ut strata; scriberet, hoc 
pacto : Deinde postero die sub montis radicibus acie e regione instructa, hoc coH' 
silio, utet mont. teg. altitud. et urborum tractu, (namque arbores multis locis erant 
rar<e,) equit. host, imped, ne midt. claudercntur : nova arte, vi summa prcel. com' 
miserunt. Prcelium autem habent edd. Jens. Med. Aid. ubique, Tzscb. Wetz. 

NOT.E 

*" Prater Plataensium'] Supple, ci- valuerit] Quia reliquis Atheniensium 
vitateni. Platieae urbs est Boeotiae, ducibus ad pugnandum aegre consen- 
Mib Cithterone monte, non procul a tientibus, Miltiades praavaluit. Sic 
Tbebis, sic dicta a remorum iatitu- Justin. loco citato, his verbis, * Mil- 
dine. Strabo lib. ix. tiades et dux belli erat, et auctor 

^ Mirabili flagrabat pugnandi cupidi- non expectandi auxilii, quem tanta 

tate^ Ita Justin, lib. II. 9. fiducia ceperat, ut plus praesidii in 

5 Vt plus, quam coUegw, MiUiades celeritate, quam in sociis duceret.' 



78 . CORNELIl NEPOTIS 

vi summa praelium comraiserimt, (namque^ arbores mul- 
tis locis erant stratae,^) hoc consilio, ut et'° raontium 
tegerentur altitudine, et arborum tractu equitatus hos- 
tium impediretur,^ ne multitudine clauderentur. Datis," 
etsi non eequum locum videbat suis,* taraen fretiis numero 
copiarum suarum, confligere cupiebat: eoque magis, 
quod,'^ priusquam Lacedaemonii subsidio venirent,** dimi- 
care utile arbitrabatur. Itaque in aciem'' peditum centum, 
equitum decern millia produxit, prgeliumque'^^ commisit. 
In quo tanto plus virtute valuerunt Athenienses, ut decem- 
plicem'^ numerura hostium profligarent:'^' adeoque perter- 
ruerunt,'7 ut Persaj non castra, sed naves, peterent.'^' Qua 

s Et longa arborum serie adversariorum Equites implicarentur. 

* Quanquam angustius spatiuin mis cernebat. 

» Vtdecies majorem adversariorum multitudinem debellarent. 



Heinr. pralium aliae pliires. — 8 Nanque Ed. Jens, Med. Aid. ubiqiie. Turn 
arbore Ms. Leid. 2. et militis loco midtis Mss. Oxon. Voss. 1.2. — 9 Stratte, 
rar<s Mas. Ox. Voss. 1. 2. Ceteium in ed. Hens. Stav. 2. 3. Harl. Bipont. 
Wetz. Schniied. inclusa sunt uncinis verba rwmgi(e....rar<:c. Utijani suaserat 
Jo. SclieftVr. in epist. v. ad Heinsiuni, etliic in ep. vi. ad ilium coniprobaiat, 
in Syll. epistol. Biirni. torn. v. p. 5. et 8. item Puteanus in not. Lanibin. ed. 2. 
Atque rarcB et plurimi codd. ac Thott. Hens, ac pluiima; edd. etiam Staver. 
in textii, qui tanien in notis probat lectionem cod. Leid. strata", quam antea 
Uucbner, Gebhaid, Kiichmaier, et Cleric, in Bibl. anc. et mod. torn. v. p. 1. 
maluerunt, et rescripserunt Harl. in ed. 2. Tzschuck. 1. 2. Brem. (qui vero, 
uti etiam Tzschuck. et Paufl. feceruiit, omisit uncin. et interpunxit com- 
miserunt. Namque arbores.. ..stratee, hoc cons.) probavitque Schlegel. strafes 
1. c. p. 2. Atque ego et strata; recepi, quia caedere solebant Graeci arbores, 
caesasque hosti nonnunquam objicere, (v. Stav. et Harl.) et voce, uncinis 
inclusi. Itlie interpunctione commiserunt, namque arbor. ...raro! hoc consilio, 
ut, l^c. locum magis obscuravit. At censor edit. 1. Staver. in iiov. act. 
erudit. m. Jul. ann. 1737. p. 304. jam improbavit illam voce, conjutictioneni, 
et conjicit rnta, i. e. erutae, loco rara, vel erant i)osituui putat \nofactce erant. 
Turn arborum tractus est longa arborum serit^s, Verliack. — 10 Et ut Ed. Med. 
Arg. dein, altit. tegerentur Ms. Dan. Sed in Ms. Voss. 3. erat regerentur. Ed. 
tong. et ut montium ohtegenntur altitudine. — 11 Dathis Ms. Dan. Leid. 2. et 
locum aqmim Ed. Jens. Med. Art;. Par. Mag. Aid. Long. Lamb. Steph. 
Gebh. Biierl. Sed cequuni locum Ms. Dan. Boecl. Ax. cum reliquis edd. 
Dein fratus Ed. Par. — 12 Magis prius Ms. Leid. 2. turn veniret Ms. 
Voss. 3. et arbitrabantur Ms. Leid. 2. — 13 In acie Ms. Voss. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Mag. Paris. Aid. Long. Sed in aciem etiam Ms. Voss. — 14 
Prceliumque Ms. Ox. aberat. — \^ Decuplicem Ed. Aid. Lamb. Pat. male. — 
16 Profligarint Ms. Dan. Leid. Ed. Jens. Hcus. Ith. Wetz. profligaverint 
Ms. Voss. 2. Boccl. Reliquae edd. ;)r(»/ZJg-(rfe?if. v. Tzscli. — 17 Adeoque perter- 

NOTiE 
h Quod, priusquam Lacedtsmonii sub- est, pleniliinium expectabant. 
sidio venirent} Quia, ut jam dictum > Ut Perste non castra, sed naves pe- 



I. MILTIADES, CAP. G. 79 

pugna nihil adhiic est nobilins.'^ Nulla enim unquam tarn 
exigua manus tantas opes^° prostravit/ 

6. Cujus victoria^ non alienum videtur, quale prsemium 
Miltiadi' sit tributum, docere: quo facilius intelligi possit, 
eandem omnium civitatum esse naturam. Ut enim populi^ 
nostriJ honores quondam fuerunt rari et tenues,' ob eamque 
causam gloriosi ; nunc autera effusi, atque obsoleti:*^ sic 
olim apud Athenienses fuisse, reperimu^. Namque huic 
Miltiadi, qui Athenas,^ totamque Greeciam liberarat,^ talis 
honos tributus est in porticu, quaa Poecile^ vocatur,'' cum 
pugna depingeretur Marathonia : ut^ in decem praetorum 
numero prima ejus imago poneretur, isque hortaretur mi- 
lites, praeliumque9 committeret. Idem ille populus, postea- 
quam majus imperium est nactus, et largitione magistra- 
tuum corruptus est, trecentas statuas Demetrio Phalereo'° 
decrevit. 

* Tarn ingentes copias protrivit. ' Jatn vero immoderati, et nimis usitati. 



ruerint Ms. Dan. Leid. 2. Ax. male ; neque enim dependet a conjunctione ut : 
adeo pert err uerunt Ed. Aid. adeoque perternerunt Ed. Jens. Med. adeoque eos 
perterruerunt Ed. Long. — 18 Petierint Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 3. Ax. Ed. 
Hens. Ith. Wetz. petierunt Ms. Voss. 2. Boecl. Turn quoninm nob. Ms. Men- 
dos.— 19 His nobilius Ms. Voss. 2. Volubilius Ms. Mendos. Voss. 3. — 20 Copias 
Ms. Ernst. 

1 MiUiade Ms. Voss. 3.-2 Sic Ms. Dan. Boecl. Gif. Leid. 1. Voss. 2. Ed. 
Bos. 2. Hens. Slav. 3. Tzscliuck. 1. 2. Hail, et reliqna2 recentt. quod et 
probat Delphin. Editor ; sed enim om'itt. Ed. Lamb. Stepli. Mag. Long. Gebh. 
Boecl. Keucb. Bos. 1. Stav. 1.2. Pat.— 3 Tenus Ms. Voss. 1.— 4 Obsokti 
Ms. Gif. Put. Dan. Sav. cd. Lamb, et recentt. Sed absoletiMa.Yos^. 1. aboleti 
Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Valqnenarius ad Eurip. Phoen. p. 53. 
conjecit atque eo obsoleti. — 5 Quia Atlienas INIs. Boecl. Ax. quid Allunns Ms. 
Dan. ea Athenas Ms. Leid. 2. dem Grctcia Ms. Leid. 2. — G Sic Ms. Voss. 2. 
Dan. Boecl. Ax. Ed. Bos. 2. Hens. Harl. Tzschuck. 2. Ith. Brem. Wetz.&c. 
Sed liberavit Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Kench. Bos. 1. Stav. 1. 2. 3.-7 IToiKiArj Ms. Dan. — 8 Ut, cum.... 
3Iaralh., in dec. Stav. ed. niin. — 9 Frcediumque Ms. Voss. 3. — 10 Phalerio Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. 2. Ax. cont'. Kuhiiqueu. ad Rutil. Lup. p. 128. Mox decer- 
nit Ms. Voss. 2. 

NOT^ 

terenf] Ita Justinus lib. ii. 9. ' Victi cinus appaniit, qui ampntata utra- 

Persse in naves confngerunt, ex qui- qne manii, dentibus postea uavera 

bus mnltai snppiessae, nuiltte captag detinuit.' Just, ibidem, 

snnt.' Et panlo post, ' Cyuegiri quo- '' Quie Pacilt vocutur] Poecile por- 

que Atheniensis stupeudum illud fa- ticus erat Athcuis, variis picturaruni 



80 CORNELII NEPOTIS 

7. Post hoc praelium classera septuaginta navium Athe- 
nienscs eidcm Miltiadi dederunt, ut insulas, quae barbaros 
adjuverant,' bello persequeretur.' Quo imperio plerasque 
ad oflicium redire coegit, nonnuUas vi expugnavit. Ex his 
Parum insulam, opibus elatam,'" cum oratione reconciliare 
non posset; copias e navibus* eduxit, urbem operibus^ 
clausif" omnique commeatu privavit : deinde vineis ac 
testudinibus" constitutis, propius* muros accessit. Cum 
jam in eo eSset, ut oppido potiretur," procul in continenti 
lucus, qui ex insula conspiciebatur, nescio quo casu, noc- 
turno tempore incensus est : cujus flamma ut ab^ oppidanis 
et oppugnatoribus est visa, utrisque venit in opinionem, 
signum a classiariis regiis^ datum. Quo factum est, ut et 
Parii7 a deditione deterrerentur, et Miltiades, timens ne 
classis regia adventaret, incensis operibus, quae statuerat, 
cum totidem navibus, atque erat profectus, Athenas magna 
cum oflfensione civium suorum rediret. Acciisatus ergo^ 
proditionis, quod, cum Parum expugnare posset, a rege 
corruptus infectis rebus? '^discessisset/ Eo tempore aeger 

'" Oppidum vallari corona cinxit. 

" Cum brevi fiifuium esset, ut urhem caperci. 

" Ante captam Urbem obsidionem solcisscl. 



1 Prosequeretur Ms. Voss. 2. Dein phires ad Ms. Mendos. Voss. 3.-2 Ms. 
Voss. 2. Boecl. Ax. aberant : atque e navibus glosseina esse piitat Sclieffer. in 
epist. vn. ad Heins. in Sylloge epist. Biirmann. toin. v. p. 9.-3 Opibus 
e Jens, laudatur in ed. Pat.sed hand dubie ciat opibus. Mox omniaque comm. 
ftd. Par. et dein Ed. Jens. Med. Arg. — 4 Propriu7 Ms. Leid. 2. — 5 Flamma ab 
opp. Ms. Leid. 2. Mox utriusque Ed. Par. Aid.— G Signum adversariis datum 
Ms. Ox. signum a class, regis datum Ms. Uan. Voss. 2. — 7 Ut Parti Ms. Voss. 1. 
Ed. Jens. Med. Par. Aid. Lamb, et ut Parii Ms. Voss. 3. et Parum Ms, Leid. 2. 
Dein detercrentur Ed. Jens. Med. — 8 Accusatus est ergo Ms. Dan. — 9 Omnibus 
Ms. Leid. 2. — 10 Rebus a pugna Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Long. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Bos. 1. Stav. 1. absunt unci VVetz. Ith. Bipont. Sclnnied. 
sed voce, a pugna non leguntur in Ms. Dan. Mendos. Leid. 2. Boecl. Voss. 2. 

NOT.E 

generibus adornata, quarum Auctor "^ Parum insulam, opibus clalam'^XJuA 

Polygnotus Tbasius. Diogenes LaiJr- est ex Cycladibus, marmoris candidi 

tiu8 in Zenone. In hac portion pug- fodinis noiissima. 

na Maratbonia depicta est. " Deinde vineis^ac testudinibus'] Tes- 

' Ut insulas, qua barbaros adjuie- tudo, niacliiiia bellica tabnlatis con- 

rant] Niniiruin, Cycladas. texta ad urbiun; expugnationem. 



I. MILTIADES, CAP. 8. 81 

erat vulneribus, qucc in oppngnando oppido acceperat." 
Itaque, quoniam ipse"^ pro se dicere noii posset, verba pro 
eo'' fecit frater ejus Tisagoras.'+ Causa cognita, capitis 
absolutus/^ pecunia raulctatus est : eaque lis quinquaginta 
talentis aestimata est/ quaritus in classem'^ sumtns factus 
erat. Hanc pecuniam quod solvere in praesentia'^ non po- 
terat, in vincula'' publica conjectus est, ibiqne diem obiit 
supremum. 

8. Hie etsi crimine Pario' est accusatus,* tamen alia fuit 
causa damnationis. Namque* Athenienses, propter Pisis- 
trati' tyrannidem,° quao paucis annis ante fuerat, omnium 

'' Hiscque mulda aureorum friginta millibus numerata est. 
' Licet ille solutse obsidionis in Paro insula reus esset. 



[et, quia durius pugna ponitur pro oppugnatione, de qua sermo est, omisi a pugna 
cum Stav. iu ed. min. et 2. niaj. Harl. Brem. Tzschuck. 1. 2. Paufl, add. 
Oudendoip. ad Jul. Caes. vi, B. G. cap. 12. et Stav.innov. misc. Obss. torn. 
V. p. 524. sq. Sed ea voce, uncinis inclusitBos.2. Heus. vero et ea retiuenda 
putavitet uncin. oniisit.] In Ms. Ax. [et Thott.'] erat a regediscessit. — 11 Ac- 
ceperat etiani Ms. Dan. Gif. Put. Sav. Ed. Lamb, [et recentioies.] Sed ceperat 
Ms. Leid, 2, Voss. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. caperat Ed. Long. — 
12 Ipse Ms. Boecl. Voss. 2. Axen. aberat : [et Heus. id a grammaticis forsaa 
adjectura putat : sed Tzschuck. id voc, judicat, desiderare orationis con- 
cinnitatem propter oppositum Tisagoras. Idem Tzschuck,, cujus not. ad min. 
edit, conferes, pro quoniam, quia extra obliquam orationem rarius cum con- 
junctiyo ponatur, conjicit cuw jaw, et anteaKappius conjecit, scriptum fiiisse 
quotn, id est, quum. Heus. tamen et Bremi tuentur quoniam, compositum ex 
quum, cum et jam.] — 13 Pro to jMs. Leid. 1. Ax. Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris. Aid. aberant. Reusing, ideo inclusit uncinis. — 14 Isagoras Ms. Boecl. 
Ax. Dixagoras Ms. Long. Sagoras Ms. Dan. Mendos. Voss. 1. 2. 3. Isagonas 
Ms. Leid. 2. Ditgoras Ed. Jens, Med. Arg. Paris. Aid. Stesagoras Ed. Mag. 
Lamb. Steph. quod probat Longol. Diagoras Ed, Ultraj, Long, — 15 Absoluta 
Ms. Voss, 3, It eh^ mwlti mult atus; at [alii scribere malint id voc, /Hu/ca<i/«; v. 
Gruner. ad Veil. Paterc. ii. c. 70. p. 300,]— 16 In classes Ms, Dan. Leid. 2. 
[idque non omnino improbat Stav. ad min. ed. classes enim pro navibus 
ponuntur: sed ad utramque maj. ed. probare videtur ctesein.] — 17 In prcs* 
sentia Ed. Jens. Bled. Arg. Paris. Aid, Lamb, Bos. 1, Stav. 1.2, 3, [Tzschuck. 
1,] absunt: [et Stav, in not. ad 3. ed, conti-a Heus, acriter dimicans ea 
extrudendacenset :] sed legebantur in Ms, Mendos. Gif, Dan. Boecl. Leid. 2. 
Put, Sav. Ox. Voss. 1. 2. 3. Ed, Bos. 2. Heus. [Tzschuck. 2. Harl, et recentt. 
nam sensus adjuvatur,] Mox potuerat Ed. Mag. — 18 Vincla Ms. Ax. Ed. 
Jens. Med, Arg, Dein est aberat Ms. Leid. 2. 

1 Pariio Ms. Leid. 2,-2 Nanque Ed, Aid. Lamb, naque Ed, Paris, namque 
Ed. Med. Arg. Steph, Gebh. [Harl. Tzschuck. et ego recepi, quia sequitor 

NOTjE 

° Propter Pisistrati tyrannidem'] Hie potestatem invaserat, Hippocratis 
ex Give privato Athenis supremani lilius fuit^ariiausque Athenis Biblio- 
Delph. et Var. Clas. Nep. /^^^^^' '^ ' '^' ^>^ /^^x F 

;SITir "^ 




82 CORNELII NEPOTIS 

siiorum* civiiim potentiam extimescebant.P Miltiades, mul- 
tum in^ imperils magistratibusque*^ versatus, non videbatur 
posse esse privatus/ ^ prsesertira cum consuetiidine ad im- 
perii cupiditatem trahi videretur. Nam Chersonesi^ omnes 
illos, quos habitarat, annos perpetuam obtinuerat domina- 
tionem, tyrannusqiie fuerat appellatus/ sed Justus: non 
crat enim vi consecutus, sed suorum voluntate ; eamque 
potestatem bonitate retinuerat.^ Omues autem et habentur 
et dicuntur tyranni,^ qui potestate sunt perpetua in ea civi- 
tate, quae'° libertat^ usa est. Sed in Miltiade erat" cum 
summa humanitas, tum mira communitas ;" ut nemo tam 

*■ Vitam privatam senare non posse privatus. ' Rexque fuerat dictus. 



vocalis. Viilgonam.] — 3 Pisystrati E<\. Arg. — 4 Cit-tum suoruwi Ms. Dan. — 5 In 
aberat Ms. Leid. 2. Ox, Voss. 2. Boecl. — 6 Magnisque Ms. Gif. Dan. Boecl. 
Leid. 2. Ox. Voss. 2. Struclitraeiev p. 51. animadverss. critic, conjicit 
magnisque niagistralibus : iuepte. Nam nuiiquaui dicitur magnus tnagistratus: 
et opponitur privatis. [Ondendorp. ad Stav. ed. 3. snspicatur excidisse forte 
judiciis. At nihil mntandum esse jam videnint Reusing, et alii lecentt. 
interpretes. Magnis in codice, ex quo alii fluxerint, per compindium scri- 
bendi, aut quoniam mediae syllabse fuerint obliteratas deletaeve, pro magistra- 
tibus ortum videtiir.] — 7 Chersonesso Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Chersoneso Ed. 
Jens. Med. Arg. Paris. — 8 Retinebat Ms. Leid. 2. Boecl. Voss. 1. 3. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. — 9 Et dicuntur tyranni et habentur !\Is. Dan. [quam 
lectionem stiaviorem equidem prajferrem.] et die. et hab. tyr. Ms. Ax. — 10 
QwtzMs. Voss. 3. aberat. — 11 Erat aberat Ms. Voss. 2. Ax. Dein tum summa 
Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 2. Edit. Paris. Aid.— 12 Comitas Ms. Put. Sav. 
Ed. Jens. Aid. Long. Lamb. [Bos. in contextu, Stav. Hens. Ith. (qui id voc. 
in not. late explicat, defenditet vertit Dienstgefalligkeit,) Bipont. Tzschuck. 
1. Harl. (cujus not. conf.) et al.] Sed communitas Ms. Mendo^. Dan. Voss. 1. 3. 
sed in marg. Y^s. 1. 3. eadem manu scriptum erat ' al. comitas.' Ms. Gif. 
conmitas. [qua; lectio, licet prava,juvat nostrani. Atque] communitas prohiit 
Cleric, art. crit. vol. 2. p. 128. [s. part. in. sect. 1. cap. 7. §.7. p. 8G. ed. Lips, 
nee nonSclieffer. in Epist. vir. ad Nic. Heins. inSylioge epistol. Burm. torn. v. 
p. 9. ac receperunt in textuin Heinr. atque Tzschuck. in ed. 2. probavitque 
Wetz. in not. vid. etiain Gruuer. (qui in nostro loco communitas scribere jubet) 
et Tzschuck. ad Eutrop. viii. cap. .5. p. 548. iuprinii> de solenni utiiusque 
voc. coniuiutatione. Quare, cum ctiani voc. co7hmunitas a librariis facilius in 
comitas, quaui hoc voc. in illud mutatum fuerit, et difficiiior lectio praeferri 
soleat faciliori, rescripsi conwiunitas.'] 

NOTiE 

tliecam publicavit. Vide plura apud est, et suspecta. 

Just, et Hcrodotum lib. i. q Non videbatur posse esse privatus] 

V Omnium suorum citium potentiam Quia tanta est imperii dulcedo, tani- 

extimcscebanf] Plus JEqua civiuni po- que penetrans ambitio, ut vix dedisci 

testas in liberis civitatibus odiosa possit. 



I. MILTIADES, CAP. 8. 83 

humilis esset/ cui non ad eum aditus pateret : magna auc- 
toritas apud omnes civitates, nobile nomen, laus rei railita- 
ris maxima. Haec populus respiciens, maluit eum iii- 
noxium plecti, quam se diutius esse in timore. 

NOTiE 

' Ut nemo tarn humilis essef] Qui se spirare videntur, et Populo in Demo- 
nimis, in magna dignitate, affabiles cratia, et Principi in Monairhia siis- 
atque aditu faciles praBbent, altiora pecti sunt. 



ir. 
THEMISTOCLES.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Adolescens liberitis vivit. Exhaeredatus reipublicae se dedit. 2 
Clarns Corcyraco et Persico bello. Interpretatnr oraculuin de muris lig' 
neis, in bello Persico ii. ad seivandos cives eoium. 3. Secundum prae 
Hum ad Artemisium. 4. Dolo Xerxeni vincit juxta Salamina. 5. Cat 
lido nuntio Giaeciam liberal. 6. Piraei portuni et muros Athenarnm ex 
struit. Lacedaemonii repugnant, 7. Lacedaemonios arte deludit, eos 
que reprehendit. 8. Ostracismo in exilium ejectus, varia fuga agitatiir 
9. Ad Artaxerxem literas dat salutis causa. 10. Multis niuneribus ab eo 
ornatnr. Magncsiae moritur. 



Themistocles, Neocli^^ filius, Atheniensis. Hujus vitia'' 
ineuntis adolescentifB magnis sunt eraendata' virtutibus: 
adeo ut anteferatur huic nemo, pauci pares putentur. Sed 
ab initio est ordiendum.+ Pater ejus Neocles^ generosus 



1 Themistoclis vita Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid.— 2 Sic Ms. Gif. Dan. 
Put. Sav. Mendos. Voss. 1. 2. 3. [Ed. Stav. Heus. Ith. et al.] recte : v. Prise. 
6. p. 192. Quintil. i. 5. p. 63. Victor, in Cic. castigatt. p. 46. Lugd. A. 
Cell. IX. 5. ' Hierocli Stoici,' ubi v. Jac. Gron. Corn. vii. 2. 1. Ms. Dan. 
&c. Pericli et xvii. 1. 2. Prodi. Sed Neoclis Ms. Ernst. Ed. Aid. Mag. 
Long. Steph. fTzscbuck. 1. 2. Wetz.] etJiHus ed. Long, ubique [Heinr. Wetz. 
Tzschuck. liipont. Paufl.] — 3 Enmndata Ms. Voss. 1. sed supra notatnm 
erat emendata. — 4 Ordiendua Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. — 5 Neodus Ms. Gif. 

NOTjE 

» NcofW] Neocles Atbeniensis, qui, niae inussit. 
ut rcfert Valer. Max. lib. vi, 9. 2, •> Hujus vitia] Vide Valer. Max. 
exter. abdicatiouis notam suae fa- ibidem. 



CORN. NEPOTTS II. THEM ISTOCLES, CAP. 1. 85 

fuit. Is uxorem Acharnanam'^ civera duxit,*" ex qua natus 
est Themistocles : qui cum minus esset piobatus parentibus, 
quod et liberius^ vivebat, et rem familiarem negligebat, a 
patre exhasredatus est. Quae contumelia non fregit eum, 
sed erexit. Nam cum judicasset, sine summa industria non 
posse earn extingui, totum se dedidit^ reipublicae, diligen- 
tius amicis famaeque seiviens." Multum in judiciis priva- 
tis versabatur,9 saepe in concioRem popnli prodibat, nulla 
res major sine eo'° gerebatur, celeriterque, quae opus" erant, 
reperiebat. Neque minus in rebus gerendis promtus, 
quam excogitandis, erat : quod * et de instantibus,' ut ait 

» Acctiratius familiares famamque excolens. 



Dan. Mendos. Voss. 3. Ed. Gebh. Keiich. Patav. male.— 6 Sic Ms. Ernst. 
Bav. 1. 2. Ax. Ed. Arg. Bos. 2. Boecl. Hens. [Wetz. Ith. Heinr. Bip.] Sed 
Acarnanam Ms. Trin. Mendos. Sav. Gif. Put. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Paris, 
Gebh. Keuch. Long. Ariananam Ms. Leid. 2. Archanam Ms. Ox. Voss. 2. 
Acarnaniam Ms. Voss. 3. ffaJkarnassium Ed. Aid. Lamb. Bos. 1. Stav. 1. 2. 
3. [qui in not. ad 2. ed. maj. suspicatur cum Buchnero Carinam, e Caria ori- 
undam : conf. Plut. in vitaThucyd. c. 1. Tzschuck. 1. 2. qui, Quoniam, ait, 
Acharna tribus est Atticae, frustra adjecisset civem, nee, putat, terminatio- 
nem Acharnanam niti auctoritate. In lectione Acarnayiam, ex Acarnania, 
Epiri provincia, voc. civis alienum et falsum est. V. etiam not. in Harl. ed. 
Quia autem plerique matrem ejus faciunt Thressam, Tzschuck. ad ed. 2, 
Adraniam conjecit. 'ASpdvri enim, urbs Thracia;, Stephano.] — 7 Ita Ms. Dan. 
Gif. Boecl. Leid. 2. Bav. 1. Ax. Ed. Ultraj. et probat Schopp. Veriss. i. 
cap, 20. [p. 70. Edd. Heus. et recentt.] Sed Hberius justo viv. Ms. Voss. 1. 3, 
Ed, Jens. Med. Arg. Mag. Paris. Aid. Long. Lamb. Steph. Ab Ms, Voss. 2. 
et rh justo, et tJ) Hberius aberat. Dein rem suam famil. Ms. Voss, 3, — 8 Sic Ms. 
Gif. Dan. Mendos. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Paris, Keuch. [Bos. 2. Harl.] 
Lond, [et legere jnssit Stav. in nov, Obss, misc. T. vi. p. 528, Edd, Tzschuck, 
Wetz.] Sed dedit Ms. Voss. 1. 2. 3. Ax, Ed, Arg. Aid, Long. Mag, Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. [Bos. 1. Stav. 1. 2. 3. Heus. Ith. Heinr. Bip.]— 9 Verse- 
tafur Ms. Voss. 1. sed a manu sec, versahatur. — 10 Sine illo Ms, Dan, Ed, 
Steph. Gebh. Mag, Long, Dein regehatur Ed, Arg. Long. Ingolst. — 11 Cele- 
riterquce opus Ms. Leid. 2, Voss. 2. Ed. Arg. Erat Ms. Voss. 3. Post reperie- 
bat Ms, Dan. Leid. 1. Ed. Ultraj, Gebh. Keuch, addunt, facile eadem oratione 
expUcabat. [Sed ad gloipam jure ablegant ea voce. Tzschuck, et antea Kapp, 

NOTvE 

'^ Is uxorem Acharnanam civem duxil] Halicarnassiara fiiisse scribunt ; alii 

Existimo vel legendum esse Acarna- vero longe plures Treiciam nieretri- 

nem ; quia nullibi me legisse meniini culam, Abrotonani nomine, asserunt. 

Jcarnajjam: vel nompn esse proprium, Sic Athenspus lib. xiii. 13. Porro 

quod verisimilius videtur. Variae Acarnania Epiri pars est, quam Ache- 

autem sunt opiniones, ex qua gente lous fluvius ab jEtolia dividit ; nude 

ftierJt Themistoclis mater : alii tuim Acarnan, nomen appellat, com. geii. 



86 CORNELII NEPOTIS 

Thucydides, verissime judicabat,* et de futuris callidis- 
sime conjiciebat.'^ Quo factum est, ut brevi tempore illus- 
traretur. 

2. Primus autem gradus fuit capessendae' reipublica? bello 
Corcyrajo :^ ad quod gerendum praetor a populo factus, non 
solum preesenti bello, sed etiam reliquo tempore, ferocio- 
rem"^ reddidit civitatem/ Nam cum' pecunia publica,'' 
quae ex metallis redibat, largitione magistratuura quotan- 
ms+ interiret, ille persuasit populo, ut ea pecmiia classis 
centum navium aedificaretur. Qua* celeriter eti'ecta, pri- 
mum*^ Corcyraeos fregit, deinde raaritimos prasdones con- 
sectando mare tutum reddidit. In quo cum'' divitiis orna- 
vit, turn etiam peritissimos belli navalis fecit Athenienses. 
Id^ quantae saluti fuerit universae Graeciae, bello cognituni 
est Persico,9 cum Xerxes^ et mari et terra bellum universae 

* Quia et de prcesentibus, juxta Thucydidem, certissime statuebat. 
<^ Bellicosiorem urbem fecit. 



iu Hail, opuscnl, p. 460. ac Staver. ad ed. 2. maj.] — 12 Neque minus.„.conjicie- 
bat. Hmic ordinem verboium servant Mss. et edd. nostri omnes, [etiam re- 
centt.] Staver. autem in ed. 2. s. min. euiii,deconjectiua Biiclinen,[cui assen- 
serat Giaevius ad Cicer. de Offic. i. c. 5. p. 22. et ad libr. ii. c. 9. p. 218. qui 
tamen ita legit, celeriter, quce opvs erant, reperiebat,'] ita niutavit, quod et de in- 
stant, ut ait Thuc. ver.judic. et defut. cal. conjic, Neque minus in r. g. pr. qu. 
exc. erat. [Quam trajectionem approbat Heinr. in not. Stav. tantien in ed. 3. 
s. see. maj. pristinuni reduxit verboium ordinem, et copiose refntat Heus. 
qui conjecit : celeriterque, qua; opus erant, reperiebat, facile eadem oratione expli- 
cabat : (neque minus in rebus gerendis promtus, quam excogitandis erat,) quod et 
de instantibus,...callidissime conjiciebat.'] 

1 Gradus capess. Ms. Voss. 2. Ax. gradus fuit capesendee Ed. Jens. Med. gr. 
f. capescendcB Kd. Arg. Long. — 2 Feraciorem Ms. Voss, 2. Axen. — 3 Cum ex 
pec. Ms. Lfid. 2. — 4 Quot annis Ed. Jens. Med. — 5 Qua Ms. Boecl. Leid. 2. 
Ed. Arg. Steph. Boecl. Bos. 1. 2. Sed qua Ms. Voss. 1. 2. 3. Ed. Jens. INIed. 
Paris. Aid. Lamb. Gebh. Keucli. Stav. 1. 2. 3. Heus. recte. [Item edd. Harl. 
Tzschuck. 1. 2. et rel. recentt. quare qua recepi.]— 6 Primos Ms. Leid. 2. 
Dein Corcyrwus Ms. Voss. 3.-7 Turn Ms. Leid. Ed.arg, cum Ed. Paris. — 
6 Id vera Ed. Long, et ante turn peritiss. Ed. Keucli. Postea autem quante sal. 
Ed. Arg. quanli sal. Ms. Leid. 2. — 9 [Persico, cum Xerxes,.,.bellum..„Europce 
cum tantis copiis, quantas.,..habuit quisquam. Ita, suadente jam Bosio, (v. not.) 

NOT^ 

'' Bello Corcijra:o} Contra Herodo- dicta, nunc vulgo Corfou ; insula est 

tus lib. VII. et Thucydides lib. i. pro in lonio mari, liodie Venetae ditioois, 

Corcyraeo yEgineticum scribunt. Cor- contra Epirum. 

cyra anteni, quae et Phaeacki olim ^ Xerxes] Darii filiiu. 



II. THKMISTOCLES;, CAP. 2. 87 

inferret Europas cum tantis copiis/ quantas iieque antea,'"' 
neque postea habiiit quisquum. Hujus enim classis mille" 
et ducentarum naviura longainm fuit, quam duo millia one- 
rariarum sequebanlur : terrestres autem exercitus septingen- 
torum millium peditum, equitum quadringentorum millium 
fuerunt.'^ Cujus de adventu cum lama in Grasciam esset 
perlata et maxime Athenienses peti dicorentur, propter 
pu^am Marathoniam ; miseruut Delpho.s consultum, quid- 
nara'5 facerent de rebus suis/ Deliberantibus Pythia re- 
spondit, ut moeriibus ligneis se munirent. Id responsum 
quo valeret, cum intclligeret nemo •/ Themistoclcs persuasit, 
consilium esse Apollinis, ut in naves se suaque confer- 
rent:'+ eum enim a Deo'^ significari murum ligneum. Tali 
consilio probato, addunt ad superiores totidem naves 
triremes:"* suaque omnia, quae moveri poterant, partim Sa- 
laraina,'7 partim Troezenas asportant:'^ arcem sacerdotibus 

'' Quo pacta res suas tuerentur, 

' Hoc oraculuin quorsuin spectaret, cum nullus caperet. 



coustitui locum cum Heus. Slav. ed. niaj. 2. Harl. Tzschuck. 1. 2. Ith. 
Htinr. Paiifl. Olim eninj, et in ed. Bos. Stav. 1. et min. Wetz. Brem. leg, 
....Persico. Nam cum Xerxes. ...Eiiropa', cum taniis earn copiis invasit, quantas..., 
habuit quisquam ; hujus enim.... .Seel nam abest Ms. Leid. et cum tantis c'jpiis, 
quantas, oniissis voce, earn et invasit, legitur in Mss. Dan. Mendos. Leid. 2. 
Voss. 3. at cum tantis copiis venit, quantas jM«. Ox. Ax.] Prajterea cmn et 
Xerxes Ms. Voss. 3. et ferret loco inferret Ed, Jens. Med. Paris. Aid. — 
10 Ante Ms. Dan. Ed. Jens. Med. Paris. Aid. Long. INTag. Stepli. Gebli. 
Keucli. Pal. an ed. Arg. turn nee postea Ms, Voss. 3. --11 Milla Ed, Med. 
Dein tnilia Ed. Jens. Med. Paris, iibique, rt onerarium Ms. Leid. 2. oruriarum 
Ms, Vo.ss. 3. — 12 Decern peditum equitum C'C'C'C, fuentnt Ms. Voss. 1. D. pe- 
ditum, equitum quadringentorum fuerunt Voss. 3. septingentorum decern millia 
fuer. Ms. Boecl. septing. peditum, equitum quadring. fuer. ]\Is. Dan, Leid, 2. 
septingenta decem millia peditum. equitum quadringenta miliu fuer. Ms. Ax, — 
13 Qiuedam Voss. 3. [Mox e rebus suis conjee. Heyne ad Tibiill. f, 1. 37^. pro- 
batque Tzscli. ad ed. 2.] — 14 Conferret Ms. Vos>. 3. Statini turn etenim Ms. 
Ax.— 15 A Deo ab e3d. Jens. Med. Arg. Aid. Lamb. Long. Pat. absiiut. 
Turn signifruci Ms. Leid. 2. signijicare Ed. Paris. — 16 Trienles Ms. Voss, 1. 
sed in marg. triremes. — ^17 Salaminam Ms. IMendos. Voss. 1, (in quo tanien 

NOT^E 

^ Cum ta7itis copiis] De illo ingenti 2. ' gravem mari et terraj' vocat, 

copiarinn nnmero varie varii. At * nee hominibus fantum tcrribileni, 

vero disce ex Herodoto lib. vii, quo- sed et Neptuno qnoque conipedes, et 

modo Xerxes exercitmii suum dinu- coelo tenebras, miuitantera.' 
ineraverit : qiiem Valer, Max. lib, iir. 



i^ CORNELII NEPOTIS 

paucisque majoribus natu, ac sacra procuranda tradiint, re- 
liquum oppidum relinquunt. 

3. Hujus consilium plerisquc' civitatibus displicebat, et 
in terra dimicari* magis placebat. Itaqiie missi sunt delec- 
a^ cum Leonida Lacedeemoniorum rec:e,' qui Thermopylas 
occuparent," longiusque barbaros progredi non paterentur. 
Hi vim hostiura non sustinuerunt, eoque loco omnes interie- 
runtJ At classis communis Graecias trecentarum'^ navium. 



supra notatiim erat Salaminem,) 3. Ed. Jens. Med. Mag. Long. Arg. Paris. 
\Salaminem Ed. Lamb. Bos. Stav. 1. 2.] Salamina Ms. Voss. 2. Ax. Ed. Hens. 
[Stav. 3. Tzschnck. 1. 2. Hail. Wetz. lUi. &c.] Pariter Troezenem Ms. Leid. 2. 
(sed pnrtim abest ab illo cod.) [Ed. Lamb. Bos. Stav. 1. 2. puemisso tamen 
fartim:~\ et /)rtr<jm Tro?z«iam Ms. Voss. 3. Etiam in Voss. 1. erat T»-flP2ena»j ; 
sed supra notatuni Trwzenem: p. Trcezena Ms. Ax. Ed. Ultraj. Hens, [et reli- 
quse antea memoratiE.]— 18 Ahsportant Ms. Mendos. Voss. 3. deportant Ms. 
Dan. et paucique Ms, Voss. 3. [Mox ail sacra proc. suasernnt Lamb, et anony- 
miis ap. Stav. ad ed. 2. (qnem conferes:) cni lecte baud displicuit; sed dis- 
sentit Heusing. qui sacra interpretatur loca sacra, tcmpla et Deornm re- 
ligiones.] 

1 Plcerisque Ed, Med. Paris,— 2 Terra dimicari Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. — 
3 Cum Lcvnida duce Ms. Voss. 2. Ax. * Regem ' tamen vocat etiam Herodot. 
VIII. pp. add. Herod, de codem vii. cap. 204. et 205. et Pans. iir. c. 3. 4. et 
14. A scholiaste Aristoph. ad Eqnit. vs. 5.5. vocaturl ' Macedonum et Spar- 
tanonim rex.'— 4 Trccenlum Ms. Leid, 2.-5 Arthemisium Ms. Dan. Ed. Med. 

NOT^ 

? Partim Salamina, partim Troezena'} Ha fuisse cum Leonida scribit, 

Salaniis, sive Salamin, vel Salamina, • Qui Thermopylas occuparejit] Vite 

insula est in sinii Saronico contra sunt angustae inter montium fauces 

Atticam, in qua Telamon Ajacis et iis qui e Tliessalia in Phocideni iter 

Teucri pater regnayit, non procul ab liabent, sic dictae a Thermis, quia 

jEgina ejusdem sinus insula, nunc aquoE! calida; in ipsis faucibus sca- 

vulgo Coluri ; ^Egina vero, nunc En- turiunt, et a pijlis, quas portas vo- 

gia. Trcezene, sive Trcezena, urbs cant. 

est niaritima Peloponnesi in agro Ar- i Eoqxie loco omnes interierunt] Qui- 

golico, Argolicum inter et Saronicura bus publica monumenta erecta sunt, 

siuum posita. ut qui pro libertate patriae interiis- 

'' Missi sunt delecti] Hos fuisse mi- sent, inscriptaque troph-ris Epigrani- 

lites gravioris armatura^, atque ex mata. Vide Strabonem lib. ix. et 

Laccdaemoniis ccc. tantum, duce Leo- Herodot. lib. vii. Non tamen omnes 

iiida, refert Herodotus in Polybym- in eo loco, sed ccc. Lacedaemonios 

uia; additque ex niultis aliis Grajciae cum d. circiter sociis cecidisse legi- 

civitatibus longe plures missos, quos mus ; quibus Leonidas prandere jus- 

fose enumerat. Sed tamen illos om- sit, tanquam apud inferos coenaturi 

lies delectos non ultra mille fuisse tes- essent. Justin, lib. ii. solos Lacedae- 

tiiutur Isoerates etDiodorus; quan- monios ibi periisse ait numero sex- 

t|U(UJi Justin, lib. ii. 11, quatuor mil- centos, reliquis a Leouida dimissis. 



II. THEMISTOCLES, CAP. 4. 89 

in qua ducentae erant Atheniensium, primiim apud Artemi- 
sium/'' inter Euboeam continenteraque terram cum classia- 
riis regis conflixit : angustlas enim Themistocles quaerebat, 
ne multitudine circumiretur.^ Hie etsi pari praslio^ disces- 
seraut/ tamen eodem loco non sunt ausi manere : quod erat 
periculuni, ne, si pars navium adversariorum Eubceam su- 
perasset,* ancipiti premerentur periculo.? Quo factum est, 
lit ab Artemisio^ discedereut, et exadversum'° Athenas apud 
Salamina classem suam constituerent." 

4. At Xerxes,' Thermopylis expugnatis, protinus acces- 
sit astu,*^ ' idque nullis defendentibus, interfectis sacerdoti- 
bus, quos in arce invenerat,^ incendio delevit. Cujus fa- 
ma'^"' perterriti classiarii" cum manere non auderent, et 

/ Quanquam inde aquo Marte abierant. e Hoste afronte et a tergo urgerentur. 
'' Extemplo ad urbem vsnit. 



Arg. Paris. Artemensium Ms. Leid. 2. In 2. ed. Stav. notatur, in cod. Leid. 
esse Artemisium. Ab Ed. Mag. Steph. Gebh. absunt verba prinium apud Arte- 
misium. Mox et inter Eub. Ms. Dan. — 6 Circuiretur Ms. Leid. 2. Dan. Voss. 
2. Ax. Ed. Jens, (baud dubie scriptnm invenit editor circuiretur,) Aid. Stav. 
2. 3. Brera. Tzsch. 1. — 7 Hie et pari pr. Ed. Arg. hie etsi prcelio Ms. Voss. 3. 
hinc etsi p. p. Ed. Lamb, et probat Wetz. in not. — 8 Superassent Ed. Jens. 
Med. Arg. — 2 Arthemisio Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Arthemesio Ms. Voss. 2. 
Artemensio Ms. Leid. 2.— 10 Sic Ms. Gif. Dan. Put. Sav. Boecl. Voss. 1. 2. 
(in quo tamen supra notatum erat et adversum,) Ax. Edd. recentt. Sed adver- 
sum Ed. Jens. Med. Arg. Mag. Paris. Aid. Long. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 
1. Dein Salaminam Ms. Voss. I. (in quo supra scriptnm Salaminem,) 2. 3. Ax, 
Ed. Jens. Med. Arg. Paris. — 11 Constituerunt Ed. Lamb. 

1 Xerses Ed. Med. Mag.— 2 Astum Ms. Voss. 1. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. 
Mag. Long. Astu ed. Paris. Asty Ed. Aid. astiam Ms. Voss. 3. arcem Ms. 
Long, et Fabius Paulin. in Prselectt. Marc. s. comment, in Thucydidis his- 
tor. &c. p. 501. qui de arce accipere videtur. Dein id nullis Ms. Leid. 2. — 
3 Invenerant Ms. Leid. 2. — 4 Quaedam Edd. ^amwa: [vid. not. Bos. etiam 
Ms. Thott. ac probare videtur Schlegel. 1. c. pag. 72. et Heus. utrumque et 
fama (quse est lectio vulgata, et a recentt. etiam edd. recepta,) et flamtna 
fieri potuisse judicat; atque, * viderunt,' ait, 'sed aliquandiu incerti, an 

NOT^ 

'' Primum apud Artemisiutn] Pro- bant, 

montorium Eubceae, apud quod se- '" Cujusfama] Aptius forte legere- 

cundo Grasci cum Xerxe decerta- tur^awma, ut alii volnnt; cum Sala- 

lunt ; nam primo ad Thermopylas. mis non adeo remota sit Athenis, ut 

• Protinus accessit astu'\ Atheiias, flamraa incensae urbis hinc cerui non 

quae apud Atticos''A(rTi; per excellen- potuerit. 

tiam dicebatur : quemadmodum Ro- " Ckissiarii'] Graecorum classis uii- 

inani Romam suam Urbem voca- lites intellige. 



90 CORNELII NEP0TI9 

plurimi hortarentur, ut domos suas^ discederent, moenibus- 
que se defenderent: Themistocles unus restitit,° et uni- 
yersos esse pares*^ aiebat,'' disperses testabatur peritu- 
ros: idque Eurybiadi^i regi Lacedaemoniorum, qui turn 
suramae imperii praeerat, fore affirmabat. Quern cum mi- 
nus, quam vellet, moveret/ noctu de servis suis, quem 
habuit fidelissimum,^' ad regem misit, ut ei nuntiaret suis 
verbis, adversaries ejus in fuga esse : qui si discessissent, 
majore cum labore, et longinquiore tempore bellum confec- 
turum, cum singulos consectari^ cogeretur : quos si statim 
aggrederetur, brevi universes oppressurum. Hoc eo vale- 
bat, ut ingratiis'° ad depugnandum omnes cogerentur/ Hac 
re audita, barbarus nihil deli subesse credens, postridie 

' Cui cum, prout cupiebat, non persuaderei. 

* Id eo tendebat, ut inviti omnes ad pugnam adigerentur. 



Atheuae ardercnt : niintiis postea certiores sunt facti. Nihil tamen mnto.' 
Sed lectionem/ama tuentur Tzscluick. ad ed. 2. et reliqiii recentt. interpre- 
tes.]— 5 Domos s. disc. Ms. Dan. Boecl. Voss. 1.2.3. Sed domos suusque 
disc. Ms. Leid. 2.dom. suasquisqite disc. Ed. Long. Steph. Mag. Gebh. Keuch. 
Atqiie sic srrihere voluisse videtni libraiiiis libri Leidens. Conf. Gvon. ad 
Macrob. Somn. i. l. p. 3. — 6 Pares esse Ms. Leid. 2. Voss. 1.2. par. esse 
posse Ms. Uaii. Gif. Put. Sav. — 7 Eurkiadi I\Is. Vo5S. 1. 3. Eurybradi Ed, 
Jens. Med. Eurybiadi Ed. Aid. Euribiadi Ed. Mag. Turn summe Ed. Jens. 
Med. Arg. — 8 Fidissimum Ms. Voss. 1. 3. Boecl. sibi Jideliss. ed. Long. — 
9 Jnsetfari Ms. Boecl. Ax. — 10 Ita Ms. Ernst. Ed. Lamb, et recentt. Sed 
ingrutis Ms. Dan. Gif. Put. Sav. Bav. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. Boecl. v. 
Schefferi Epist. ad Ileins. in Sylloge epp. Biirni. torn. v. p. 9. ingrati Ed. 
Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. — 11 Sibi abest ab Ed. Gebh. Boecl. 

NOT^ 

' Themistocles units i-eslititi Vide rum adiiiinistrationi apud Lacedae- 

Herodotum, apud quem Themistoclis monios successerat. 

oratio est, qua Gratis omnibus, ne ' De servis suis, quetn habuitjidelisiii- 

domuni redircnt, perstiasit. mam] Servuni hunc Themistoclis libe- 

i" Et universos esse pares aiebat] ' In- rorum pa^lagogum fuisse, nomine Si- 

superabiles sunt uiiiversas aggredien- cinnum, iinile Sicinnis saltatio dicta 

tibus ; easdeni lacerabit et carpet, est, testatur Clemens Alexandr. his 

qui per partes attentaverit.' Fron- verbis : Kal twv @efi.urTotc\4ovs -rralSuv 

tin. lib. I. 10. Sic et Cicero ad At- 6 iraiSayouyhs Si'fciwos, oIk4tt)s paOvfios 

ticum : ' Nos disjecta manu pares 9)v, opxiioOat (paa\v ainhv koI ffiKivvi^siv 

adversariis esse non possumus.' evpnKtvai. Hicqne sua sagaciiate in- 

1 Idque Eurybiadi] Is, Leonida ad ter claros Graeciae propuguatores il- 

Thermopylas interenito, suinmae re- lorum temporum meruit annumerari. 



II. THEMISTOCLES, CAP. 6. 91' 

alienissimo sibi" loco, contra opportiinissimo hoslibus, 
adeo angusto mari conflixit, ut. ejus multitudo navium'* 
explicari non potuerit. Victus est ergo magis'' consilio 
Themistoclis, quam armis Graeciae. 

5. Hie' etsi male rem gesserat, tamen* tantas habebat 
reliquias copiarum, ut etiam cum his' opprimere posset 
hostes. Interim ab* eodem, gradu depulsus est.' Nam 
Themistocles verens, ne bellare perseveraret, certiorem eum 
fecit, id agi, ut pons, quem ille in Hellesponto iecerat, 
dissolveretur,^ ac reditu in Asiam excluderetur : idque ei 
persuasit. Itaque qua sex mensibus iter fecerat, eadem 
minus diebus triginta in Asiam reversus est, seque a The- 
mistocle non superatum, sed conservatum, judicavit. Sic 
unius viri prudentia Graecia liberata est, Europaeque suc- 
cubuit Asia. Haec altera victoria, quae cum Marathonio^ 
possit comparari tropaeo.7 Nam pari modo apud Salamina^ 
parvo numero navium maxima post hominum memoriam 
classis est devicta. 

6. Magnus hoc bello Themistocles fuit; nee' minor in 
pace. Cum enim Phalerico"^ portu neque magno, neque 

' Ab eadem occasione rei bene, gerendae dejectus est. 



Turn oportuniss. Ms. Voss. I. Ed. Med.— 12 Manuum Ed. Ultraject. — 13 Sic 
Ed. Long. Keuch. Bos. 2. Wetz. idque siiavius. Sed victus ergo est magis 
etiatn c. Ms. Dan. Boecl. Ax. Voss. 3. victus ergo est m. c. Edd. nostii omnes : 
etiam Heus. Tzsciiucke, cs;c. 

1 Hie barbarus Ed. Long. Steph. Gebli. Mag. Keiich. Pat. hie etsi male gess. 
Ms. Voss. 3.-2 Tamen abest ab Ed. Boecl. et liubuit Ms. Boecl. Ax. — 3 Uti 
etiam his op. Ms. Ax. iit eti. turn his turn op. Ms. Dan. ^4 Sic Ms. Dan. et edd. 
recentt. Sed itenim ab Ms. Leid. 2. Ax. Ed. Ultiaj. et placet Kappio, et 
cum Bosio in ind. interpretatiir : iterum ab eodem ('l'liemhtoc\e) gradu depuU 
sus est (Xerxes). Sed Tzschnck. ari ed. 2. tuetiir interim et eodem cunjnngit 
cum gradu, interpretaus : interim et hnc opportunitale privatus est; omnino nihil 
effecit. Add. Heus. Interim tamen ab Ms. Voss. 3. Ed. Long. Steph. Gebb. 
Keuch. idque melius foret, nisi oflfenderet repetitum tamen.— 5 Dissolveret 
Ms. Leid. 2.-6 Qua; Marath. Ms. Leid. 2.-7 Trophceo Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris. Aid. Bos. 1. male : tropheo Ms. Voss. 1. 2. 3. pejus, quia Gizeciim est 
rp&iraiov. — 8 Salaniinam Ms. Leid. 2. Voss. 1. (in quo tamen supra sciiptum 
erat Salaminem,) 2. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Paulo post ina.ximam Ed. 
Arg. 

1 Neque minor Ms. Voss. I. 2. Ax. Ed. Steph. Gebh. Keuch. — 2 Phalerceo 
Ed. Arg. Long. Mag. Phalerico Ms. Ox. Voss. 3. Ed. Ultraj. Heus. quem vid. 
Ith. Heinr. Bipont. Harl. Tzsrhuck. 1. 2. Stav. 3. Wetz. Phalarico Ms. Men- 
dos. Dan. Voss. 1. 2. Boecl. Phalereo Ed. Bos. Stav. 1. 2. Brem. cum anti- 



92 CORNELII NEPOTIS 

bono Athenienses uterentur, hiijus consilio triplex Pirseei^ 
portus' constitutus est: isque raoenibns circumdatus,"^ ut 
ipsam urbem dignitate aequipararet, utilitate superaret.^ 
Idemque^ mures Atheniensiiim restituit pr^cipuo periculo 
SU0.7* Namque Lacedaemonii causara idoneam nacti prop- 
ter barbarorum exciirsiones,^ qua negarent, oportere ex- 
tra Peloponnesum9 ullam urbem haberi, ne essent loca mu- 
nita,'° quae hostes possiderent, Athenienses sedificantes 
prohibere sunt conati. Hoc longe alio spectabat," atque 
videri volebant/" Athenienses enim duabus victoriis, Ma- 
rathonia et Salaminia, tantam gloriara apud omnes gentes 
erant consecuti, ut intelligerent Lacedaemonii, de princi- 
patu sibi" cum his certamen fore. Quare eos quam'' 1n- 
firmissimos esse volebant. Postquam autem audierunt mu- 
ros instrui,'+ legates Athenas miserunt, qui id fieri vetarent. 
His praesentibus desierunt,'^" ac se de ea re legates ad eos 

"* Hac in re longe aliud intendehant, quam quod ostentabant. 



quioribus,— 3 Pirei Ms. Voss. 1. Pijrai Ed. Arg. Paris. Long. Pireai Ed. 
Mag. Turn /s^ue Ed. Ste ph. pro duplici i, Ii. e. iisqiie: v. Schefferi Epist. 
VII. ad Heins. in Sylloge Epistoli. Burm. torn. v. p. 9. sq. — 4 Circundatus Ed. 
Jens. Med. Arg. Dein equipar. Ed. Arg. aquiper. Ed. Jens.— 5 Superare Ed. 
Arg.— G Idem mur. Ms. Leid. 2. Boecl. Voss. 1. 2. 3.-7 Sua periculo Ms. Ax. 
Ed. Arg. Stepii. Gebh. Keiuli.— 8 Excurs. barbarorum Ms. Ax. Ed. Arg. 
Keuch. Statim qua re negar. Ed. Lamb. Steph. Ingolst. nee omnino displicet 
Reusing, quare.— 9 Foloponessum Ms. Voss. 1. 2. Turn urbem muros habere 
Ms. Leid. 2. urbem habere Ms. Voss. 1. 2. 3. Ax. Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Mag. Long, (qui subintelligit Graciam.) [et urb. habere malit Kapp. ac 
subintelligere muros. Atque Tzschuck. illain lectionem in not. ad ed. 1. non 
solum comprobavit, sed etiam in ed. 2. in textuin recepit habere. Sed dissen- 
tit Bremi, et urbem interpretatur locum mcenibus circunidatuni.]— 10 Punita 
Ed. Med. et quam hostes Ms. Leid. 2.— 11 Hoc longe aliter spectabant Ms. Leid. 
2. Ed. Jens, hoc longe aliter animo expectabant Ms. Ox. hoc I. animo spectabant 
Ms. Voss. 1. 3. INIendos. hoc longe spectabant Ms. Voss. 2. hoc longe aliter animo 
spectabut Ms. Ax. hoc I. alio spectabant Ed. Long. Statim atque vid. vol. oniisit 
Ed. Mag.— 12 5'ui Ms. Leid. 2.— 13 Sic Mss. Bavar. et edd. nostri omnes. 
Sed aberat rh quam Ms. Boecl. et Edd. Long. Mag. Ingolst.— 14 Strui Ed. 
Lamb. Steph.— 15 Disierunt Ed. Long.— 16 Ut eum Ed. Med. tum, omisso 

NOT;E 

' Triplex Pir<eei portus"] Piraseum, fortissimo luuro civitati conjunctus 

quem hodie Portuni Leonem \ocant, est. 

vulgo Porto Lione, XL. stadiis Atlienis « Pracipuo periculo stwl Quod post- 

remotum esse patct ex Laertio in ea explicatur. 
Antisthene ; hicquc a Theinistocle » His prcesentibus desierunt} Ne, sci- 



ir. THEMISTOCLES, CAP. 7. 93 

missuros dixerunt. Hanc legationem suscepit Themistocles, 
et solus pdmo profectus est ; reliqui legati ut tum"^ exi- 
rent, com satis altitudo muri exstructa videretiir, praecepit: 
interim'7 omnes servi atque liberi opus facerent, neqiie ulli 
loco parcerent, sive sacer esset, sive profanus,'^ sive priva- 
tus, sive publicus : et'9 undique, quod idouenm ad niunien- 
dum putarent, congererent.' Quo ftictum est, ut Athenien- 
slum muri ex sacellis sepulcrisque constarent. 

7. Themistocles autem, ut Lacedasraonem venit, adire ad 
magistratus* noluit, et dedit operam, ut quam longissime 
tempus duceret ; " causam interponens, se collegas expec- 
tare. Cum Lacedaemonii' quererentur, opus nihilominus 
fieri, eumque+ in ea re conari fallere, interim reliqui legati 
sunt consecuti : a quibus cum audisset, non multum super- 
esse^ munitionis," ad Ephoros Lacedaemoniorum accessit,' 

" Prope esse ut munitio absolveretur. 



T^ut, Ms. Dan. Voss. 1. 2. Leid. 2.— 17 Ut interim 'Ed. Long. Steph. Gebli. 
Keuch. — IS Sive sacer sive privatus esset Ms. Mend. Boecl. Voss. 1. 3. sive 
sacer esset sivg privatus Ms. Erust. Gif. Put. Sav. Leid. 1. Bav. Ed. Steph. Gebh. 
Boecl. Keuch. sive sacer, sive pro/anus, sive privatus esset Ms. Dan. Voss. 2. Ax. 
Boecl. Ed. Long, et Arg. in qua tamen scriptnm est prophanus: sive sacer, sive 
prophanus, sive privatus Ed. Jens. Med. Par. sive sac. esset,siveprof. sive pr. Ed. 
Aid. (in qua tamen scriptura est prophamis,) Lamb. Bos. 1. Heius. (cui tamen 
in notis baud necessaria videntiir voce, sive pro/.) Stav. 1. et 3. in ed. 2. s. 
niin. omisit uncinos, quibus in duabns 1. et 3. cum Bosio inrlusit sive pro/. 
recte. [Atque recentior edd. non solum retinuerunt sive prof . et recte ouiise- 
runt uncin. sed etiam Kapp. Tzschuck. Bremi, Paufl. bene vindicant ilia 
voce. Oppositio enim est conc-innior sive sacer, s. pro/an. (de quo voc. v. Brem.) 

s. priv. s. publ.} — 19 Sed vndiq. Ed. Steph. Mag. Gebh. Kench. Turn ad mnn. 

idoneum Ms. Ax. et cogerent Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Par. Mag. Aid. 

Ultraj. 

1 Sic Ms. Gif. Dan. Mendos. Ed. Jens. Med. Paris. Sed adire mag. Ms. 

Ax. Voss. 2. Ed. Arg. Mag. Long. Steph.— 2 Duceret Ms. Leid. 2. Ed. Ultraj. 

Bos. et recenlt. Sed duceretur Ed. Jens. Med. Paris. Aid. Lamb. Keucli. 

Pat. ut quam long, tempus interponens diceret causam Ms. Mendos. ut qu. long. 

tempus: interponeiis causam diceret Ms. Voss. 3. — 3 Lacedcemoni Ms. Voss. 3. — 

4 Eoque Ed. Long. Statim in ea re Ms. Dan. Boecl. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. 

Ed. Arg. Steph. Gebli. Boecl. Stav. 2. et 3. [Heus. Harl. Tzschuck. 1. 2. 

Bipont. 1th. Brem. Paufl. sed in omiss. in ed. Bos. Wetz. &c.] Turn conati Ed. 

Aid. — 5 Superare Ms, Mendos. Voss. 1. [et hoc, tauquam rarius, eodem sensii 

NOT^ 

licet, a Lacedaemoniis et reliquis Pe- '' Ad Ephoros Lacedwmonioi'vm. ac- 
loponnesiis ab opere incepto impedi- cessit^ Epbori supremi erant Sparta- 
rentur. Diodorus lib. ii. uorum Magistratus, quales fere apud 



94 CORNEHI NEPOTIS 

penes quos summum imperium erat:'^ atque apud eos con- 
tendit, falsa his esse^ delata: quare aequiim esse, illos 
viros bonos* ndbilesque mittere, quibus fides haberetur,' 
qui rem explorarent: interea se obsidem'° retinerent. Ges- 
tus est ei" mos, tresque legati, functi'* summis honoribus, 
Athenas missi sunt. Cum his coUegas suos Themistocles 
jussif proficisci: eisque praedixit," ut ne prius Lacedae- 
moniorum legates dimitterent/^- quam ipse esset remissus. 
Hos postquam Athenas pervenisse ratus est/5 ad magistra- 
tum senatumque Lacedaemoniorum adiit, et apud eos li- 
berrime professus"^ est: Athenienses suo consilio, quod 
communi jure gentium facere possent, Deos'^ publicos, 
suosque patrios ac penates/ quo facilius ab hoste possent 
defendere, muris sepsisse:'^ neque eo,'9 quod inutile esset 

" Eosque pramonuit. 



ac superesse nsiirpatum, h. 1. praeferre malit Tzschuck. Aliter sentit Staver. 
ad ed. 2. et 3.]— 6 Imperium summum eral Ms. Dan, imper. summ. est Ms. Ax. 
Voss. 2. sed in luijns margine erat. Ms. Voss. 3. summum erat imper. quod 
snavius est.— 7 Falsa esse Ms. Ax.— 8 Bonos viros Ed. Jens. Med. Aid. Lamb. 
Pat.— 9 Sic Ms. Dan. Ed. Lamb, et recentt. Sed adhiberetur Ms. Boecl. 
Leid. 2. Voss. 1.2. 3. Ed. Jens. Med. Mag. Arg. Paris. Aid. Long. Stepb. 
Gebli. SeAfidem adhibere est, fide uti, adbibere se fidelem ; fidem habere est, 
credere : et hoc sensiis hnjiis loci requirit. — 10 Interea sibi detrahere retin. 
Ms. Mendos. Voss. 3. [Unde hoc ortiim est? an latet alia lectio verier in ilia 
vitiosa?]— 11 Geslus ei Ms. Voss. 2. Ax. et est carere nos posse censet Heus. — 
12 Facti Ms. Mendos.— 13 Them, sijussit Ms. Voss. 1. [An sic juss. maluit 
scribere libi ariiis hand eruditiis ?] Mox hisque pned. Ms. Boecl. Voss. 1. 2. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. Long, et ut quam prius Ms. Voss. 3. — 
14 Remitterent Ms. Voss. 2. sed dimitterent supra notatuni erat : [ac dimitt. 
Ms. Leid. et sic legendiim censet Oudeud. ad Frontin. Strateg. i. cap. 1. nr. 
62.] dmi^^rent Ed. Keuch.— 15 Est ratus Ed. Jens. Med. Par. Aid. Lamb. 
Turn et ad mag. Ed. Keuch. sed mox in eodem libro ante rh apud abest rb ct. 
— 16 Ita Ms. Sav. Dan. Ed. Jens. Med. Paris. Aid. et recentior. Sed prolo- 
cutus est Ms. Long, prosecutus est Ms. Put. Git. Boecl. Voss. 2. Ed. Arg. Long. 
—17 Deosqiie Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid.— 
18 Sepisse Ms. Voss. 2. swpsisse Ed. Jens. Med. Pat.— 19 Sic Ms. Mendos. 

NOTiE 

Romanes Tribuni plebis. Ut enim a "" Deos publicos, suosque patrios ac 

Consulibns ad Tribunos provocare li- penates] Deos nempe toti GraeciaB 

cebat, sic a Regibus Lacedaemonio- communes, et eos qui suas civitati pe- 

rum ad Ephoros. Tanta insuper erat culiariter praeessent, ut Athenis Mi- 

eorum potestas, lit ctiani Rogem in nervain ; qiiique privatis acdifioiiii 

vincula publica conjicere valercnt. praesidereut. 
lufru in Pausauia. 



II. THEMISTOCLES, CAP. 8. 95 

GiOBciae, fecisse;^ nam illorum urbera ut^° propugnaculum 
oppositum esse barbaris, apud quam jam bis classes regias** 
fecisse naufragium.'' Lacedaemonios autem male et injuste 
facere, qui id potius intuerentur, quod ipsorum dominatio- 
ni, quam quod universal Graeciae, utile esset. Quare si sues 
legates recipere^^ vellent, quos Athenas miserant, se remit- 
terent: aliter illos nunquam in patriam recepturi.^^ 

8. Tamen' non effugit civium suorum invidiam. Nam- 
que ob eundem timorem, quo damnatus erat Miltiades, tes- 
tarum^ sufFragiis^ e civitate ejectus, Argos habitatum con- 

p Nee ideo aliquid, quod Graciam nonjuvaret, operatinn esse. 



Boecl. Bav. Voss. 3. et Edd. nostri omnes, etiam Long. Sed neque in eo 
quod Ms. Dan. Leid. 1. Ed. Ultiaj. [quod, stylo Coineliano simile, probat 
Heus. in not.] neque eos Ed. Lamb. Brem. Sed banc lectionem daninat, et 
7ieqjie eo tnetur'Scbopp. Veris. i. cap. 20. p. 73. — 20 Et propugn. Ed. Jens. 
Med. Par. Aid. turn oppositum esse Ms. Leid. 2. Voss. 3. Dan. Ed. Jens. Med. 
Paris. Aid. Lamb. Boecl. Bos. 1. 2. Hens. [Brem. et uterque defeiidit opposi- 
tum, quod lefertur more baud insolito (v. Heusing. prsef. ad Cic. de offic. p. 
xxxxviii.) ad proximum substantivnm propugn. non ad primarinm verbum 
urbem: Wetz. Bip.] sed oppositam esse Ms. Voss. 2. /Vs. Ed. Long. Steph. Gebh. 
Keucb. Slav. 1. 2. 3. qucm v. in Obss. Misc. Nov. ann. 1744. p. 532. sqq. 
Tzschuck. 1. 2. Harl. Heinr. Itb. Paufl. Schniied.— 21 Classem regiam Ed. 
Jens. Med. Paris. Aid. Boecl. [Bos. item Stav. 1. Wetz. Brem. sed classes 
regias Ms. Leid. I. Boecl Ax. Voss. 1. 2. Ed. Arg. Long. Hens. Stav. 2. 3. 
Tzschucli. 1. 2. Heinr. Harl. Itb.] ctassis regia fecisset Ed. Mag. Stepb. Gebb. 
Keucb. quod rejicit Munker ad Hygin. p. 26. Stav. &1 fecisse Ms. Voss. 3. 
aberat: [sed f ecisse, \oco fecisset, more Livii, praesertim Grajcis solita con- 
structione.]— 22 Accipere Ed. Jens. Med. Paris. Aid. — 23 Essent recepturi 
Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. [Bos. Hensing. Itb. 
Stav. 1. Wetz. Heinr.] sed recepturi omisso rcji essent (ut referatur ad remiite' 
rent) Ed. Keucb. Stav. 2. 3. [Tzscbnck. 1. 2. (qui, alias, ait, praestet esse recep- 
turos, sc. dixit,) Harl. Brem. et ego expunxi.] Paulo ante aliter Ms. Dan. Ed. 
Jens. Med. Paris. Aid. Sed alias Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Ed. Arg. Long. 

1 Hie tamen Ed. Stepb. Gebb. Keucb. Mox cicicorum Ms. Leid. 1. et Mil- 
ciades Ed. Arg.— 2 Sic etiam Ms. Gif. Put. sed testularum Ms. Savar. Mendos. 

NOT^ 

" Apud quam jam bis classes regias divitias, vel amicos, aliamve poten- 

fecisse naufragium] Semel in Euripo tiam, existimabant, in vas quoddam 

freto apud Artemisium promonto- testulas viritim in concilio ipsis datas 

rium, ubi Persarum classis male rem suffragiorumloco mittebant,inquibus 

gessit ; delude semel apud Salami- quisque nomen illius scribebat, queni 

nam imulam in Sinn Sarotiico. urbc cedere voluisset. Magistratus 

y Testarum sufritgiis] Ostracismus vero, qui huic negotio praeerant, uni- 

erat apud Atbenienses rekgationis versos simul calculos recensebant ; 

genus, quo scilicet dum cives pcenam qui nisi sex millium numerum exces- 

alicui irrogandam, vel propter ejus sissent, uil confectuin esse judicaba- 



fflp, CORNELIl NEPOTIS 

cessit.^ Hie cura propter' multas ejus virtutes magna cum 
dignitate viveret, Lacedaemonii legates Athenas miserunt, 
qui eum absentem accusarent, quod societatem cum rege 
Persarum* ad Grasciam opprimendam fecisset. Hoc cri- 
mine absens proditionis est damnatus.^ Id ut audivit, quod 
non satis tutum se Argis videbat, Coicyram'^ demigravit.'' 
Ibi cum ejus principes civitatis animadveitisset^ timere, ne 
propter se bellum his Lacedaemonii et Athenienses indice- 
rent/ ad Admetum Molossorum regera,^'' cum quo ei hospi- 
tium fuerat,'° confugit. Hue cum venisset, et in prassentia 



Leid. 1. Ax. Voss. 2. 3. Ed. Mag. Long. Stepli. Gebh. Keuch. — S Per multas 
Ms. Leid. 2. Dein loco ejus dicendum erat suas, judice Heus. qui, fortasse, 
ait, explicandi causa aliena inanu pronomen ascriptum est. Atque verba 
propter. .. .virtutes tanqnam spuria esse notataa Riclefio, auimadvertitTzschuck. 
ad ed. 2. at, forte, inqnit, suani quasi interposuit sententiam : nee desunt 
similia ; n. ubi nulla inde existit ambiguitas. — 4 Persarum Ed. Long, [et re- 
centt.] Sed Perse Ms. Leid. 2. Dan. Voss. 1. 3. Ed. Paris. Persa; Ed. Jens. 
Med. Persia Ed. Aid. RIox iniisset loco fecisset Ed. Long. — 5 Damnatus est 
Ms. Leid. 2. Axen. Ed. Arg. — 6 Corcyran Ed. Gebh. Mox ubi Ms. Ax. — 

7 Cunt ejus princeps animadv. Ms. Leid. 2. cum ejus pi'ivcipes animadv, Ms. 
Mendos. cum ej. pr. cirit. animadvcrtissent Ed. Jens. Med. Long. Arg. — 

8 Inducerent Ed. Jens. Med. Arg. Long. Par. inciderent Ms. Voss. 1. sed in 
marg. ' alii indicerent.' — 9 Sic ed. Long. Bos et rell. Sed ad Molosorum Ad- 
metum Molossum Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. ad Mcetum Molossum regem Ms. Dan. 
— 10 Erat Ms. Dan. [Ed. Heinr. et probant Brem. et Wetz. in not. sed disseu- 

NOT^ 

tur. At quiciinique tali snffragiomm Equorum mnltitudine. Nam Hippos 

nuniero damnatus erat, hie ad dec«n- Grscce dicitur, Latine Equus. Alte- 

iiinm extra urbem ejiciebatur. Vide rum Dipsiuni, ab aquae penuria, quod 

Aristot. Politic. lib. in. Dictus an- et Phoronicum dictum est a Phoro- 

tem Ostracismus anh twv oaTpdKuv, neo prime Rege, teste Stephano. Est 

hoc est, o teslulis, in quibus suffragia item Argos oppidum Thessaliap, quod 

scribi solebanl. Causa instituti, ne et Pelagiscon a Pelasgis. Porro Ar- 

quis ob nimiarn potentiam libertate gos locus erat certus ac defiuitus, in 

oppressa tyrannideni occuparet. Si- qno commorabantur qui testularum 

gonius de rebus Atheuiensiura 1. 11.4. suftVagiis urbe ejecti fuerant. Vide 

^ Ar/fos hnbitatum concessit] Duo Plinium, Strabonem, Ptolemajuni. 

sunt praH'ipna liujus nominis oppida, * Corcyram demigrai-it} Vide supra, 

in Peloponneso. Alterum Hippium, ^ ^^j Admetum Molossorum Regem} 

clarissinia civiias non procul a My- Molossi a Molossia, quae pars est 

caenis ad Inachum auineni : ' Ecce Epiri, in qua olim nascebantur egre- 

autem Inachiis sese referebat ab Ar- gii canes, qui et Molossi dicebantur. 

gis.' Virg. JEa. vii. Qucb ad discri- Cur vero ad eum coufugerit, iufia 

men aliaruni ejusdem nominis ur- ostenditur. 
bium, Argos Hippium dicebatur, ab 



II. THEMISTOCLES, CAP. 8. 9^ 

r€x abesset,"' quo majore religione se receptum tueretur, 
filiam ejus parvulam arripuit/ et cum ea se in sacrarium, 
quod surama colebatur caerimonia, conjecit : inde non prius 
egressus est,'^ quam rex eum data'' dextra in fidem recipe- 
ret : quam praestitit. Nam cum ab Atheniensibus'^ et La- 
cedasmoniis exposceretur publice, supplicemnon prodidit;'' 
monuitque,'^ ut consuleret sibi : difficile enim esse, in tarn 
propinquo loco tuto eum versari. * Itaque Pydnam'^ eum 
deduci jussit/ et quod satis esset'^ praesidii dedit. Hic'^ 
in navem omnibus ignotus nautis''9 escendit.*° Quae cum 

' Tnmque Rex alio in loco versaretiir. 
■ *■ Fidem supplici datam publice non violavit. 



tit Tzschuck. ad ed. 2. quia jus hospitli, alias per totam vitam servati, etiam 
renuntiari poterat, docente Cicer. in Verr. 2. 36.] Fischer in Addendis, erat, 
ait, ' si quid video, recte. Nam hospitium, h. e. jussive societas hospitii 
per totam vitam colebatur, immo in liberos quoque transibat, ut e Plauti 
Poenulo 5. 1. apparet.' Cic. ad Faniil. 13. 19. ' cum Lysone Patrensi est 
quidem mihi hospitium vetus, quam ego necessitudinem sancte colendam 
puto.' Dein hie pro hue Ed. Boecl. — 11 Rex esset Ms. Leid. 1. rerum abesset 
Ms. Leid. 2. — 12 Inde prius egressus non est Ms. Boecl. (Magius ibi se repe- 
risse ostendit inde vero pr. egr. n. e.) Voss. 2. Ax. — IS Quam rex quern d. Ms. 
Voss. 3.— 14 Namcum Ath. Ms. \ OSS. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. — 
15 Monuit Ms. Ax. — 16 Phydnam Ms. Leid. 2. Dan. Ed. Jens. Paris. Pliidam 
Ms. Voss. 1. 3. Ed. Med. Arg. Fidnam Ms. Ax.— 17 Esse Ed. Jens. Med. — 
18 [Antea in edd. Bos. Stav. 1. 3. Bip. Ith. Heinr. Paufl. legebantur Hac re 
audita hie:] sed Ms. Leid. 2. Ax. Dan. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Lon- 
gol. Steph. [Lamb. Stav. 3. sive 2. maj. Tzschuck. 1. 2. Brem.] absunt ; [et ego, 
quod sunt spuria, atque /iat\.../iic niolestum accidit auribus, expunxi Aac re 
audita.'] Hensing. qui innota copiose ea daninat, [Harl. Wetz.Jincluseruntun- 
cinis. Sed Hie re audita Ms. Voss. 3. — 19 Nautis Ms. Leid. Boecl. Voss. 1.2. 
Ax. Ed. Ultraj. [Bos. 2. Cell.] Hens. [Ith, Bip. Wetz. Heinr.] Sed a Ms. Voss. 
3. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. Long. Steph. Lamb. Gebli. Boecl. 
Keuch. Stav. 1. 2. 3. [qui ad alteram edit, nuiltis impugnat lection, nautis, 
Tzschuck. Brem. Paufl.] abt st.~20 Sic Ms. Dan. Voss. 1. Ed. Bos. 2. Hens. 
[Bipont. Wetz. Heinr.] Sed exscendat Ms. Voss. ascendit Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris. Aid. Long. Lamb. Bos. 1. Stav. 1. 2. 3. [qui in not. ad min. ed. laudat 
Duker. et Drakenb. ad Liv. xxxi. 29. et Oudend. ac Davis, ad Caes. B. G. 

NOT^ 

'^ Filiam ejus parvulam arripuit] Thu- in levissimis eum rebus offendisset, 

cydides lib. i. 8. fere sub finem, fi- hie vero de salute sua ageretur. Quod 

lium, non filiam, eumque, suadente silentio prajterit Nepos noster; immo 

Regina, arripuisse scribit: subjungit- vero Themistoclem cum eo hospitium 

que idem Thucydides, Molossorum Labuisse refert. 

llegem a Themistocle fuisse vehe- <* Itaque Pydnam eum deduci jussit] 

menter obsecratum, nc rerum inter Urbem Macedoniie. Stephanus Cyd- 

se anteactarum recordaretur, neque nam vocat. Hiijus meminit Plin. 

de misero vindictam sumeret, quod lib. iv, 10. 

Delph. et Var. das. Nep. G 



9a, CORNELII NEPOTIS 

tempestate maxima Naxum ferretur,* ubi turn*' Athenien- 
sium erat exercitus; sensit Themistocles, si eo pervenisset, 
sibi esse pereundum. Hac necessitate coactus, domino 
navis, qui sit/* aperit, multa pollicens, si se conservasset. 
At ille clarissimi viri captus misericordia, diem noctemque 
procul ab insula in salo navem tenuit in anchoris, neque 
quenquam*5 ex ea exire passus est. Inde Ephesum perve- 
nit/ ibjque Themistoclem exponit : cui ille pro mentis gra- 
tiam postea retulit/*+ 

9. Scio plerosque ita scripsisse, Themistoclem Xerxe 
regnante' in Asiam transiisse. Sed ego potissimum Thucy- 
didi credo,^ quod aetate proximus erat de iis, qui* illorum 

* Quern postea merita mercede donavit. 



V. 7. ad major, autem sive 3. ed. appellat Biirm. ad Phaedr. lib. iv. fab. 21. 
vs. 9. docentem, proprium in hac re esse verbum ascendere ; Ed. Harl. 
Tzschuck. 1. 2. (qui sibinon satis liquere fatetiir, qiiomodo escendo simpliciter 
possit adscendo dici,) Ith. Brem. Paufl.] — 21 Vbi Athen. turn Ms. Ax. Voss. 
2. Paulo ante fertur Ms. Leid. 2. — 22 Sic Ms. Dan. Boecl. Voss. 2. 3. Ax. 
Ed. Bos. 2. Heus. [Stav. Tzschuck. et reliquae recent, meae edd.] quis sit Ed. 
Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Bos. 1. 
Pat. Confer Cort. ad Sallust. B. Catil. 44. 5. — 23 Eque quemque Ms. Leid. 2. 
— 24 Postea grat. ret. Ms. Voss. 2. Ax. gratiam retulit Ed. Boecl. 

1 Ad Xerxem regnantem Ms. Em. Bav. Ox. Em. Mox transisse Ms. Bav. [v. 
Schopp. Veris. i. cap. 20. p. 73.] Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. 
Keuch. Ingolstad. Bos. 1. Heus. [Wetz. Heinr. Stav. 3. reliquae transiisse:'] 
tnisisse Ms. Ox. Dein Thucididi Ed. Arg. — 2 JEtatc....qui. Sic Ms. Dan. omisso 
tamen verbo erat. Sed de his oniiserunt edd. Mag. Long. Pat. 7. eet. prox. ab 
his qui Ms. Bav. qui [quod legi in cod. Ernstii, sciipsit Stav. ad raaj. editt.] 
tet. pr, ah his erat qui Ms. Ernst, q. at. pr. erat its qui Ms. Mendos. Voss. 1. 
qui cet. proximus erat his, qui Ms. Boecl. a prima manu, sed alia delerat rb his: 
qui at. prox. erat qui Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Long. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Bos. 1. quod at. prox. srat de his, qui Bos. 2. [Wetz. et sic quoque 
Stav. 1. et 3. Tzscii. 1. 2. nisi ut pro his habeant iis; in min. autem edit. 
quod at. prox. erat, qui.] Sed qui at. prox. de iis, qui Ed. Heus. [Ith. Bipont. 
Heinr. in quibus tamen, uti in Ms. Axen., legitur de his.] at. piox. et is qui 
Ms. Voss. 3. [quod at. prox. erat qui Paufl. de iis Staver. in lextum quidem 
recepit; sed dubitat, an proximus de his loco ab his, aut ab iis unquam reper- 

NOT^ 

^ Naxum ferretur] Unam ex Cycla- Asiae clarissimam. Stephanus. 

dibus, olim Baccho sacram, quaa ho- s Sed ego potissimum Thucydidi ere- 

die Mxia. do] Thncydides Atheniensis, historiae 

' Inde Ejihesum pervenit] Urbem scriptor peritissimus de bellis Pelo- 

loniae maiitiniam, Amazonum opus, ponnesi. 
et celeberrimo Dianas templo totius 



II. THEMISTOCLES, CAP. 9. 99 

temporum historiam reliquerimt, et ejusdem civitatis' fuit. 
Is autem ait, ad Artaxerxem'' eum venisse, atqiie his verbis 
epistolam misisse : * Theraistocles veni ad te, qui plurima 
mala oranium* Graiorum in donuim tiiam intuli, cum mihi 
necesse fuit adversus^ patrem tuum bellare, patriamque 
meam defendere. Idem multo plura bona feci,*^ postquam 
in tuto ipse, et ille^ in periculo esse coepit. Nam cum in 
Asiam reverti vellet,^ praelio apud Salamina facto, literis 
eum certiorem feci, id agi, ut pons, quem in Hellesponto 
fecerat, dissolveretur, atque ab hostibus circumiretur :9 quo 
nuntio ille periculo est liberatus. Nunc autem ad te con- 
fugi/° exagitatus a cuncta Grascia," tuam petens amici- 



tnni sit; et snspicatur, Nepotem simpliciter sciipsisse, quod estate proximus et 
ejusdem civ itat is fuit, (inia et Herodotus, qui nullani de hnjus transitu Themis- 
toclis facit mentionem, antiquior fuit Tliucj'dide, et Cicero in Bruto cap. xi. 
(quem locum Cornelius ante oculos liabuisse videtur Staver. quod vero paruui 
credibile videtur Heusing. in Appendicula annotatt.) ' quem ' (Tliemisto- 
clem), ait, ' Thucydides, qui et Atheniensis erat, et summo loco natus, suni- 
musque vir, et paulo aetate posterior, tantum niortuuni scripsit.' Sed de his 
sive iis, h. e. ex his, inter eos, respicit verba qui.. ..reliquerimt. — 3 Ut ejusdem 
Ms. Leid. 2. [Mox veitio ad te leo;endum putabat Stav. ad ed. min. quod 
Thucyd. lib. i. c. 137. @eixicnoK\ris, ait, tjkcd Trapa ere. Sed Tzschuck. ad 
ntramque ed. recte tiietnr veni; nam ?;«:<» etiam Grajcis idem significat, et 
Thucydides jam affuit. Idem tenendum mox est de confugi, pro quo Lambin. 
maluit confugio.'] — 4 Hominum Ms. Voss. 1. 3. [et ita legere jussit Staver. 
supra ad i. 5.]— 5 Sic Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. Gebh. 
Boecl. Keuch. [Harl. Wetz. Tzschuck. 2. Brem. et ego rescripsi, quod 
gratius h. 1. ad aures accidit, quam adversum, quod est in Ms. Dan. et 
leliquis editt.] Statini patrem bellare Ms, Leid. 2. — 6 Orsusfui Ms. Bav. orsus 
feci Ms. Ax. fecit Ed. Keuch. {^Eidem vero. ...feci conjic. Schmieder. quod vero 
rejicit Tzschuck. ad ed. 2. nam idem elegantius est pro sed et.'\ — 7 Ipse et ille 
Ms. Dan. [Ed. Bos. et recentt.] Sed ipse ego et ille Ed. Mag. Long. Steph. 
Gebh. [in <u(o ipsa ef i/?e legendura esse, V. D., forsan Bernegger., margin! 
mei exempl. Lambin. ascripsit : conf. etiam Boeder! not.] — 8 Nollet Ms. 
Mendos. Ed. Mag. Stepb. Gebh. Keuch. Mox Salaminam Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. 2. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Mag. Long. Paris.— 9 Sic Ms. Dan. [Ed. 
Bos. Stav. I. 3. et recentt.] Sed tJrci/irefMr Ed.Stav. 2. [Harl.]circumfenjr€fi()* 
Ed. Long. Steph. circumvenirel Ed. Mag. — 10 {^Nuncad te autem conf. Ed. Bos. 
Stav. 1. 2. Wetz.] nunc confugi ad te Ms. Dan. Voss. 1. 3. yVx. [Stav. 3. Breni. 

NOTiE 

^ Ad Artaxerxeiri] Artaxerxes, illohonorifico j4rf ; qnodqnidemapud 

Xerxis filius fuit, qui et Longimanus Persas, Hesychio Interprete, signifi- 

dictus est, Persaruni Rex. Porro cat magnum ; ita ut Artaxerxes sit 

inter nomen Xerxis et Artaxerxis il- quasi magnus dominator. 

lud discrimen est, quod alterum ab ' Exagitatus a cuncta Gracia'\ A ve- 

aitero derivetur cum additainento natoribus id translatum, qui iiuUibi 



100 CORNELII NEPOTIS 

tiam : quam si ero adeptus, non minus me bomim amicum 
habebis, quam fortcm inimicum ille expertus est. Ea au- 
tem" logo, ut de his rebus, de quibus tecum colloqui'^ 
volo, annum mihi temporis'' des,J eoque transacto, me ad 
te'''^ venire patiaris/ 

10. Hujus rex animi magnitudinem admirans,' cupiens- 
que talem virum sibi conciliari, veniam dedit.' Ille omne 
illud^ tempus literis sermonique Persarura dedit : ' quibus 
adeo eruditus est, ut multo commodius dicatur apud regem 
verba fecisse, quam hi poterant, qui in Perside* erant nati.'' 
Hie cum multa regi esset pollicitus, gratissimumque illud, 
si suis uti consiliis vellet, illum^ Graeciam bello oppres- 
surum : magnis muneribus ab Artaxerxe ^ donatus, in 

' Petitio7ii annuit. 



Tzscliuck. 1. 2. et Hens, nunc ad le conf. malit:] nunc autevi coiif. Ed. Jens. 
Med. Paris. Aid. nunc autcm ad te conf. Ed. Lamb, [qui etiam malit confugio, 
sed V. ad n. 3.] Mag. Long. Boecl. Gebh. Keuch. Pat. [Heus. Havl. Heinr. 
Bip. Ith. et quia suavius est, recepi.] Mo\ amiciciam Ed. Med. — 11 Idautem 
....ut his Ms. Leid. 2. — 12 Dc quib. tec. loqui ed. Lamb. Bos. 1. 2. Sed quas 
tecum colloqui Ms. Meudos. Bav. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris. Mag. Aid. Long. Stcpli. Gebh. Keuch. Pat. [Breni. qui tuetur banc 
lectioncm, quir est Graeooruni imitatio, et delendi potest, docentibus Cortio 
ad Sail. B. Cat. c. 5. ur. 9. et Staver. ad nostrum locum in ed. niaj.] de quibus 
tec. coll. Ed. Heus. Stav. 1. 2. 3. [Harl. Tzschuck. 1. 2. rcll. atque ego 
rescripsi.] — 13 Ita Ms. Sav. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Stav. [Tzi«chuck. 1. Harl. Wetz. Ith. 
Breni. Heinr.] Sed annuum mihi tempus Ms. Dan. Bav. Leid. 2. [Tzschuck. 2. 
qiiod jam Heusing. verissimiun esse existimavit.] annu mihi tempus Ms. Gif. 
annum mihi temporis spaliutn Ms. Put. annuum tempus Axen. — 14 j4rf <«?, omisso 
TCfi me, Ms. Voss. 2. 3. Boecl. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. [me] ad le 
ven. Heus. [Harl. Stav. 3. me ad te ven. Lamb. Bos. Wetz. qui uegat, me posse 
commode abesse,et recentf.] 

1 Admiratus Ms. Boecl. Voss. 2. sed in hoc supra notatum erat alia manu 
admirans: mox cupiens talem Ms. Leid. 2. et ab eodem Ms. sibi aberat. — 2 Id 
tempus Ed. Steph. Gebh. Mag. [suavius hoc quidera loco.] — 3 Se dedidit Ms. 
Leid. 2. Voss. 1.3. se dedit Ms. Ax.— 4 Persida Ms. Sluisq.— 5 Illud Gr. Ed. 
Med, Arg. Long, [male! nam t^ iZ/wm referendum est ad Artaxerxem.] — 6 

NOT^ 

feram consistere patiuntur, donee in '' Qui in Perside erant nati'] Haec 

potestatem eorum veniat. est imperii Persarum peculiaris re- 

i Annum mihitemporisdes'l'Simiram gio, cujus caput Persepolis : nam 

ut per illud literis sermonique Per- Graeci distinguunt inter UtpTiKhs ir6- 

sarum operam daret. Vide Valer. \eis, et ■ir6Kiis Utpffldos. Sic Salma- 

Max. Exter. lib. viii. 7. 15. sius. 



11. THEMISTOCLES, CAP. 10. 101 

Asiam rediit,' domiciliumque Magnesias sibi constituit.'" 
Namque banc urbem ei rex doiiarat, his usus^ verbis : 
* quae ei panera praeberet ;' ex qua regione quinquaginta 
[ei]^ talenta quotannis redibant: Lampsacum" autem, 
unde9 vinum sumeret: Myuntem/° ° ex qua opsonium" 
haberet. Hujus ad nostram memoriam monumenta man- 
serunt duo : sepulcrum prope oppidum,? in quo est sepul- 
tus ; statuae in foro'^ Magnesiae. De cujus morte multimo- 



Artoxerxe Ed. Paris. Mox Maganen Ms. Leid. 2. — 7 Don. cum diiabus aliis his 
usus Mss. apiid Long. don. cum duabus aliis, quce panem jyraheret Ed. Long. Mag. 
Pro donarat Ed. Lamb. Mag. Keuch. Patav. donaierat. Turn pro his usus 
verbis Ms. Dan. his quiilem vbis, Ms. Leid. 2. hisque verbis, Ms. Ax. his verbis: 
absnnt Ed. Long.— 8 [Ei] Ms. Voss. 1. 2. 3. Boecl. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. 
Aid. Paris. Steph. Gebh. Keiicli. Bos. 1. Hens. [Bipont.] abest: [nncis id 
inclnsnm est in ed. Bos. 2.] Erat autem in Ms. Dan. [in mea Lamb, ed.] et 
Slav. 1. 2. [3. reliquisque nieis recentt.] Dein quot annis Ed. Jens. Med, et 
redibat Ms. Leid. 2. — 9 Sic Ms. Dan. (in quo est Latnsacum,) Boecl. Lpid. 2. 
Voss. 2. Ax. [Bos. 2, Wetz.] Sed Lampsacum, vnde Ed. Jens. Med. Arg. Paris. 
Aid. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Stav. 1. 2. 3. Hens. [Tzsehuck. 
1. 2. Bipont. Harl, Ith. Heinr. Breni.] Lampsacum item Ed. Long. Loco unde 
Ed. Arg. un. — 10 Ita etiam Ed. Aid. Lamb. Bos. ceterique recenliores. 
[Myunta tamen Ed. Heus. Tzsehuck. Harl. Stav. 3. Brem.] Sed BIyntamMs. 
Voss. 1. 3. Ed. Long. Mintham Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Smyrnam Ms. 
Boecl. Leid. 2. Voss. 2. Ax. et Myimtem Ed. Steph.— 11 Obsonium Ed. Jens. 
Med. Arg. Steph. Gebh. — 12 Statuat vera Ms. Voss. 3. et in Ms. Voss. 1. 

NOTyE 

' In Asiam rediit] Scil. Minoreni, suis aquis rairum in luodam fcecundat. 

quae hodie Anatolia dicitur. " Lampsacmn] Asia^ oppidum in 

™ Domiciliumque MagnesicB sibi con- Hellesponti litiore clarum et nobile ; 

stituit] Magnesia urbs loniae ad Me- banc urbem a Priapo Bacchi et Ve- 

andruni amnem sita, juxta montem neris filio conditam antiqui referunt, 

qui Thorax dicitur; in quo monte di- inter quos Plutarchiis, in Libello de 

cunt cnicifixum fuisse Daphitam Claris niulieribus, et Demosthenes, 

grammaticiun, quod Reges suis versi- Ideo autem id commentum fuisse pu- 

bus incesseret, unde ortiim est pro- to, quod vini et tritici sunima ibi sit 

verbiura, ' Cave a Thorace,' qno uti- copia ; bine Themistocli in vinum 

iiiur, cum alicujus linguae petulnntiara data. 

compescere volumus. Ita Strabo lib. ° Myuntcm] Urbem ad Maeandri 

XIV. et Pius IL summus Pontifex, in ostia sitam, omnium pisciumubertate 

sua Asia lxxxi. Magnesiam autem et copia praedivitem : hinc Themis- 

Themistocli idcirco a Persarum Rege tocli in obsonium concessa. Vide 

datam esse existimo, quae ei panem Diodorum, Thucydidem, Strabonem, 

praeberet, quia urbs ilia in solo fera- et Plinium. 

cissimo sita est, nimirum in campis p Prope oppidum] Athenas, juxta 

patentissimis per quos Ma;andrus Pyraeura portum. Vide infra, 
atnnis multoties in se recurrent, illos 



102 CORN. NEPOTIS II. THEMISTOCLES, CAP. 10. 

dis*' apud plerosque scriptum est :'+ sed nos eundem pd- 
tissimiim Thucydidern auctorem probamus : qui ilium ait 
Magnesias morbo mortuum : neque negat, fuisse famam, 
venenum sua sponte sumsisse,"" cum se, quae regi de Grascia 
opprimenda'^ pollicitus esset, praestare posse desperaret. 
Idem, ossa ejus clam in Attica ab amicis esse"^ sepulta/ 
quoniam legibus non concederetur/ quod proditionis esset 
damnatus, memoriae prodidit. 



verba inforo ab alia erant ascripta manu. Mox MagnensicB Ms. Leid. 2. [Voce. 
in quo est sepultus esse a librario quodam interpolata, late aciiteqiie probare 
snstiniiit Bremi.]— 13 Sic Ms. Dan. Gif. Put. Sav. Voss. 1. Ed. Gebh. Bos. 2. 
Heus. [Bipont. Heinr. Wetz, Schmied. Paufl.] Recte. Cic. Orat. cap. 45. [qui, 
* sine vocaiibus,' ait, ' saepe brevitatis causa contrahebant, ut ita dicerent, 
multi modis.'] Sed multis modisMs. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. 
Lamb. Mag. Long. Steph.Keuch. Bos. 1. Slav. 1.2. [3. Harl. Tzschuck. 1. 2. 
Ith. Brein.] in multis modis Ms. Ax. — 14 Est Ms. Voss. 3. aberat. Mox fuw 
potiss. Ms. Boecl. Voss. 2. Ax ct Thucididem Ed. Arg. — 15 Optinenda Ms. 
Voss. 2. Ax. [Atque obtinenda, h. e. occupanda, baud spernenduni videtur.] — 
16 TJ) esse aberat Ms. Boecl. Leid. 2. Voss. 2. 3. Ax. Ed. .Tens. Med. Arg. 
Paris. Aid. Mag. Long. Heus. [Slav. 3. Tzschuck. 1. 2. Brem.] 

NOTiE 

1 Venenum sua sponte sumsisse'] Tan- Themistoclis ossa Magnesia reducta 

ri sanguinem hausisse testatur Vale- essent. Sic Pausanias in Atticis. At 

rius Max. lib. v. 5. 6. nimirum in sacri- nee Herodotus nee Thucydides ejus 

ficio, ut ab oppugnanda sua patria rei mentionem faciunt. 
abstineret. Vide etiam Cicero in ^ Quoniam legibus non concedereiur} 

Eruto, Thucydides tamen, et Hero- Cautum enini legibus erat, ne quicum- 

dotus, et alii plures de taurino san- que sacrilegii reus esset, vel patriam 

guine nihil prodiderunt. prodidisset, ejus ossa in Attica sepe- 

■■ Ossa ejus clam in Attica ab amicis lirentur. Vide ea de re Xenoph. 

esse sepulta^ Alii palam et Oraculi lib. i. de rebus Grseciee, cap. ultimo ; 

jiissu id factum aiunt, quod non prius et Plutarchum in Phocione, de quo 

pestis finpni fore responderat, quam infra. 



III. 

ARISTIDES/ 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. ^mulus Themistoclis, mnlotatur exilio. 2. Ante tempus revocatur ; 
praetor contra Mardoniiim, imperium Atbeniensibus couciliat. 3. /Erario 
praeest ; pauper moritur. 



Aristides, Lysimachi filius, Atheniensis, eequalis fere 
fuit^ Themistocli. Itaque cum eo de^ principatu contendit :*' 
uaraque obtrectarunt inter se." In his autem cognitum est, 
quanto antestaret' eloquentia innocentiae. Quanquam+ 
enim adeo excellebat Aristides abstinentia, ut unus^ post 
hominiim memoriam, quod quidem nos audierimus/ cog- 

* Nanique se mutuo criminati sunt. 



1 Aristidis vita Ed. Jens. Med. Paris. Arg. Aid. — 2 Eo princip, Ms. Voss. 3. 
Mox obtradarunt Ms. Leid. 2.-3 Antestaret Ms. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Jens. 
Arg. Paris. Aid. Long. Stepli. Mag. [Tzscbuck. 1. 2. Wetz. Brem. quibus sum 
obsecutus : antistaret Bos. et rell.] constaret Ms. Leid. 2. attestaret Ed. Med. — 
4 Cumcum Ms. Dan. addita glossa ' \noquanqua7n.' An scriptum fuit camcam? 
Veteres enim librarii solebant pro qu scribere c; ut condam pro quondam, ap. 
Justin. 3. 2. 3. et apud Cnrtium viii. 14. oblicum pro obliquum, apud Curt. iv. 
15. &c. — 5 Et unus Ms. Leid. 2 — 6 Quce quidem nosaud. Ms. Dan. quam quid, 
audiemus Ms. Leid. 2. quern quidem audierimus Ms. Ax. quidem nos audierimus 

NOTiE 

* Mqualis fere fuit] Id de aetatis et fervens et ambitiosus. 

dignitatis aequalitate simul intelligi *> De principatu contendif] Nimirum 

potest, non vero de niorum confornii- uter alteri in administranda civitate 

tate; Aristides enim placidus et ani- cederet. 
nio tranquillus, Themistocles contra 



104 CORNELII NEPOTIS 

nomine Justus sit appellatus:'^ tamen, a Themistocle col- 
labefactus, testula ilia/** exilio^ decern annorum raulctatus 
est. Qui quidem cum intelligeret, reprimi concitatam mul- 
titudinem non posse, cedensque^ animadverteret? quendam 
scribentem, ut patria pelleretiir/°^ quaesisse ab eo dicitur, 
quare id faceret, aut quid Aristides conimisisset, cur tanta 
poena" dignus duceretur? Cui ille respondit, se igno- 
rare Arislidera ; sed sibi non placere, quod tam cupide" 
elaborasset, ut praeter ceteros Justus appeliaretur. Hie 
decern annorum legitimam poenam non pertulit/ Nam 
postquam Xerxes in Graeciam descendit, sexto fere anno, 
quam eraf expulsus, populi scito'+ in patriam restitutus 
est. 
2. Interfuit autem pugnae navali apud Salaniina,' quae 

* Nihilominus per Themistoclem oslracismo illo condemnatus. 



Ms. Voss. 2. sed in maiff. al. m. quod: quod q. nos audiemus Bos. 1. [quod quid, 
nos audierhmts Bos. 2, iiti rell. edd. etiam habent ;] quid, nos audiverimus Ed. 
Keuch. — 7 Exsulio Ed. Lainb. ubique. — 8 Sedensque Ed. Paris. Aid. — 9 Ani- 
madvertisset Ms. Dan. Leid. 1. Voss. 3. Ax. [idqne hand inepte sciiptum 
jndicat Heusing. et probat Wetzel, in not. propter seqnens verbum et tempus 
qiieesisse.'] — 10 Expelleretur Ms. Leid. 2. [sed nihil nnitandnm est: v. Stav. ad 
edit, niaj.] Mox curve Ed. Long. — 11 Tantam pcenam Ed. Jens, Med. Arg, 
Paris.--12 Ita Ms. Dan. Gif. Mendos. Leid. 1. Bav. Voss. 1. 3. [Ed. Bos. 2. 
Heus. et rell. recentt.] Sed tam aberat Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. 
Long. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Kench. Bos. 1. Patav. quod ita cupide Ms. 
Boecl. Voss. 2. Ax.— 13 Sic Ms. Boecl. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Ultraj. Long. [Bos. 2. Stav. Tzschuck. et 
rec] V. Abr. Gronov. ad Justin, p. 929. Sed postquam Ed. Lamb. Bos. 1. 
Keuch. [Wetz.]— 14 Poptdiscito Ms. Dan. Leid. 1. [Ed. Bos. 2. Heus. et rell. 
recentt.] Sedplcbiscito Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. Arg. Paris. Mag. Aid, 
Long. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. blebiscito Ed. Med. plebe- 
scito Ms. Voss. 2. 

1 Salaminam Ms. Voss. 1. 2. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Mag. Long. 

iiOTJE 

•= Cognomine Justus sit appellatus'] « Quendam scribentem, ut patria pel- 

Vide Ciccronem pro Sextio, et Tn!«- leretur"\ Quisque enim civiuni, ut su- 

cul. V. 'Aristides nonne ob earn cau- pradictnm est, in calculosuo ejus no- 

sam expulsus est patria, qiiod praeter men scribebat, quern vellet exuleiu 

moduni Justus esset?' Cui subjunge fieri. 

Phitarchum in ejus vita. ^ Hie decern annorum legitimam pae- 

<' Themistocle collabefactus testula iZ- nam non pertulit] Ne eo sensu intel- 

l(Q Haec erat lex Ostracism!, utpaulo ligas ' legitimam,' quod foret justa, 

sui)ra in Themistocle. sed lege Ostracism! decretam. 



III. ARISTIDES, CAP. 3. lOS 

facta est prius, quam poena liberaretur.s Idem* praetor fuit 
Atheniensium apiid Plataeas' ''in praelio, quo Mardonius' fu- 
sus, barbarorumque exercitus est interfectus.* Neque aliud^ 
est ulliim luijus in re militari illustre factum, quam hujus 
imperii memoria ; justitiae vero et aequitatis, et innocentiae, 
multa : in primis, quod ejus sequitate factum est, cum in 
communi classe asset Graeciae simul cum Pausania, quo 
duce Mardonius erat fugatus, ut summa imperii maritimi 
ab Laceda2moniis^ transferretur ad Athenienses. Namque 
ante id^ tempus et mari et terra duces erant Lacedaemonii ; 
tum' autem et intemperantia Pausaniae, et justitia factum 
est AristidiSjJ ut omnes fere civitates Graeciae ad Athenien- 
sium societatem se applicarent, et adversus barbaros hos 
duces deligerent' sibi, quo'° facilius repellerent, si forte 
bellum renovare conarentur. 

3. Ad classes aedificandas, exercitusque comparandos, 
quantum pecuniae quaeque civitas daret, Aristides delectus 



Mox prius quam a IMs. Voss. abeiant. — 2 Hinc cap. 2. incipit in ed. Patav. — 
3 Sic [Gr, nAoToTa et nAaraiai] Ed. Mag. Long. Stav. 1. 2. 3. Heus. ubique, 
[atque edd. recentt] Platceeas Ed. Lamb. Bos. al. Plateas Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris.— 4 Sic Ed. Lamb. Bos. [Wetz.] Sed exerc. ititerf. est Ms. Voss. 1. 2. 3. 
Ax. Ed. Stav. 1. 2. [3. Heus. et lell. recentt.] Est omissum est in Ed. Jens. 
Med. Arg. Paris. Mag. Aid. Long. — 5 Neque illtid Ms. Ax. — 6 Sic quoque 
Ms. Dan. Sed a Laced. Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Mag. Long. 
Aid. Lamb. Patav. — 7 Namque id ante id Ms. Leid. 2. — 8 Tunc Ms. Leid. 2. 
Mox intemp. omisso rf et Ms. Voss. 3. — 9 Diligerent Ms. Voss. 3. Ed. Med. 
delegerent Ms. Ax. — 10 Quo$ quo facil. Ms. Long. Dan. Ax. Leid. 1. 2. Voss. 
1. 2. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Heus, Atqne in hoc postremo [et ed. 
Bipont. ac Sciimied .] novum hinc incipit caput, [probante Wetzel., at haesitan te 
Stav. ad ed. 3. dissentientibus vero Tzschuck. et Bremi.] Virdoct. in ed. Pa- 
tav. conjecit quos eo facil. Ceterum etiam in Jens, locus ita distinguitur : 
quos quo/uc conarentHr: ad class, cedif. 

NOT^ 

e QucE facta est prius, quam poena libe- sanicc, et justitia factum est Aristidis] 

raretur] Id est, priusquam poenae tem- De Pausaniae intemperantia postea. 

pus Ostracismi lege constitntuni ab- De justitia vero Aristidis hoc ac- 

solveretur, quia plebiscite ante illud cipe : cum enim ille ictum foedus cum 

revocatus est. omni Graecia firmaret, post diras ex- 

'' Apud Plataas'] Urbera Boeotiae, ecrationes, accensos ferreos orbes in 

de qua supra in Miltiade. mare dejecit; adjurans, ut ita extin- 

' In pralio,quo Mardonius'] Satrapes giierentur cum omni stirpe et gente, 

Xerxis, natione Medus. qui contra fcedus irent. Thucydides 

J Turn autem et intemperantia Pau- lib. i. ctPlutarchiis io Aristide. 



106 CORN. NEPOTIS III. ARISTIDES, CAP. 3. 

est, qui constitueret. Ejus arbitrio' quadringena et sexa- 
gena'' talenta'' quotannis Delum' sunt collata:^ id enim 
commune aerarium esse voluerunt: quae omnis pecunia 
postero tempore Athenas translata est. Hie qua fuerit^- 
abstinentia, nulhim est certius indicium, quam^ quod, cum 
tantis rebus praefuisset, in tanta paupertate decessit, ut qui 
efFerretur,^ vix reliquerit.'^ Quo factum est,7 ut filiae ejus 
publice alerentur, et de communi aerario dotibus datis col- 
locarentur. Decessit autem fere post annum quartum, 
quam Themistocles Athenis erat expulsus. 

' Ut undefunusfievet, agre ipsi super/uerit . 



I Ejusque arhitrio Ms. Voss. 1. 2. 3. Dan. Ax. [Ed. Wetz.]— 2 Sic Ms. Gif. 
Dan. Mendos. Boecl. Ed. [Bos. 2. Stav. Hens. Tzschuck. 1. 2. (quojudice 
efficiunt ciiciter summam 600,000 tbalerorum.) Ith. et rell.] Sed quadringcnia 
et sexagena Ms. Voss. 2. sed in marg. alia manu sexagintu ; Ed. Jens. Med. 
Arg. Aid. [Harl.] quadringena et sexaginta Ms. Ax. quadringitia sexaginta Ed. 
Paris. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. [quadringenta et sexaginta Ed. Lamb, 
in nieo Paris, ex. Schniied.] Turn quot annis Ed. Jens. Med.— 3 In bcllum Ms. 
Voss. 3. — 4 Hie fuerit om'isso Tcfi qua Ms. Voss. 1. — 5 Null. e. cert. ind. ma- 
jusqiie, quam Ms. Voss. 2. Statim quam cum, omisso t^ quod, Ms. Leid. 2. 
Voss. 3. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. Long.— G Ita Ms, Dan. 
et Edd. nostri fere omnes : quibus efferr.'EA. Long. Mag. Steph. quo qui eff. 
Ms, Ax. sed quo est glossa. — 7 Est aberat Ms. Voss. 1. [Atqne Stav. ad ed. 
3. late docet, hoc verbum substantivum saspins omitti, et posse h. 1. facile 
abesse.] Statim autfil. ejus Ms. Leid, 2, etfilias Ms, Voss. 3. 

NOTiE 

•^ Quadringena et sexagena talentd] sexies mille aureonim Coronatorum. 

Duplex erat talentnni apud Atticos, Schottns. Vide et Jul. Pollucem lib. 

magnum et minus : magnum minas ix. et Budaeum de Asse. 

octingentas habebat : minus, corona- ' Delum sunt collatal Una est Cy- 

tos sexcentos. Ideoque vel si de mi- cladum omnium notissima, prius Or- 

nore Lie sermo est, quadringenta et tygia, a coturnicibns, quas Gryeci 

sexaginta talenta summam efficient Ortygas vocant. Piin. lib.iv. 
nostri aeris ducenties septuagies 



IV. 
PAUSANIAS.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Pugna ad Plateeas. 2. Byzantium expngnat, Xerxi favcf, Graeciae 
futiiriis pioditor. 3. Peregie absentis mores et career. 4. Literariim 
commercium cum hoste ; perturbatus se ipse indicat. 5. lu asde Minervae 
obstruitur, et mox interit. 



X AUSANIAS* Lacedaemonius magnus homo, sed varius 
in omni genere vitae* fuit. Nam, nt virtiitibus eluxit, sic 
vitiis est obrutus. Hujus illustrissimum' est praslinra apud 
Plataeas.'' Namque, illo duce, Mardonius,* satrapes regius, 
natione Medus, regis gener,'^ in prirais omnium Persarum et 
manu fortis et consilii plenus,'^ cum ducentis millibus^ pe- 
ditum, quos viritim legerat, et viginti millibus*^ equitum. 



I PausanicE vita Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. — 2 Vita aberat Ms. Men- 
dos. Mox eluxit virtutib. Ms. Ax. — 3 Industrissirmim Ms. Voss. 1. est illus- 
triss, Ms. Ax. Dein Plataias Ed. Mag. Patav. Stav. Tzsclmck. Heus. rell. 
Platcceas Ed. Lamb. Bos. 1. et 2. — 4 Maradonius Ms. Voss. 3. — 5 Cum vii. 
millibus Ms. Leid. 2. cum due. milibiis Ms. Voss. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Aid, 
Steph. Gebii. Boecl. cum due. militibus Stav. 2. operarum peccato. — 6 Vi- 
g^inti equitum Ms. Dan. Boecl. Leid. 2. Ax. Voss. 2. vig. [millibus} equ. Ed. 

NOTjE 

* Pausanias} Cleombroti filius, Pa- <■ Regis gener] Darii, cujus iiliam 

terque alterius Cleombroti Lacedae- Artozostren nomine duxerat, Xerxis- 

moniorura Ducis, qui temere cum que tunc Persis imperantis sororis 

Epaminonda pugnaus vulnere occu- maritus. Herodotus lib. vi. 

buit, exercitusque ejus deletus est. "^ Consilii plenus] In eo tamen plus 

^ Apud PlatcBos} Vide snp. in Mil- audaciae quam prudentia; fuisse, tes- 

tiade. tatur idem Herodotus in Calliope. 



108 CORNELII NEPOTIS 

haud ita magna manu Graeciae^ fugatus est, eoque ipse dux 
cecidit prselio.' Qua victoria elatus pluriraa raiscere coe- 
pit" * et majora concupiscerc. Sed primuiu in eo est^ repre- 
hensus, quod ex praeda tripodem aureum Delphis posuis- 
set,'° ^ epigrammate scripto, in quo erat haec sententia : 

SVG DVCTV BARBAROS APVD PLATAEEAS" ESSE DELE- 
TOS EIVSQVE VICTORIAE ERGO APOLLINl DONVM DE- 

DISSE. Hos versus Lacedaemonii exsculpsermit/^s neque 
aliud scripserunt, quam nomina earum civitatum, quarura 
auxilio Persae erant victi. 

2. Post id praelium, eundem Pausaniam cum classe com- 
muni Cypruni atque Hellespontum miserunt,"" ut ex his* 
regionibus barbarorum praesidia depelleret. Pari felicitate 
in ea re usus, elatius se^ gerere ccepit, majoresque appetere 
res. Nam cum, Byzantio^ expugnato,' cepisset complures+ 

" MuUa turbare aggressus est. 



Heus. [Tzschuck. 1. 2. Stav. 3.]— 7 Sic Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 2. sed in hoc a 
m. sec. Grcecia: [Edit. Tzschuck. 1. 2. Staver. 3. quem vid. et, quos ille lau- 
dat, Herodot. ix. 65-72. et Diodor. Sic. xi. 31. atque sic resciipsi : Grcecia 
vulgo.]— 8 Cepit Ed. Med.— 9 In eo cum repreh. Ms. Voss. 3. Panllo post 
quod cum ex pr. Ms. Voss. 3. Dan. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. 
Lamb. Mag. Steph. Gebh. Kench. [quod, quum ex pr. Heus. et in not. vindica- 
vit ; sed acriter refutatur a Stav. ad Ed. 3.] — 10 Potuisset Ms. Voss. 3. Mox 
hcec sententia erat Ms. Voss. 2. Ax. — 11 Platceeas Bos. 1. 2. Plateas Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. ubique. [Plataias Lamb, et rell.] — 12 Exsculpserunt Ms. Leid. 
2. Voss. 1. 2. sed expulserunt Ms. Voss. 3. exculpserunt Ed. Med. Arg. Par. 
Aid. exsculpserunt Ed. Steph. Gebh. Coiirtin. excalpseru7it Ed. Mag. Mox 
scripserunt abest a Ms. Voss. 3. 

1 £a; m Ms. Ax. — 2 Elatus gerere Ms. Voss. 1. — 3 Curanlio Ms. Leid. 2. 
bizantio Ed. Jens. Med. ubiqiie. — 4 Quem plures Ms. Leid, 2. qualnplures Ms. 

NOTiE 

" Eoque ipse dux cecidit prcBlib] Ictus ^ Ctjprum atque Hellespontum mise- 

nimirum lapide Mardonius periit. runf^ Cyprus insula est in Pamphilico 

Plutarchus in Aristide. mari, Veneri sacra. Hellespontus 

' Tripodem aureum Delphis posuis- vero fretum angustum Europam ab 

set] Mos victoribus erat, ut ex hos- Asia dividens, Propontidem inter et 

tinm praeda Tripodem ApoUini pie- mare jEgaeum ; nunc vulgo, Stretto 

rumque consecrarent, idque praeser- di Gallipnli. 

tim inter Graecos, quod frequenter • Nam cum, Byzantio expugnato'\ 

in Attica bistoria legitur.Tbucydides Urbe Tbraciae ad Bosphorum sita, 

lib. I. 8. nunc Constantinople, a Constantino iu- 

s Hos versus Lacedamonii exaculpsc' stauratore dicta. 
runt] Idem, ibidem. 



IV. PAUSANIAS, CAP. 2. 109 

Persariim nobiles, atque in his nonnullos regis^ propinquos, 
hos clam Xerxi remisit, simulans ex vinculis publicis** 
eflugisse; et cum his Gongylum Eretriensem/ qui literas 
Regi redderet, in quibus haec fuisse scripta Thucydides 
memoriae prodidit : ' Pausanias dux Spartae, quos Byzan- 
tii* ceperat, p.ostquam propinquos tuos cognovit, tibi mu- 
nerimisit; seque tecum afHnitate conjungi cupit. Quare, 
si tibi videtur, des ei filiam tuam nuptum.9 Id si feceris, 
et Spartam,'° et ceteram Graeciam sub tuam potestatem" 
se, adjuvante te,'^ redacturum pollicetur. His de rebus'^ 
si quid geri volueris,'+ certum hominem ad eum mittas 
face, cum quo colloquatur/ Rex tot^^; hominum salute, tam 
sibi necessariorum, magnopere gavisus, confestim cum 
epistola Artabazum'^ ad Pausaniam mittitJ In qua eura 
collaudat, ac petit,'^ ne cui rei parcat ad ea perticienda. 



Voss. 3. Ed. Mag.— 5 Regi prop. Ms. Voss. 3.-6 Ex rinclts puhl. Ed. Jens. 
Med. Arg. Paris. Aid. Lon^. publicis vinculis, omisso tw ex, Ms. Leid. 2. — 
7 Gongulum Eretr. INIs. Dan. Congylum Cretensem, Ed. Jens. Med. Paris. 
Arg. Aid. Gong. Erethiens. Ms. Dan. Leid. 2. Ed. Long. Go7ig. Cretensem Ms. 
Voss. 2. Ax. Gongidium Eretr. Ms. Voss. 1. Gongulum cretensem Ms. Voss. 3. 
— 8 Byzimti Ms. Dan. Leid. 1. Mox ut muneri Ms. Voss. 3. et se tecum Ms. 
Leid. 1. Turn affinitalem Ed. Lamb, [in mea tamenLamb. ed. Lutet. affinitate.'\ 
—9 Nupta Ed. Arg. Paris. Long, nuptu Ed. Mag. — 10 Sparien Ed. Jens. 
Med. Arg. Paris. Long. — 11 Sub sua potestate Ms. Leid. 2. pot. sub tuam 
Ms. Ax.^ — 12 Se adjuvante, omisso r^ te, Ms. Dan. Voss. 1. 2. 3. Ed. Jens. 
Med, Arg. Par. Aid. Lamb. Gebh. Boecl. Keucli. Bos. 1. pot. te adjuvante re- 
dacturum se Ed. Mag. Long. Steph. sed reducturum Ms. Dan. [»e adjuvante, te 
redacturum F.d. 2. Tzschuck. quern vide. Heus. coiijecit te adjuvante redact, vel 
sub tuam potestatem adjuvante te red. ut se subaudiatnr.] — 13 Sic Ms. Mendos. 
Ed. Ultraj. [Bos. et rell. recentt.] Sed hisque de rebus Ms. Voss. 2. Axen. his 
rebus Ed. Aid. horum igitur Ed. Long. Lamb. Pat. — 14 Nolueris Ms. Voss. 1. 
Turn loquutur Ms. Leid. 2. — 15 Tot a Ms. Voss. 3. Mendos. aberat. Mox necessa- 
rium Ms. Leid. 2. — 16 Arthabaxum Ms, Voss. 3. Artahaxum Ms. Voss. 1. sed 
in va?i\g. Artabarem: at Artabatem Ms. Voss, 2. Artabarum Ed. Arg. Arthaba- 
rum Ed. Jens. Med. — 17 Petit, omisso t^ ac, Ms. Boecl. Leid, 2. Ax, Voss. 2. 
3. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. [Mox polUceatiir, quouiam oratio sit obli- 
qua, Tzsrliiick. ad minor, ed. snaserat, et in cd. 2. praeeuntibus Schmiedero 
ac Ricleffio ; in textum recepit. Atque Schinied. in not. maiit pollicitus 
esset. Sed nibil temere mutandiim esse, jam ostenderunt Heusing. et Sta- 



NOT.E 

■ 3 Artabazum ad Pausayiiam mittit] et Thucydides lib. i. quod patet ex 
Artabazus ille sumnius Xerxis prae- ejus nominis Etymologia. Hesychius, 
fectus fuit, de quo Herodotus lib. ix. Stephanas. 



110 CORNELII NEPOTIS 

quae pollicetur: si fecerit,'^ nullius rei a se repulsam latu- 
Tum.'9 Hujus Pausanias voluntate cognita, alacrior ad rem 
gerendam factus, in suspiciouern cecidit Lacedaemonio- 
rum.*° In quo facto domum revocatus, accusatus capitis, 
absolvitur; mulctatur"^' tamen pecunia : quam ob causam 
ad classem remissus non est. 

3. At ille post non multo sua sponte ad exercitum rediit,* 
ct ibi non callida,' sed dementi ratione, cogitata"^ patefecit. 
Non enim mores patrios solum, sed etiam cultnm vesti- 
tumque mutavit. Apparatu regio utebatur, veste Medicaid'' 
satellites Medi et Jj^gyptii sequebantur -} epulabatur more 
Persarum luxuriosius, quam qui aderant perpeti possent : 
aditum petentibus conveniendi* non dabat -J superbe respon- 
debat, et crudeliter imperabat : Spartam redire nolebat : 
Colonas,'^"' qui locus in agro Troadis^ est, se contulerat : 

' llle vero post breve tempvs private consilio ad castra reversus est. 



ver. ad min. ed. — 18 Per/ecerit Ms. DdLXi. Boecl. Leid, 1. Voss. 1. 2. Ax. — 
19 Acceptnrum Ms. Ax. — 20 Lacedcemio Ms. Leid. 2. 

1 Calida Ms. Voss. 1. turn ratione : etiam Ms. Dan. Sed oratione Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Long. — 2 Cogitata Ed. Ultraj. Lamb. [Bos. et rell. recentt.] 
Sed cognata Ms. Dan. conata Ed. Gebli. cognita Ms. Mendos. Sav. Gif. Put. 
Ax. Oxon. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag. 
— 3 Medico Ms. Leid. 2. Mox Egyptii Ed. Arg. — 4 Conveinutuli Ms. Leid. 2. 
Dan. [Hoc voc. spurium et ex glossa intnisum, putant Heinr. et Sclimieder. 
Sed Tzschiick. ad ed. 2. bene animadvertit, posse qiiidem id utiqiie abesse, 
sed libros onines id sustinere, et Nepotem forte causam aditus voliiisse indi- 
care.] — 5 Sic etiam Ms. Dan. Sed daftut omisso t^ non Ed. Arg. Long. Mox 
crudeliter omisso r^ et Ms. Voss. 2. Ax. Leid. 2. [c'<] crudeliter Ed. Housing. — 

6 Sic Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. 
Long. [Lamb, in meo exemplo,] Stepb. Gebh. Heus. Slav. 2. 3. [et rell. recentt.] 
Kecte : nam Gr. KoXwvai. v. Stav. in Obss. nov. misc. Beigic. tom. 8. p. 813. 
[is Se KoXdivas rh.s TpwiaSas iSpufleh, Thucydid. ait lib. i. c. 131. Hodie vocatur 
Khemali. add. Staver. ad min. ed. ibique Harl. Golonas Ed. Bos. Stav. 1.] — 

7 Ita Ms. Boecl. Ax. Ed. Heus. [Keuch. Bipont. Stav. 3. qui tanieu in not. 
conjicit in Troade, omisso agro ; Tzschuck. 1. 2. Ith. Heinr. Schmied. et ego 
lescrjpsi ; nam, judicibusHeusing. et Tzschuck., Troias foemininum cum agro 

NOTyE 

'' Veste fliedica] Vt ostenderet se bantur'] Quales Persarum Reges ha- 

jam ad Medos et Persas defecisse. bent, qui Doryphori dicuntur et Me- 

Medorum autem vestcm purpuream lopliori, quia aurea mala bastis prae- 

fuisse scribit Xenoph. lib. i. de Cyri fixa f'erunt, vel a colore vestis Melino. 

vita. iElianus, et Atheuaeus lib. xii. 3. 

' Satellites Medi et Egyptii seque- ™ Colonas'] De hoc loco meuiinit 



IV. PAUSANIAS, CAP. 3. HI 

ibi consilia cum* patriae, turn sibi inimica capiebat. Id 
postquam Lacedaemonii rescierunt,^ legates ad enm cum 
scytala'" miserunt;" in qua more illorum erat scriptum, 
nisi doraum reverteretur, se capitis eura damnaturos. Hoc 
nuntio motus," sperans se etiam pecunia'* et potentia 
instans periculum posse depellere, domum rediit.'^ Hue 
ut venit, ab ephoris in vincula publica conjectus est. Licet 
enim legibus eorum cuivis ephoro hoc facere regi.'+° Hinc'^ 



minime congniit. Add. SchcfFer. in niiscell. Obss. Belgicis vol. ix. p. 203. 
Viilgo enim legitur et, quia ut adjectivum ager Troias posset exulicari, reti- 
unit ac defendit Wetzel., Troiad€.]—S Turn yatricB Ms. Voss. 2. Ed. Med. Arg. 
Mag. — 9 Sic Ms. Ax. Ed. Slav. 2. 3. v. quoque Stav. in Obss. nov. niiscell. 
viii. p. 813. Ondendorp. ad Caes. B. G. i. 28. p. 42. [et ego lecepi in textum. 
Vulijo rescii'erunf .] — 10 Scytaia [ab Aide in plurimas, etiam lecentt. venit 
edit't.] Sed lana Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Sav. Put. Ed. Jen>i. Med. Par. 
lancea Ms. Ox. Boecl. Ax. (in quo leg. cum I. ad e. m.) Ed. Ar<;. Long. Mag. 
[quod iipnuinum esse judicat Wetz.] laua Ms. Dan, Gif. Men<los. cum talea, 
qusp pioprie erat e ligno, restituendum Nepoti, exi^tiniabat Oudendorp. ad 
Caes. B. G. v. 12. quam conjectuiam Staver. [aJ nostium quidem loc. in min. 
ed. hand rejecit.] — II Commotus Ms. Sav. Put. Gif. Ax. Voss. 2. [Ed. Bos. 2. 
Heus. Stav. 1. 3. et plur. recentt.] Sed motus Ed. Jens. Med. Arg. Pd.r. Aid. 
Mag. Lamb. Bos. 1. Pat. Stav. 2. [cui id in not. ad edit. 2. et3.magisarridet, 
et ed, Hari, qui id recepit propter ingratum plurinm o, si comvwt. retineatur, 
concursum : et ego reddidi motus.'] — 12 Cum pecuniaM.a. Leid. 2, Voss, 1, 2. 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid, [turn pec. Heus, de sua conjectura, cum 
alioqui etiam sit otiosum, Atque Schmieder. in ed, rescripsit turn ; sed in 
Lexico Corn, p, 9. etiam h, 1. iniquo loco posituni, et .scribendum putabat se 
pec. et pot. instans etiam per. et etiam tum edd, liip, Itli. Heinr. Paufler. 
Stav, vero ad ed. 3. scribere jubet cum vel tum pec. tum potentia. Tzschuck. 
tamen ad ed. 2, retinet h, 1, etiatn pec. et prius voc, explicat iterum, rursus, 
uectitque cum pecunia.] — 13 Redit Ms, Leid, 2. Voss. 1, 2, Tum ad Ephoros 
Ms, Voss, 3. et vincla Ed. Lamb, Dein est conject. Ms. Ax, — 14 Licet. ...regi. 
Inclusit uncinisStav, in ed. min. [parentliesi vero Heus. Staver, inMisc, obss. 
nov, torn, VIII, p, 815. arbitratur, legibus eorum vel de suo addidisse Nepotem 
vel in codil. aliorum Mss, irrepsisse ; Leid, vero cod, male exhibere hoc fa- 
cere, quad rigi. Tum quod non cuivis nee uni Eplioro id licait facere, sed ex 
suffragiis vel cunctoruni, vel trium saltem, id fieri potuit, atque TInicyd, i. 
cap, 131, tin, scripsit e^edTi 5e tojs 'E(p6pois rhv ^acnxia Sp^u tovto' Cornelius vel 
ipse errasse videtur ; vel, nt Stav. ad ed. 3. qui multus est de lioc loco, pu- 
tabat, vertere potuisse,^ licet enim legibus eorum ephoris hoc cuivis facere regi, 

ISIOTM 

Tbucydides lib. i. 8. Non procul a lico obsignatae, qua Lacedaemonii ad 

Lampsaco,Milesiorum Colonia, Stra- revocandos Imperatores suos uti so- 

bo lib. XIII. lebant ; cujus formam depingunt Plu- 

" Legatos ad eum cum scytaia mise- tarchus in Lysaudro, et Gellius lib. 

runt] Scytaia, quantum hie ego con- xvii. 

jicio, epistolaj JHSsorice et comiuina- " Licet enim legibus eorum cuivis 

loriae genus est, sigillo quodam pub- ephoro Iwc facere regi] De Ephoro- 



112 CORNELll NEPOTIS 

tamen se expedivit. Neque eo magis carebat suspicione. 
Nam opinio manebat, eura cum rege habere societatera. 
Est gemis quoddam hominum, quod Helotes'^ vocatur,? 
quorum magna multitudo agros Lacedaemoniorum colit, 
servorumque munere fungitur. Hos quoque solicitare 
spe libertatis existimabatur. Sed quod harum rerum nul- 
lum erat apertum crimen, quo argui posset, non putabant 
de tali tamque claro viro'7 suspicionibus oportere judicari ; 
et'^ expectandum, dum se ipsa res aperiret. 

4. Interim Argilius quidam, adolescentulus, quem pue- 
rum Pausanias amore Venereo' dilexerat, cum epistolam 
ab eo ad Artabazum* accepisset, eique in suspicionem ve- 
nisset, aliquid in ea de se esse^ scriptum, quod nemo eorum 
rediisset, qui super tali causa eodem+ missi erant : vincula 
epistolae laxavit,^ signoque detracto cognovit, si pertulisset. 



Atqui forsan sic a Cornelii manu ftiit scriptum.] Cujits pro cuivis Ed. Jens. 
Med. et hac/ac. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. Long. — 15 Huic Ed. 
Jens. Med.— 16 UlhteMs.Ijeid. 2. Elote Ms. \oss.l. Ilote Ms. Boec\. illote 
Ms. Voss. 2. 3. Ax. illota Ms. Dan. //ote Ed. Jens. Med. Arg. Par. Helotat 
Ed. Aid. Long. Mag. [et Tzschuok. in ed. 2. quoniam et codd. eo diicant, et 
Livius XXXIV. 27. 9. eandem formani omnino libronim fide ediderit. At 
enim in edit. Drakenb. legitur Ilotarum.'] — 17 Tamque viro claro Ms. Voss. 2. 
Ax. Turn judicare Ms. Voss. 3.— 18 Sic Ms. Voss. 1. 3. Ax. Ed. Jens. Med. 
Arg. Paris. Aid. Long. Hens. [Ith. Stav. 3. Harl. Bip. Heinr. et ego pro vuh 
gata lectione sed reposui, quoniam et post propositiones negativas idem est 
ac sed.'] 

1 Venerio Ms. Dan. Venero Ms. Voss. 3. — 2 Artabarum Ed. Jens. Arg. Ar- 
thabarum Ed. Med. — 3 Esset Ed. Aid. Mox redisset Ed. Mag. Keuch. — 4 iSm- 
per eodem tali causa Ms. Ax. — 5 Laceravit Ms. Bavar. Boecl. Ernst. Voss. 2. 
Ed. Bos. 2. et rell. edd. Sed Inxavit Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. et 2. in niargine 
a manu sec. [Thott. et probat Schlegel in diss. cit. p. 72.] Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Mag. Lamb. Long. Steph. Gebli. Boecl. Keuch. Bos. 1. Pa- 
tav. probatque Abresch. in Dilucidatt. Thucyd. pag. 134. et provocat ad 
suas Animad. ad ^sch. lib. ii. p. 498. [Atque propter loc. Thucydid. Argili- 
ura sigillum Pausaniae sigillo simile fecisse, ut, si opinione sua deceptus fuis- 
set, aut etiam si quid ille mntare voluisset, non agnosceret, epistolarum vin- 
cula, (quibus n. coUigabantur epistolae,) laxasse, (\vet ras iiri(Tro\as,) Gott- 

NOT.E 

rum potestate supra diximus. tanam assequi possent. De quibus 

P Est genus quoddam hominutn, quod vide Thucydidem lib. i. 6. Platonem 

Helotes vocatur} Erant servi publici de Legibus vi. Aristot. Politic, ii. 7. 

apud Lacedaemonios, praepositi agris Horum fides erat admodura lubrica, 

arandis et colendis, quorum tamcn et impulsu ad mutationem facilis. 

tantum jus erat, ut civitatera Spar- Polyasn. lib. i. 



IV. FAUSANIAS, CAP. 4. 113 

sibi esse pereundura. Erant in eadem epistola, quae ad ea 
perfinebant, quae inter regem Pausaniamque convenerant.* 
Has ille literas ephoris tradidit. Non est praetereunda gra- 
vitas Lacedaemouiorum hoc loco. Nam ne hujus quidem 
indicio^ impulsi sunt, ut Pausaniam comprehenderent : ne- 
que prius vim adhibendam putaverunt, quam se ipse^ indi- 
casset.*" Itaque huic indici, quid fieri vellent, praeceperiint. 
Fanum' Neptnni est Taenari,'' quod violari nefas putant 
Graeci. Eo ille index confugit: in ara consedit. Hanc 
juxta, locum fecerunt sub terra, ex quo posset audiri, si 
quis quid'° loqueretur cum Argilio. Hue ex ephoris qui^ 
dam descenderunt. Pausanias, ut audivit, Argilium con^ 
fugisse in aram, perturbatus eo venit:" quern cum suppli- 
cem Dei' videret in ara sedentem, qua^rit, causae quid sit'* 
tarn repentino consilio.'^ Huic ille, quid ex Uteris con>- 
perisset, aperit. Tanto'* magis Pausanias perturbatus orare 

<^ Quam se reum exhibuisset. 



leb. ad iHura locum p. 221. in nostro Cornelii loco laxavit imice vernm esse 
judicavit ; idemque probabilius esse existimanint Harl. Wetzel, et Tzscbuck. 
Qiiare ego rescrjpsi laxavit.'] — 6 Erant in....co7itenera}it a Ms. Leid. 2. al>- 
erant, sc-d Stav. in Misc. Obss. nov. torn. 8. p. 814. ex Diodoro Sic. lib. xi. p. 
34. docet, ilia verba non esse delenda. — 7 Judicio Ed. Jens. Med. — 8 Ipse se 
Ed. Long. Statini judicassei Ms. Dau. Ed. Jens. Med. pariter judki et paulo 
post judea; Ed. Jens. Med. — 9 Vanum Ms. Voss. 3. Dein in araque Ms. Leid. 

2. Dan. — 10 Si quis aliquid Ms. Ax. — 11 Pert, venit eo Ms. Voss. 1. 2. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. eo venit omis&o t^ perturbatus 
Ms. Voss. 3. Mendos. Ed. Ultraj.— 12 Quid si Ed, Med. Lamb. [n. Francof. 
ann. 1608. nam in ed. 1. Lamb. Lntet. quid sit legitiir.] — 13 Hepentitii consi- 
lii Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. 2. 
[Wetz.] Keuch. Sed repentino consdio Ms. Dan. Leid. 2. Ed.Gebh. Stav. 1. 2. 

3. Hens. [Ith. et rell. Utrumqne rectc ; n. vel ad verbtini referas, vel ad sub- 
stantivum; sed repentino consiUo est doctior lectio, illustrata a Cortlo ad Sail. 
B. Cat. c. 40. m: 2. et ab Oudend. ad Ca^s. B. G. lib. v. cap. 44. p. 265. 
Hinc earn prastuli.] — 14 3Iodo magis Ms. Mendos. Bav. Leid. 2. Voss. 1. X 
Ed. Jens. Med. Arg. Mag. Par. Aid. Ultraj. Long, mo (h. e. ut Scheffer. conj. 
multo) magis Ms. Boecl. [et Tzscbuck. ad ed. miu. cum Heusing. probavit at- 
que in ed. 2. rescripsit Multo magis.'] Statim Pausanias aberat a Ms. Voss. 3. 

NOT^ 

<i FanumNepfuni estTanari]Tiena' Neptuuus subducere credebatnr, un- 
rus promontorium est Laconica; re- de fanum ipsi dicatum est. 
gionis, in quo fauces erant ad inferos "■ Quem cum siipplicem Dei} Id eat, 
deecendcutes, quo hippocampos 8uos Ncptuni. 

Delpli. et Var. Clas, Nep, H 



114 CORN ELI I T^EPOTIS 

coepit, ne enuntiaret/^ nee se, meritum de illo optime, pro- 
deret : quod si earn veniam sibi dedisset/ tantisqiie implici- 
tum'^ rebus sublevasset, magno esse ei'^ prasraio futurum. 

5. His rebus ephori cognitis, satius putaverunt' in urbe 
eum comprehcndi. Quo cum essent profecti, et Pausanias, 
placato Argilio, ut putabat, Lacedaemonem reverteretur ; 
in itinere, cum jam in eo esset, ut comprehenderetur/ e* 
vultu cujusdam ephori, qui eum admonere' cupiebat, insi- 
dias sibi fieri intellexit. Itaque paucis ante gradibus, quam 
qui sequebantur, in aedem Minervae, quae Clialcioecos* vo- 
catur/ confugit. Hinc ne exire posset, statim ephori valvas 
ejus aediss^ obstruxerunt,* tectumque sunt demoliti, quo 
facilius*^ sub divo interiret/ Dicitur, eo tempore matrem 

<' Quod si CO benejicio se devinxisset. * Cum jam prope esset ut caperetur, 

f Ut celerius sub aperto coclo moreretur. 



— 15 Ne nunciaret Ed. Jens. Med. Aig. Par. Long, ne nuntiaret Ed. Aid. ne 
cnunciarct Ms. Dan. [atque enuntiaret, quod Lamb. Bos. et rell. dederunt, 
aptius dicitur de rebus arcanis, quam nuntiaret.'] — 16 Implicatum Ms. Leid.2. 
Voss. 2. 3. Dan. Ed. Lamb, [sed et Lutet. s. Par. et Francof. edit. Lamb, 
prabent implicitum.'] — 17 Magnoque ei pr. Ed. Med. Arg. Long, magno se esse 
ci premio Ed. Jens. Par. Aid. (in quo tanieu est prwmio .•) magno ei pr. Ms. 
Ax. Ed. Mag. Keuch. Pat. 

1 Putarunt Ms. Leid.2. Ax. Mox ut putabat in parenthesiEd. Aid, Mag. — 

2 Ex vultu Ms. Voss. 3. et ex vultu Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 

3 Admoneri Ms. Voss. 2. 3. Boecl. Leid. 1. Ax. ammoneri Ms. Leid. 2. Dan. 
amoveri Ox. Mox et insidias Ed. Aid. — 4 Sic Ed. Heus. [Harl. Heinr. Schmied. 
Tzschuck. 2. et ego reddidi terminationeni Gra-cam.] Xa\KioiKos Ms. Voss. 2. 
Chalcicecus Ed. Aid. Mag. Chalcidicos Ms. Leid. 2. Dan, Calchidicos Ms. Voss. 
1 . Chalcidicus Ms. Voss. 3. Ab Ms. Ax. aberat, relicto tamen spatio : [Chalcicecus 
vulgo.] — 5 Valvas adis Ms. Ax. Leid. 2. et ejus delendnni ; et dein sunt mo- 
liti, [quod verbum aliquando notat denioliri, labefactare, dejicere, v. Gron. 
ad Liv. XXIV. 46.] ex fide cod. Voss. 3. Leid. legendum censet Stav. in Misc. 
Obss, nov. tom. 8. p. 814. [Idem Stav. ibid, quia Diodor. Sic. xi. p. 35. dicit, 
inatrem ad introitum ivdis lapidem attulisse, antequam LacedaMiionii du- 
bitabundi ejusdeni valvas obstruxissent, in Nepote paulo post legendum 
putat : Dicitur ad templum matrem Pnusanioe vcnissc.l — 6 Quo celerius Ms. 
Ernst. Leid. 1. Bav. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Ultraj. Sed in niarg. Ms. 
Voss. 2. quo facilius. Statim diio etiam Ms. Mendos. Git". Ax. [Ed. Bos. 

NOT/E 

• In cedem Mincnue, qme Chalcioccos f^xfv, ^ 5m tous Xa\Ki?e7s tovs «V EJ- 

vocatur] De cadcni /Ede IVIiiierviB 0oia. (pvydSai avrhu Kriaai. 

sacra loquitur Thurydides lib. i. in ' Valcas cjuscedisobstruxerunf] Non 

quam velut ad Ahjlum facinorosi con- Eplittros, scd Palrcm Paiisania; eas 

Aigisse videntur, luicquc fugientes obstiuxisse ait Plutarchus, qua iu re 

tnipunitatc donari : Cbalcicjucus die- crrare videtur, queniadmodum et in 

tus, teste Suida, i) uti Xa\Kuvy oIkov ejus Patris nomine, queni Agesilaum 



IV. PAUSANIAS, CAP. 5. 115 

Pausaniae vixisse, eamque jam magno^ natu/ postquam 
de scelere filii conipcrit, in primis, ad filium claudendum, 
lapidcm ad introituin a^dis attulisse. Sic Pausanias mag- 
nam belli gloriam turpi morte maculavit. Hie cum semi- 
nnimis'' de templo clatus asset, confestim animam efflavit." 
Cujiis mortiii corpus cum eodem nonnulli^ dicerent inferri"" 
oportere, quo hi, qui ad supplicium essent dati ; displicuit 
pluribus : et procul ab eo loco infoderunt, quo" erat mor- 
tuus. Inde posterius Dei Delphici'^ responso erutus,''' 
atque eodem'^ loco sepultus, ubi'^ vitam posuerat. 

^ Eamque jam longcEvam. 



et recc] Sed dio Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. Keiicli. — 7 Magna aberat a Ms. 
Voss. 1. at magnu metu Ms. Mendos.— 8 Semianiinus Ms, Ax. tbrtasse vere. 
— 9 \on nitlli Ed. Jens. Med. ubiqiie. — 10 Inferre Ms. Ax. — 11 Quo, oniisso 
tif in, Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Boecl. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Hens. [Bip. Heinr. Wetz. Stav. 3. Harl. Tzschuok. 1. 2. Schmied. 
et ego in delevi : in quo rell. edd.] — 12 Delphici, omisso t^ Dei, Ms. Leid. 1 . 2. 
Boecl. Ax. Voss. 2. 3. Ed. Jens. 3Ied. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. Nam 
Dei ob seq. vocab. omitti facile potuit. Delfici Ms. Bav. — 13 Exutus Ed. 
Jens. Med. Aid. — 14 Eodem abest ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. [At in edit. Lamb.Lutet. et Francof. extat in eo loco.'] Erat autem 
in Ms. Dan. — 15 Vt Ms. Gif. Statim posuerat Ms. INIendos. Dan. Leid. 1. 
Bav. Gif. Ax. Ed. Ultraj. Gebb. [Bos. 2. et rell. recentt.] Sed Jinierat Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. e 
^lossemate puto. 

NOTiE 

vocat, cum sit Cleonibrotiis, ut su- erutus'] Diodorus ait ApoUincm, qui 

pradictum est ; id vero Matri ejus Delphicus Deus dicitur, LaceditMuo- 

imputat Nepos, ut infra legitur, cui nils iratum, quod supplicum asylum 

nomenerat Tbeano, Polyaeno auctore violassent, respondisse, Supplicem 

lib. VIII. Deo restitui oportere ; quod cum 

" Confestim animam efflavit'} Huic fieri non posse viderent, pro uno cor- 

opinioniadversaturXenopbon lib. in. ))ore vivo duas statuas Pausaniae po- 

de rebus Graecioe, scribitque Pausa- siiisse. Sic etiam fere Tbucydides, 

jiiam daninatum Tegeam profugisse, lib. i. sed praeter duas statuas itneas, 

ibique morbo pcriisse. corpus ejus, oraculi mandato,liuc de- 

" Inde posterius DeiVtlphici responso latum ac conditum tssescribit. 



V. 

C I M O N.' 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Hseies paternonim vinculonini, ab iixore libeiatur, 2. Ejus vir- 
tntes et res gestae : Persas eodem die navali et terrestri pra-Iio vincit. 
3. Ostracismo ejicitnr. Revocatus pacem cum Lacedaemoniis conciliat. 
Citii nioritur. 4. Cimonis encomium. 



CiMON/ Miltiadis Alius, Atheniensis, duro' admodum initio 
U.SUS est adolescentiae.'' Nam cum pater ejus litem aesti- 
inatam* populo solvere non potuisset/ ob eamque cau- 
sam in^ vinculis publicis decessisset, Cimon eadem custo- 
dia*^ tenebatur, ueqiie legibiis Athenieiisibus^ emitti pote- 

" Durissimum habuit juventiitis exordium. 



1 Cimonis vita Ed. Jens. Par. Aid. Cymonis vita Ed. Med. Arg. CymonMs. 
Voss. 2.-2 Cijmon Ed. Jens. Med. Arg. ubique [ed. Francof.] Cumon Ms. Ax. 
Statim Myltiitdis Jilius Ed. Jens. Med. Arg. Militiadis Ms. Dan. ubique. — 
3 Sic Ms. Sav. Put. Gif. Dan. Sed diro Ed. Jens. Med. Arg. Long.— 4 Exti- 
matam Ed. Jens. Med. Arg. \_\n existimatam dare voluit scriba cod. ant cu- 
rator ed. Jens. ? Nam cEstimare et existimare in codd. confundi solent : v. 
Schwarz. ad Plin. Paneg. c. 38. p. 155.] — 5 In oniissnm est in Ms, Voss. 1. — 
6 Custodi Ed. Jens. Med. Arg.— 7 Sic Ms. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Sed Athe- 
niensium Ms. Ax. Ed. Steph. Gebh. quod mii)i placet, quia sic KaKo<pwvia vita- 
tur : [sic quoqiie suaserat Lamb, in altera ed. Francof. probante Heusingero.] 
Dein mulctalus erat Ms. Boecl. midtatus erat Ms. Ax. mult.fuerat Ms. Leid. 

NOTjE 

* Litem aistimatam populo solvere non Senecam Controvers. lib. iv. 26. et 
potuisset] Niniirum quinquaginta ta- Quiutil. Decl. 103. 
leutis, ut supra in Miltiade. Vide 



CORN. NEPOTIS V. CIMON, CAP. 2. 117 

rtit,'' nisi pecuniam, qua pater mulctatus esset, solvisset. 
Habcbat autcni in matrimonio sororem germanam siiam/ 
nomine" Elpinicen,^ non magis amore, quara more ductus.'" 
Nam" Atheniensibus licet, eodem patre natas, uxores du- 
cere. Hujus conjugii cupidus Callias'^ quidam,'' non tam 
generosus, quam pecuniosus, qui magnas pecunias ex me- 
tallis fecerat, egit cum'^ Cimone, ut earn sibi uxorem da- 
ret: id si impetrasset, se pro illo pecuniam soluturum. 
Is cum talem conditionem aspernaretur,'*^ Elpinice'^ nega- 
vit, se passuram Miltiadis progeniem in vinculis publicis 
interire, quoniara prohibcre posset ;"^ seque Callise'7 nup- 
turam, si ea, quae polliceretur, pra^stitisset. 

2. Tali modo custodia liberatus Cimon, celeriter ad 
principatum pervenit. Habebat enim satis eloquentise,' 



2. — 8 Nomine abest ab ed. Long. Mag. Mox suam germ. Ed. Stepli. Gebli. 
Mag. Keiich. — 9 Helpicencm Ms. Dan. Leid. 1. Helpinice Ms. Voss. 1. 2. 
Helpkene Ms. Voss. 3. Helpinice Ed. Aig. Helpinicem Ed. Mag. Long. Elpe- 
nicem Ed. Jens. Med. Elpcnicen Ed. Par. Aid. Elpinicem Ed. Slav. 1. 2. [sed 
Elpinicen Ed. Bos. Stav. 3. et rell. lecentt. atqne 'EXTrrjviKjj vocatur a schol. 
Aiistopli. Equit. V. 851. aliisqne.]— 10 Sic IMs. Gif. Dan. Mendos. Leid. 1. 
Ox. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ed. Ultiaj. [Bos. Stav. et leli. receiitt.] Sed quam. 
ore, interjecto spatio inter (/uam et ore, Ed. Jens, quam more patrio ductus Ed. 
Par. Aid. Mag. Long. Lamb. Patav. quam patrio more d. Ed. Steph. Keuch. 
-^11 Namque Ms. Dan, [nieliiis h. 1.] — 12 Gallias Ed. Aid. — 13 Egit Cim. Ms. 
Leid. 2. — 14 Aspernatur Ms. Leid. 2. aspernarent Ms. Voss. 3. — 15 Helpicene 
Ms. Dan. Elpeniccs Ed. Jens. Med. Helpinice Ed. Arg. Mag. Long. Elpinices 
Ed. Par. Elpenice Ed. Aid. Mox Myltiadis Ed. Jens. Med. Milcyadis Ed. Arg. 
dein ti'ndw Ed. Arg. Lamb. — 16 Sic Ms. Boecl. Leid. 2. Voss. 1.2.3. [Ed. 
Loi!g. Bos. 2. et recentt.] Sed quoniam prohiberet Ed. Aid, quoniam prohibere 
omisso Tip jjossef Ed. Jens. Med. quoniamque prohibere posset, se (omisso t$ 
que,) Call. n. Ed. Lamb. Gebh. Boeci. Keuch. Bos. 1. quando proh. posset Ms. 
Ax.— 17 Callias Ms. Voss. 3. Gallia Ed. Aid. 

1 Hab. en. eloq. satis Ms. Leid. 2. hab. turn satis eloq. Ms. Voss. 2. 3. Leid. 

NOTiE 

b Neque legibus Atheniensibus emitti Hunc sordide divitem natnm vocat 

poterat] Tyrannorum filii, apnd Grae- Seneca Controvers, lib. iv. 24. De 

cos, parentnm crimina luebant; ut hoc Divite vide Athenajnm lib, xii. 

scribit Alex. Neapol. lib. ii. IG. 8. et 17. Et Theopluastum lib. wtpt 

^ Sororem germanam suami Ut in Xidoiv. 
prsefatione. e /j cum talem conditionem asperna- 

1 Hujus conjugii cupidus Callias qui- rcfur] Contra, faciloni ilium et para- 
dam] Vir ditissimus, qui apud Atlie- tuni ad banc conditionem asserit Plu- 
uienscs KaKKSirKovros dictus, quod ex tarchus. 
jnjteis ft fodinis diviiias parassel. 



118 CORNELII NEPOTIS 

summam liberalitatem, magnam prudentiam cuiii* juris 
civilis, turn' rei militaris, quod cum patre a puero in exer- 
citibus* fuerat versatus. Itaque hie et populum urbanum^ in 
sua tenuit potestate, et apud exercitum plurimuni valuit 
auctoritate. Primum imperator apud^ flumen Stiymona^ 
magnas cop j as Tiiracum'' fugavit : oppidum Amphipolim 
constituit,' eoque decern millia'^ Alheniensium in coloniam 
misit. Idem iteium apud Mycalen"J Cypriorum et Phoeni- 
cuni'' ducentanmi navium classem devictam^ cepit : eodem- 
que die pari tbrtuna in terra9 usus est. Namque'° liostium 
navibus captis, statim ex classe copias suas eduxit,' bar- 
baroium uno concuisu maximam vim prostravit." Qua 
victoria, magna praeda potifus, cum domum reverteretur, 
quod jam nonnulla? insula^, propter acerbitatem imperii, 
defeccrant, bene animalas confirmavit/'^ alienatas ad offi- 

'' Bene affectas corroboravit. 



1.— 2 Turn juris cir. Ms. Leid. 2. Eil. Aig.— 3 Cum rei mil. Ms. Leid. 1. 
Voss. 2. 3.-4 Sic Ms. Dan. Gifan. [Ed. Bos. 2. Stav. et rell. recentt.] Sed 
exercitu Ms. Ax. Ed. Jens, Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Keucli. Bos. 1. 
— 5 Ad Ed. Par. ne'mAmpldpoUn Ed. Hens. [Tzschnck. 2. Wetzel. Hail.] — 
6 Eoque excrcilu Ms. Leid. 2. rh millia aberat a Ms. Dan. — 7 Micalen 5ls. 
Ax. Ed. Gebli. Mychalen Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Jens. Par. Mijchalem 
Ed. Med. Mijchalc Ed. Arg. [3Iiclialen cod. Tbott.] Statim Cyprorum Ms. iNIend. 
Gif. Leid. 2. Voss. 3. Ax. Ed. Arg.— 8 Dcvitidam Ms. Voss. 2. Ed. Long, in 
<\na etiani male iegitnr co?p(Y.— 9 In terra a Ms. Leid. 2. Voss. 3. aberant. — 
10 Nam Ms. Leid. 1. Mox capti Ms. Voss. 3. — 11 Barb. max. vim uno cone, 
prostr. Ms. Boecl. barborumijue m. v. u. c. pr. Ms. Leid. 2. Ax. Dan. barbaro- 
rumqiie m. v. u. c. prostr. Ed. Arg. Long, [barbarorumque u. c. max. vim prostr. 
Tzschnck. 1. 2.] — 12 Bene anim. confirm, a Ms. Ox. Ed, Jens. Med. Par. 

NOTiE 

^ Itaque hie et populum urbanum] Id J Iterum apud 3Jycalen'\ Nomen 

est, in urbe morantem. montis in Caria. Ad Eurymedon- 

? Apud flumen Strymona'] Quo tern fliivium in Paniphylia pugnani 

Macedonia a Thracia dividitiir. commissam fuisse ait Pompon. Mela 

•> Magnas copias Thracum] Quia lib. i. 14. 

tunc Thraces in Persanun exercitu ^ Cypriorum et Phoenicum'] De Cj'- 

niilitabant. pro insula jam dictum est in Patisa- 

' Oppidum Amphipolim constituit] uia. Pliofinices vero populi a Phce- 

Sic dictum, quod utrinuiiie Strymoiie nicia oriiuuli : I'liceniciaautem regie 

tluvio aliuitur. Plin, lib. iv. 10, 23. est Syria; maritima, Judaae couter- 

et aiiis in locis. Urbs ista media est mina, cujus pra>cipuaj urbes fuerunt 

Macedoniani inter et Tliraciam ; ho- Tyrus et Sidon ad marc, 

die Chrysopoli. ' Statim ex classe copias suas eduxit'\ 



V. CIMON, CAP. 3. 110 

cinm rcdirc coegit. Scyrum,'^ quam eo tempore Dolopes 
iucolebant,"' quod contumacius se gesserant,'+ vacuefecit," 
sessores veteres urbe insulaque ejecit," agros civibus divi- 
sit.'^'' Thasios opulentia fretosi suo adventu fregit. His 
ex manubiis'^ Athenarum arx, qua'^ ad meridiem vergit,'* 
est ornata. 

3. Quibus rebus cum uuus in civitate maxime floreret, 
incidit in eandem invidiam, ([uam' pater suus ceterique 
Atheniensium principes. Nam testarum sufFragiis/ quod 
illi Ostracismum^ vocant, decern annorum exilio mulctatus 



Aid. absunt. Sed erant in Ms. Mendos. — 13 Cyprum Ms. Dan. Gif. Mendoa. 
Voss. 1.3. Ed. Jens. Med. Par. Dein Delopes Ed. Med.— 14 Gesscratit [h. e. 
Dolopes et reliqui incolie,] Ms. Voss. 1. 2. Uan. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Long. Mag. Heus. [i>ip. Ith. Heinr. Stav. 3. Tzschiick. 1. 2. Schniied. 
Paufl. et ego rescripsi :] gesserut Aid. Bos. [Stav. 1. 2. Wetzel, et rell.] Mox 
vacue fecit Ed. Med. Arg. Long. Dein possessores Ed. Gebh. [Sed sessores pro 
posscssoribus, (uti sedere, sedes de doniiciliis s. habitationibus usiirpatur,) est 
lectio doctior. v. Vellei. Pat. lib. i. c. 3. init. ibiq. Burm. et, ante ilium, 
Heinsius ad idem cap. §. 3. p. 537. ed. Ruhnk. Praeter taraen rem ibi diibi- 
tat Heins. nuni lectio in Corn, loco nostro sana sit.] — 15 Dimisit Ed. Jens. 
Med. Statim et Thracios Ms. Voss. 3. [sed Tliasos, insula maris jEgaei, prope 
Thraciam sita est.] — IC E manubiis Ed. Jens. Med. Par. Aid. Lamb. Mag. 
Long, ex manibus Ms. Leid. 2. ex nucibiis al. Statim arx Athen, Ms. Dan. Ax. 
Ed. Arg. Mag. Long. Steph. Gebh. [quae suavior est lectio.] — 17 Que ad Ms. 
Leid. 2.quw ad Ms, Boecl. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 
— 18 PertinetMs. Ax. [quod est glossema.] 

1 In qutiin Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. [Ed. Wetzel.] — 2 Hostracos Ms. Voss. 1. 
ostrachismon Ms. Voss. 2. Iwstratos Ed. Jens. Med. Arg. ostracon Ed. Par. 
Aid. offTpoKio'ftbj' Ed. Mag. Long. Stepli. Gebh. Ostracismo7i Ed. Heus. \^\u- 

NOT/E 

De hoc Strategeni. PolyjEn. lib. i. cit] Quidam legunt possessores; solos 

"" Scijrum, quam co tempore Dolopes tamen Dolopes inde ejectos propter 

incolebant'\ Scyros insula est in TEgsEO eorum rapinas vult Plufarchus. 
mari, in qua Achilles fajminam men- p Agros citibus divisit] Id est, Co- 

titus delituit inter Lycomedis Regis loniam hue deduxit, cui agros hujus 

filias. Dolopes vero populi erant insulae distribuit. 
Thessalia?, e cujus regione Scyros sita 'i Thasios opulentia fretos] Thasus 

est: prope Pindum habitabant, unde insula est maris iEgaei, Thraciie ad- 

Aclielous amnis ad Echinadas cursum jacens, geuerosis vitibus et insigui 

pr<ecipitat. marmoris genere nobilitata ; unde 

" Quod contumacius se gesserant, va- Tliasii, quos Cimon navali pralio de- 

cuefecit] Idest, Insulam,a Dolopibus, bellavit. 

qui, ut refert Plutarclius, piraticam ^ Nam testarum suffragiis] De Os- 

nrtem exercebant, occiipatam, repur- tracismo supra dictum est, iu Miiti« 

gavit. ade et Tbemistocle, 
Sessores veteres urbe insutaque ejc' 



120 CORNELII NEPOTIS 

est. Cujus facti celerius Athenienses, quam ipsiim, preni- 
tuit. Nam cum ille forti animo^ invidiae ingratorum civium 
cessisset, bellumqiie Lacedaemonii Atheniensibus indixis* 
sent, confestim notae ejus virtutis+ desiderium consecutum 
est. Itaque post annum quintum, quam^ expulsus erat, in 
patriam levocatus est. Ille, quod hospitio Lacedaemonio^ 
rum utebatur,' satius existimans, contendere*^ Lacedaemo- 
nem, sua sponte est profectus, pacemque^ inter duas poten- 
tissimas civitates conciliavit. Post, neque ita raiilto, Cy- 
prum^ cum ducentis navibus imperator9 missus, cum ejus 
majorem partem insulae devicisset, in morbum implicitus, 
in oppido Citio'° est mortuus.' 

4. Hunc Athenienses non solum in bello, sed' in pace, 
diu desideraverunt. Fuit enim tanta liberalitate, cum* com- 
pluribus locis praedia hortosque haberet, ut nunquara in eis 



tecedens quod illi Tzscluick. at quod tantum Stav. ad ed. 3. ejici posse, si 
codd. addicerent, arbitrabantnr, quoniam quod duriore synesi ad preecedens 
leferatur. Sed Perizon. ad Sanctii Minervam lib. ii. c. 9. not. 4. rh quod 
deiendit : et Tzscluick. etiani vel judicium lepetere jubet, vel latins intelli- 
gere quam rem.'] — 3 AtiimoforliMfi. Dan. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Mag. Long. — 4 Virtutes Ms. Voss. 1, sed supra notatum erat virttttis. — 5 Sic 
Ms. Ax. [et ex ed. Bos. 2. venit in reliquas.] Sed quo Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris. Aid. Mag. Long. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Lamb. Bos. 1.— 6 Ita 
Ms. Sav. Put. Gif. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Sed satis existimans 
verbis contendere Ms. Ox. Ax. satius cestimans cont. Ms. Voss. 3. satius existi' 
vians eos et cives suos inter se una voluntate consentire, quam armis contendere Ed. 
Lamb. Steph. [Schmied. in parenthesi.] — 7 Pacem Ms. Voss. 3. Idem paulo 
post neque mullo. — 8 in Cijprum Ed. Par. Aid. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Pat. 
— 9 Super Ms. Voss. 3. idem dein sed in morbum. — 10 Cythio Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. Dan. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Cytio Ms. Voss. 2, 

1 Sed etiam in pace Ms. Leid. 2. Voss. 2. Ax. Ed. Arg. [Wetz. Schmied. at 
\id. Heus. et Hari.] — 2 Liberalitate tisus est, ut Ms. Ox. Statim quam pluribus 

T<OTJE 

• Ille, quod hospitio Lacedwmoniorum nasse, et in cives ejus humanum »e 

vtehatur] Quia, scilicet, in Spartano- prsebuisse scribit ; nnde Plntarchus 

rum agris exulabat Ostracismi causa, refert ex Nausicrate Rhetore Citien- 

' In oppido Citio est mortuus] Hanc ses quoddam Cimonis sepulcrura co- 

nrbem expugnatam a Cimone negat luisse, qui Oraculi cujusdam jussu 

Tliurydides lib. i. 6. iramo vero in eum quasi Deuni in adversitatibus 

obsidione urbis niorle fuisse eum oc- venerabantur. Citium auteni esturbs 

cnpatum ait : cui opinioni Diodorus Cypri, in qua Zeno, Stoicoruui Sectae 

advcrhatur ; nam et Citium expug- tonditor, natus est. 



V. CIMON, CAP. 4. ISI 

custodem imposuerit' fructns servandi ^atia, ne quis im- 
pediretur, quo minus ejus rebus, qnibus quisque* vellet, 
frueretur. Semper eum pedisequi!* cum iiummis sunt se- 
cuti," ut, si quis opis ejus indigeret, haberet, quod statim 
daret, ne differendo videretur negare/ Saepe, cum aliquem 
ofFensum fortuna videret minus bene vestitum/ suum ami- 
culum'^ dedit. Quotidie^ sic ccena ei coquebatur/ ut, quos 
invocatos9 vidisset in foro, omnes devocaret :'"° quod fa- 
cere nullum diem praetermittebat. Nulli fides ejus, nuUi 
opera, nulli" res familiaris defuit: multos locupletavit : 
complures" pauperes mortuos, qui, unde eflferrentur,'' non 
reliquissent, suo sumtu extulit/ Sic se gerendo, mini- 
me est mirandum,'* si et vita ejus fuit secura'^ et mors 
accrba/ 

•^ Cum non raro aliquem forte sibi obvium cerneret male indutum. 

"* Ut quos in foro non invitatos aspiceret, universos invitaret. 

' Quibusnon supererat, undefunus ipsis pararetur, suis impensis paravit. 

f Si et tute vixit, et cum omnium luctu obiit. 



Ms. Voss. 3.-3 Ita Ms. Voss. 1. 2. 3. Sed eis....posuerit Ms. Gif. Ed. Gebb. 
Plin. IX. Ep. 37. ' custodes fructibus ponam.' At eiscustodes imposuerit Ms. 
Leid, 2. eis oust, imposuerit T£.d. L.<imb. Steph. Pat. — 4 Sic prseter Ms. Dan. 
Leid, 1. et Boecl. etiam Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. [Ed. Bos. 2. el recentt. 
preeter Tzschnck. 1.2. a quibus quisque, uti]ab Edd. Jens. Med. Arg. Paris. 
Aid. Mag. Long. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Pat. abest. — 5 Sic Edd. Lamb. 
Stav. 2. 3. Heus. nbiqne, et plnrimae vecc. [pedissequi contra metri legem et 
monumentorum fidem Ed. Bos. Ith. Wetz. et aliae antiqniores.] — G Aniinicu- 
lum Ed. Jens. Med. Arg. Long, amic, suum Ms. Ax. — 7 Quotlidie Ed. Arg. 
cotidie Ed. Aid. ubique. — 8 Quoquebatur Ed. Jens. Med. — 9 Sic Ms. Dan. 
Gif. Put. Sav. Mendos. Ax. Ernst. Bav. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ed. Ultraj. 
[Bos. et recc] Sed non vocatos Ed. Lamb. Stepb. convocatos Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. quod ex non vocatos extitisse videtur. — 10 Ita 
etiam Ms. Voss. 1. 2. Dan. Ax, [Ed. Lamb. Bos. et recentt.] sed devoraret Ms. 
Voss. 3. Ed. Jens. Med. Mag. devoraret Ed. Arg. Long. — 11 ^ulla res Ms. 
Voss. 2. — 12 Quam plures Ms. Voss. 3.— 13 Efferentur Ms. Voss. 1. — 14 Jd- 
mirandum Ms. Leid. 3. — 15 Secuta Ms. Voss. 1. 

NOTiE 

" Semper eum pedisequi cum nummis Ciii sententiae illud P. Syri conforme 

sunt seculi] Hos hodie ab eleemosynis est : ' Beneficium bis dat, qui dat 

ministros dicimus. De Cimonis libe- celeriter.' Et illud Ausonii : ' Gratia 

ralitate, idem refert Plutarchus in quae tarda est, ingrata est gratia: 

Pericle. namque, Quae fieri properat gratia, 

* Sie differendo videretur negare] grata magis.' 



vr. 
L Y S A N D E R.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Athenarum victor; decern viros Graeciae civitatibiis imponit. 2. 
Crudelis in Thasios. 3. Reges toUere et oracuiiim cornimpere conatur ; 
accusatus absolvitur: occiditur a Thebanis. 4. Lysander suus ipse 
accusator. 



Lysander,* Lacedaemonius,'' magnam reliquit sui fa- 
mam, magis felicitate,* qiiam virtute, partam. Athenienses 
enim in Peloponuesios^ "^ sexto et vicesimo anno bellum 
gerentes confecisse apparet. Id qua+ ratione consecutus 
sit, latet. Non enim virtute sui exercitus, sed immodestia 
factum est^ adversariorum : qui quod dicto audientes impe- 
ratoribus suis non erant," dispalati in agris, relictis navi- 

° Qui quia suorum ducum viandatis minime obtemperabant. 



1 Lysandri vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 2 Fortuna Ms. Ernst. — 3 In 
Pdoponnesso Ms. Leid. 2. in Peloponnessios Ms. Voss. 2. in Peloponesios Ms. 
Voss. 3. [Ed. Lamb. Wetz.] in I'eloponnexius Ed. Med. in Peloponnesos Ed. Arg. 
adversus Pelop. Ms, Ax. e glossemate. Mox viges. Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
— 4 Cesqua Ms. Voss. 3. inde Struchtmeier. pag. 52. nee qua, — 5 Factum 

aOTJE 

* liysander] Aristocleti filius, ex nasia locupletum exercltatum mitte- 

Heraclidanini genere. Plutarchus rent.' Alii Mothace^ volunt fuisse 

in Lysandro. conditione servos; a verbo Grxco 

^ Laccdamonius] Apud Atbenacuin fidda^, verna ; vel fiSdos, labor. 

lib. VI. Mothacem eiini fuisse asserit <= In Peloponnesios'] Pelopounesii a 

Theopompus. Idem quoque testatur Peloponneso dicti, peninsula quiB ho- 

vElianus lib. xir. 43. ' Quod nonien die Morea, de qua supra, 
iuntpouebatur Us, quos Patres in Gym- 



CORN. NEPOTIS VI. LYSANDER, CAP. 2. 123 

bus, in hostium venerunt potestatem. Quo facto Athenien- 
ses se'^ Lacedaemoniis dediderunt.^ Hac victoria Lysander 
elatus, cum antea semper factiosus audaxqiie tuisset, sic 
sibi iudulsit/^ ut ejus opera in maximum odium Greecise 
Lacedaemonii pervenerint. Nam cum banc causam Lace- 
daemouii dictitassent' sibi esse belli, ut Atheniensium im- 
potentem dominationem refringerent, postquam apud JE- 
gos'°'' flumen Lysander classis hostium est potitus, nihil 
aliud molitus est, quam ut omnes civitates in sua teneret 
potestate," cum id se Lacedaemoniorum causa facere simu- 
laret.'* Namque undique, qui Atheniensium rebus stu- 
duissent, ejectis, decern delegerat''^ in unaquaque civitate, 
quibus summum imperium potestatemque omnium rerum 
committeret. Horum in numerum'* nemo admittebatur, 
nisi qui aut ejus hospitio contineretur,' aut se illius fore'^' 
proprium fide confirmarat.'^ 

2. Ita decemvirali' potestate in omnibus urbibus consti- 
tuta, ipsius nutu omnia gerebantur : cujus de crudelitate ac 

*■ Adeo se impotenter gessit, <= Nisi qui vel hospitum' ejus nttmero haberetur, 

'' Vel se penitus ipsi addictum Sacramento sponderet. 



advers. Ms. Voss. 3. — 6 Se aberat a Ms. Ax. — 7 Dedcrunt Ms. Voss. 1. 3. 
Memlos. Ed, Jens. Med. Aid. [quod rectiiis esse piitat Slav, ad ed. 3. lau- 
datqtie Cortium ad Sail. B. Jug. c. 75. 5. ac Davis ad Cajs. de B. Civ. lib. m. 
11.]— 8 Indulxit Ms. Voss. 3.-9 Diclassent Ms. Voss. 1. 3. Ed. Jens. Med. 
Aig. Mag. Long. Turn bellum Ed. Arg. Long. Mox in Ed. Jens. Med. Arg. 
est in potentem, et in Arg. eliani refrigeret. — 10 Egos Ms. Dan. eghos Ed. 
Jens. Med. Arg. Mox classe Ed. Uitraj. Dein est molitus Ms. Ax. — 11 In sua 
tenorepot. Ms. Voss. 3. — 12 Simulavit Ms. Voss. 2. sed a nianu sec. simularet. 
Statim nauque Ed. Aid. Lamb, ubique. — 13 Delegarat Ms. Voss. 1. sed supra 
notatnm erat delegerat. Tuni miti quaque Ed. Jens. Med. — 14 In numero Ms. 
Boecl. Voss. 1. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long.— 15 Se 
fore ill. propr. Ms. Ax. Mox confirmarut etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Sed 
confirmaret Ed. Gebli. Keuch. Pat. 

1 Decent virali Ed. Jens. Med. Arg. ut mox cap. 3.-2 Eadem Ms. Ax. 

NOTiE 

J Mgos] Cliersonesi Thraciae flu- 5€Kopx''«svocat lib. iii. de rebus Gr*c. 

vius, ad cujus ostia Atheniensium Athenis autem triginta prsefecerat, 

classis a Lysandro aul capta fiiit aut decern vero Pirseeo. Plutarch. Hi 

sumniersa ; sic dictus quasi Caprae postea urbeni opprcsserunt, dictique 

fluvius. Plinius lib. ii. sunt triginta tyranni. Xenopboa 

« Decern delegerat] Hos Xeuophou ibidem. 



1S4 CORNELIl NEPOTIS 

perfidia/ satis est unam rem, exempli gratia, proferre, ne de 
eodem^ plura enumerando defatigemus^ lectores. Victor ex 
Asia cum reverteretur, Thasumque devertisset,''- ^ quod ea 
civitas praecipua fide fuerat erga Athenienses, proinde^ ac 
si iidem'^ firmissimi solerent esse amici, qui constantes 
fuissent inimici, earn pervertere concupivit.'' Vidit autem, 
nisi in eo occultasset voluntatem, futurum,7 ut Thasii dila- 
berentur/ ' consulerentque rebus suis.J Itaque * * * 



Voss. 2. sed supra notatiim erat eodem. — 3 DefatigemusMs. Mend. Gif. Ax. 
Dan. Voss. 1. 2. 3. Ed. Slav. 1. 2. 3. [Hens. Ith. Hail. Tzsch. 2. Bip. Heinr. 
Paufl. et ego rescripsi.] Se<\ fatigemun Ed. Long. Lamb. [Bos. 1. 2. Wetzel.] 
reliquique edit! nostri. — 4 Divertisset [Ed. Bos. Stav. 1. 2.] Sed devertisset Ed. 
Steph. [Lamb.] Htiis. recte; [et sic Ed. Stav. 3. et rell. recentior. atque ego 
leposui. Atque Bos. in indice in voc. devertere nostro loco devertisset, scil. 
ex itineie in iirbem, legere jubet piobatqiie. Add. Ernest, clavem Cic. voc. 
devertere, et Bnrm. ad Quintil. ii. 3. fin. ad Petron. cap. 9. et ad Suet. Tib. 
cap. 12.] Pro Thasum Ms. Voss. I. Ed. Jens. Med. Paris. Lamb. Thassum. — 
5 Perinde Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Mag. Long. Stepli.— 6 Idem 
Ms. Voss. 2. Ax. [ijsrfem Tzschiick. 1. 2.] Ceteriim Long, et Mag. locum ita 
leguut : perinde uc si iidem firmissimi solerent esse inimici, qui constantes fuissent 
amici. Ed. Ultraj. in margine perinde nc si non iidem f. s. e. a, q. c.f. inimici. 
Ut Bosius edidit, ita est etiam in ed. Lamb. [Atqni Thasios, antea Lacedsemo- 
niorum socios atque amicos, omnia prius expertos, triumque annorum obsidi- 
onem passes esse, quam sese Atheniensibus dederent, Ith. post Lambiu. 
aliosque ex Tliucyd. i. capp. 100. et 101. docuit.] — 7 Futuram Ms. Voss. 2. 3. 1. 
(in quo tamen suprasciiptum erat futurum.) Mox Thassii Ed, Par. [Lamb.] — 
8 Liherarentur Ms. Voss. 3. Post verba rebus suis in Ed. Lamb. Steph. Gebh. 
Pat. spatium trium versuum relictum, adjectis verbis his : * Desideratur hie 
exemplum Lysandri crudelitatis et pcrfidiae in Tliasios.' In reliqnis editis 
nostris, Jens. Med. Paris. Aid. Mag. Long, conjunguntur cum sequentibus 
verbis, nullo intermisso spatio : [rebus suis,... Itaque Ed. Lamb. Bos. Stav. 1. 2. 
Wetzel. Ith.] 

NOTiE 

^ Cujus de crudelitate ac perfidia"] daemoniorum partes earn abducei^e 

Haec sunt illius perfidife argumenta, tentavit. 

quod dicere solebat, ubi leonina pel- ■ Futurum, ut Thasii dilaberentur"^ 

lis non proficeret, vulpinam esse as- Id est, ut aperte deficerent. 

suendam. Item, pueros taxillis, ho- i Consulerentque rebus suis] Quan- 

mines vero jurejurando fallendos. doquidem hie desunt nounulla, conji- 

Vide Plutarchum, qui eum cum Sylla ciendum est in iis quasdam pcrfidiae 

A)mparat. Lysandri exempla narrari ; et forte 

»' Thasumque devertisset] Insula no- etiam qnaedam alia, propter quae 

men simul et civitatis ; de qua supra Ephori dccemviralem potestatem ab 

in Cimone. eo in Civitatibns constitutara abroga- 

•> Earn pervertere concupivit] Id est, rent. Vide ea de re Plutarchnui in 

ab Athenieusiuin partibus ad Lace- Lysandro, et Diodorum lib. xiti 



VI. LYSANDER, CAP. 3. tiSI 

n. Decemviralem' suam potestatem sui* ab illo consti- 
tutam sustulerunt. Quo dolore incensus iniit consilia, rtv 
ges Lacedaernoniorum tollere. Sed sentiebat id se sine* 
ope Deorum facere non posse, quod Lacedajmoiiii omnia 
ad oracula referre'* consaeverant. Primuin Delphos* cor- 
rumpere est conatus^ Cum id non potuisset, Dodonam 
adortus est.' Hinc quoqne repulsus, dixit se vota^ susce-' 
pisse, quae7 Jovi Hammoni solveret,"" existimans, se Afros^" 
facilius corrupturum. Hac' spe cum profectus esset in 
Africam, multum'° eum antistites Jovis fefellerunt. Nam 
non solum corrumpi non potuerunt, sed etiam legatos La- 
cedaemona" raiserunt, qui Lysandrum accusarent, quod 



1 Itaque hi decemv. Ms. Dan. Boecl. Leid. 1. rh i/agu« aberat a Ms. Voss. 

1. 2. 3. [Ita decemv. Schmied. Paufl.]— 2 Siuaberat Ms. Dan, Boecl. Leid. I. 
Ax. Gronov. de pecun. vett. p. 647. legit : Itaque hi decemvir, pot. ab illo con- 
stUutam. [Schmied. sui de LacedEeinonioium legibus intelligit, quod in illos 
primum efl'uderit iiUionem, et voce, ah illo constitutam ex glossa, ad explican- 
dum TO .suarn ab aliquo ascripta, male irrepsisse putat. Sed dissensuui bene 
lateque declarat Tzschnck. ad ed. 2. Hie tanien ad ed. 1. sui ob praecedens 
suam baud probarat et coniecerat vi ab ii/o.]— 3 Sic Ms. Dan. [Ed. Lamb. Bos. 
et recentt.] Sed id sine Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Mag. 
Long. Statim Deorum ope Ed. Mag. — 4 Deferre Ms. Voss. 3. Sed supra no- 
tatum erat referre. — 3 Sic etiam Ms. Ax. [Ed. Lamb, et recentt.] Sed Delphi 
Ms. Dan. Gif. Mendos. Voss. 1. 3. Ed. Jens. Med. Delphis, (uti conjee. Bos.) 
Ms. Leid. 2. Ed. Paris. Itaque Delphos Ed. Steph. Gebh.— 6 Voto Ms. Ax.— 
7 Quaqua Jovi Ms. Voss. 1. qua-q. Jovi Ms. Voss. 3. Statim Amoni Ms. Voss. 

2. Hammoni Ms. Dan. Ed. Jens. Med. Steph. Gebh. Mag. Pat. [Harl. Tzsch. 
2. recte. v. Drakenb. ad Sil. Ital. i. 39. Harl. ad Cellar. Orthogr. lat. p. 109. 
et 173. quare reposui. Ammoni vnlgo.] — 8 Aphros Ed, Par. Mox in Aid. est 
corrumpturum. — 9 Ac spe Ms. Voss. 3. — 10 Sic etiam Ms. Dan. Sed multi Ms. 
Ax. Ed. Arg. Long. Mag. — 11 Lacedamonem Ms. Voss. 1. 2. 3. Ax. Dan. 
[Ed. Stav. 3. Tzschuck. 1. 2. Sed Lacedamona Ed. Lamb. Bos. Stav. 1. 2. 
Heus. (cujus not. vid.) Harl. Bip. Ith. Heinr. Schmied.] Lacedamoni Ed. Arg. 

NOT.E 

'' Primu7n Delphos corrumpere est vis oracnlum fuit in Libya, toto orbe 

conatus^ Hos, nempe, qui in temple celeberrimum, hie sub Arietis forma 

ApoUiuis Delphici Oraculis prae- Jupiter colebatur. Vide Q. Curtium 

erant. lib. iv. 7. 

' Dodonam adortus esf] Urbem Chao- ■ Existimans, se Afros'] Afri ab 
uiae in Epiro Jovi sacrani ; ab hac Africa dicti, quae tertia e.st Orbis ter- 
urbequernum illud nemus Dodoneum rarum pars, fere tota sub Zona tor- 
dictum, ubi templuui et oraculura ve- rida. Ideo autem se Afros facilius 
ttistissimum. Lege Sophoclem in corrtiptunun putabat, quod sint la- 
Trackinii$,et Herodotum ; qui niulta bricae fidei ; unde apud Liviuin, 
de hoc oraculo fabulose scripserunt. ' Fraus plusquam Punica.* 

«» Qucc Jovi Hammoni solveretl Jo- 



126 CORNELII NEPOTIS 

sacerdotes fani'* corrumpere conatus esset. Accusatus hoc 
crimine, jiidicumque absolutus'^ sententiis, Orchomeniis 
missus subsidio," occisus est a Thebanis apud Haliar- 
tum.'+P Quam vere'^ de eo foret judicatum, oralio indicio 
fuit,'^ quae post mortem in domo ejus reperta est, in qua 
suadet Lacedasmoniis, iit, regia potestate dissoluta, ex 
omnibus dux' 7 deligatur ad bellum gcrcndum ; sed ita 
scripta, ut Deorum videretur'^ congruere sententiae, quam 
ille se habiturum, pecunia fidens, non dubitabat. Hanc ei 
scripsisse Cleon Halicarnasseus'^'i dicitur. 

4. Atque hoc loco' non est praetereundum factum Phar- 
nabazi, satrapis"^ regii/ Nam cum Lysander praefectus 
classis in bello multa crudcliter avareque' fecisset, deque 
his rebus suspicaretur ad cives suos esse perlatum, petiit* 
a Pharnabazo, ut ad' ephoros sibi testimonium daret, 



Mox adcusanint Ed. Mag. — 12 Phani Ed. Jens. Med. Aig. Long. — 13 Absolutii 
Ed. Arg. Mox Orcliomenis Ms. Voss. 3, Orchemenis Ms. Dan. Orchomo'ms Ed. 
Mag. — 14 ^Zi/ar</»um Ed. Jens. Med. Arg. ^/j/«»<Mm Ed. Paris. — 15 FereMs. 
Voss. 3. vcro Ed. Jens. Med. Par. Turn foret de co Ed. Arg. INIag. Long. — 

16 /ndiiio, gMtr, omisso T(^ /«?'<, Ms. Voss. 1. Inditio f. Ed. Jens. Med. Arg. — 

17 Dux a Ms. lioecl. Voss. 1. 2. Ax. aberat: statiin digvifur Ms. Voss. 3. 
Mendos. — 18 Sed scripta, tit dicit, non videtUitr congruere seutentia Ms. Rlen- 
dos. Voss. 3. sed scripta, vt D. r. c. s. Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. 
Aid. Mag. Long. A Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. aberant. Statini quo ille se halu 
Ms. Boecl. Voss. 2. qua ille se h. Ed. Jens. Med. Arg. quod ille se hab. Ms. 
Ax. Voss. 3.1. in qno tanien supra notatuni erat ^uam. — 19 Ita etiara Ed. 
Long. [Lamb. Bos. et seqq.] Sed Alicanias Ms. Dan. Gif. Sav. Put. Hnlicarnas 
Ms. Voss. 1.3. Alicarnaseus Ms. Voss. 2. Ahjcnrnaseus Ed. Arg. Alycurnias 
Ed. Jens. Med. Par. 

1 Hoc non Ms. Lcid, 1. — 2 Strapis r. Ms. Voss. 2. stnipis regis Ms. Ax. an 
satrapir? [At utraqne forma, sntrnpis et satrapa, usum obtinet, Tzschuck. jam 
annotantc.] Tuni Barnabazi... regis Ms. Voss. 3. — 3 Avarefec. Ms. Ax. Voss. 2. 
Ed. Arg. Long.— 4 Petiit abest ab Ed. Long. — 5 Aul Ephoros Ms. Voss. 3. 
jed a nianu sec. nput Eph. Etiani in ed. Arg. est aut Eph. Ms. Ax. aliud sibi 

THOTM 

" Oirhomev'tis missus subsidio] Or- "i Cleon Halicarnasseus] Nomen So- 

chonjenus, sen Orchonicnum, liaotia; i>liistixi ex Halicarnasso, urbe Cariae 

oppidtim, ad fluviuni ojusdcni nonii- principe, juxta quam fons Salmasius, 

iiis situm, (iii olim 'J'licbani tribntum quo veteres crcdiderunt lavantium 

pcpendrrunt. Strabo lib. ix. Fuit corpora effceminari. 

item ejus nominis in Arcadia, de quo ^ Pharnabazi, satrapis regVi] Hie 

liOn hie scrmo est. alterius Pliarnabazi liliiis, olim Darii 

I' Apud Haliartum] Nomen urbis et postea Artaxerxis satrapis, qui Al- 

Ilo^otiiK, quam Haliartus Tliersandri cibiadeni interfecit. Diod. lib. xiv. 
(iliu!; condidit. Strabo lib. ix. 



VI. LYSANDER, CAP. 4. 127 

quanta sanctitate bellura gessisset, sociosqiie'^ tractasset, 
deque ea re accurate scriberet : magnam enim ejus auctorita- 
tem in ea7 re futuram. Huic ille liberaliter pollicctur : li- 
brum gravem^ multis verbis conscripsit/ in quo summis 
eura effert laudibus.9 Quern cum legisset probassetque, 
dum obsignatur,'° alterum pari magnitudine, [tanta simili- 
tudine]" ut discerni non posset, signatum subjecit, in quo 
accuratissime ejus avaritiani perfidiamque accusarat.'* 
Hinc*' Lysander domum cum rcdisset, postquam de suis 
rebus gestis apud maximum magistratum,'"* quae voluerat, 
dixerat, testimonii loco lib rum' ^ a Pharnabazo datum tra- 
didit. Hunc, summoto Lysandro, cum ephori cognossent,"^ 
ipsi legendum dederunt. Ita ille iraprudens ipse suus'^ 
tuit accusator. 

' Prolixam epislolam cxaravit et ponderosam. 



ephoros. — 6 Socioque Ms. Voss. 3. Mox de eaque re Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
Lamb. Pat. — 7 In ejus re Ms. Voss. 3. Mox hinc ille Ed. Jens. Med. Paris. — 

8 Gravcm etiam Ms. Boecl. Ax. Sed grandem Ms. Dan. Gif. Ed. Ultraj. — 

9 Ita qnoqne Ms. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. (nisi quod 
in Aid. Hti in Lonj?. est inquibus, quod etiam in ed. Patav. e Jens, laudatur,) 
Laml). Bos. 1. 2. [Wetz.] Sed in quibus eum summis fert laudihus Ms. Gif. Voss. 
3. Ed. Ultraj. in quo eum sum. fert laudibus Ms. Dan. Voss. 1. Ed. Gebh. in 
quo sum. eum fert laud. Ed. Stav. 1. 2. 3. Hens. [Tzschuck. 1. 2. Ith. Bip, 
Heinr. Schmied.] In Ms. tamen Voss. 3. vitiose erat scriptuni fere, [undo 
Hens, conjee, ferret.] In quo s. e. offert laudibus Ms. Ax. in quo s. e. laudibus 
effert Ed. Mag. — 10 Dum signatur Ms. Boecl. Voss. 2. 3. Ed. Arg. Long, dum 
designatur Ed. Jens. Aled. Par. Aid. dum signarelur Ed. Mag. — -11 Tanta si- 
milit. erant in Ms. Boecl. Voss. 1. 2. 3. Ax. Lcid. Dan. Ed. Arg. Long. Mag. 
Steph. Gebh. Bos. 2. Patav. Stav. 1. 2. 3. Hens, [et reliquis recentt. sine un- 
cinis.] Sed in aliis libris, ut Ms, Mendos. Ed. Jen;-. Med. Par. Aid. Lamb. 
Keucli. Bos. 1. non leguntiir. — 12 Accusavit Ms. Voss. 3. accusaret [Ms. Ax. 
Ed, Vorst.] Ed. Patav. — 13 Hunc Ms. Voss. 1. 2. — 14 Maximos magistratus 
Ms. Leid. 1. uti conjee. Graevius ad Justin, ii. 10. — 15 Libro Ms. Voss. 1. 
2, Mox submoto ]Ms. Voss. 3. [Ed. Hens. Stav. Tzschuck. Bip. Harl. Heinr, 
Schmied. Sed summoto rcll.] — 16 Cognovissent Ms. Voss. 2. Ax. cognoscerent 
Ed, Jens. Med. Arg. Par. Mag, Long. Pat. male. Mox ipsa Ms. Voss, 2. et 
dederunt aberat a Ms. Voss, 3. — 17 Sui Ms. Ax. et fuit abesi ab ed. Aid. 
male : [v. Harl, not.] 



VII. 
ALCIBIADES/ 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. EKcellens in virtutibus et vitiis. 2j Jnvenis edticatio et mores. 
3. Dux contra Syracusanos. In suspicionem venit. 4. Domum revopa. 
tus aufugit. Lacedaenioniis inservit. 5. Lacedaemoniis suspectus transit 
ad Persas, Atheniensibus reconciliatur. 6. Gloriose excipitur. T. In 
invidiam recidit. InThracia prospere pugnat. 8. Civibus Atticis bene 
consulit. 9. In Asiam transit. 10. In Phrygia interficitur. 11. AU 
cibiadit laus et vituperatio. 



Alcibiades, Clinise films/ Atheniensis. In hoc* natura, 
quid efficere possit, videtur experta. Constat enim inter 
pmneS; qui de eo memoriae prodiderunt, nihil eo' fuisse eX" 
cellentius, vel in vitiis, vel in virtutibus. Natus* in amplis- 
sima civitate,^ suramo genere, omnium aetatis suae^^ multo 
formosissimus,*^ ad omnes res aptus, consiliique plenus. 
Namque Imperator fuit summus et*^ mari et terra : disertus. 



1 Alcibiadis vita Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid,— 2 In quo Ms. Leid, 1. 
[Ed. Wetz.] Statim quid natura Ms. Dan.— 3 lUo Ed. Jens. Med. Arg. Paris. 
Aid. Lamb. Long. Mag. Boecl. Kencb. Bos. 1. Pat. [eo Ed. Bos. 2. et rell.]— 
4. Ita etiam Ms. Ernst. Gif. Put. Sav. Sed nam Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
Lamb. — 5 Civitatis suie Ms. Ox. <c<fl<is omisso t^ sua; Ms. Voss. 1. estates 
Ed. Mag. — 6 Ita Ms. Leid. 1. Boecl. Ax. Sed mari Ed. Jens. Med. Par. 
Aid. Lamb. Stcpb. Gebh. Mag. Boecl. Keucb. Bos. 1. In Ed. Heus. [Bip. 
Wetz.] verba n. ...terra nncis sunt inclusa. Sed bene dissentitTzschuck. ad ed. 

NOTiE 

» ClinicB filius] Vide Plutarchum = Omnium atatis suce multo formO' 

in Alcibiade. msimus] Alcibiadis forma a Petronio 

*> Natus in amplissima civitate'\ Id celebratnr ; et a Val. Max. lib.vii. 9. 

est, Atbeuis. prsestantissima dicitur. 



CORN. NEPOTIS VII. ALCIBIADES, CAP. 2. 129 

ut inprimis dicendo valeret : quod^ tanta erat commenda- 
tio oris atque orationis, ut nemo ei dicendo posset resis- 
tere: dives ;^ cum tempus posceret, laboriosus,'' patiens, 
liberalis, splendidus, non minus in vita, quam victu :9 afFa- 
bilis, blandus, temporibus callidissime inserviens.^ Idem, 
simul ac se remiserat," '° neque causa suberat, quare animi 
laborem perferret, luxuriosus, dissolutus, libidinosus, in- 
temperans reperiebatur ; ut omnes admirarentur," in uno 
homine tantam inesse'^ dissimilitudinem, tamque diversam 
naturam. 

2. Educatus est in domo Periclis:'*^ privignus cnim ejus^ 
fuisse dicitur;s emditus a Socrate:'*' socerum habuit Hip- 

" Ubi ille unimum rehxaverat. 



2.]— 7 Sic Ms. Dan, Gif. Boecl. Leid. 1. Voss. 1. Ax. Sed el tanta Ed. Jens. 
Med. Par. Aid. Long. Lamb. Keuch. Bos. 1. Pat. Heiising. verba quod.... 
resistere uncis inclusit. [Neque ista placent Tzschuck.] — 8 Ita Ms. Gif. Dan. 
Mendos. Voss. 1. Sed deinde Ms. Voss. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Mag. Aid. Long. Heus. [Hip. Ith. Heinr.] idem Ed. Lamb, Steph. Boecl. 
[Wetz. Schmied.] quod placet. Epamin. 3. Nepos docere vult, Alcibiadem 
fuisse ad omnes res aptum, eum fuisse excellentem et in vitiis et in virtuti- 
bus. — 9 Non minus... .victu absunt ab ed. Ultraj. in victu Ms, Ax. Mox 
calidissime Ms. Voss. 1. et servieyis Ms. Dan. Leid. 2. — 10 Pramiscrat Ms. 
Voss. 1, Ed, Jens. Med. Statim iieque causa etiani Ms. Dan. Leid. I. Ax. 
Sed ncc causa Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. Lamb. Keuch. Pat. 
— 11 Admirenfur Ed. Gebh. — 12 Tantam esse Ms, Mendos, Boecl. Ox. Ax. 
(a quo etiani t^ in aberat ante rh uno,) Voss, 1. 2. Ed. Arg. Long, tantam 
Ed. Jens. Med. Par. Aid. Pat, tantam morum Ed. Mag. Steph. Gebh. tantam 
esse morum dissim. Ed. Long. 

1 Pericli Ms. Leid. 1. Dan. ut Neocli ii. 1. — 2 Ita etiam Ms, Ax. Dan. 
Sed priv. en. suus Ed. Jens. Med, Arg, Par, Aid. Mag, Long, — 3 Societate 

NOTiE 

<• Dives; cum tc7npus posceret, labo- s Privignus cnim ejus fuisse dicilur'] 

riostis^ Id a Nepote referri videtur, Immo sororis filium Diod. Suidas, 

quasi inter se pugnent divitiae et la- Aul. Gellius, lib. xxv. 17. fuisse as- 

bor, in Alcibiade tamen conveniant. serunt ; quod tamen facile conciliari 

•^ Temporibus callidissime inserviens^ potest : nam revera si Pericles non 

Ilium Chamaleonti non absimilem Alcibiadis, at saltern uxoris ejus vi- 

fuissescribit Plutarchus; quem etiam tricus fuit, quia Hipponici filiam, 

in eo vincebat, quod Chameleon co- quam Hyparetam vocat Plutarchus, 

lori candido se simulare non potest. Alcibiades uxorem habuit ; hujus ve- 

*' Educatus est in domo Periclis] Viri ro Hipponici conjngeni in uxorem 

inter Athenienses clarissiu)!, pluri- postea duxit Pericles. Plutarch, in 

munique auctoritate poUentis ; adeo Pericle. 

nt per quadraginta annos remp. gu- ^ Eruditus a Socrate'] Pbilosopho 

bernaverit. Plutarclium vide. Atheniensi, qui, Apollinis Oraculo, 

Delpli. et Var, Clas.^ Nep. I 



130 CORNELII NEPOTIS 

ponicum, omnium Graeca lingua loquentium ditissimum -A 
ut, si ipse fingere vellet,* neque plura bona reminisci,^ 
neque majora posset consequi, quam vel fortuna vel natura 
tribuerat.'^ Ineunte adolescentia amatus est a multis more' 
Graecorum: in eis a Socrate, de quo mentionem facit 
Plato' in Symposio.J Namque eum induxit commemoran- 
tem, se pernoctasse cum Socrate, neque aliter ab eo sur- 
rexisse, ac filius a parente debuerit.^ Postea quam robus- 
tior est factus, non minus multos amavit, in quorum amore, 
quoad licitum' est, odiosa multa delicate'° jocoseque fecit : 
quae referremus, nisi majora potioraque" haberemus. 
3. Bello Peloponnesiaco* ^ hujus consilio atque auctori- 

* ut, si ipse excogilare cuperet. 



Ms. Voss. 1. — 4 Otn. Gicsccb linguce eloquentia ditiss. Ms. Dan. Mendos. Gif. 
[Ed. Bos. Stav. 1. 2. Wetz. Brem. qui tatnen piobat Heusing. emendation.] 
Sed omn, Gr. I. eloq. dissertissimum Ms. Boecl. [Thott. probatqiie Sciilegel 
diss. cit. p. 72.] Ed. Jens. Med. Arg. Par. Mag. Aid. Long. Boecl. Pat. 
omnium Gracorutn divilissimum Ed. Lamb. Steph. omnium Graca lingua 
loquentium divilissimum Ed. Hens. [Ith. Bip. Hail. Stav. 3. Ita quoqiie 
Tzschuck. 1.2. et Schmied. nisi quod leg. ditissimum.^ Certe vnlgatam re- 
piidiat vel res vel lingua. [Quare, cum Hipponicus a nemine laudetur ab 
eloquentia, ego cum aliis viris doctis reposui Heusingcri emendationem, ser- 
vato Ty ditissimum; quamvis Wetzel, earn vocaret insolentem.] — 5 {^Eminisci 
h. e. excogilare, ea, quas mens fingit, aperire, indicare, legendum censuit 
Hens, ad h. 1. et in Emendationuin libro, edito a Frid. Heusing. Gothae 1751. 
p. 402. assentitque Brenii in not. at dissentiunt Stav. ad ed. 3. in priniis 
Tzschuck. qui pntat, reminisci aut positum esse pro comminisci, aut proprie 
valere, ex omni memoria aliquid repetere. Verba, neque viaj. consequi posset, 
Schmied. superflua esse, practer necessitateni opinabatur in Lexico.]— C Qua 
....tribuerant Ms. Leid. 1. quam vel natura vel fortuna tribueret Ms. Dan. — 
7 Amore Gr. Ms. Gif. Dan. Leid. 1. Statim in eis .Socr«<f Ms. Dan. Ax. in 
eis Socratem Ms. Voss. 2. — 8 Debuerat Ms. Leid. 1. — 9 Quoadlic. Ed. Aid. — 
10 Delicuta Ms. Voss. 2. — 11 Potiora Ms. Dan. 

1 Peloponnesio Ms. Dan. Leid. 1. Ed. Keuch. Hens. [Ith. Bip. Heinr. Harl. 
Tzschuck. 2. Schmied. Sed Peloponnesiaco Brem. Stav. qui ad ed. 3. defen- 
dit, quia incola; quidem vocentur Peloponnesii, bellum vero ipsuni Pelopon- 
nesiacum. Cum unico n Peloponesiaco Ed. Wetz.] Peloponnessio Ms. Voss. 2. 
Peloponnesso Ms. Voss. 1. [quae quidem falsa scriptura confirmat probabilio- 
rem aliorum lectioncni Peloponncsio.'] Mox auctoritate, omisso t^i at^ue, £d. 

NOTiE 

omnium sapientisshnus est judicatns. inscribitur Symposium, sen Convi- 

' De quo mentio7icm facit Plnto'\ De vium. 

amore ilio lege Aristophancm in Ne- "^ Bello Peloponnesiaco] DccinoThu- 

buli?. cydides, 

' In Hymjio.iio'] Id est, in libro qui 



VII. ALCIBIADES, CAP. 3. 131 

tate Athcnienscs bcllum Syracusanis- indixerunt : ad quod 
gerendum ipse dux delectus est. Duo praeterea collega? 
dati, Nicias et Lamachus.* Id cum appararetur, prius 
quam classis exiret, accidit, ut una nocte omnes Hermae,' 
qui' in oppido erant Athenis, dejicercntur,* praster unum, 
qui ante januam erat Andocidi. Itaque ille postea Mercu- 
rius Andocidis"' vocitatus est.^ Hoc cum appareret, non 
sine magna multorum consensione'^ esse factum, quod non 
ad privatam,7 sed ad publicam rem pcrtineret, magnus mul- 
titudini timor^ est injectus, ne qua repentina vis in civitate 
existeret, quae libertatcm opprimeret populi.9 Hoc maxime 
con venire in Alcibiadem videbatur,'°" quod et potentior et 



Gebh. — 2 Micia et Lamauchus Ms. Leid, 1, Nitin ct Lam. Ms. Voss. 1. Nisias 
Ed. Lam. Ms. Voss. 2. fllilia et Lammachus Ms. Dan. Nicias ct Lumacus Ed. 
Jens. Med. Arg. Mox appareretur Ed. Med. — 3 Qua in Ed. Jens. Med. Mox 
Athenis forte glossema. [Forte pro oppido legendiim esse/ojo conjccit Stav. 
ad ed. niin. et tert. Sed vnlgatam lect. tnetiir Bremi.] — 4 Deiceretur Ms. 
Dan. deicerenfiir Ms. Voss. 2. Leid. 1. — 5 Qui ante januam crat, Andocides 
vocatus est Ms. Boecl. qui ante januam erat Andocidi. Itaque ille postea Mer- 
curius Androcydcs vocitatus est Ms. Dan. qui. ...itaque ille postea Mercur. Andro- 
clidis vocatus est Ed. Ultraj. qui ante januam Androclidi, Androclidisque vocatus 
est Ms. Ox. qui ante januam erat Androclides ; itaque ille postea vocit. est M^^. 
Iieid. 2. qui ante januam crat; itaque ille p. Merc. Androclides vocitatus M-S. 
Voss. 1. qui antej. er. Andocidis ; itaque i. p. Androclis Hermes vocitatus est 
Ms. Voss. 2. qui ante januam crat Androclydes vocitatus est Ms. Ax. qui atite 
januam Andocidis erat, Andocidisque Hermes vocatus est Ed. Lamb. Staph. Gehh. 
Boecl. Keiich. Bos. 1. qui ante januam ejus erat Andocidcsque vocitatus est Ed. 
Mag. qui. ...Andocidcsque vocatus est Ed. Long, qui ante januam ejus erat 
Androcydesque vocatus est Ed. Par. qui ante j. crat Androcydesque v. e. Ed. 
Aid. qui a. j. c. Androclides rocatus fsf Ed. Jens. Med. qui ante j. e. Andro- 
clides vocitatus est Ed. Arg. In ed. Heus. [Stav. 3. Tzschuck. 1. 2. Bip. 
Sclnnied. Wetz. Heinr.] pro Andocidi, [quod leg. quoque in edd. Stav. 1. 2. 
Harl. Ith.] etiani est Andocidis. Taylor in Lectt. Lysiac. p. C90. s. p. 252. 
lH)m. II. Reisk. aiictor est, locum in Ms. vetusto melius hoc pacto legi, ante 
januam Andocidis erat. Itaque ille postea Mercurius Andocidis vocatus est. 
[Add. Harl. prol. de Mercurii statnis, <ltc. inOpusc. p. 473. sq. de nostroloco.] 
— G Confusione Ms. Leid. 2. Mox qua; non Ms. Boecl. Ax. Voss. 2. — 7 Pri- 
vatum Ed. Jens. Med. et sed publicam Ms. Leid. 2. Ed. Mag. — 8 Timor aberat 
a Ms. Leid. 2. — 9 Qucb populi lib, opprim. Ed. Lamb. Patav. — 10 Videbantur 

NOTyE 

' Omnes Herma'] Id est, Mercurii ad me scripsisti, nunc admodum me 

statuEE lapideffi quadrata, et ad cubi delcctant.' Idco autem sine mani- 

figuram conformatae, nimirnm sine bus, quod omnia, ut inquit Festns, 

manihus, <t quorum capita mutari sermo sine nianibus conficiat. 

poterant: unde Cicero ad Atticnm "> Andocidis] Andocides unus ex 

lib. I. ' Hcrma^,' inquit, * illi tni Pen- decem pra^cipiiis Allien. Rhetoribus. 

telici cum capitibiis a^nois, do quibus " Hoc maxime conrenire in Ahilna- 



132 CORNELII NEPOTIS 

major quam privatus, existimabatur. Multos enim liberali- 
tate devinxerat, plures etiam opera forensi" suos reddide- 
rat/ Quare fiebat, ut omnium oculos, quotiescumque'^ in 
publicum prodisset,'' ad se converteret, neque ei par quis- 
quam''^ in civitate poneretur. Itaque non solum spem in 
eo'^ habebant maximam, sed etiam timorem, quod et ob- 
esse plurimum° et prodesse poterat. Aspergebatur etiam 
infamia, quod in domo sua facere mysteria dicebatur'.^ quod 
nefas crat more Atheniensium : idque non ad religionem, 
sed ad conjurationem pertinere existimabatur. 

4. Hoc crimine in concione' ab inimiciscompellabatur/^ 
Sed instabat tempus ad bellum proficiscendi. Id ille in- 
tuens,^ neque ignorans civium suorum consuetudinem, 

■^ Plurimos pariter judicio defensos sibi concUiarat. 

''■ Reatu illo ad causam diceiidam eum adversarii compellebant. 



Ms. Leid. 2. — 11 Opere Ms. Sav. opera forensis Ed. Mag. — 12 Quotienscunque 
Ms. Voss. 1. Ed. Arg. Long. [Conf. Cellar. Orthograph. lat. ed. Harl. cum 
linjus additament. p. 336. Aiictoie Pontedeva in Antlqiiitatuni Latinariim 
Grajcarumque enarrationibus atque explicatt. Patav. 1740. 4. p. 20. totiens 
est, cum tot vices sint, et quotiens, cum quot vices sint.] — 13 Prodissent Ms. 
Leid. 2. — 14 Quisquam aberat a Ms. Leid. 2. — 15 In eo spem Ed. Steph. 
Gebli. Keuch. Mag. 

1 Ita e conj. CI. Puteani Lambinus, in cujus tamen editione ublqiie scri- 
bitiir contio, uti in Justino Bongarsius edidit. sed in contentionem Ms. Voss. 1. 
2. Ed. Aid. Steph. Gebh. Keuch. Mag. Patav. [Tzschuck. 2. et piobat Wetz.] 
in contentione Ms. Mendos. Dan. Gifan. Boecl. Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long.— 2 Ita Ms. Dan. Gif. Boecl. Voss. 1.2. [Ed. Lamb. Bos. et 
pluriiuae recentt.] Sed compellebatur Ms. Mendos. Leid. 2. Ax. Ed. Med. Aid. 
Mag. Steph. Gebh. Keuch. [Wetz. et Tzschuck. ad ed. 1. placuit, et vero ab 
hoc in ed. 2. in textum est receptum.] — 3 Intuens Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Mag. Aid. Long. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Heus. [Tzschuck. 1. 2. 
Harl. Ith. Bip. Schmied. atque ego id reposui.] Sed metuens Ms. Boecl. [Ed. 
Bos. Stav. 1. 2, (ad quam ille contra Heus. multis tueri studuit rh metuens) 

NOTjE 

dem videbatur'] Non directe id factum ensibus fore prfesagiret. 

Alcibiadi imputatum esse quidam p Quad ?Jt domo sua facere mysteria 

scribunt ; sed Argis qui privato tunc dicebatur'] Id est, Cereris sacra, Jus- 

Alcibiadis hospitio continebantur, tino teste, lib. v. ab initio ; quee qui- 

quique omnes propterea a civibus dem nocte fiebant, eaque revelare 

concisi sunt. Diod. lib. xiu. nefas: at vero duplicis erant generis, 

° Quod et obesse plurimum'] Ad hoc magna seu quinquennalia, et parva 

refertur, quod Timon ille hominum seu triennalia ; qua de re consule 

osor uniun Alcibiadem amabat ; quod Plin. lib. xxiv. 
iiiagno malo ilium aliquaudo Atlieni- 



VII. ALCIBIADES, CAP. 4. 133 

postulabat, ut,+ si quid de se agi vellent, potius de pras- 
sente^ quasstio haberetur, quam absens invidiee ciimine 
accusaretur. Inimici vero ejus quiescendum in prgesenti/ 
quia noceri" non posse intelligebant, et illud tempus expec- 
tandum decreverunt, quo exisset/ ut sic absentem aggrede- 
rentur : itaque fecerunt. Nam postquam in Sicilian! cum 
pervenisse credidcrunt, absentem, quod sacra violasset, 
reum fecerunt. Qua de re cum ei nuntius a magistratu in 
Siciliam missus esset,' ut domum ad causam dicendam re- 
diret, essetque in magna spe provincial bene administrandae, 
non parere noluit,'° et in trierem," quae ad cum deportan- 
dum erat'^ missa, ascendit. Hac'' Thurios in Italian! per- 
vectusji multa secum reputans de immoderata civiuii! suo- 
rum licentia, crudelitateque erga nobiles, utilissimum ra- 



et 3. Brem. Wetz. At nihil praecessit, quod metueret : v. Sclimied.]— 4 Ut 
uncis inclusitHeiis. [ac Schmied.] etabesta Ms. Boecl. Ax. Leid. 2.Voss. 1. 
Ed. Jens. Med. Arg. Mag. Par. Aid. [Schmied. atque a librariis suppletum 
esse videtinTzschiickio.]— 5 Prcesenti Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. 
Lamb. Ste|)h. Gebh. Boecl. Keuch. Patav. — 6 In prasentia Ed. Mag. Steph. 
Gebh.— 7 Ita Ms. Gif. Dan. Boecl. Ax. Leid. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. et 
recc] Sed nocere Ms. Leid. 1. et supra scr. in Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. 
Par. Aid. Long. Mag. nocere se ei Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Pat. [quod ferri posse, pulat Wetz.] — 8 Quasi exisset, ahs. aggr. Ms. 
Leid. 1. quo si ex. ut abs. aggr. Ms. Boecl. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. 
Aid. Long. Mag. Patav. [probatque Heus. in not.] quo si ex. ut sic abs. 
aggr. Ms. Voss. 2. quo si existet, ut a, a. Ms. Voss. 1. quo ex. ut si abs. 
(ig. Ms. Leid. 2. et adgred. Ed. Long, {itaque fee. est et ita fee. nee mu- 
taudum cum Oudeudorp. in idque fecerunt.} — ^9 Est Ms. Voss. 2. Ed. Ox. 
Dein essetque magna spe Ed. Jens, Med. Par. Aid. — 10 Voluit Ms, Voss. 1. 
Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag.— 11 Triremem [Ms. Thott.] Ed. Jens, Med. 
Arg, Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. I. Heus. 
[Ith. Tzschuck. 1. 2. Heinr. Schmied. Sed trierem Bos, 2, Stav. 1. 2, 3. Ith.] 
— 12 Sic Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid, Long, Lamb, Steph. Gebh. Boecl, 
Keuch. Bos. 1. Hens, [Tzschuck. 1.2. Bip, Ith. Heinr. Wetz. Schmied. quos 
ego sum secutus. Sed erat dep. Ed. Bos, 2. Stav. Brem,]— 13 Hac Thur. Ms. 
Boecl, Ax. Voss. 2. Ed. Heus. [Stav. 3. Bip. Ith. Heinr. Harl. Wetz. 
Schmied. et ego, ut oratio suaviore connexione procederet, recepi: htcc 
Thur. Ms. Leid. 2, [ac Thur. Ed, Lamb, Bos. Stav, 1. 2. Brem. cum antiquiori- 

NOTiE 

1 Hac Thurios in Italiam pervectus] et ipsum oppidum Sybaris dicebatur. 

Thurios, ab oppido Thurio inter Cra- De ea urbe Diodorus lib. xii. et 

thim et Sybarim amnes sito ; unde Strabo lib. vi. Porro legitur Thurii, 

Thurina regio, ex qua Aug. Caesaris orum ; et Thurium, rii. 
majores oriundi erant. Sueton. Olim 



134 CORN ELM NEPOTIS 

tus'* impendentem evitare tempestatem, clam se a custodi- 
bus subduxit, et inde primum Elidem/^^ deindc Thebas"^ 
venit. Postquara autem se capitis daranatum, bonis publi- 
catis, audivit, et, id quod usu venerat, Eumolpidas"^ sacer- 
dotes* a populo coactos, ut se devoverent, ej usque devotio- 
nis quo testatior'7 esset memoria/ exemplum, in pila lapi- 
dea incisum, esse positum in publico ; Lacedaemonem de- 
migravit. Ibi, ut ipse prajdicare consueverat,'*" non ad ver- 
sus patriam, sed inimicos suos/9 bellum gessit ;* quod 
iidem*° hostes essent civitati. Nam cum intelligerent,** 
se plurimum prodesse posse** reipublicae, ex ea ejecisse,*^ 
plusque irae suae, quam utilitati communi, paruisse. Ita- 
que hujus consilio Lacedaemonii cum Persarum*''^ rege ami- 
citiam feccrunt : deinde Deceliam*^ in Attica munierunt," 

« Ut se diris devincirent, et quo execrationis illius memoria magis innotesceret. 



bus.]— 14 Raptum Ms. Leid. 2.— 15 Eludem Ms. Leid. 2. Statim dein Ms. Dan. 
— 16 Olympiadas Ms. Ax. Leid. 2. Ed. Arg. Long, (qui jam vidit, Ettmolpidas 
legendnm esse :) O/ympidas Ms. Dan. Voss. 1. 2. Sav. Put. Gifan. Olytnpiada: 
Ed. Jens. Par. Olympiads Ed. Med.— 17 Testatio Ms. Leid. 2.— 18 Consuerat 
Ed. Arg. Long, et to ut ipse pr. consueverat in parentbesi in ed. Mag. — 19 Suos 
aberat a Ms. Leid. 2.-20 Eidem Ms. Dan. Leid. 2.— 21 Cum illi int. Ed. 
Long. — 22 Posse est in Ms. Dan. Boecl. Ax. Leid. 2. [Ed. Bos. et plurimis 
recentt.] Sed abest ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Kench. [Wetz. cui languet rh posse: uncinis inclus. Ed. 
Harl.] — 23 Jedsse Ms. Leid. 2. In ed. Long, locus legitur, [aut, judice Magio, 
depravatus est] sic : nam cum illi intelligerent, se plurimum obesse reip. quod ex 
ea ilium ejecissent: videbat eos plusiree sua, quam utilitati communi paruisse : [post 
ejecisse deesse ae,aniraadvertit Scbmied.] — 24 Perse Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. 
Jens. Med. Par. Persies Ed. Aid. — 25 Deinde Celeam Ms. Leid. 2. dein Dece- 
leam Ms. Voss. 1. deinde Deceleam Ms. Voss. 2. Ed. Arg. Long. Stepii. [nee 

NOTtE 

^ Elidem] Peloponnesi regionem in Suidas Musaei poetae, quidam Orphei 

Occidental! tractu non procul ab filium dicunt. Hie ante Homerum 

Olympia. Virg. Georg. iii. fuisse traditur. 

» Deinde Thebas^ Bceotiae oppidum " Ut ipse pradicare consueveraf] Ex- 
ad Ismenum anioem, cui proximus tat apud Xenopbontcm lib. i. 10. hac 
nions CithaBron, Sphyngis fabula cla- de re popularis excusatio et absolu- 
nis. tio. 

' Eumolpidas sacerdoles] Enmolpi- * Deinde Deceliam in Attica munie- 

dae, abEumolpoquodam Rege,queni runt'\ Agri Attici locns est, de quo 

jEgyptii generis fuisse refert Diodo- frequenter loquitur Thucydides ; quo 

rus. Vel, ut aliis placet, ab alio quo- nuinito, Lacedxraonii Atheniensibus 

dam£umolpo,Atheniensipoeta,quem reditus cum e regions, turn ex argenti 



VII. ALCIBIADES, CAP. 5. 135 

praesidioque perpctuo ibi*^ posito in obsidionc Athenas 
tcimerunt. Ejusdem opera loniam a societatc averterunt 
Atheniensium. Quo facto, multo superiores bello esse 
coepcrunt. 

5. Nequc vero his rebus' tarn amici Alcibiadi sunt facti, 
quam timorc ab eo alienati. Nam cum acerrimi viri praj- 
stantera prudentiam in omnibus rebus cognoscerent ; perti- 
mucrunt, ne caritatc patriae ductus aliquando ab ipsis de- 
scisceret, et cum suis in gratiam rediret. Itaque tempus 
ejus interficiundi* quaerere instituerunt. Id Alcibiadi diu- 
tius celari' non potuit. Erat enim ea sagacitate, ut decipi 
non potest, praesertim cum animum attendisset ad caven- 
dum. Itaque ad Tissaphernem* preefectum regis Darii so 
contulit. Cujus cum in^ intimam amicitiam pervenisset, et 
Atheniensium, male gestis in Sicilia rebus, opes senescere, 
contra Lacedaemoniorum'^ crescere videret ; initio cum Pi- 
sandro7 praetore,'' qui apud Samum" exercitum habebat, 
per internuntios colloquitur, et de reditu suo facit mentio- 
nem. Erat enim eodem, quo^ Alcibiades, sensu, populi 
polentiae non amicus, et optimatum' fautor. Ab hoc'° 
destitutus,y primum per Thrasybulum Lyci" filium^ ab 



male. Graec. AeKeXwa.] Statim in Affrica Ms. Leid. 2.-26 Ibi perp. Ms. 
Dan. Ax. 

1 His verbis relms Ms. Voss. 2.-2 Sic Ms. Dan, [Ed. Bos. 2. Slav. 1. 2. 3.] 
Sed interficiendi Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Keucli. Bos. 1. Heus. [et lell.] interfaciendi Ms. Leid. 2.-3 
Ccclari Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid.— 4 Thissapherncm Ms. Leid. 2. Thy- 
saphcrncm Ms. Voss. 1. Dan. Ed. Med. Tisapharnem Ms. Voss. 2. Ed. Arg. 
Long. Tysaph. Ed. Jens. Tyssaph. Ed. Par. — 5 Cujus cum int. Ms. Leid. 2.— 
C Lucedamonium Ms. Leid. 2.-7 Pysandro Ms. Voss. 1. Pidico Ms. Leid. 2. 
Pisancho Ed. Jens. Med. Par.— 8 Quo aberat a Ms. Voss. 2.-9 Optimatium 
Ms. Voss. 1. Statim fauctor Ms. Voss. 2. — 10 Adhoc Ms. Mendos. Mcx Trasyb. 
Ms. Voss. 1.— 11 Lycei Ms. Dan. Gif. Mendos. Axen. Voss. 1.2. [Ed. Bos. 2. 

NOTiE 

fodinis intercipiebant, et veluti obsi- brevi freto Jiscreta, nee procul ab 

dione Athenas tenebant. Vide Iso- Epheso, olim Junoni dicata, quod in 

cratem in orations de Pace. ea nata esse crederetnr. Est et alia 

" Cum Pisandro prcetore] Scilicet, in mari JEgdeo ad Thraciam, quae id- 

Alheniensium. circo Samotliracia dicitur. 

^ Qui apud Samum] Samos, vel Sa- v Ab hoc deslilutus] Legendum vi- 

ino, insula est Icarii maris, ab Ionia deretiir, ad hoc ; quod idem est ac 



136 CORNELII NEPOTIS 

exercitu recipitur, praetorque fit apud Samum : post sufFra- 
gante Theramene* populiscito'^ rcstituitur, parique absens 
imperio praeficitur simul cum Thrasybulo ct Theramene. 
Horum imperio'' tanta commutatio rerum facta est, ut 
Lacedaemonii, qui paulo ante victores viguerant, perterriti'* 
pacem peterent. Victi enim erant quinque praeliis terrestri- 
bus, tribus navalibus :'' in quibus ducentas'* naves triremes 
amiserant, qua? captae in hostium venerant potestatem. 
Alcibiades simul cum coUegis receperat loniam, Helles- 
pontum, multas prseterea urbes Graecas, quae in ora sitae'^ 
suntAsias: quarum expugnarant complures ;'7 in his By- 
zantium.*' Neque minus multas consilio ad amicitiam 



Hens. Bipont. Ith. Slav.] Sed Licet Ms. Leid. 2. Lyci Ed. Jens. Med. Arg, 
Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Keuch. Bos. 1. Pat. [Tzschuok. 1. 2. Brem. 
Heinr. Hail. Wetz. et ego reposui. Sic enim infra in vita Thrasybuli cap. 1. 
et QpaffvfiovKos 6 tov Avkov est ap. Thucyd. viii. 75. Add. Sclilegel. 1. c. p. 95.] 
—12 Sic Ms. Dan. Ax. Gif. Leid. 1. Ed. Ultraj. [Bos. 2. et rell. recentt.] 
Sed plebiscito Ms. Mendos. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. plebescito Ms. Leid. 2. Voss. 1.— 13 Sic 
etiam Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. 2. [Tzschuck. 1. 2. Wetz.] Sed horum in imperio Ms. Boecl. Ax. Voss. 
1. 2. Ed. Arg. Long.Stav. 1. 2. 3. Hens. [Harl. Ith. Brem.Schmied. Paufl.]— 
14 Prccterrili Ms. Voss. 1. Perterili Ed. Jens. Med. — 15 Trecentas Ms. Ax. 
— 16 Hora Ms. Dan. et sita Ms; Voss. 2. Ax. — 17 Sic etiam Ms. Dan. Mendos. 
[Ed. Bos. 2. Heus. et rell. recentt.] Sed quar. exp. quam plures Ms. Leid. 2. Ax. 
Voss. 2. in quo tamen crat expugnaverant : ut Lamb. Steph. Gebh. Boecl. 
Keuch. Bos. primo ediderant: qu. expugnaverant quamplures Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. in duabus tamen posterioribus est expugnaverat, 
Mox Bisantium Ms. Voss. 2. Bacantium Ms. Leid. 2. Bizantium Ed. Jens. 

NOTiE 

praterea : ita ut hie foret sensus : Ad biades erat, plebiscito reduxit. Ci- 

hoc destitutus: Praeterea ab ami^is ceroPhilipp. i. et Val. Max. lib. iv.l. 

desertus. Nam a Pisandro non de- » Suffragante Theramene] Nobili 

stitutum, immo adjutum,scrjbit Thu- Atheniensi, Agnonis filio. Vide Thu- 

cydides. Tamen ex eodem Thucy- cydidem, lib. viii. 

dide legitnr revera ab eo fuisse de- •* Tribus navalibus] Quorum postre- 

stitutum postea, et eo invito ab Athe- mum ad Cyzicum, in quo Alcibiades 

niensibus Alcibiadem fuisse recep- Mindarum Lacedamoniorum ducem 

turn, et rerum summae praepositum. interfecit. Xenoph. lib. i. 

Vide lib. viii. sub finem. Atque adeo = In his Byzantium] Proditione cap- 

nihil mutandum esse arbitror. tum refert Xenophon, ct proditorum 

'^ Per Thrasybulum Lyci flium] Thru, nomina recenset lib. i. In quo con- 

sybulus Atheniensis dux, exul factus, sentiunt Diodorus lib. viii. et Plu- 

comparato exercitu omnia Athenis tarchus in Alcibiade. 
restituit, exulesque, quos inter Alci- 



VII. ALCIBIADES, CAP. 6. 137 

adjunxerant, quod in captos dementia'^ fuerant usi.** Inde'9 
praeda onusti, lociipletato exercitn, maximis rebus gestis, 
Athenas venerunt. 

6. His cum obviara universa civitas in Piraeeum' de- 
scendisseV tanta fuit omnium expectatio visendi Alcibia- 
dis, ut ad ejus triicmcm vulgus confiueret, proinde^ ac si 
solus advenisset. Sic enira populo erat persuasum, et 
adversas' superiores, et praesentes secundas res accidisse 
ejus opera. Itaque et Siciliae amissum,4^ et Lacedaemonio- 
rura victorias culpae suae tribuebant/ quod talem virum e 
civitate expulissent.^ Neque id sine causa arbitrari vide- 
bantur. Nam postquam exercitui praeesse coeperat, neque 
terra neque mari hostes pares esse potuerant.^ Hie ut 
navi^ egressus est, quanquam Theramenes et Thrasybulus 
cisdem rebus praefuerant, simulque venerant in Piraeeum, 
taraen ilium unum* oranes prosequebantur et, id quod 

f Quamobrem et quod Siciliam amisissent, et Lacedcemonii vicissent, imputa- 
bant. 



Med. Aig. Long. — 18 Dementia Ed. Jens. Med. — 19 Ita Ms. Dan. Ax. Ed. 
Arg. Long. Mag. Steph. Gehh. Keuch. in Ed. Jens. Med. Debebat sciibi in. 
Mox /lonusti Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Turn locupleto Ms. 
Voss. 1. 

1 Pyreum Ms. Leid. 2. Pirceum Ms. Voss. 2. Ed. Par. ubique. Ptjrccum Ed. 
Arg.ubique, Long. [Pyrcceum Ed. Bos. 2. Stav. Wetz. Heus. Bipont. vitiose; 
et taraen paulo post in ed. Bos. recte scriptnm est Piracum; Gr. enini 
Ufipaios, Ufipateis. Quare ego cum Mag. Lamb, et rell. lecentt. hie correxi 
Pirceeum, et sic quoque suasit Scldegel 1. c. p. 58.] — 2 Perinde Ed. Med. Arg. 
Paris. Aid. Steph. Gebh. Boecl. [Bos. 2. Stav. 1. Heus. Ith. Wetz. Schmied. 
Bip. Brem.] Sed proinde Ms. Dan. Leid. 2. Ed. Lamb. [Stav. 2. 3. (qui laudat 
Oudend. ad Jul. Caes. iii. B. Civ. cap. 1. p. 661.) Tzscluick. 1. 2. quos sum 
secutus.]— 3 ^duersHS Ed. Jens, Med. — 4 Sic Ms. Dan. Gif. Leid. 2. Ed. Par. 
Aid. Sed amissum imperium Ms. Voss. 1. admissum Ms. Ax. Mendos. Ed. Jens. 
Med. Arg. Long. Mag. Westerhov. ad Terent. Eun. i. 2. 81. conjecit Siciliam 
amissam: [sed v. Stav. ad ed. 3.] — 5 Extulissent Ed. Med. Mox causa Ms. Leid. 
2. Dein ceperat Ed. Arg. Long. — 6 Potuerunt Ed. Arg. Long. — 7 Ut e nad Ms. 
Leid. 1. 2. Mox iisdem Ed. Mag.— 8 Unum ilium Ms. Dan. Voss. 1. Ax. 
Leid. 2. Stattm omnes aberat a Ms. Leid. 2. et deinde idem liber exliibebat 
persequebw.l^: quae ipsa lectio est Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. 

NOTiE 

<* dementia fuerant m i] Nam By- Pirceeum descendisset] De glorioso Al- 

zautinis urbem suam reddiderunt, nee cibiadis in Patriam reditu, lege Xcno- 

in eos saevierunt. Diodorus lib. xiii. phontem lib. i. 10. et Justin, lib. v. 4. 

" His cum obviam universa civitas in 



138 CORNELIl NEPOTIS 

nunquam antea usu vcncrat,^ nisi Olympiae victoribus, 
coronis aureis aeneisque vulgo donabatur/ lUe lacrymans^ 
talem benevolentiam civium suorum accipiebat, reminis- 
cens'° pristini temporis acerbitatem. Postquam astu" 
venit/ concione advocata, sic verba fecit,'* ut nemo tarn 
ferus fuerit, quin ejus casum lacrymarit, inimicumque his'' 
se ostenderit, quorum opera patria pulsus fuerat ; proinde'* 
ac si alius populus, non ille ipse, qui turn flebat, eum sacri- 
legii damnasset.'' Restituta ergo'^ huic sunt publice bona : 
iidemque"^ illi Eumolpidae'^ sacerdotes* rursus resacrare*^ 
sunt coacti, qui eum devoverant :* pilaequc illae,'' in quibus 
devotio fuerat scripta,' in mare praecipitatae. 

7. iJaec* Alcibiadi laetitia non nimis* fuit diuturna. Nam 
cum ei^ omnes essent honores decreti, totaque respublica 

s In urbem reversus. 

* Iterum ad eum sacris restituendum compulsi sunt^ qui eum a sacris arcuerant. 

* QuU>us execratio insculpta erat. 



**^^*^*^**^* 



solenni permntatione.— 9 Evenerat Ed, Arg. Long, usu venerat Ed. Jens. 
usuenerat Ed. Med.— 10 Reminisci Ms. Dan.— 11 Asty Ed. Aid, Lamb. Boecl. 
Keuch. [Bos. 1. 2. Wetz.] Sed astu Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 
Mag. Stav. 1. 2. 3. Pat. Heus. [Tzschuck. et rell. v. ad ii. 2. 8.] Statim cepit, 
e cone. Ms. Voss. 2.— 12 Facit Ms. Voss.2. Turn causam ed. Ultraj.— 13 lis se 
Ms. Voss. 1. Mox epulsus Ms. Voss. 2.— 14 Perinde Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Pat. [Sed melius proinde Ed. 
Lamb, Bos. et rell.]— 15 Ergo aberat a Ms. Leid. 2.— 16 Eidemque Ms. 
Voss. 2. Ax. Leid. 2. lidem Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long.— 17 
OlympidcB Ms. Mendos. Gif. Dati. Voss. 1.2. Leid. 2. Olympiads Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Olmpide Ms. Ax. Statim sacerdotesac Ceryces Ed. Aid. Lamb. 
—18 Ita Ms. Dan. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. [Bos. 
Heus. et rell.] Sed resecrare Ed, Gebh. Keuch.— 19 Pilasque illas Ms. Ax. 
Voss. 2. et Boecl. a manu sec. et pracipitare iidem. 

I Hoc Ale. Ms. Voss. 2. In ed. Arg. est laticia uh'iqne.— 2 Sic Ms. Gif. 
Mendos. Boecl. Ax. Leid. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. et rel. recc] Sed minus Ed, 
Long. Lamb. Mag, Pat, [Stav. 2. s. ed. rain, quod temporis brevitati ex- 
primendae aptius videtur Heusing.] nimi* Ms. Dan.— 3 Ei aberat a Ms. Leid. 2. 

NOTiE 

' Coronis aureis ceneisque vuigo dona- aeneis. Ita Gebhardus in Alcibiade. 

batur] Sunt qui legant, coronis aureis, e Ille lacrymansl Prae gaudio, 

taniisque: ego vero vulgatam lectio- ^ Sacrilegii damnasset] Idcst, Cere- 

uem sequor, ita ut hie sit verborum ris mysteriorum sacrum silentium vio- 

sensus : nimirum, Alcibiadem pro cu- lasse, 

juslibet facultatibus duplici corona- * lidemque illi Eunwlpida saccrdotes] 

rum genere donatum ; a divitibus Vide paulo supra, 
quidem, aureis ; a pauperibu^ vero, 



VII. ALCIBIADE8, CAP. 7. W9 

(lomi bclliquc tradita, ut unius arbitrio gcrcretur ; ct ipse 
postulasset, ut duo sibi collegae dareiitiir, Thrasybulus 
ct Adiraantus,+ neque id negatum esset: classc jam* in 
Asiara profectus, quod apud Cyraeu^J minus ex sententia 
rem gesserat, in invidiam^ recidit. Nihil enim eum non 
cfficere posse ducebant. Ex quo fiebat, ut omnia minus 
prospere gesta ejus^ culpas tribuerent, cum eum aut^ negli- 
gcnter aut malitiose fecisse loquerentur : sicut tum'° accidit- 
Nam corruptum a rege capere Cymen noluisse, arguebant. 
Itaque huic maxime putamus malo fuisse" nimiam opinio- 
nem ingenii atque virtutis.* Timebatur enim non minus, 
quam diligebatur ; ne secunda fortuna magnisque opibus 
clatus,'^ tyrannidcm concupisceret. Quibus rebus factum 
est, ut abscnti magistratum abrogarcnt, et alium in ejus 

* Quamobrem ex immoderata expectatione quam de prudentia et ejus fortitudine 
conceperant, hoc prcesertim malum oriri putamus. 



Statim omnes essent Ms. Dan. Leid. 2. [Ed. Bos. Stav. Hens. Ith. Brein. 
Schmied.] Sed essent omnes Ed. Mag. Lamb. Steph. Gebh, Boecl. Keuch. 
[Wetz.] essent omisso ry omnes Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long, essent 
aberat a Ms, Ax. Voss. 2. — 4 Thrasibulus et Adamanthus Ms. Voss. 1. Trasib. 
et Adim. Ed. Aid. — 5 Sic Ms. Ax. Aberat a Ms. Boecl. Voss. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Pat.— 6 Symen 
Ed. Long, et Mag. etiam sect. 2. — 7 Invidiam, omisso rf in, Ms. Leid. 2. — 
8 Ejus aberat a Ms. Boecl. Voss. 2. Leid. 2. Ax. — 9 aut eum Ms. Voss. 2. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. Mox loqueretur Ms. 
Leid. 2. — 10 Ita Ms. Voss. 1. 2. Ax. Ed. Long. [Bos. Hens, et rell. recc. 
praeter Tzschuck. 2. in qua legitur tunc] Sed tamen Ms. Leid. 2. Abest ab 
Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. [Paulo 
post Tzschuck. ad ed. 2. conjic. Cymen voluisseJ] — 11 Maximo malo imputamus 
causam fuisse Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. maxime imputamus malo causam f. Ms. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. 
Patav. maxime putamus malo causam fuisse Ms. Voss. 1. [Ed. Harl. Similiter 
Stav. 3. et Tzschuck. nisi ut in ed. 1. esset fuisse causam, in ed. 2. autem rb 
causam, q>iia langueat, uncinis includeretur :] maxime imputamus malo fuisse 
Ms. Dan. [Lectio Lamb, a Bosio recepta, est quoque in ed. Stav. 1. 2. Heus. 
Ith. Breni. Bip. Wetz. Schmied. Heusing. tamen in notis conjecit, huic 
maxime malorum putamus causam fuisse : et consentit Kapp. etiam suspicatus 
huic maxitnorum putamus malorum c.f, Bremi autem putabat, si rh causam, 
forsan minus recte ejectum, retineatur, legendum esse malorum fuisse causam.] 
— 12 Elatus opibus Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. 

NOTiE 

J Quod apud Cymen] Urbs est ^o- iEoIicarum urbium maxima, et fere 
lidis prope Lesbuni insulani, Pom- metropolis, 
pou. lib. I. quje et Cuma dicta est. 



140 CORNELri NEPOTIS 

locum substitucrent. Id ille ut audivit, domum reverti 
noluit, et se Pactyen'^ contulit,'' ibiquetria castella commu- 
nivit,"*^ Bornos, Bisanthen, Neontichos:'^^ manuque col- 
lecta'^ primus Graeciae civitati^'^ in Thraciam introiit, glo- 
riosius existimans barbarorum praeda locupletari, quam 
Graiorum, Qua ex re creverat cum fama, turn opibus,'^ 
magnamque amicitiam sibi cum quibusdam regibus Thra- 
ciae™ pepererat. 



Keuch. melius, piito. Mox in Ed. Arg. factum, otnisso rf est. — 13 Probat 
hanc lectionem Wesseling. ad Diodor. Sic. torn. 1. p. 600. [et sic ex Bos. 2. 
rescripseiunt Heus. et rail, recentt.] Sed Pataram Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Pateram Ms. Ax. Voss. 2. in cnjus marg. notata erat glossa 
* propriuin nomen loci.' Pactyes Ms. Leid. 2. Pactya Ms. Dan. Pcthye Ms, 
Voss. 1. Perinthum Ed. Lamb. Sav. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Patav. Parinthutn Ms. Long. Petye Ms. Sav. patere pactis Ms. Put. — 14 Com- 
muniit Ed. Aid. Stav. 2.— 15 [Bisanth. Ed. Tzschuck. 1. 2. Harl. Ith. Brem. 
Heinr. Schmied. quia codd. quidam exhibent vel Bisan vel Birum ; et ego 
rescripsi. Bysanth. Bos. 2. Stav. Heus. Wetz.] Biziam, Tliemeontichos Ms. 
Leid. 2. Byzam, Theineontichos Ms. Voss. 1. Byzam, Themeonticos Ms. Voss. 2. 
Biram, Themeonticos Ed. Jens. Med. Par. Aid. Bizam Themeonticos Ed. Arg. 
Long. Mag. Byziam Themeonticos Ed. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. Bisan Ms. 
Ax. Byziam Macrontichos Ed. Gebh. Keuch. [^Neonteichos Ed. Heinr. Neonti- 
chos rell.] — 16 Ita Ed. Long. Lamb. [Bos. et seqq.] Sed coijecta Ms. Dan. 
Mendos. Voss. 1. Leid. 2. — 17 Civitatis legebaturin Ms. Leid. 2. Boecl. Ax. 
Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. Heus. et recentt. praeter Cellar, nee non Schmied. 
qui reposuerunt civitates Thracia; sed forsan, uti in nota scripsit, dare voluit 
civUates in Thracia,et vertit, summum virum Grasciae se contulisse ad gentes 
Thracicas : et Wetz. in not. assentit Cellario.] In ed. Aid. est civitates in 
Thracia. Abest rb civitatis ab Ed. Lamb. Steph. Gebh, Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Patav. Claud. Civilis s. Withos. in Obss. miscell. nov. Nov. a. 1740. p. 153. 
sq. conjee, primus Grcecice privatus in Thraciam introiit. [Riclef. privatus legere 
malit pro primus. Sed Tzschuck. ad ed. 2. bene animadvertit, mirum esse, 
si in voc. tamnoto aberraverint omnes librarii.] Statim in Tkreciam Ms. Dan, 
Sic etiam mox s, 5. et cap. 9. 1. Dein gloriosus Ms. Leid. 2. — 18 Ita Ms. Dan. 
Voss. 1. Sed creverat fama turn opibus Ms. Voss. 2. Ax. creverat turn fama turn 
op. Ms. Leid, 1. creverat fama, omissis ceteris, Ms. Leid. 2. crev.fama cum op. 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Keuch. Bos. 1. crev. ejus fama cum 
opibus Ed. Lamb. Steph. Boecl. A verbis Qua ex re incipit cap. 8. in ed. 
Patav, 

NOTiE 

^ Et se Paclyen contulif] Alii leguut Thraciae oppidnlum, baud procul He- 

Perinthum, alii aliter, Pactye urbs raclea et Perintho, Macrontichos, ut 

est Thraciae ad Propontidem. quidam legunt, oppidum est Thraciae, 

' Bornos, Bisanthen, Neontichosl non procul ab Isthmo Chersonesi, sic 

Bornos non alibi mihi occurrisse me- dictum a longo muro, quern Miltiades 

mini, Bisanthe, vel Byzia, ve.ro est ibi a Propontide ad Melanem sinum 

arx regum Thraciae, a Terei nefando duxit, Chersonesum a reliqua exclu- 

criraine hirundinibus invisa. Plin. dens Thracia. Plin. ibidem, 

lib. IV. 11. Neontichos, NeW relxos, "> Cum quibusdam rti^ibus Thracia:'} 



VII. ALCIBIADES, CAP. 8. 141 

8. Ncquc tamcn a caritate' patriae potuit recedcrc. Nam 
cum apud Mgos"- flumen" Philocles,' praetor Atheniensium, 
classem constituisset suam ; neque longe abesset Lysander," 
praetor Lacedaemoniorum, qui in eo erat occupatus, ut hel- 
ium quam diutissime duceret, quod ipsis pecunia a rege* 
suppeditabatur, contra Atheniensibus exhaustis, praeter 
arma et naves,^ nihil erat super :? Alcihiades ad Athenien- 
sium venit exercitum/ ibique prassente vulgo agere coepit -J 
si vellent, se coacturum Lysandrum aut dimicare, aut 
pacem petere 'J Lacedaemonios eo nolle confligere classed 
quod pedestribus copiis plus quam navibus valerent; sibi 
autem esse facile,^ Seuthen regem Thracum deducere,'° ut 
COS terra" depelleret : quo facto, necessario aut classe 
conflicturos, aut bcllura composituros.'* Id etsi vere dic- 
tum Philocles'^ aiiimadvertebat, tamen postulata facere 
noluit ; quod sentiebat, se, Alcibiade recepto, nullius mo- 
menti apud exercitum futurum ; et si quid secundi evenis- 
sct, nullam in ea re suam partem fore ;" contra ea, si quid 

' Hicque prcrsentibus militibus propnnere orsus est. 
'" NuUatenus se gloriaR participem futurum. 



1 Charitate 'E.A. Par. Aid. iibiqiie. Mox recedere pofwii Ms. Ax. Voss. 2. — 
2 Egos Ms. Dan. Ed. Jens. Med. Arg. Par.— 3 Phtjlocles Ms. Voss. 1. Pkilo- 
pedes Ms. Leid. 2. Pliiloclees Ed. Long. Philodes Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Atque sic quoque paulo inferins. — 4 Verba a rcge aberant a Ms. Ax. 
— 5 Navis Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. — 6 Sic editi nostri 
vett. omnes. [etiamEd. Stav. 1. Brem. Wetz. Tzschtick. 1. 2.] Sed ad exer- 
citum venit Atheniensium Ms. Dan. Ax. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Steph. Gebh. 
Boecl. Keucli. Heus, Stav. 2. 3. [Ith. Heinr. Sclimied. Harl.] — 7 Lysand. 
dimicare aut pacem petere responderet Ms. Leid. 2. Voss. 1. Lt/s. dimicare aut 
pac. petere. Respondent'Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Long. Mag. Lys. 
dim. aut p. pet. respondes Ed. Par. — 8 Classe confl. Ms. Dan. Statim quot Ed. 
Aid.— 9 Fatale Ms. Leid. 2. Statim Seuthem Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. 
Kench. Pat. Seucem Ed. Jens. Med. Par. Seuci Ed. Arg. Scotym Ed. Aid. 
Uthen Ms. Ax. Turn Tlirecum Ms. Dan. ut c. 9. 2.— 10 Inducere Ed. Ultraj. 
— 11 Eumex terra Ms. Boecl. Voss. 2. add. not. — 12 ConJlicturum....compositu- 
rum Ms. Boecl. Leid. 2. Dan. Voss. 2. Ax. — 13 Philodes Ms. Leid. 2. Phylocles 

NOT^ 

Hos Diodorus lib. viii. Medocum et enim erat Lanipsaci quje nrbs est in 

Seuthen vocat. ora Asiaj ad Propontidem. Vide 

" Apud JEgos flumen'] Thracije, de Strabonem lib. in. 

quo jam supra. p Nihil erat super] Anastrophe, pro, 

" Neque longe abesset Lysander] Tunc nihil supcrerat. 



142 CORNELIl NEPOTIS 

adversi accidisset, so unum ejus^^^ delicti futuriim reum. 
Ab hoc discedens Alcibiades, * Quoniam,' inquit, * victo- 
rias patriae repugnas, illud moneo, juxta hostes'^ castra 
habeas nautica: pericuhim est enim, ne immodcstia mili- 
tum nostrorum"^ occasio detur Lysandro nostri'^ oppri- 
mendi exercitus.' Neque ea res ilium fefellit. Nam Ly- 
sander, cum per speculatores comperisset, vulgum'^ Athe- 
niensium in terram praedatum exisse, navesque paene inancs 
relictas, tempus rei gerendae non dimisit, eoque impetu 
totum bellum*' delevit." 

9. Et Alcibiades, victis Atheniensibus, non satis tuta 
eadem loca sibi arbitratus,' penitus in Thraciam se supra 
Propontidem abdidit,'' sperans ibi facillime suam fortunam 
occuli posse. Falso.* Nam Thraces,' postquam eum cum 
magna pecunia venisse senscrunt, insidias ei* fecerunt : qui^ 
ea, quae apportarat, abstulerunt, ipsum capere non potue- 
runt. Ille cernens, nullum locum sibi tutum in Graecia, 
propter potentiam Lacedaemoniorum/ ad Pharnabazum in 
Asiam transiit :^ quem quidem^ adeo sua cepit humanitate," 



" Eaque aggressione helium penitus confecit. 

" Cui quidcm siue urbanitatis causa tarn gratusfuit. 



Ms. Voss. 1. — 14 Eis del. Ed. Aid. — 15 Hostcm Ms. Voss. 2. Ax. [quae lectio 
jure placet Slav, in not.] — IG Vestrorum Ms. Dan. Ax. — 17 Vestri Ms. Dan. Ax. 
nostris in ed. Stav. 2. operarum peccato. — 18 Vulgus Ed. Ultraj, [Sed hand 
necessaiia est liaec mutatio : v. Harl.] Mox pradatam Ed. Med. Arg. — 19 
Helium totum Ms. Dan. 

1 Ita Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ax. [Ed. Bos. et rell. recentt.] Sed arbitrans 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Pa- 
tav. — 2 Posse. Falsa. Ita et Ms. 13an. Sed posse /aiso Ed. Long. Sedfalso 
Ms. Ax. V. Gronov. ad Liv. xlii. 64. 4. — 3 Threces Ms. Leid. 2. — 4 Ei aberat 
a Ms, Voss, 1, 2. Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. — 
5 Quia ea Ms. Leid. 2. Statim apportarat Ms. Dan. Ax. Voss. 2. 3. Leid. 2. 
Ed. Keiicii. Hens. [Stav. 3. Harl. Itli. Heinr. Wetz. Schmied. Panfl.] Bene : 
[Vulg. etiani cd. Brem. upportavit.'] Turn abstulerant Ms. Voss. 2. Ed. Long. — 
Transit Ms. \os.s. I. (ransirit Ms, Leid. 2. — 7 Quandoquidetn Ed, Mag. Dein 

NOTiE 

1 Penitus in Thraciam se supra Pro- dicti, postquam in Asiam transfre- 

pontidem abdidit] In Bithyniam pro- tassent. Unde Claudianus : ' Thyni 

fugisse .lit Piutarchus; quod non Tliraccs eant, qua; nunc Bitliynia ior- 

prorsns alienum est a Nepotis mente ; tur.' Vide Plin. lib. i. 31. 

nam et Thraces Bitliyni% partem in- ' Propter potentiam Lacedrrmonio- 

colebant, atquc ipsi Thraces Bitliyui i hw] Qui, dcvictis Atheniensibus, ter- 



VII. ALCIBIADES, CAP. 10. 143 

ut eum nemo in amicitia^ antecederet. Namque ei Gru- 
nium' dederat in Plirygia' castrura, ex quo quinquagena'° 
talenta vectigalis capiebat." Qua fortuna Alcibiades non 
crat contentus, neque Athenas victas Lacedsemoniis servire 
poterat pati.'^ Itaque ad patriara liberandam omni fereba- 
tur cogitatione. Sed videbat, id sine rege Persarum''' non 
posse fieri: ideoque eum amicum sibi cupiebat adjungi, 
neque dubitabat, facile se consecuturum, si modo ejus con- 
veniundi'* habuisset potcstatem. Nam Cymm" fratrem ei 
bellum clam parare, Lacedaemoniis adjuvantibus, sciebat : 
id si ei'J aperuisset, magnam se [ab eo]"^ initurum gratiam 
videbat. 

10. Haec' cum moliretur, peteretque a Pharnabazo ut 
ad regem mitteretur; eodem tempore Critias^'' ceterique 



ccepit Ed. Arg. Long. — 8 Amiciciam Ed. Med. amicitiam Ed. Par. — 9 Gri- 
nium Ms. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Arg. Grimium Ms. Voss. 1. Ed, Jens. Med. 
Par. Aid. Grynium Ed. Long. Mag. Steph. — 10 Ita Ms. Dan. Mendos. Ed. 
Aid. Ultraj. [Bos. 2. et rell. recentt.] Sed quinquaginta Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keiich. Bos. 1. Patav. quadrin- 
genu et sexagena Ms. Gif. Boecl. — 11 Sic Ms. Dan. [Ed. Bos. et seqq.] Sed 
habebat Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Patav. — 12 Sic 
Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed pati (omisso t^ poterat) Ed. Gebh. Keuch. — 
13 Perse Ms. Dan. Leid. 2. Ax. Voss. 1. a quo etiam aberat rh regc. Statim 
fiei-i non posse Ms. Leid. 2. — 14 Sic Ms. Dan. [Ed. Bos. 2. Stav. Harl.] Sed 
conveniendi Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Heus. [et rell. recentt.] — 15 Th ei aberat a Ms. Boecl. 
Ax. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Mag. Long. Inclnsit in sua edit, 
uncinis Heus. [Item Stav. in ed. 3. qui in notis, multus de ellipsi hujus pro- 
nominis, suspicatur, posse vel rh ei vel rh ab eo, quod etiam multi codd. non 
agnoscunt, facile abesse ; nee non Harl. Tzschuck. 1. 2. Schmied.] tum apper. 
Ed. Med. Arg. — 16 Uncini absunt ab Ed. Lambiu. Steph. Long. Mag. Gebh. 
Boecl. Bos. 1. Patav. [Brem.] recte : [acWetz, quod sensus ilia desideret, 
uncinos baud admittit, ea tamen parenthesi inclusit.] Verba ipsa aberant a 
Ms. Dan. Boecl. Ax. Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid. 
repugnante numero. 

1 Hoc Ms. Dan. Voss. 1. Ax. Tum molliretur Ms. Voss. 2. Statim preterquc 
Ms. Leid. 2. — 2 Chrysias Ms. Leid. 2. — 3 Miserat Ed. Arg. Long, miserant 

NOT/E 

rae et maris imperium obtinebant. qui Dario successerat. 

5 Grunium dederat in Phrygia] Le- " Nam Cyrum] Artaxerxis fratrem, 

gitur et Grynium in excniplis Basi- et Darii filium, ciii Pater tcstamcnto 

Hensibus. De hoc Castro loquitur legaverat civitates, quarnni prapfec- 

lib. III. de reb. Grac. tiis erat. Justin, lib. v. 11. 

' Sine rege Pcrvirum] Artaxcrxc, " Eodem tempore Critias] Triginta 



144 CORNELII NEPOTIS 

tyranni Atheniensium certos homines ad Lysandrum in 
Asiam miscrunt,^ qui eum certiorem faccrent, nisi Alci- 
biadem sustulisset, nihil earum rerum''^ lore ratum, quas 
ipse Athenis constituisset. Quare, si suas res gestas ma- 
nere vellet, ilium persequeretur. His Laco'^ rebus^ com- 
motus statuit, accuratius sibi agendum cum Pharnabazo.^ 
Huic ergo renuntiat, quae regi cum Lacedaemoniis essent," 
irrita futura/ nisi Alcibiadem vivum aut mortuum tradi- 
disset.7 Non tulit hoc^ satrapes ; et violare clementiam, 
quam regis opes minui, maluit. Itaque misit Sysamithren 
et Bagaeum9 y ad Alcibiadem interficiendum, cum ille esset 

P Illi igitur abnegat Rcgi cum Lacedcemoniis quicquam fmderis esse. 



Ed. Mag. — 4 Rerum abest ab Ed. Med. Arg. — 5 Sic Ms. Dan. Ax. Sav. (in 
quo tamen erat Lacon : v. Oudendoip. [et Buimann.] ad Lnran. i. 214.) Voss. 
2. Leid. 2. [Ed. Bos. et rell. recc] Sed Lacon rebus Ed, Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Lamb. Stepb. Gebh. latorihus Ms. Gif. Put. Bav. Mox 
accurantius Ms. Leid. 2. — 6 Ag. cum Pharn. societatem Ms. Voss. 2. Boecl. 
Leid. 1. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. — 7 Mart, tradidis- 
sent Ms. Leid. 2. mart, sibi tradidisset Ms. Boecl. Ax. Voss. 1. mort. trad, stare 
non posse Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Postrema verba nata viden- 
tur e glossemate. Scripserat quis ad verba : qu(C regi... .futura, interpreta- 
mentum societatem stare non posse. Haec postea a librariis ineptis distracta, 
et alieno loco collocata suspicor. — 8 Hunc Ms. Leid. 2. hanc Ms. Voss. 2. 
Ax. Mox claem. Ed. Med. Arg. nbique. — 9 Susametrem et Galgencm Ms. 
Leid. 2. Susametrem et Bageum Ms. Voss. 1. Susametrem et Bagaum Ms. Dan. 
Susamithrem et Bageum Ms. Mendos, Ed. Sav. Sisameticm ct Bagrum Ed. 
Jens. Med. Par. Susametri et Mageum Ed. Arg. Mag. Sysamethem et Bagoa/n 
Ed. Aid. Lamb. Keuch. et Bagoam Ed. Pat. Susamithrem et Magmim Ed. 

NOT;E 

Tyrannorum apnd Athcnienses imma- facere : ' Renuntiare alicni hospi- 

nissimus. Cic. Tusc. Qiiast. lib. i. tiuni,' idem Cicero. Quod idem est 

90. ac si Gallice diceretur, Declarer d 

" His Lacol Id est, Lysander, La- quelqu'un qu'on renonce an droit d'hos- 

CO [vel Lacon] dictus, quia Lacedae- pitalitS avec lui. Renuntiare vitae. 

mon erat in Laconia. Sueton. DMarer quon renonce ci la 

^ Huic ergo renuntiat, qua regi cum vie. 

Lacedcemoniis essenf] Aliquid sane hie y Itaque misit Sysamithren et Ba- 

supplendtmi esse, aut restituenduni gaum'] Sysamithren Piiarnabazi ])a- 

putarem, hoc fere modo : Huic ergo truum fuisse quidam volunt ex Plu- 

renuntiat feeder a, qua Regi cum Lace- tarcho, quod nomen Persicum est. 

damnniis essent, stare non posse: nisi Bagaeum vero, vel Bagoam, non tarn 

renuntiare idem esset, ac irritum fa- nomen esse propriuui, (|uam com- 

ccre. Unde Cic. ad Atticum ' rcnun- mune, apud Persas Eunuchuui signi- 

tiare couductioncm,' id est, irritam licans, verisimile est. 



VII. ALCIBIADES, CAP. 10. 145 

in Phiygia/ iterqtie ad regem compararet.'° Missi clam 
vicinitati/ in qua turn Alcibiades erat, dant neo;otiuni,' " 
ut eum interficiant. llli, cum eum ferro aggredi"^ nou aude- 
rent, noctu ligna contulerunt circa casam cam,'^ in qua 
quiescebat, eamque succenderunt : ut incendio conlicerent,'* 
quern manu superari posse diffidebant. lUe autem, ut so- 
nitu flammae est excitatus,'^ etsi gladius ei'^ erat subductus, 
familiaris sui subalare tclum eripuit/ '' Naraque erat cum 
eo quidam ex' 7 Arcadia hospes, qui nunquam discedere 
voluerat.'** Hunc sequi se jubet, et id, quod in praesentia 

9 Ministri lalenter Us, quihus turn vicinm Alcibiades erat, curatn imponunt. 
^ Servi sui pugionem extrahit. 



Long. Steph.— 10 Pararet Ed. Long. Mag. Stepli. Gebli. Keiicb. compararet 
etiani Ms. Leid. 2. Voss. 2. Dan. et Edd. nostri reliqui veteres, [et recen- 
tioies] omnes. — 11 Missi clam in civitatem,in q. t. A. erat, introeunt ; quibus 
datum negotium Ms. Mendos. Etiam in Ms. Voss. 1. pro vieinitati erat in 
civitatetn; sed in marg. vieinitati : et in Ms. Leid. 2. et Voss. 2, datum negot. 
pro dant negot. — 12 Cum ferro, oinisso t(^ aggredi, Ms. Leid. 1. cum ferro 
aggr. Ms. Leid, 2. Ax. Voss. 2. Ed. Arg. Aid. Long. Mag. cum [cum] ferro 
aggr. Ed. Hens, cum securo aggi: Ms. Mag. Ed. Jens. Med. Par. — 13 Circa 
sarmeam Ms. Leid. 2. circa sumineam Ms. Gif. Sav. Voss. 1. Ed. Jens. Med. 
Aid. Mag. circa Saminea Ed. Arg. Par. Long, circa sanneam Ms. Boecl. Voss. 
2. Ax. circa Samenam Ms. Put. circa sammeam Ms. Dan. Mendos. circa .S'a- 
meum Ms. Voss. ap. Mag. circa domum stramineam Ed. Lamb. Steph. circa 
stramineam casam Ed. Patav. [Add. Slav, ad maj. et min. edit, atque Harl.] — 
14 Conficeretur Ms. Ax. Voss. 2. Ed. Arg. Long. Mag. Sed conficerent Ms. 
Dan. [et rell. editt.]— 15 Ita Ms. Boecl. Leid. 1. 2. Voss, 1. 2. Ax. [Ed. Bos. 2. 
Hens, et rell.] Sed ille ut in son. Jl. excit, Ms. Bav. ille autem »n son. jlttmmcB 
est excit, Ed. Jens. Med. Par. Mag. ille autem in son. Jl. excitatus Ed. Aid. 
ille autem ut son. Jl. exc. Ed. Bos. I. iile aut. sonitu Jl. excitatus Ed. Lamb. 
Steph. Gebb. Keuch. Patav. Sfatini etsi etiam Ms. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. 
Sed quod Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Kench. Bos. 1. Pat. — 16 Ei aberat 
a Ms. Ax, Mox talum Ed. Arg. iibique, et erripuit Ms. Voss. 2. — 17 Qtii- 
dam cum eo ex Arc, Ms. Leid. 2. Etiani in Ms. Voss. 1 . 2. erat rb ex, non 
item in Ms. Sluisqu. — 18 Ita Ms. Dan. Sed discedere ab co col. Ed. 



NOTiE 

* Cum ille esset in Phrygia] Minoris lib. xm. Qnam urbis nomen esse 
Asize regione, Cariap, Lydiae, Mysice, volunt Geographi ; hancque fuisse 
et Bithyniae fiuitima ; duplex est, PhrygiE civitatem testatur idem 
superior et inferior; in hac postrema Athenaeus ibidem cap. 12. 

situm erat Ilium, ad mentis Idas ra- ^ Familiaris sui subalare telum eri- 

dices. p«i<] Quod sioa est, seu pugio, sic 

* Ckm tictnj<ffl<i] Hanc vicinitatem dictum quia ejus erat brevitatls, ut 
Meliasam vocatam scribit Atheuteus sub alls ge?tari posset. 

Delph. el Var. Chs. JVep. K 









146 CORNELII NEPOTIS 

vestimentorura fuit, arripuit/9 His in ignem ejectis/ flam- 
mse vim*° transiit. Quera ut barbari incendiura effugisse 
[eminiis]''' viderunt, telis missis interfecerunt/ caputque 
ejus ad Pharnabazum retulerunt/"^ At mulier, quae cum 
eo vivere^' consuerat/ muliebri sua veste contectum, aidi- 
ficii incendio mortuum cremavit, quod ad vivum interimen- 
dum erat comparatum. Sic Alcibiades, annos circiter qua- 
draginta natus, diem obiit supremura. 

11. liunc, infamatum a plerisque/ tres gravissimi histo- 
rici summis laudibus extulerunt : Thucydides,' qui ejus- 
dem aetatis fuit; Theopompus,^ qui fuit post* aliquanto 
natus ; et Timaeus :'' qui quidem duo maledicentissimi. 



Long, ab eo disc. vol. Ms. Ernst. — 19 Arripuit Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch.Bos. 1. Hens. Patav. [Stav.S. 
Harl. Tzsch. 1. 2. Bip. Ith. Heinr. Schmied. Panfl. et ego recepi, qnod sequi- 
tur transiit,'\ Sed arripit Ms. Dan. [Ed. Bos. 2. Wetz. Brem. Stav. 1.] erripuit 
Ms. Boecl. abripit Ed. Stav. 2. [Ricklef.] — 20 Flammium Ms. Voss. 1. ft. viam 
Ed. Aid, Statim iransiit etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed transit Ed. 
Keuch. — 21 Effugisse, omisso rip eminus, Ms. Boecl. Ax. effug. eminus Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long, Mag. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Pat. [Ith. Wetz.] In Ms. Leid. 1. et Dan. legitur rh eminus post rh telis; 
[atque viderunt, telis eminus missis, Bremi, Heinr. (qui tamen rh eminus uncinis 
inclusit,) et Tzschuck. in ed. 2. melius dedernnt. Harl. conjee, viderunt, emi- 
Jius telis missisi uti extat in ed. Gebh. — 22 Rettul. Ed. Jens. Med. Arg. — 
23 Vivere abest ab ed. Ultraj. Sed erat etiam in Ms. Leid. 2. "Voss, 1, 2. 
Ax. Statim consuerat Ms. Dan. [Ed. Bos. 2. Heus. et recc. fere omnes.] Sed 
consueverat Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. [Ith.] 

1 Tucyd. Ed. Jens. Med. — 2 Qui post Ms. Ax. Leid. 1. 2. "Voss. 1. 2. qui 
Ifuit] post Ed. Heus. [Stav. 3. Tzschuck.] Dein Thimaus Ms. Leid. 2. Thy- 

NOT.E 

c His in ignem ejeetis] Ut nempe sue raf] Alii Timandraro vocant, utPlntar- 

pondere vim flammae obruerent. chus, quam Laidis Corinthias matreni 

• Telis missis interfeccrunt] Varii fuisse refert. Alii Theodotam, ut 

varia de Alcibiadis morte referunt ; Athenaeus, lib. xiii. 12. 

alii in cubiculo in quo dormiebat ere- f Hunc infamatum a plerisque'] Athe- 

raatum esse dicunt, tit Justin, lib. v. naeus lib. xii. 9. referi Antiphonem 

8. his verbis : ' Cum occidi aperte quendam librum contuniellae scrip- 

lion posset, vivus in cubiculo in quo sisse in Alcibiadem ; et lib. xiii. 12. 

dormiebat, crematus est,' Contra Lysiam oratorem in eundem oratio- 

vero Aristoteles lib. vi. 29. de natura nem coniposnisse. 

animalium, inElapho Asia; monte oc- b Theopompus] Chius orator et His- 

cubuisse niemorat, in quo nionte om- toricus simul post Thucydidem et 

lies ccrva; scissa sunt aure. Herodotum. 

"= At mulier, qucc cum eo vivere consue- ^ TimtEus] Qui a malediceutia sua 



VII. ALCIBIADES, CAP. 11. 147 

nescio quo modo, in illo uno laudando' conscierunt.* Nam- 
que ea, quae supra diximus, de eo prsedicaruntjS atque hoc 
amplius, cum Athenis splendidissima civitate natus esset, 
omnes [AtheniensesP splendore ac dignitate superasse 
vitas ;7 postquam inde expulsus Thebas venerit, adeo stu- 
diis eorum inservisse,^ ut nemo eum^ labore corporisque 
viribus posset aequiparare. Omnes enim Boeotii'° ' magis 
firmitati corporis, quam ingenii acumini inserviunt. Eun- 
dem apud Lacedaemonios, quorum moribus summa virtus 
in patientia ponebatur,J sic duritiae" se dedisse/ ut parsimo- 

* Adeo ausleram viiam duxisse. 



mcrus Ms. Voss. 1. Dan. — 3 In illo uno cons. Ed. Keuch. in illo laudando Ms. 
Leid. 2. — 4 Consenscruwf Ed. Aid. Long. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. [Bos. 
Slav. 1. Heus. in textii, Bip. Ith. Brem. Sclimied. Wetz. Paufl.] Sed con- 
scierunt Ms. Leid. 2. Voss. 2. Boecl. Ax. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Ultraj. 
Stav. 2. 3. [Hail. Tzschnck. 1. 2. probatque Heus. in nof. item Oudendorp. 
ad Caes. de B. G. i. c. 28. 1. p. 42. et recepi.] Consuerunt Ms. Dan. Gif. Ed. 
Ultra), niarg. Mox Namquc ea Ms. Ax. Voss. 1. 2. [Ed. Hail. Tzsclmck. 2. 
isqiie in not. ad ed. 1. atque Heus. in not. id praelulenint.] nanque ea Ed. 
Jens. Med. nam vulgo. — 5 Prwdicatur Ms. Voss. 2. — 6 Th Atheniens. aberat 
a Ms. Dan. Boecl. Leid. 1. 2. Voss. 1. Ax. Ed. Arg. Long. Mag. Palav. 
[Tzschnck. 2. Schmied. Paufl. et bene abesse potest, quia facile secundum 
sensum suppletur atque subintelligitur, rum prjecesserit Athenis. v. Harl. 
not.] Et absunt duo ilia verba ab Ed. Jens. Med. Par. Omnes Athen. sine 
uncis Ed. Aid. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Ith. Brem. Wetz. 
xb Athen. uncinis est inclusnm in Ed. Bos. 2. Stav. Tzschnck. 1. Heus. Bip. 
Harl. Heinr.] — 7 Superasse vita; Ms. Ax. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. melius, credo. [Et ego sic transposui voce. : vitce superasse 
Ed. rell.] — 8 Inserviisse Ed. Keuch. sed inservisse etiam 3Is. Leid. 2. Voss. 1, 2. 
Paido ante Thebas venit Ed. IVIag. — 9 Cum Ed. Jens. Med. Arg. Deinde 
aquiperare Ed. Jens. Aid. — 10 Boetii Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Dan. Ed. Arg. — 
11 Duritie Ms. Leid. 2. duvicie Ed. Jens. Med. Arg. fortasse pro duritiei, ut 
fide ap. Horat. &c. duritiei Ed. Mag. Steph. Gebh. Keucb. durida Ed. Long. 

NOTiE 

Epitimaeus dictus est, id est, objur- lendo ingcnio ; quos aliqui propterea 

gator; Siculus historicns, ut Thucy- iraph robs $6as denominates volunt. 

didem et Philistum se facile supera- Cic. de fato : ' Athenis teniie cotlimi; 

turuui jactitaret. Plutarch, in Nicia. ex quo acutiores etiam censentur At- 

AliterCicer.deOrat.il. tici: crassumThebis; itaque piiigues 

' Omnes enim Baotii] Bceotiaj ad Thebani et valentes.' 

SeptemtrionemAtticai circa Ismenura i Apud Lacedtemotiios, quorum mori' 

aniuem populi,qui plus studii et operae bus summa virtus in patientia ponebatur] 

impendunt in acquirendo confirman- Propter austeritatem legum Lycuigi, 

deque corporis robore, quaru in exco- Vide Horat. Od. lib. 1. 7. 



148 CORN. NEPOTIS VII. ALCIBIADES, CAP. 11. 

nia victus atque cultus omnes" Lacedaemonios vinceret. 
Fuisse apud Thracas, homines vinolentos,'' ^ rebusque Vene- 
reis deditos ;' hos quoque in his rebus antecessisse. Venisse 
ad Persas, apud quos summa'* laus esset fortiter venari,"" 
luxuriose vivere ; horum sic iraitatum consuetudinem, ut 
illl ipsi eum in his maxime admirarentur. Quibus rebus 
efFecisse, ut apud quoscumque esset, princeps'^ poueretur, 
habereturque carissimus.'^ Sed satis de hoc : reliquos 
ordiamur.'7 



Mox dedidisse Ed. Mag. — 12 Omnis cultus Ms. Boecl. Voss. 2. Mox traehas 
Ed. Jens. Med. Arg. Thracos Ed. Long. — 13 Violentos Ms. Leid. 2. Statim 
rebus sine que Ms. Ax. et Veneriis Ms. Dan. — 14 Sinoma Ed. Jens. Med. — 
15 Principes Ed. Jens. Med. Par. poneretur princeps Ed. Aid. Lamb. Patav. 
Mox haberetur Ed. Kench. — 16 Karissimus Ms. Dan. [Ed. Bos. Stav.] Sed 
chariss. Ed. Aid. Long. Mag. carissimus Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jeus. 
Med. Par. Lamb, [et rell.] — 17 Ordinamur Ms. Voss. 2. Ed. Lamb. 

NOT>E 

^ Thracas, homines vinolentos'] Quos Ovid. Metamorph. ti. * Digna qui- 

Grseci aKparonSras vocarunt, siciit et dem fades, sed et hanc innata libido 

Scythas : unde Horatius Od. i. 27. Exstimulat,* &c. 

* Natis in usum laetitise scyphis Pug- " Fortiter venari] Xenoph. Cyro- 

nare Thracum est.' paed. lib. i. et Strabo lib. xv, 

' Rebusque Venereis deditos^ De bis 



VIII. 
THRASYBULUS.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Patriam a tyrannis liberat. 2, Phylen confugit ; Munychiam occii- 
pat; parcit civibus. 3. Pace facta, legem fert oblivionis. 4. Corona 
oleagina ornatur. Ad Ciliciam a barbaris interficitur. 



iHRASYBULUS, Lyci^ filius/ Atheniensis. Si per se vir- 
tus sine fortuna ponderanda sit, dubito, an hunc priraum 
omnium' ponam. Illud sine dubio ; neminem huic prae- 
fero* fide, constantia, magnitudine animi, in patriam amore. 
Nam quod multi voluerunt, pauci^ potuerunt, ab uno tyran- 
no patriam liberare ; huic contigit, ut a^ triginta oppressam 
tyrannis*" ex servitute in libertatem vindicaret. Sed nescio, 
quo modo, cum eum nemo anteiret his^ virtutibus, multi 
nobilitate praecucurrerunt.^ *" Primum Peloponnesio^ bello 



1 Thrasybuli vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 2 Lici Ed. Arg. — 
3 Omnium primum Ms. Leid. 2. Ante ponder, est Ms. Ax. — 4 Ita Ms. Gif. 
Dan. Boecl. Mendos. Ax. Leid. 1. 2. Voss. 2. Ed. Ultraj. [Bos. Heus. Itb. 
Stav. et plur.] Sed illi sine dubio neminem prafero, omisso t^ hide, Ed. .^ens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
[Schmied.] — 6 Paucique Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ax. — 6 Ut triginta Ms. 
Leid. 2. Mox e seriit. Ed. Long. Mag. et vendicaret Ms. Voss. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. — 7 His aberat a Ms. Leid. 2. — 8 Pracucurrerunt Ms. Ax. Voss. 2. 

NOTiE 

» Thrasybulus, Lijci filius'] Jam de sandro victis praefecerant, et a qiiibns 

Lyco Thrasybuli patre in Alcibiade. Thrasybulus ipse in exilium pulsus 

^ Huic contigit, ut a triginta oppres- fuerat. 
sam tyrannis'^ Quos nimiruni Lacedae- « Nobilitate prcccucurrerunt] Quae- 

mouii victores Atbeniensibus a Ly- dam editiones liabent pracurrerunt, 



150 CORNELII NEPOTIS 

miilta hie sine Alcibiade gessit/ ille nullam rem sine hoc : 
quae ille'° univcrsa naturali quodam bono fecit lucri." Sed 
ilia tamen omnia communia imperatoribus cum militibus et 
fortuna : quod in pra^lii concursu abit res aconsilio ad * vi- 
res, vimque pugnantium.*" * Itaque jure suo nonnulla 
ab iraperatore miles, plurima vero fortuna vindicat,'' '* seque 

" QucB hie omnia optima quadnm natura adeptus est. 

* Quod inter pugnandum ducis consilioriim exitus ex bellatorum viribus animis- 
que dependent. 

' idcirco sibi qucedam, ut par est, a dace miles, plura vero sors repetit. 



Ed. Arg. Long. Mag. Gcbh. Hens. [Stav. 3. Harl. Tzscluick. 1. 2. Bip. Ith. 
Heinr. Schmied. ]na;currerunt Ed. Lamb. Bos. et rell.] — 9 Peloponetino Ms. 
Dan. Peloponnessio Ms. Voss. 1. Peloponesi Ms. Voss. 2. Peloponnesi Ms. 
Boecl. [rectins, opiiiabatur Scbeffer. in Obss. misc. Belg. vol. ix. p. 207. si 
scribas Peloponnensi :} Peloponensi Ms. Ax. — 10 Quce ilia Ms. Voss. 2. — 
11 Abiit Ms. Leid. 2. Ax. Voss. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. [nee 
displicet Stav. ad ed. 3. pro abire solet.'] ab. res., ..ad vires cujusque pugnan- 
tium Ms. Meudos. ab. res. ...ad vires nostrum cujusque jiugn. Ms. Sav. ab. res. ...ad 
vires undique pugn. Ms. Put. ad vires usque pugn. Ms. Leid. 1. hhit [quod 
Scheffero in Obss. misc. Belg. vol. ix. p. 207. pipne mutandum videbatur in 
fluit aut ruit,] res a c. ad vires vimque pugn. Ms. Boecl. in praliis concursu ha- 
buit, Sfc. Ms. Voss. 2. ad vires vimque p. Ed. Bos. 1. Stav. [et recentt.] abit res 
consilio ad vireis v. p. Ed. Lamb, abiit res cons, ad vires Ed. Aid. [Heus. conjee. 
abit res ad vir. utrimque pugnant. cnjus tamen sententias subsrribere dubitat 
Stav. in not. ad ed. 3. Huic autem ad ed. min. placuit emendatio Lanibini, 
legentis, vires virlutemque pugn. vel ad vim virtutemque pugn. et (^urtius nos- 
trum imitatus videtur, qui 1. ix. c. 7. §. 16. ' ob eximiam,' ait, ' virtutem 
virium.' Heinr., Nepotem omnino scripsisse, ad vir. fortunamque pugn. aut 
simile quid, arbitratus, a scripturae vestigiis nimis discessit, judice Tzschuck. 
ad ed. 2. qui suspicatur casusque, quod ad lectionem nonnullorutn codd. cujus- 
que quam proxime accedat. Idem cum Wetzel, et Brem. baud probat Pu- 
teani emendalionem, ab Harl. probatam et illustratam «rf vices vimque pugn. 
Bene defendit Kapp. vulgatam lection.] — 12 Plurima... .his plus val. Ita Ms. 
Dan. Ed. Keucli. [I5os. Stav. 1. 2.] Sed plurima vero a fortuna vindicat, seque 
his plus val. quam due. prudentia vere pot. prad. Ed. Aid. Steph. plurima vero 
fort. vind. seque hie plus val. quam due. prudentiam, v. p. prced. Ed. Lamb, plu- 
rima vero a fortuna Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long, vendicat 
Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. .Par. et hie plus val. Ms. Voss. I. 2. Boecl. 
Ed. Lamb. Heus. [Stav. 3. Tzschuck. 1. 2. et rell. recentt. Recte vero 
Tzschuck. ad min, ed. retulit rh hie non ad beUum Peloponnesiacum, nil 
Harl. fecerat, sed, cum sententia sit generalis, ad praelium omnino in supe- 

NOT^ 

"quod rainimc probandum. binus enim ad vires virtutemque pug' 

^ Malta hie sine Alcibiade gessit] De nantium: Puteanus ad rices, vimque 

quibus Xenoph. de reb. Graec. lib. i. pugnantium: quidam ad vires undique 

Diodorus xiii. et Cicero pro Murae- pugnantium: alii denique ad vires nos- 

na. trAm cujusque pugnantium. Ategoni- 

« Ad vires, vimque pugnantium'] Va- hil mutandum esse arbitror, quia 

rie a variis hie locus legitur. Lam- Auctorls mens ea est, ut pugnse exi- 



VIII, THRASYBULUS, CAP. 2. 151 

hie plus valiiisse, quam duels prudcntiain, vere potest prac- 
dicare/'^ Quare illud magnificeiitissimuni faetum, pro- 
priiim est Thrasybuli. Nam cum'* triginta tyranni, pree- 
positi a Laeedct^moniis, seivitute oppressas tenerent Athc- 
nas, plurimos cives, quibus in belio parserat'^ fortuna, 
partim patria expnlissent, partira interfeeissent, plurimo- 
rum bona publicata inter se divisissent; non solum prin- 
ccps, scd et solus initio bellum his indixit. 

2. Hie enim, eum Phylen* eonfugisset/ quod est castel- 
lum in Attica raunitissimum, non plus habuit secum, quam* 
triginta de suis.^ Hoc initium fuit salutis Acta^orum ; ' 
hoc robur libertatis clarissimae/^^ civitatis. Neque vero hie 
non eontemtus est primo a tyrannis, atque ejus solitudo'/^ 

^ Atque suas vires victorice magis, quam Imperatoris consiliunif contulisse, Jion 
falso valet ghriari. 
" Sed quod solus esset. 



rioribus notatuni : hie nempe in prajlii sorte atque eventu.] — 13 Prwdicari 
Ms. Voss. 1. 2. jndicuri Ms. Axen. — 14 Nam triginta Ms. Leid. 2. — 15 Sic 
Ms. Dan. Leid. 2. Voss. l.[Ed. Bos. Hens. Stav. Ith. Bicni. Had. Dip. Paiifl. 
Tzschuek. Heini.] Sed prpercerat [Ms. Thott. probatque Schlegel. in disp. 
laud. p. 68.] Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. Gebb. 
Bofccl. Keucli. Patav. [Wetz. Sclimied.] 

1 Phylem Ms. Leid. 2. Philen Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 2 
Quam aberat a Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 1. 2. Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. Long. 
Sed nncis inclusit Heusing. [Contra tueiitur Stav. ad ed. 3. et Tzschucke, 
quia plus sine quam ponatur, si statini id praecedat numero, non, uti h. 1., 
si quadam interecdaut vocabula :] v. Ruhnkeu.ad Vellei. Paterc. ii. 1. p. 76. 
qui rb quam retinet.^H Acteorum Ms. Dan. Attieorum Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. Lamb, Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. 
[Tzschuek. 2. cod. Tliott. idque unice probat Schlegel. in disp. laud. p. 69. 
Stav. quoquc, qui quidem, uti rel!. edd,, edidit Jctooru/n, in not. ad ed. 3. 
miratur, Nepoleui hoc voc. non nisi poiitis proprio usum esse.] Sed a Ms. 
Leid. 2. aberant verba : Hoc in. f. s. Act, hoc robur. — 4 Ita Ms. Dan. recte. 
Sed carissimte Ed. Long, librariorum, credo, incuria : cujus et alia vestigia 
sunt in illo libro. — 5 Ncque vero....solitudo. Sic legit Ms. Mendos. Dan. Leid. 
1. Sav. Voss. 1. Ed. L'ltraj. [Bos. Slav, et rell. recentt.] Sed in Ms. Boecl. 
Bav. pro atque erat neque: Ms. Ernst. Ed. Lamb. Keuch. neque vero AL- com- 
tcmtus est primo a tyrajinis, scd ejus solitudo ; [atque sic correctum est a niauu 
docta in meo Lambini exemplo: ] Ms. Leid. neque vera hie neque, Sec. Ms. Long. 

NOTvE > 

turn ad corporis vires, et vim animi meminit Scholia in Aristophanis Plu- 

leferat. turn, act. v. sc. 1. et Xenoph. de 

^ Hie enim, cum Phylen confugisset~\ reb. Gra^c. lib. ii. 8. Justin, lib. v. 9. 

Locus erat munitus, distans Atbenis e Quam triginta desuis] SeptyiagintA 

centum $tadiis,inC£nide tribu,dequo fuisse retert Xenophon ibidem. 



152 CORNELII NEPOTIS 

qua3 quidem res et illis contemnentibus, pernicii ; ^ et huic 
despecto, saluti fuit/ Haec enim illos ad persequendura 
segnes/ hos autem, tempore ad comparandum dato, fecit 
robustiores/ Quo magis piaeceptiim^ illud onmiura in 
animis esse debet, ' Nihil in bello oportere contemni :' nec9 
sine causa dici, ' Matrem timidi flere non solere/'' Neque 
tarn en' ° pro opinione Thrasybuli auctae sunt opes.* Nam 
jam turn illis temporibus fortius boni pro libertate loqueban- 
tur, quam pugnabant. Hinc in Piraeeum" transiit, Muny- 
chiamque munivit.' Hanc bis tyranni oppugnare sunt ador- 
ti : '^ ab eaque turpiter repulsi, protinus in urbem, armis im- 
pedimentisque'5 amissis, refugerunt. Usus est Thrasybulus 
non minus prudentia, quam lortitudine. Nam cedentes vio- 
lari vetuit : ' cives enim civibus parcere eequum censebat. 
Neque quisquam est vulneratus, nisi qui prior impugnare 

/ Qui quidem contemtus et his qui contemnebant exitium, illi vera qui contemne- 
iatxir sahttem attulit. 
s Illos vera, mora ad piignandum data, virihus aiixit. 
'' Minus vera quam ferebat opinio Thrasybuli vires crevere. 
' Nam non resistentibus vim inferri prohibuit. 



Voss. 2. Ed. Long. Mag. Stepb, neque vero hie modo, Sfc. atque contemptus Ed. 
Long. Mag. [Slav. 2. 3. male.] Turn neque ejus solitudo Ms. Leid. 2. Ax. sed et 
ejus solitudo Ms. Voss. 2. sed ejus solitudo Ms. Mag. Ed. Mag. Steph. neque 
ejus solicitudo Ed. Jens. Med. Arg. sed ejus solicitudo Ed. Long, tieque ejus solli- 
citudoEd. Paris. Aid.— 6 Sic Ms. Gif. Dan. [Ed. Bos. 2. Stav. Hens. Ith. 
Heinr. Tzschuck. Biem.] Sed perniciei [cod. Thott. probante Schlegel. in 
disp. cit. p. 68. nee reluctante Tzschuck. ad ed. 2. cum noster sic dicat in 
Chabria 4.J Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebli. Boecl, Keucb. Bos. 1. [Wetz. Schmied.]— 7 Segnes adperseq. Ms. "Voss. 
2. Dan. Ax. Statim hostes autem Ed. Long. Turn rubustiores Ms. Voss, 2. — ■ 
8 Praceptorum Ed. Arg.— 9 Neque sine Ms. Voss. 1.— 10 Neque turn Ms. Voss. 
2.— 11 Pireum Ms. Voss, 1, Leid. 2. Pijraum Ed. Long. Turn Minthiamque 
Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 1. sed in raarg. ' al. Munichiamque,' ut Ed. Med. Arg. 
Gebh. Munichiumque Ed. Long. — 12 Adorsi Stav. 2. 3. [Harl, repugnante 
Tzschuck,]— 13 Impedimentis Ms. Voss, 1.— 14 Sic quoque Ms, Voss, 1. Leid. 

NOT.E 

•* Matrem timidi fiere non solere'] De stadiorum longitudinis protendeba- 

Loc adagio vide Erasnium. tur, Athenarura urbem cum PiraBCo 

' Munychiamque munivit] Muny- duobusque aliis portubus conjungens. 

diia tumulus est in Chersonesi for- Ovid, Metamorph, vi. ' Munychios- 

iiiam curvatus, ingressum habens ore que volans agros, gratamqne Minervse 

angusto, n quo murus quadragiota Dcspiciebat humum.' 



VIII. THRASYBULUS, CAP. 3. 155 

voluit: neminem jacentem veste spoliavit:*^ niH attigit, nisi 
arraa, quorum indigebat, et quae ad'^ dictum pertinebant. 
In secundo praelio cecidit Critias'^'' dux tyrannorum, cum 
quidem'7 exadversus Thrasybulum fortissime pugnaret. 

3. Hoc dejecto, Pausanias venit Atticis auxillo, rex' 
Laceda^moniorum. Is inter Thrasybulum et eos, qui urbem 
tenebant, fecit pacem, his conditionibus : * ne qui praeter 
triginta tyrannos, et decern, qui postea prastores creati,' 
superioris more crudelitatis erant usi,™ afficerentur exilic : 
neve bona publicarentur :' reipublicse procuratio populo 
redderetur." Praeclarum hoc^ quoque Thrasybuli, quod, 
reconciliata pace, cum plurimum in civitate posset, legem 
tulit, ne quis^ ante actarum rerum accusaretur, neve 
mulctaretur : eamque illi [legem]^ obliviouis appellarunt." 

* NuUum in acie ccesum exuit. 



2. Sed nihil Ms. Voss. 2. Ax. — 15 Et quee id Ms. Voss. 1. qucE ad, omisso T<p 
et, Ms. Voss. 2. quesque ad Ms. Dan.— 16 Chritias Ms. Voss. 2. Cricias Ed. 
Jens. Med. Arg.— 17 Quomodo Ms. Bav. aliquid Ms. Voss. 2. Boecl. quo Ms. 
Ax. Statim exadversus Ms. Gif. Ax. Dan. Boecl. Voss. 2. Bav. Ed. Sav. [Bos. 
2. Hens, et rell. recentt. Sed non omnino placet Tzschuck. ad ed. 2.] Ex ad- 
verso Ms. Leid. 2. [et sic legere malit Burm. ad Sueton. Tiber. 2. dissentit 
tamen Kapp. ciijus et Had. not. vid. Burmanno aiitem assentit Oudendorp. 
ad Suet. vit. Cses. c. 39. p. 64. et ad vit. Tiber, c. 33. p. 401.] adversus Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Patav. 

1 Rex auxilio Ms. Voss. 1. — 2 Condicionibus "Ed. Lamb. Stat'im yieque prat. 
Ms. Voss. 2. nequi Ed. Par. — 3 Neve cujusquam bonapubl, Ed. Lamb. — 4 In hoc 
Ms. Leid. 2. — 5 Nequis Ed. Par. Sic mox anteactarum. — 6 Legem aberat a 
Ms. Dan. Boecl. Leid. 1. 2. Voss. 1. Ax. Unci absunt ab Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. 

NOT.E 

i Neminem jacentem veste spoliavit'\ tyrannorum saevissimos, periisse ait, 

Ut se tantum adversus improbos et quod ad idem referri puto. 

armatos elves pugnare ostenderet ; ^ Et decern, qui postea prcetores creati^ 

praeterquam, quod turpe est, et forti li sunt, qui in Piraeeo imperabant ; 

duce iudignum ex mortuis lucrum Xenoph. de rebus Graec. lib. ii. 

captare, ut refert Aristoteles, Rhet. •« Superioris more crudelitatis erant 

XI. «si] Hoc est, qui triginta tyrannorum 

'' Cecidit Critias^ Ilium cum Hip- inhumanitatem aemulati fuerant. 

pomacho cecidisse narrat Xenoph. de " Reipublicce procuratio populo red' 

reb. Graec. lib. ii. Justinus vero lib. deretur] Id est, status Democraticus 

V. 9. in eo bello non Hippomachum, restitueretur. 

sed Hippolochum et Critiam, omnium " Eamque illi [legeml oblivionis ap- 



154 CORNELII NEPOTIS 

Neque vero^ banc tantum ferendam curavit, sed etiam, ut 
valeret, effecit. Nam cum quidam ex his,^ qui simul cum 
eo in exilio fuerant,^ caedem facere eorum'° vellent, cum 
quibus in gratiam reditum erat," publice probibuit ; et id 
quod pollicitus erat, pra^stitit. 

4. Huic pro tantis mentis honoris corona? a populo data 
est, facta duabus' virgulis oleaginis : "i qua3,* quod amor 
civium, non vis,^ expresserat/ nullam habuit invidiam: 
magnaque fuit gloria.* Bene ergo Pittacus iile/ qui sep- 
tem sapientum numero est habitus, cum ei Mitylenaei^ 
multa millia jugerum agri munera*^ darent/ ' Nolite, ore 

' Qua, quia ex civium benevolentia, non ex violentia, obvenerat. 



[Ith. Brem. Heinr. Wetz] Turn appellarent Ed. Mag.— 7 Vere Ms. Leid. 2. 
ideiiique mox efficit. — 8 Ex iis Ms. Voss. 1. Ed, Lamb. Patav. — 9 Fuerunt 
Ms. Dan. Voss. 1. Ax. — 10 Eorum aberat a Ms. Leid. 2. Voss. 2. et facere 
abest ab ed. Keuch. — 11 reditum fuerat Ed. Steph. Gebh. 

1 E duabus Ed. Lamb. Patav. — 2 Quia quod Ms. Dan. qui quod Ms. Leid. 2. 
quam quod Ms. Voss. 1. 2. Ax. Ed. Jens. Med. [Ed. Heus. Stav. 3. (qui ad ed. 
i. et 3. banc antiptosin utrinsque linguae adinodum famiiiarem copiose 
ilhistrat,) Itb. Tzschuck. 1.2. Harl. Bipoiit. Heinr. qua, quod Ed. Lamb. Bos. 
Stav. 1. 2. Bren). Schmied. (qui in nota banc tuelur lectioutm; in Lexico 
autem Cornel, p. 23. sq. nee quce, nee quod probat,) Paufl.] -3 Etnon vis Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. 2. Ax. [Stav. 3. sed rh et h. 1. cum sit in oppisitione, neque 
denotet vec potius, quod contra Heusing. bene observat Tzschutk., videbitur 
barbarum, nee Latinis auribus ferendum.] — 4 Sic etiam Ms. VUiss. 1. 2. Leid. 
[Ed. Bos. et seqq.JSed magna f. glories Ed. Lamb. [Hand male quidem.] Mox 
Pithacus Ms. Leid. 2.-5 Militeni Ms. Leid. 2. 3Iitileni Ms. Voss. 1. Dani 
Mityleni Ed. Jens. Med. Arg. Mitylenei Ed. Par. Mitilenoei ei Ms. Ax. — 

NOTiE 

pellarunf] Graeci afivrja-Tiav vocant ; texere didicissent. Unde Virgil. JE- 

qua lege cautum erat, ut ne qua re- ueid. vii. ' Centura oratores augusta 

rum praeteritarum mentio fieret, om- ad ma>nia regis Ire jubet, ramis ve- 

nisque memoria sempiterna oblivione latos Palladis omnes.' Quia vel qui 

deleretur. Sic Cicero Philippica i. pacem poscebant, vel pacis auctores 

Et Valer. Max. lib. iv. 1. erant, olivje frondibus coronaban- 

P Honoris corona] Hac donabatur tur. 

quisquis de Rep. bene meiitus erat >■ Pittacus ilk] Philosophus Mityle- 

ia magna populi frequentia, adjuncto naeus ; de quo vide Laertium in ejus 

Praeconis elogio. Casaubon. vita. 

1 Facta duabua virgulis oleaginis] » Cum ei Mitylencei multa millia ju- 

Quod etiam in usu fuit apud Roma- gerumagrimuneradarent] Quandoqui- 

U(^B, aDtequam coronas e florlbus dem ille ex Lesbo insula Melanchrum 



VIII. THRASYBULUS, GAP, 4. 155 

vos/7 inquit, * id mihi^ dare, quod multi invideant, plures 
etiam coiicupiscant. Quare ex istis nolo amplius, quani 
centum jiigera, quae et mei^ animi aequitatem et vestram 
voluntatem indicent.' Nam parva raunera, diutina : locu- 
pletia, lion propria esse consueverunt.""" Ilia igitur corona 
contentus Thrasybulus, neque amplius requisivit, neque 
quenquam honore se antecessisse existimavit^ Hie se- 
quenti tempore, cum praetor classem ad Ciljciam" appu- 
lisset,* neque satis diligenter in castris ejus"^ agerentur 
vigiliae, a barbaris," ex oppido noctu eruptione facta, in 
tabemaculo interfectus esti 

"■ Opulenta, non stabilia esse solent. 



6 Mu7ieri dar. Ed. Aid, Lamb. Steph, Gebh. Boecl. Keucb. [Bos. 1. 2. Ilii, 
Bipont. Heinr. Wetz. Paufl, Schiuied.] Sed et iigri rnunera dar. Ms, Dan, 
Leid. 2. Voss. 1, 2. Ax. agri miinera dar. Ed. Hens. Stav, 1, 2. 3. [Hail. 
Tzschuck. 1. 2. Biem. Utiunique lecte dicitiir : sed milii rum Tzschuck. pla- 
cuit, codices sequi, cum, ut ille ait, ex appositione piohetur et soni variatio- 
nem inferat ■.'\jiigerum agri el muneraE.(i. Jens. Med. Ai^. Par. Long. Mag. — 

7 Ita Ms. Ax. Leid. 1. Dan. Boecl. Leid. 2. Yoss. 2. Sed rogo vos Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
{rogo vos) Ed. Aid. Lamb.— 8 Sic etiam Ms. Leid. 1. 2. Voss. 2. [Ed. Bos. 2. 
et recentt.] Sed mild, omisso t^ id, Ms. Dan. Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boeci. Keuch. Bos. 1, Patav. — 9 Meam 
Ed. Jens. Med, Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Steph. Gebli. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Heus. [Ith. Bipont. Heinr. Schmied. Paufl. mei Ed. Bos. 2. et rell.]— 

10 Consuerunt Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Par. Ante locupleta Ed, Mag. — 

11 Sic etiam Ms. Voss. 2. [Edd. Lamb. Bos. et seqq.] Sed ad Siciliam Ms. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Ciciliam Ms. Voss. 1. ad 
Silicium Ms. Long.— 12 Stiis Ms. Leid, 2, 

NOT.E 

tyrannum ejecerat, et Phrynonem cia, sed in Pamphylia, prope Aspen- 

hostlum ducem in singular! certa- dum ejusdem regionis urbem, noctu 

mine, reti injecto implicitum, supera- in castris interfectum fuisse scribit 

verat. Vide Laertium, ibidem. Xenoph. lib, iv, 17. 

' Ad Ciliciam appulisset} Cilicia, ho- " A barbaris] Hoc est, ab Aspen- 
die Caramania, regio est in minori diis, qui propter agrornm suorum de- 
Asia, Syriae pro.xima, Tauro monti vastationem in eura infensi, uoctu 
subjecta, Hunc tamen nou in Cili- urbe sua erumpentes trucidaruut. 



IX. 
C O N O N.' 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Peloponnesio bello bene meretur de republica. 2. Exul Persis Hsui 
est adversus Laceda»monios. 3. Accusaturus Tlssapliernen, per literas 
agit cum Artaxerxe. 4. "Vincit Lacedamonios ad Cnidum. Graecia libe- 
ratur, et Athenicnsium muri reficiuntur. 5. A Tiribazo in vincula conji- 
citur. 



CoNON/ Atheniensis, Peloponnesio* bello accessit ad 
rerapublicam, in eoque ejus opera magni fuit.^ Nam et 
praetor pedestribus exercitibus praefuit, et praefectus classis 
res'* magnas mari gessit. Quas ob causas praecipuus ei 
honos habitus est. Namque omnibus unus insulis praefuit:** 
in qua potestate Pheras^ cepit,"^ coloniam Lacedasmonio- 



1 Cononis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 2 Peloponnessio Ms. Voss. 1. 
2. et sic quoque §. 2. Voss. 2. — 3 Sic primus rescripsit ex conjectura Puteani 
Lambin. [quem secuti sunt Bos. et reliqui recc. editores.] Sed in eoque ejus 
opere magni fuit Ms. Gif. Dan. Put. in eoque ejus opere 7nagnus fuit Ms. Voss. 
1. Sav. Ed, Jens. Med. Arg. Par. et Long, in qua tamen omissum est t^ ejus: 
in eoque ejus operce ?nagnus fuit usus Ed. Aid. Mag. Steph. in eoque ejus opera 
magna fuit Ms. Leid. 2. in eoque ejus operce magni fuit Ms. Voss. 2. — 4 Classis 
mugnas Ms. Dan. cl. et res magn. Ms. Ax. Voss. 2. Ab Ms, Leid, 2. verba et 
praf. cl....prafuit aberant. [Atque Heus. opinabatur, posse rb prtefectus classis 
abesse; at nihil est rautandum.]— 5 Sic etiam Ms. Voss. 1. Ax. Leid. 2. sed 

NOT^ 

* Conon] Is Timothei Atheniensis, aninem Lacedaemoniis, adjuvante 

non Samii, filiiis fuit. Pharnabazo, classi regis Persarum 

'' Namque omnibus unus insulis prw- praefectus, omnes insulas a Laceda;- 

/"«*<] Haec opinio cum omnibus aliis moniis awertit, nt infra videbitur. 

pugnare videtur; nisi forte id tempus '^ Pheras cepif] Neque sic legen- 

iutelligatur, quo victis ad Cnidum dum, neque, utquidamvolunt,rAeraOT, 



CORN. NEPOTIS IX. CONON, CAP. 2. 157 

rum. Fuit etiam extremo Peloponnesio bello praetor, cum 
apud ^gos flumen^'* copiae Atheniensium a Lysandro sunt 
dcvictse. Sed turn abfuit,^ « eoque pejus res administrata 
est. Nam et prudens rei railitaris, et diligens erat imperii."^ 
Itaque nemini erat his temporibus dubium, si affuisset, 
illam Atheuienses9 calamitatem accepturos iion fuisse. 

2. Rebus autem afflictis, cum patriam obsideri audisset, 
non quaesivit, ubi ipse tuto' viveret, sed undo praesidio 
posset esse civibus suis. Itaque contulit se ad Pharnaba- 
zum, satrapen^ Ionise et Lydiae, eundemque gcnermn regis^ 
et propinquum : apud quem ut multum gratia valeret, multo 
labore multisque eflfecit periculis. Nam cum Lacedaemonii, 
Atheniensibus devictis,^ in societate non manerent,? quam 

• Siquidem et artem tnilitarem callebat, et ducis partes slrenue implebat. 



speras Ms. Boecl. [SpherasMs. Thott.] Spceras Ms. Voss. 2. PharasEd. Laml). 
Boecl. KeHch. Bos. 1. Pat. Vales, ad Exc. Polyb. Peiiesc. torn. 3. p. 171. 
Lips. Tlieram Ed. Gebh. probatque Rutgers, varr. lectt. iv. 10. p. 352. [item 
Schlegel. 1. c. p. 83.]— 6 Egos ft. Ms. Dan. Ed. Jens. Med. egeosfl. Ms. Leid. 
2. eghosfl. Ed. Arg.— 7 Sic etiam Ms. Voss. 2. Leid. 2. et Edd. nostri vett. 
[et fecentt.] omnes. Sed ajfuit Ms. Voss. 1. Ed. Lamb, a/uit Ed. Gebh. — 

8 Dil. er. imperii Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Aid. Lamb. Sav. 
Gebh. Keiich. Hens. Patav. [Staver. 2. S. Tzschnck. 1. 2. Harl. Ith. Bip. 
Brem. Heinr. Paiifl. Atque Stav. laiidat Btirm ad Phsedr. lib. v. prol. vs. 4. 
Sic Nepos XV. 3. 1. ' diligens veritatis,' aliaqnealiornm locaexcitat Heiising. 
Qnare imperii rescripsi. Sed dil. er. imperator Ed. Arg. Par. Steph. Boecl. 
[Bos. Stav. I. Wetz. Schmied. quam vero lectionem beueoppugnat Brem.] — 

9 Athenienseis Ms. Dan. Ed. Stav. 1. 

1 Tuto aberat a Ms. Voss. 2. — 2 Satrapem Ed. Med. Arg. Aid. Steph. Gebh. 
— 3 Fictis Ms. Voss. 2. Ax. Mox .irtarccrse et c. 3. 1. jlrfaxem Ed. Mag. — 

NOT^ 

autumo; sed mihi magis arridet, lie fugisse ad Evagoram Cypri re* 

Pharas cepit ; ut colligi potest ex his geni cum octo triremibus testantur; 

verbis Xenoph. de reb. Graec. lib. iv, quibus et Juslinus lib. vi. et Isocrates 

KarairXiiaas 5e ttpSnov eh ^apas, de in Evagora Don dissentiunt. 

qua etiam iirbe meniinit Pausanias in * Eundemque generum regis] Dnxe- 

Achaicis, estque in Creta insula, a ratenim Pharnabazus Apaniam,unam 

Messeniis condita. De qua Plinius, ex Xerxis filiabus. Plutarchus in 

lib. IV. 12. Artaxerxe. 

^ Cum apud Mgos fiumen] De hoc e In societate non manerenf] Nepoti 

in Lysandro. refragantur Xenoph. lib. iv. de reb. 

* Sed <uma6/ui<] Id Xenoph. lib. n. Graec. et Plutarchus in Apophtheg. 

3. de reb. Graec. et Plutarchus in vita lUi enim narrant Agesilaum a Lace- 

Lysandri negant, eumque ex eo prae- daemoniis in Asiam esse inissuui, eo 



168 CORNELII NEPOTIS 

cum Artaxerxe fecerant, Agesilaiimque* bellatura misissent 
in Asiam, niaxime impulsi a Tissapherne,^ qui ex intimis 
regis ab araicitia ejus defecerat, et cum Lacedaemoniis 
coierat societatem : huuc adversus Pharnabazus habitus est 
imperator ; re quidem^ vera exercitui prasfuit Conon, ejus- 
que omnia arbitrio gesta sunt. Hie multum^ ducem sum- 
mnm Agesilaum' impedivit, saepeque ejus consiliis obstitit. 
Neque vero non fuit apertura,^ si ille non fuisset, Agesilaum 
Asiam Tauro tenus regi fuisse erepturum.* Qui postea- 
quam domum a suis civibus revocatus est, quod Boeotii^ 
et Athenienses Lacedaemouiis bellum indixerant: Conon 
nihilo' secius apud praefectos regis versabatur, bisque om- 
nibus maximo'° erat usui. 

3. Defecerat a rege Tissaphernes,' neque id tam Ar- 
taxerxi, quam ceteris, erat apertum : multis enim magnis- 
que meritis apud regem, etiam^ cum in officio non maneret, 
valebat. Neque id mirandum,' si non facile ad credendum 



* Manifestumque fuit, si hie defuisset, fore ut Agesilaus Asiam ad Taurum us- 
que Artaxerxi abstulisset. 

4 Hagesilaum Ms. Dan. Mox Tinsapherne INIs. Dan. Leid. 2. Tisapherne Ed. 
Jens, ubique, Mag. Thisapherne Ed. Med. Arg. Long. — 5 Sic Ms. Vosa. I. 
Leid. 1. Ed. Stepli. [Lamb. Bos. et rell.]Sed re quid vera Ms. Voss. 2. re qui- 
dem vere Ed. Keuch. — 6 Sic Ms. Dan. Ax. Boecl. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 
2. Ed. Sav. [Bos. et recentt.] Sed militum due. summ. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. Patav. — 7 Apparatutn Ms. Leid. 2. Turn 
fusisset Ed. Long. — 8 Bo'edi Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Arg. ubique. Mox 
helium Lacedcemon. Ms. Leid. 2. [Forsan melius.] — 9 Ita qnoque Ms. Voss. 1. 
2. Leid. 2. Mox versehatur Ms. Voss. 1. Leid. 2. et Usque Ed. Lamb. Patav. 
— 10 Magna Ms. Ax. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Aid. Par. Lamb. Patav. 

1 Tliisaphernes Ms. Leid. 2. Thysiphernes Ms. Dan. Tysaphernes Ms. Voss. 

1. Tisaphernes Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. — 2 Et cum Ms. Voss. 

2. Ax. [etiam h. 1. idem est, ac adeo : at Heus. legere jubet divisim etjam pro 
fld/tuc.]— 3 Sic Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed". Ultraj. [Bos. et seqq.] 
Sed neque id erat mir. Ms. Leid. 1. neque admirandum Ed. Jens. Med. Par. 
Aid. Mag. Lamb. Steph. Keuch. Patav. neque mirandum Ms. Ax. Mox ad 

NOTjE 

quod audierant Artaxerxem exerci- regis jussu caput abscissnra est prop- 

tuni et classes adversus Gracos pa- ter proditionem. Xenoph. in Agesi- 

rare. Non igitur Lacedzemonii, sed lao, et Diodorns lib. xi v. 

Persse in sorietate non mancbant. > Ducem summum Agesilaum] Hie 

•" Maxime impulsi a Ti'isapherne'] Tis- Archidami filius, qui post Agidis fra- 

saphernes prasfectus Persarum, cui tris sui mortem regno potitus est. 



IX. CONON, CAP. 3. 159 

adducebatur,* reminiscens, ejus se opera Cyrum fratrem 
superasse. Hiijus accusandi gratia Conon a Pharnabazo 
ad regem missus, posteaquam^ vcnit, primum ex more Per- 
sarum ad Chili ar chum, '^j qui secundum gradum imperii 
tcnebat, Tithrausten^ "^ accessit, seque ostendit cum rege 
colloqui velle : nemo enim sine hoc admittitur. Huic ille, 
* Nulla,' inquit,^ ' mora est ; sed tu delibera, utrum colloqui 
malis, an per literas agere,^ quae cogitas : necesse est enim, 
si in conspectum veneris, venerari te regem,' (quod 
9r^oo-xyv67v'° illi vocant:)" 'hoc si tibi grave est, per" me 
nihilo secius editis mandatis conticies, quod studes/'' Turn 
Conon: ' Enimvero/" inquit, * non est grave quemvis ho- 

"^ Quod adorare hi nuncupant. 

<* Mea pariter opera, scriptis arcana exponendo, quod optas exequ£ris. 



eedendum Ed. Jens. Med. Aid. — 4 Inducebatur Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Steph. Gebh. Boecl. [Lamb. Bos. Stav. 1. Hens. Ith. Brem. 
Wetz.] Sed adducebatur Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 2. Dan. Ed. Stav. 2. [3. Harl. 
Tzschuck. 1. 2. Bipont. Schmied. Paufl. Atqiie sic li. 1. legere jubet Ondend. 
ad Jul. Caes. de B. G. iv. 6. p. 176.]— 5 Postquatn Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
Lamb. Patav.— G Cheliarchon Ms. Ax. CheliarcumMi^. Voss. 1. Leid. 2. Che- 
liarchum Ms. Dan. chilarchum Ed. Aid. — 7 Tethrausten Ms. Dan. Titharsten 
Ed. Long. Tethruustem Ms. Leid. 2. Tethrausten Ms. Ax. Tetranstem Ms. 
Voss. 1. Titraustem Ed. Aid. Tetraustoi Ed. Jens. Med. Arg. Tetrausten Ed. 
Par. Tithrausten Ed. Hens. [Stav. 3. Harl. Bip. Heinr. Tzschuck. Wetz. 
Schmied. Paufl. quos sum secntus. Tithraustem Ed. Lamb. Bos. Stav. 1.2. Ith. 
Brem.] — 8 Inquit, nulla Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Lamb. Long. Mag, 
Steph. Gebh. Keuch. Patav. In Med. mox est verum pro utrum. — 9 Sic etiam 
Ms. Gif. Dan. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Sav. [Bos. et recentt.] Sedarege 
Ms. Voss. 2. edere Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Ab Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Ultraj. Long, abest. — 10 Proscynin Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. pruchynesin Ms. Leid. 2. proschynesin Ms. Voss. I. irpo<yKvvy)(nv Ms. Men- 
dos. Dan. quod.. ..vacant parenthesi includunt Stav. 2. 3. Hens. [Tzschuck. et 
al.] In Ms. Ax. verbum Grapcum deerat. — 11 Pro me Jens. Med. in qnibus 
mox est nihilo. ...secius.— 11 Mihi vera Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Lamb. 

NOTiE 

J Ad Chiliarchum] XtXlapxos a Gras- Praefectus praetorio, et apud Francos 

.cis dicitur, qui mille viris piacponitur. olim, Le M aire du Palais; sine cujns 

Joseph, lib. iii. de bello Judaico: venia nemo ad regem accedere pot- 

^ Milites,' inquit, ' ad Centuriones, erat. 

illi ad Cliiiiarchos conveiiiunt.' Sed ■* Tithrausien~\ Nomen ipsius Clil- 

iit dicam, quod super ea re scntio; liarchi, qtii, Regis jussu, Tissapherni 

Chiharchi gradus secuudus erat a caput abscidit. Xenoph. in Agesi- 

Rege, totiusque regiac curationem ha- lao. 
bebat, quemadmodum apud Komauos 



160 CORNELII NEPOTIS 

norem habere regi : sed vereor, ne civitati meaB sit oppro- 
brio, si, cum ex ea sim'' profectus, quae ceteris gentibus 
imperare consueverit, potius barbarorum, quam illius, 
more fungar.' Itaque, quae volebat, huic scripta tradi- 
dit.'+ 

4. Quibus cognitis, rex tantum auctoritate ejus motus 
est, utTissaphernem liostem judicaverit,' et Lacedaemonios 
bello persequi jusserit, et ei permiserit, quem vellct eligere 
ad dispensaudam pecuniam.' Id arbitrium Conon negavit 
sui esse consiiii, sed ipsius,*qui optime suos uosse deberet: 
sed se suadere," Pharnabazo id negotii daret. Hinc mag- 
nis muneribus donatus^ ad mare est missus, ut Cypriis,'*^ et 
Phoenicibus, ceterisque maritimis civitatibus'' naves longas 
iraperaret, classemque, qua^ proxima aestate mare tueri 
posset, compararet;7 dato adjutore Pharnabazo, sicut 
ipse voluerat. Id^ ut Lacedsemoniis est nuntiatum, non 
sine cura rem administrarunt,^9 quod majus bellum immi- 
nere arbitrabantur, quam si cum barbaro solum conten- 

- <" Hanc electionem non ad se, sed ad eum pertinere dixit, 
f Non absque solicitudine res gesserutit. 



Steph. Boecl. Keuch. Patav. [Wetz. Riclef. Brem. et elegantius id mihi vi- 
detur. Dissentit tamen Tzscliuck. ad ed. 2.] — 13 Sic Ms. Dan. Mendos. Sed ex 
ea civitatis sim Ed. Jeus. Med. Aig. Par. Long. Mag. Lamb. Stepb. Mox con- 
suerit Ms. Leid. 2. Voss. 2. [Ed. Wetz.] — 14 Itaq. qua huic volebat, scripta ira- 
didit Ms. Leid. 1. itaq. qua Imic vol. scripta trad. Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. Bos. 1. itaque huic, qua volebat, sc. trad. Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. 2. Ed. Stav. 1. 2. 3. Hens. [Tzscliuck. 1. 2. Ith. Harl. (qui huic glos- 
sema esse pntat,) Wetz. Bitni. Schiried. Heinr. Fantl.] 

I uldicarit Ed. Jens. Med. judicarit Ed. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Gebh. 
Keuch. Pat.— 2 Sed suad. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Mox negocii Ed. 
Jens. Med. Arg. Long. Mag. — 3 Donatis Ed. Med. — 4 Cypris Ms. Dan. Mox 
ante Phwn. rh et aberat in Ms. Ax. — 5 Civit. marit. Ed. Jens. Med. Arg. 
Aid. Long. Maie. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Statim navis Ms. Voss. 1. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Lamb.— 6 Sic Ms. Dan. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Ed. Lamb. 
Bos. et recc.J Sed qua pr. Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch. — 7 Sic Ms. Sav. 
Put. Gif. Ed. Jens. Med. Arg. Long. [Bos. et lecentt.] Sed comvarare Ms. 
Dan. comparet Ed. Par. Abest ab Ed. Aid. Lamb.— 8 Sed ut Ms, Ax.— 9 Ita 
ed. Long. [Lamb. Bos. et recentt.] Sed amministrant Ms. Dan. administrant 

HOTJE 

' Quem vellet eligere ad dispensan- gendis administrandisque pecuniis 
dam pecuniam] Is apud Romanos praeficiebatur. 
Questor dicebatur, qui scilicet co- 



IX. CONON. CAP. 5. 161 

derent. Nam duccm fortem ct'° prudentem, rc|^iis" opibus 
praefuturum, ac secum dimicaturum videbant : quera neque 
consilio"^ neque copiis superare possent. Hac mente magnam 
contrahunt classem ; proficiscuntur, Pisandio'^ duce. Hos 
Conon apud Cnidum'*"' adortus, magno praelio fugat, mul- 
tas naves capit,'^ complures deprimit. Qua victoria non 
solum Athenae, sed etiam cuncta Gragcia, quae sub Lace- 
daemoniorum fuerat imperio," liberata est." Conon cum 
parte"^ navium in patriam venit : muros dirutos a Lysan- 
dro, utrosquc et Piraeei'^ et Athenarum, reficiendos curat : 
pecuniasque quinquaginta'^ talenta, quag a Pharnabazo 
acceperat, civibus suis donat. 

5. Accidit huic, quod ceteris mortalibus, ut inconsidera- 
tior' in secunda, quam in adversa esset fortuna.P Nam 
classe Peloponnesiorum* devicta, cum ultum' sc injurias 



Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ab Ed. Gebh. Keucli. abest rb rem. — 10 Fortem, prtid. 
Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid.— 11 Sic etiam Ms. Voss. 2. 
Leid. 2. Ed. Long. [Bos. et recentt.] Sed regis Ms. Dan. Voss. 1. Ed. Med. 
Lamb. Patav. — 12 Consiliis Ms. Ax. — 13 Sic etiam Ms. Dan. Sed Pysandro 
Ms. Leid. 2. Voss. 1. Dan. Lysandro Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. [At Lysander, monente jam Wetzelio, non fuit b. a. 360. classi prjefec- 
tiis, sed jam paulo ante in bello Thebano, ante Agesilai reditum ex Asia, pe- 
rierat. V. supra vi. 3.] — 14 Gnidum Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Stepb. ublque. Gnydum Ms. Leid. 2. Long. Mag. — 1.5 Rapit Ms. Leid. 
2. Mox quam plures Ms. Ax. Nnm fuit quomplures? — 16 Fatre- Ms. Leid. 2. 
idemque mox in papiram loco in patriam. Tum dirnttos Ms. Voss. 2. — 17 Pi- 
rei Ms. Voss. 1. Leid. 2. Pirai Ed. Par. Long. — 18 / Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. L Ed. Aid. Long. 

1 Consideratior Ms. Leid. 2. — 2 Pcloponncssiorum Ms. Voss. 2. — 3 Inultum 

NOTiE 

n» Apud Cnidum] Urbs est in extre- sertse Graeciac libertaiis moniimen- 

mo cornu peninsulae, Cariae adhaeren- tum, biuie statuae, sunitu publico, 

tis; hodievnlgo Ca6o-tVJo; non longe ercctap sunt prope Jovis Servatoris 

ab Halicarnasso, et Co insula : baec simulacrum ; quarum altera Cononi, 

olim Praxitelis Venere nobilitata altera Evagora; Cypriorum regi, teste 

fuit ; unde Horatius Od. i. 30. ' O Plutarcbo, dicata est. 

Venus, regina Cnidi Paphique, Sper- P Ut inconsideratior in secunda, quam 

ne dilectam Cypron,' &c. in adversa esset fortuna'] Idem de Co- 

■> QucB sub LacedcemonioTum fuerat none refert PoIybius,bistor. xvii. Et 

imperio] Scilicet, maritimo ; de quo certe, hoc velut in more positum est, 

tamdiu certamen fuit inter Spartia- ut quos secunda fortuna amplectifur, 

tas et Athenienses. hos quoque rsecitatis suu^ participrs 

" Liberata est] In perpctuum as- faciat. 

Dtlph. et Var. Clas. Nep. JL. 



162 CORNHLIl NEPOTIS 

patriaji putaret, plura concupivit, quam efficere potuit. 
Neque tamen ea non pia et probanda fuerunt, quod potius 
patrias opes augeri, quam regis^ maluit. Nam cum mag- 
nam auctoritatem sibi pugna ilia* navali, quam apud 
Cnidum fecerat, constituisset, non solum inter barbaros, 
sed etiam inter^ omnes Graecia) civitates ; clam dare operam 
coepit, ut loniam et ^oliara^ restitucret Atheniensibus. 
Id cum* minus diligenter esset celatum;^ Tiribazus,'°' qui 
Sardibus praeerat, Cononem evocavit, simulans ad regem 
eum se" mittere velle, magna de re.'* Hujus nuntio parens 



Ms. Voss. 2. ulcisci Ed. Aid. ultimi Ed. Jens. Med. — 4 Quam regis aug. Ms. 
Ax. — 5 Sic Ms. Voss. 1. 2. Edd. nostri vett. omnes [et plerique reeentt. 
recte.] Sed sua Ed. Keuch. Slav. I. 2. [3. qui laudat Bnrmann. ad Valer. 
Flacc. I. Argonaut, v. 543. etiam Brem. add. not. Harl. praesertim de vi 
veibi consiituere, h. c. fundare, firraare.] Mox Gnydum Ms. Leid. 2. Voss. 1. 
Ed. Long. Mag. Tnm fecerant Ed. Jens. Med. Aid. — 6 Sic Ed. Aid. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 2. [Slav. 1.2. Ith. Brem. Harl. Wetz. 
Paufl.] Sed etiam omnes Ms. Boecl. Mendos. Leid, 2. Ax. Ed. Jens. Med. Aig. 
Par. Lon«». Mag. [Tzsciiuck. 2.] etiam [inter] omnes Ed, Hens. [Slav. 3. Tzschuck. 

1. etiam inter Grwc. civit. Ed. Sciimied. Atque Hens, dedit cit;i<«<is, et intel- 
ligit quartum casum pluralis. Stav. qnidem ad ed. rain, ait, eum non esse au- 
diendum; at tamen in ed. 3. resciipsit d«;i<«to; item Tzschuck, sed existi- 
mat peiiphrasin Griecorum, in Genit, ut 'EAAAs 7^ Graecorum forma, ut 
noster in Alcib. 7,]— 7 Edym Ms. Leid. 2. — 8 Id quod id, Ms. quod Ms, Voss. 
1, — 9 Cd<i<u(/i aberat a Ms. Dan, Sed aelatum Ed. Jens, Med. Arg. Par. 
Aid. — 10 Tyriabasus Ms. Dan. Tiriabazus Ms, Voss. 1. Tyriabarus Ms. Leid. 

2. Ed. Jens. Med, Arg. Par. et sic dcinde quoque. Teribazus Ed. Aid. 
Steph. Mag. Gebh. Keuch. ubiqiic. — 11 Eum mittere velle Ms. Voss. 2. Ax. 
Ed. Lamb. Bos. 1. [Sed in utraque niea Lamb. ed. est lectio, quam Bos. in 
not. judicavit.] — 12 Sic Ms. Gif. Dan. Sav. [Ed. Bos. 2. et reeentt.] Sed mag' 
nafestinationc Ms. Ax. Voss. 2, Put. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Bos. 1. Keuch. [Sed in mea ed. Longol. Colon. 1543. 8. 
uti in ed. Mag. et Pat. sic inferpunctum est : velle: magna feslinalione hujus 
nuncio (sic) parens, cum venisset ; qua; lectio atque interpunclio hand temere 
orta nee emcndatio Bos. spernenda esse videtur. Aut forsan in antiquissimo 
codice scriptum fuit velle magna de re. Magna festinalione hujus nuntio : unde 
per incuriam librariorum propter vicinitateni toD magna ab aliis scribis magna 

NOT/E 

1 Injiirias patria] A Lacedaemoniis texta causa, quod Atheniensibus pe- 

illatas. cunia et classe regia urbcs acquire- 

■■ Tiribazus'] Qui Sardibus prjpcrat, ret, eum Sardeis perductum in vin- 

Cononem evocavit. At paulo aliter cula conjecisse. Isocrales tamen per 

istud refert Xenoph. lib. iv. de reb. omnia fere Nepoti cousentit, et a- 

GraRC. Diodorus lib. XIV. Aiuntenim perte significat in Panegyrico, Co- 

Tiribazum Cononi, ob res piospere nonem immcrito a Persis esae com- 

ab eo gestas, iuvidisse, ct hac pr*- prehensum. 



IX. CONON, CAP. 5. 1()3 

cum venisset,'' in vincula conjectus est :''^ in quibiis ali- 
quamdiu fuit. Nonnulli'^ eiim ad regem abductum, ibiquc 
perisse, scriptum reliquerunt. Contra ea Dinon"^ historicus/ 
cui nos plurimura de Persicis rebus credimus, effugisse 
scripsit: illud addubitat,'^ utrum Tiribazo* scientc, an 
iniprudente, sit factum.'^ 



lie re, ab aliis magna f est inatione omitti aut negligi potiiit.] — 13 Convenisset pro 
cum venisset Ms. heid. 2. — 14 £sf abest ab Ed. Gebh. Keiich. — 15 Inde non- 
jimW Ms. Vos«. 1. Lcid. 2. Ax. Boecl. Ed. Par. Long. Heus. won intlli Ed. 
Jens. Med. Mox eum periisse Ed. Long, et pcriisseetiani ed. Mag. Pat. [Brem. 
Heinr. Schmied. Tzsclnick. 1. 2. Stav. 1. 2. Hail, perisse Ms. Ax. Ed. Lamb. 
Bos. Hens. Stav. 3.] — 16 Contra Dinon Ms. Boecl. Voss. 2. contra Cadyon 
Ms. Leid. 2. Statim Dinon Ms. Gif. Ed. Long. Lamb. [Bos. et recentt.] Sed 
Dynon Ms. Dan. Dimon Ms. Long. Dion Ms. Pat. Sav. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. — 17 lUud autem dubitat Ms. Leid. 1. Mox Tiriabazo Ms. Dan. Tyri- 
abaro Ed. Jens. Med. Arg. Par. Teribazo Ed. Mag. — 18 Factum sit Ms. Voss. 
2. minus nnmerose, et praeter nioreiu Nepotis. V. Dion. 1. 2. 5. Iphlcr. 2. 
Chabr. 1. et 2. Epamin. 1. 

NOT^ 

« Dinon historicus'\ Hie Persica Voss. de Hist. Grac. lib. iv. 8. 
scripsit, Clitarchi pater fuit, vixitque ' Tiribazo'\ Pedestrium copiarnm 

tempore Artaxerxis Ochi et Phllipp, pra:fecto. Diod. lib. xvi. 



D 1 O N.' 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Dionysiorutn affinis et intimus. 2. Platonis discipuliis et amicus, 
3. Simultas Dionis et Dionysii junioris. 4. Corinthum devehitur. Ejus 
filius pessime educatur. 5. Syracusarum potitus, tyrannum ad pactiones 
adigit. 6. Heraclidis caede populum a se alienat. 7. Tyrannus non feren- 
diis audit. 8. Callicratis consilio decipitur. 9. Domi suae die festo jugu- 
latur. 10. Tumultus post ejus mortem, et desideriura mortui. 



Dion, Hipparini* filius/ Syracusanus, nobili genere natus, 
utraque implicatus tyrannide Dionysiorum." ^ Namque ille 
superior*' Aristomachen,' sororem Dionis/ habuit in matri- 
monio:'^ ex qua duos filios, Hipparinum et Nysaeum/ 

" Cum utroque Dionysio tyranno affinltate juncfus. 



1 Dionis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 2 Hipporini Ms. Ax, et pau- 
lo post, Hypparinum Ed. Med. Arg. — 3 Aristomachi Ed. Jens. Med. Par. 
Aid. Ab Ms. Ax. aberat non minus, quam deinde iSopAr. Areten. — 4 Matrimo- 
nium Ms. Ax. — 5 Nyseum Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Nisceum Ed. Stepli. 

^OT IE 

» Dion, Hipparinifilius'] Hipparinum perior, teste ^liano Var. Hist. 1. xiii. 

Iiunc Syracusanorum optimatnm il- Alteram Locrensem nomine Doridem, 

lustrissimum fuisse constat ex Dio- et alteram nomine A ristaenetam Hip- 

doro lib. XVI. Item ex Suida et Plu- parini filiam, Dionis sororem. Unde 

tarcho. patet TElianum et Nepotem circa no- 

^ Utraque implicatus tyrannide Dio- men ultimae dissentire. Ex Locrensi 

nysiorum'] Scilicet, patris et filii, qui Dionysiumjuniorem habuit ; ex Dio- 

ambo tyranni dicti sunt. nis sorore Hipparinum et Nyszeum 

"= Namque ille superior] Pater, nem- filios, vel Narsapum, ut vult Diodo- 

pe, qui aetate superior. rus. Vide Ciceronem Tusc. Qua?st. 

"^ Arislomaclten, sororem Dionis] Daas lib. V. 
uxorcs uno die duxit Dionysius su- 



CORN. NEPOTIS X. DION, CAP. 1. 165 

procreavit; totidcmque filias, nomine*^ Sophrosynen et 
Areten; quarum priorem Dionysio filio, eidem, cui regnum 
rcliquit, nuptum^ dedit; alteram, Areten, Dioni. Dion 
autem, praeter nobilem propinquitatem, generosamque ma- 
jorura famam,^ multa alia ab natura habuit bona: in his 
ingenium docile, come, aptum ad artes optimas ; magnam 
corporis dignitatem, quae non minimum commendatur ; ' 
magnas praeterea divitias a patre relictas, quas ipse 
tyranni muncribus auxerat. Erat intimus Dionysio prio- 
ri, neque minus propter mores, quam affinitatem. Nam- 
que etsi Dionysii crudelitas ei'° displicebat: tamen sal- 
vum [esse]" propter necessitudinem, magis etiam suo- 
rum causa,^ studebat. Aderat in magnis rebus : ej us- 
que consilio multum movebatur tyrannus, nisi qua in re 
major ipsius cupiditas intercesserat. Legationes" vero, 
quas essent illustriores, per Dionem administrabantur : quas 
quidem ille diligenter obeundo, fideliter administrando. 



Heus. [Ilh.]— 6 Sic Ms. Ax. Dan. Boecl. [Ed. Bos. et seqq.] Abest ab Ed. Jens. 
Med. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. Gebh. Boecl. Keuch. Patav, Sta- 
tim Sophrosyneni Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Sophormcn Ms. 
Voss. 1. et Arethcn Ms. Voss. 1. 2. Arechen Ms. Leid. 2. Aretan Ed. Long. 
Sed Areten Ms. Dan. [Ed. Lamb. Bos. et lell.] Sed mox abest ab Ed. Aid. 
Long. Lamb. — 7 Nuptui Ms. Leid. 2. — 8 Fama Ms. Voss. 1. Mox a natura 
Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Sed ab natura etiam Ms. Voss. I. 3. Leid. 2. 
—9 Ita etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. Heus. (qui conjecit ta- 
men, qua non minimum commendaretur,) Stav. 1. 2.3. Tzschuck. 1. 2. Harl. 
Ith. Heinr. Wetz.] Sed commenddt Ed. Lamb. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 
1. Patav. [Brem. Schmied. quod tamen absolute positum : durum putat 
Tzschuck. ad ed. 2.] Struchtmeyer lib. i. Animadv. cap. 10. legit quce 
non minimum commendavit, [cujus emendatio perplacuit Stav. ad ed. 3. Hie 
quoque alteram Heusingeri suspicionem, nos facile his verbis posse ca- 
rere, nisi in omnibus invenirentur exemplaribus, se probaturum esse pro- 
fitetur; sed addit, Cornelium alibi hujusmodi sententiarum interjectioui- 
bus uti solere. Wopkens. olim legisse, qua non minimum commendabatur, 
ant quce non min, commendat, monuit Struchtmeyer.] — 10 Ipsi Ms. Leid. 2. 
Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch.— 11 Esse Ed. Par. Aid. Long. Lamb. 
Bos. 1. [Ith. Wetz. Brem. Heinr.] salvum ilium propter necess.,..suorum causa 
esse studebat [in mea Longolii ed.]Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Esse 
aberat a Ms. Dan. Boecl. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. [uncis inclusum in 
Ed. Bos. 2. Heus. Stav. Harl. Schmied. Tzschuck.]— 12 Legiones Ed. Jens. 
Med. legat. vero omnesEd. Steph. Gebh. Keuch. et vero omnes,qucB Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. Lamb. Patav. [Tzschuck. 1. 2.] Bene : nu- 

NOT/E 

^ Magis etiam suorum causa] Nimirum, propter sororis suae liberos. 



IGG CORNELII NEPOTIS 

crudelissimum nomen tyranni sua humanitate tegebat.'' 
Hiinc a Dionysio missum, Carthaginienses'* suspexerunt/ '^ 
lit neminem unquam Grasca lingua loquentem raagis sint 
admirati. 

2. Neque vero haec Dionysium fugiebant :' nam quanto 
esset sibi ornamento, sentiebat. Quo fiebat, ut uni huic 
maxime^ indulgeret, neque eum secus diligeret ac filium. 
Qui quidera, cum Platonem Taientum venisse^ fama in 
Siciliam esset perlata, adolescenti negare non potuit,^ '' 
quin eum arcesseret/ cum Dion ejus audiendi cupiditate 
flagraret. Dedit ergo huic veniam, magnaque^^ eum ambi- 
tione Syracusas'' perduxit:' quem Dion adeo admiratus 
est atque adamavit, ut se ei totum^ traderet. Neque vero 



* Pceni venerati sunt, « Quominus ilium acciret. 

<* Huic igitur facultatem adducendi/eciV, et exquisito apparatu ilium Syracusas 
advexil. 



meri causa.— 13 Sic Ms. Voss. 2. Boecl. Gif. Pnt. Sav. Ax. Bav, 1. Ed. 
Arg. Par. Long. Ultraj. [Bos. Stav. Harl. (cujus et Kapp. et Stav. ad min. 
ed. not. conferes,) Brem. Schmied. Heinr. Paufl. probatque Scheft'er. ad 
Phaedr. ii. fab. 2. 8.] Sed regehat Ms. Bav. 2. tenebat Ms. Dan. Mendos. Leid. 
2. Ed. Jens. Med. Aid. leniebat Ms. Voss. 1. Ed. Lamb. Heus, [qui miiltis il- 
lani vindicat illustratque lectionem ; Iih. sed dubitat de veritate lectionis et 
inteipretatione Heusing. Schmied. in Lex. Cornel, p. 26.] A verbis, Hunc a 
Dionys. incipit cap. 2. in ed. Patav. — 14 Carthaginenscs Ed. Long. Mag. 
Keuch. [^Karthaginenses Ed. Bos. Wetz. Rectius vero Lamb. Heus. et rell. de- 
Aerxxnt \e\ Karthaginienses \el Carthaginienses: de qua duplici scriptura v. 
Cellarii Orthogr. lat. p. 200. sq. et 269. s,jq. cum Harles. supplementis, et 
Arntzen ad Aurel. Victor, de viris illustr. c. 37. p. 171. qui scripturam per 
C defendit : et ipse Bosiiis infra ad xxii. 1. Carthaginiensis edidit lateque 
tuitus est.]— 15 Sic Ms. Put. Gif. Sav. Dan. Voss. 2. [Ed. Bos. etseqq.] Sed 
susceperunt Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Stepli. Vid. Ducker. ad Flor. iv. 12. 

1 Fugebant Ms. Voss. 2.-2 Magis Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ax.— 3 Potuerit 
Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Mox accerseret Ms. Dan. [male ; v. Cellar, orthogr. 
lat. ibique Harl. p. 177. sq. et Westerhov. ad Terent. Andr. iii. 3. 14.] ar- 
cessiret Ms. Ax. Ed. Heus. — 4 Magnosque Ms. Voss. 2.-5 Se ei totum Ms. 

NOT^ 

g Platonem Tarentum venisse'] Hodie ta erat, cum Platonem prima vice 

vulgo Tarento, urbs est Apuli;e notis- audivit, valde docilis, et ingenio acer- 

sima, in intimo recessu sinus, qui ab limo. Plutarch, in Dione. 
ea dicitur Tarentinus. ' Syracusas perduxit] Civitatem to- 

'' Adolescenti negare non potuil] Id tius Siciliae tunc facile principcm, 

est, Dioni, qui turn in florente juven- quae sub Pachyno monte sita est, ubi 



X. Dro^(, CAP. 3. 1G7 

minus Plato'^ delectatus est Dionc.J Kaque cum r\ Dio- 
nysio tyranno^ crudelitcr violatus esset,'' quippe qiiein ve- 
nuradari^ jussisset; tamen eodem rediit,' ejusdcm Dionis' 
precibus adductus. Interim in morbum incidit Dionysiiis ; 
quo cum gravi'° conflictaretur, quaesivit a medicis Dion, 
quemadmodum se haberet : simulque ab" his petiit, si 
forte majori asset periculo,'^ ut sibi faterentur: nam velle 
se cum eo colloqui de partiendo regno ; quod sororis suas 
filios"' ex illo natos partem regni putabat debere habere. 
Id medici non tacuerunt, et ad Dionysium fdium'' ser- 
monem retulerunt : quo ille commotus, ne agendi cum eo 
esset Dioni potestas,'* patri soporem" medicos dare coegit.' 

' Polionem soporiferam parenti a medicis dari voluit. 



Ax. Vass. 2. Dan. certe rotundius : ut cap. 3. imitari patrem. [Et ego sic 
posni pio vulgato se toliim ei.]—6 Plato vmius Ms. Ax. — 7 Tyranno aberat 
a Ms. Leid. 2.-8 VcEimvdari Ed. Par. Aid. veniimdari Ed. Palav. [Stav. 3. 
Harl. Itli. Tzschuck. 1. venum dari divisini Tzschuck. 2.] Turn ji<ss?t Ed. 
Long. Mag. Sed jussissei etiara Ms. Dan. [Concinnius fore, quippe qui ipsum, 
pntat Scliniied.] — 9 Dionysii precibus Ms. Voss. 2. Ax. — 10 Ita Ms. Mendos. 
Leid. 2. Ox. Bav. 1. 2. Ed. Jens. Ultraj. Long. Sav. [Bos. 1. et recentt. fere 
omnes.] Sed graviter Ms. Ax. Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Mag. Keucli. 
Bos. 1. Patav. [Schmied. Sed prius est elegantius.] — 11 De his pet. Ed. Jens. 
Med. Aid. — 12 In periculo Ed. Lamb. Steph. Mox fateretur, dein parendo 
regno Ed. Jens. Med. turn quot sor. Ed. Aid. — 13 Dionys. suutn Jilium Ms. 
Leid. 2. et rettulerunt Ed. Med. Arg. — 14 Ut Dioni agendi esset potgstas Ms. 
Boecl. et agendi ess. D. pot. Ms. Ax. Etiam a Ms. Leid. 2. et Voss. 1. ab- 
erant verba cum eo, non minus quam ab Ed. Jens, Med. Arg. Par. Aid. Long. 

NOT/E 

fons Arethusa Poiitaruni carminibus nus, et tanquam mancipium in foro 

celebratus. Vide Cicer. vi. in Ver- vennmdari jnssit. Diodorus lib. xv. 

rem. Hodie vulgo Saragosa. et Plntarcluis in Libello cui titnliis 

> Neque minus Plato delectatus est est ; Tlws &v th Sio/cpiVfic rhv kJAoko ; 

Dione] Vide Laertium in ejus vita. ' Eodem rediif] Iterum in Sicilian! 

Hujus etiam rei argumento sunt ver- navigasse Plato ipsemet testis est, 

susejus in Dioneni, qui dilectum a .sed post mortem Dionysii priori*; 

Platone atque ardenter amatura in- quia secundns Dionysius Uteris ipsi 

dicant. promiserat fore, ut, si veniret, exu- 

'' Crudeliter violatus esset] Quia Pla- lanti Dioni omnia concederet. 

tonem de virtute viri boni, et de jus- " Quod sororis sua filios] Eos nimi- 

titia disputantcm ferre non potuit ; rum, qui ex Aristomacha sorore sua 

quippe qui vitam justorum esse bea- et Dionysio antiquiorc nati erant. 

tarn, tyrannorum niiseram diceret ; •> Patri soporeni] idpfiuKov inrvaniKby, 

ideo inhumaniter euiu liabuit tyran- soporiferam potioncm, quae ex nigri pa- 



168 CORNELII NEPOTIS 

Hoc aeger'5 sumto, ut"^ somno sopitus, diem obiit supre- 
mum. 

3. Tale initium fuit Dionis et Dionysii simultatis/ eaque 
multis rebus aucta est : sed tamen primis temporibus ali- 
quamdiu simulata inter eos amicitia mansit. Cumque Dion 
non desisteret' obsecrare Dionysium, ut Platonem Athenis 
arcesseret, et ejus consiliis uteretur ; ille, qui* in aliqua re 
vellet patrem imitari,P morem ei gessit.''' Eodemque tempo- 
re* Philistum historicum'^ Syracusas reduxit,^ hominem ami- 
cum^ non7 magis tyranno, quam tyrannis.^ ' Sed de hoc in 



Mag. ne ag. [cum eo] ess. D. pot. Ed. Hens. [Stav. 3. Tzschuck. 2.]— 15 Ergo 
Ms. Boecl. Leid. 2. Ax. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long, [et 
probat Tzschuck.]— 16 Sic Ms. Dan. Boecl. Leid. 1. Voss. 1. Ax. [Ed. Bos. 2. 
et pluriniae recentt.] Sed abest rh ut ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. Pat. [Wetz. Schmied.] In Ms. Dan. 
erat etiara sumno pro somno, 

1 Cum Dion desist. Ms. Boecl. quum Dion non desist. Ms. Leid. 2. Voss. 1. 
Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. quumque Dion desisteret Ms. Ax. Voss. 2. 
cum Dionnon desineret Ed. Par. Aid. Patav. Etiam in ed. Lamb, est desine- 
rct.—2 Quod Ms. Ax. Mox velit Ms. Leid. 2. et imitari patrem Ms. Voss. 2. 
Ax.— 3 Morem gessit ei Ms. Leid. 2. Voss. 1. ei aberat a Ms. Voss. 2. Ax.— 
4 Temp, abest ab ed. Lamb. Turn Phylistum Ms. Voss. 1.— 5 Duxit Ms. Ax. 
Voss. 2.-6 Inimicum Ed. Aid. — 7 Th non aberat a Ms. Voss. 1.— 8 Sic Ms. 
Dan. Boecl. Ax. Leid. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. Heus. Stav. Harl. Ith. 
Wetz.] Sed tyrannidi Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 
1. Patav. [Bipont. Brem. Tzschuck. 1. 2. Heinr. Schmied. Paufl. probatque 

NOTiE 

paveris et cicutae succo parari solet, jus epistolse summa extat inter epis- 

eaque frigidissima est ; quo mortis ge- tolas Platonis. 

nere Atheniensescapitedamnatosne- ^ Philistum historicum] Quia Dio- 

care solebant. Unde Juven. Sat. vii. nysio palre regno pulsus fuerat ; re- 

' hunc inopem vidistis, Athenae, Nil vocatus est autem in invidiam Dionis 

pi jcter gelidas ansae conferre cicu- et Platonis. Varias ille conscripsit 

**s. historias de rebus Siculit, cum esset 

" Tale initium fuit Dionis et Dionysii Adrias otiosus et exul. Vossius de 

simultatis'] Paulo aliter super ea re historicis Graecis. 

sentiunt Diodorus lib. xvi. et Plu- » Hominem amicum non magis iy- 

tarclius in Dione. ranno, quam tyrannis^ Id est, qui non 

P Ille, qui in aliqua re vellet patrem minus tyrannum, quam tyrannidem 

imitari] Nam Dionysius superior Pla- amabat ; revera enim cum Diony- 

tonem acciverat, ut supra dictum sio stricto amore copulabatur, nee 

est. ejus indoles a tyrannide abhorrc- 

1 Morem ei gessit] Id est, Dioni ob- bat. 
temperans ad Platonem scripsit, cu- 



X. DION, CAP. 4. 169 

eo meo9 libro' plura sunt exposita, qui de historicis'° con- 
scriptus est. Plato autem tantum apud Dionysium auctori- 
(ate potuit, valuitque eloquentia, ut ei" persuaserit, tyran- 
nidis facere finem, libertatemque reddere Syracusanis : a 
qua voluntate Philisti consilio deterritus," aliquanto crude- 
lior esse coepit. 

4. Qui quidem cum a Dione se superari videret ingenio, 
auctoritate, amore populi, verens, ne, si eum secum ha- 
beret, aliquam occasionem sui daret opprimendi, navem ei 
Iriremem dedit, qua Corinthum dcveheretur : ^ ostendens, 
se id utriusque facere causa,"^ ne, cum inter se timerent, 
alteruter alteram praeoccuparet.-'^ Id cum factum multi in- 
dignarentur, magnaeque esset* invidiae tyranno;^ Dionysius 
omnia quae moveri poterant Dionis in navcs^ impo- 
suit, ad eumque^ misit. Sic enim existimari volebat,* 

f Indicans, id a se fieri in commune utriusque bonum ; ne, propter mutuam diffi- 
dentiam, alteruter alterum supplantaret. 

f Magnamque in tyrannum invidiam concitasset. 



Kapp.] tyrannum Ed. Long. — 9 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid, 2. Ed. Long. 
[Lamb. Bos. et reliq. recentt.] Aberat rh meu a Ms. Dan. Leid. 1. — 10 Sic 
Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb, et ceteri omnes. Sed 
hist. Grcecis conscr. Ms. Mendos. Sav. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ven. ap. Mag. 
[Ed. Tzschuck. 1. 2. Wetz.]— 11 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed ri 
ei abest ab Ed. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. 

1 Essent Ms. Ax. — 2 Ita etiam Ed. Aid. [et plurimae :] in navis Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Stav. 2. 3. [Est etiam accusativ. plu- 
ralis, de qua terniinatione v. Voss. de Analogia c. 16. et Orthograph. Noris. 
pag. 225. sqq. 242. sqq. additam Cellar, orthogr. ab Harles. editap, torn. ii. 
et Cellar, ibid. torn. i. p. 22. sq. de utraque terminatione accusat. pluralis in 
is et eis :] in naveis Ms. Dan. Ed. Lamb. Gebh. Keuch. in navi Ed. Long. Mag. 
Steph. [Sed hoc corruptum esse ex accusativo navis, et multo frcquentius 
ac proprie dici * imponere in naves," quam * in navi,' docet Ondendorp. ad 
Czes. de B. C. iii. 14. p. 677. sq. et ad Hirt. de B. Afric. c. 54. 4. p. 901.] Turn 
tmponit Ms. Voss. 2. Ed. Long. — 3 Ad eum quia Ms. Leid. 2. — 4 Valebant 

NOTiE 

' In eo meo libro'] Hunc nobis tem- rinthus, nrbs Achaiae celeberrinia, 

porum injuria abstulit, solumque ejus duobus portubus inclyta ; in Isthuiu 

desiderium reliquit. Peloponnesi, cnjus veluti claustrum 

" A qua voluntate Philisti consilio de- est, sita. 

tcrritus'\ Hunc, ut mox diximus, ab * Ostendens, se id utriusque facere 

exilio revocaverat Dionysius junior, causa^ Aliter Plutarchus, aliter Dio- 

ut aliqueni haberet qui Platoni et dorus ilhid nanant ; Plutarchus qui- 

Dioni advLTsaretur. dem in Dioue, Diodorus vero lib. 

' Qua Corinthum dcicherelur] Co- acv. 



170 CORNELII NEPOTIS 

id se non odio hominis, sed suae salutis fecisse causa. 
Postea vcro quam audivit/ eura in Peloponneso'^ manum 
comparare, sibique bellum facere conari ; Areten/ Dionis 
uxorem, alii nuptum dedit,'' filiumque ejus^ sic educari 
jussit, ut indulgendo turpissimis imbueretur cupiditatibus. 
Nam puero, priusquam pubes asset, scorta adducebantur : 
vino epulisque obruebatur, neque uUum tempus sobrio re- 
linquebatur.* Is usque eo vitae staturn commutatum^ ferre non 
potuit/ postquara' in patriam rediit pater, (namque appo- 
siti erant custodes, qui eum a pristino victu deducerent,)" 
ut se de superiore'° parte aedium dejecerit, atque ita inter- 
ierit." Sed illuc revertor. 

5. Postquam Corinthum pervenit Dion, et eodem perfugit 
Heraclides, ab eodem expulsus^ Dionysio, qui praefectus 
fuerat equitum ; omni ratione bellum comparare coeperunt. 
Sed non multum proficiebant, quod' multorum annorum 
tyrannis/ *^ magnarum opum putabatur. Quam ob causam 

* Neque ut sobrius esset spatium dahatur. 



Ms, Voss. 2. — 5 Vero aud. Ed. Jens. Med.— 6 Peloponnesso Ms. Voss. 1. 2. 
Peloponeso Ed. Med. — 7 Arethen Ms. Voss. 1. — 8 Statum vita comm. Ms. Ax. 
[Ed. Weta. siiavior est ordo.] — 9 Ut, postquam Ed. Aid. Lamb, in quibus, uti 
in ed. Arg. rh ut posthaec ante rh se est omissuin. [quae collocatio verboruni 
est elegantior.] — 10 Sic Ms. Leid. 2. Dan. [Ed. Bos. 2. Hens, (cujus not. 
confer,) et plur. recentt.] Sed de abest Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Par. 
Long. Mag. [Riclef.] e super. Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keiich. Bos. 1. 
Patav. In Ed. Long, prjais haec legitur hoc ordine : is vero, posteaquam in 
patriam rediit pater, usque eo vita statum commutatum, (namque apposUi erant 
custodes, qui eum a pristino victu deducerent,) ferre non potuit, ut se superiore, 
Sfc. Bosiiis ordinem Ms. Dan. expressit. — 11 Intererit Ed. Jens^. Med. Mox 
illud rev. Ms. Voss. 2. ad illud Ms. Ax. Ab Sed ill. incipit cap. 5. in ed. 
Pat. 
1 Quot Ed. Aid. — 2 Ita primus rescripsit Lamb. Sed tyrannus Ms. Leid. 

NOTiE 

' Areten, Dionis uxorem, alii nuptum loquitur Plutarchus in Dione. 
dedit] Scilicet, Tiniocrati familiari » A pristino victu deducerent] Id est, 

auo, sed iuvitam. Sic Plutarchus ibl- a pristino vivendi genere corruptis. 

dem. que moribus revocarent. 

y Filiumque ejus] Hunc Aretaeum ^ Heraclides, ab eodem expuhus] 

alii, alii Hipparinum, alii Hippaiio- Hunc turbulentum, seditiosuni, mo- 

nem vocant. bilem, infidum, rei niilitaris imperi- 

» 7s usque eo vita statum commuta' tuni scribit Pliitarclius. 
turn ferre non potuit] Ea de re fuse ^ Quod multorum annorwrn tyrannis] 



X. DION, CAP. 5. 171 

pauci ad societatem'' periculi perducebantur. Sed Dion 
fictus non tarn suis copiis, quam odio' tyranni, maxirao 
animo, duabus onerariis navibus, quinquaginta annorum 
imperium, munitum quingentis longis navibus, decern equi- 
tuin, centum* peditum millibus, profectus oppugnatura, 
(quod omnibus gentibns admirabile est visum, )^ adeo 
facile perculit,^ ut post diem tertium, quam Siciliam^ 
attigerat, Syracusas introierit* Ex quo intelligi potest, 
nullum esse imperium tutum, nisi benevolentia^ munitum. 
Eo tempore aberat Dionysius/ et in Italia classem opperie- 
batur, adversariorura ratus^ neminem sine magnis copiis 
ad se venturum. Quae res eum fefellit. Nam Dion iis*" 
ipsis, qui sub adversarii fuerant potestate," regios spiritus 
repressit,' totiusque ejus partis Sicilias potitus est, quae 
sub potestate Dionysii fuerat:'* parique modo urbis Syra- 

' Tyrannicam superbiam arcuit. 



2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Statim magnorurn jtxita- 
halur Ms. Voss. 1. — 3 Odii Ed. Jens. Med. — 4 Centumque pcd. Ms. Leid. 
2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Patav. — 5 Ausum pro visum Ms. 
Leid. 1.— C Pertulit Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Aid. [Sed perculit, (qnod 
cum ]t€rhdit saepiiis confunditur,) gravius est denotatqne, evertit, perver- 
tit : V. Drakenb. ad Liv. xxxv. 27. 16. torn. iv. p. 949.] — 7 In Siciliam 
Ms. Voss. 2. Statim attigerit Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ax. Ed. Jens. Med. 
Arg. Long. — 8 Benivol. Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 9 [Fischer interpunx it 
manti, edd. Long, et Mag. secutus, operiebatur adversariorum, ratus.] — 
10 His ipsis Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Steph. 
Gebli. Keuch. Patav. — 11 Fuer. potestati Ms. Leid. 2. — 12 sub Dionysii fue- 
rat potestate M.8. Dan. A\. sub Dion. pot. fu. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 

NOTiE 

Non de Tyranno, sed de Tyrannide verisimile est. 

hie loquitur ; qiiaj jam quinquaginta ' Syracusas introicrit} Hujus redi- 

abhinc annis inceperat sub priore tus magnificentiam et la-titiam de- 

Dionysio, qui se relinquere filio ty- scribunt Plutarchus in Dione,etDio- 

rannidem adamante, scu vinciilis ad- dorus ibidem. 

amantinis, vinctam dicebat. Plutar- ^ Eo tempore aberat Dionysiusi Tunc 

thus in Dione. Diodor. lib. xv. ii£lia- enim circa Cauloniam sen Colonem 

nus lib. VI. erat, oppidum in prima Italiae fronte 

•* Pauci ad societatem] Triginta Sy- ftpud Locros situm. Plin. lib. in. 10. 

racusanos, qui in Peloponneso exula- Nee nisi septimo post Dionis reditiim 

bant, Dionem secutos esse tradit Dio- die Syracusas rcversus est. Diodo- 

dorus ; sed multos in Graecia prop- rus lib. xv. 
ter tyrauui odium se ipsi adjunxisse 



172 OORNELII NEPOTIS 

cusarum^ praeter arcem, et insulam adjunctam oppido;^ 
eoque rem perduxit, ut talibus pactionibus pacem tyrannus 
facere vellet:'? Siciliam Dion obtineref, Italiam Diony- 
sius, Syracusas Apollocrates,'* ^ cui maximam fidem uni 
habebat [Dion].'^ 

6. Has tarn prosperas tamque inopinatas res consecuta 
est subita commutatio, quod' fortuna sua mobilitate/ quern 
paulo ante extulerat, demergere est adorta.^ Primum in 
fiJio/ de quo commemoravi supra, suam vim^ exercuit. 
Nam cum uxorem reduxisset,* qua; alii fuerat tradita, 
filiumque vellet revocare ad virtutem a perdita luxuria, 
accepit gravissimum^^ parens vulnus morte lilii : deinde orta 
dissensio cst7 inter eum et Heraclidem:J qui quidem prin- 



Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Bos. 1. Patav. [Ith. Wetz.]— 13 Velle 
Ed. Jens. Med. Mox optin. Ed. Jens. Par. Aid.— 14 Apollochrates Ms. Voss. 

1. Hypollocrates Ms. Voss. 2. ApoUocrathes Ms. Dan.— 15 Dion. Sic etiam 
Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. et ceteri. Sed ( Dion) Ed. 
Stav. 2. [3. Hens. Harl. Tzschuck. 1. 2. Bipont. Paufl. Quare et ego, quoni- 
am aperta est falsa lectio, id iincis seclusi, aut preeferrem emendationem 
Lambin.] Dionysius Ed. Lamb. [Ith. Heinr. Wetz. Schmied. Utrumque no- 
men, supervacaneum, suadente jam Heus. hand male omisit Bremi. Add. 
not. Stav. et Harl. et de Apollocrate, Nisao, et Hipparino Periz. ad JE\. V. H. 
lib. 11.41. 1.] 

1 Quod aberat a Ms. Leid. 2. Sed quot Ed. Aid.— 2 nobil. Ed. Arg. Lon", 
Statiin qu(e p. Ms, Boecl.— 3 Sic Edd. nostri omnes, Sed adorsa Ed. Stav. 

2. 3. [Harl. et sic h. 1. ac supra vm. 2. legerejussit Drakenb. ad Liv, xxxv! 
51. 8, torn. IV. p. 996. ab adordior, h. e. aggredior, incipio.]— 4 Sic Ms, Dan. 
Leid, 2. Voss, 1. Ed. Jens. Med, Par. Aid. Mag, Lamb, Steph. Gebh. Keuch. 
Heus. Patav. Stav. 2, [3, Ith, et rell, recentt, Atque ego rescripsi, suadente 
etiam Oudendorp. ad Jul. Cees. de B. G. ii. 32. p. 126,] Sed in filium Ed. 
Arg, Long. Boecl. Bos, Stav, 1.— 5 Suam vim Ms. Dan. Ed. Jens. Med. 
Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Heus. Patav. [Ith. Bipont. 
Harl. Hemr, Schmied. Tzschuck, 2, Paufl. et ego reddidi : add. Kappii et 
Heusing. not. vim suam Stav. 3. Wetz. Tzschuck. 1.] tuam savitiam Ed. Arg. 
Long. [stBvit. suam Ed. Bos, Stav. 1. 2. Brem.]— 6 Gratissimum Ms, Leid, 2. 
[Mox parens Tzschuck. ad ed. 2. posse suspicatur abesse. Sed graviter ad- 
ditum esse putem.]— 7 Ita etiam Ms. Ax. [Ed. Bos. Stav. Heus. Ith, Brem. 

NOTiE 

e Et insulam adjunctam oppido'] In- • Nam cum uxorem reduxisset] Nem- 

sula portio erat urbis ; nam Syracusaj pe Areten, quse, expulso Dione, Ti- 

constabant veluti ex quatuor urbibus. mocrati invita nupseraf, ut supra dic- 

Livius Aunal. xxv. turn est. 

»" Syracusas Apollocrates] Hunc Dio- J Deinde orta dissensio est inter eum 

nysii filium fuisse scribit Plutarchus, et Heraclidem] Siquidem ille Dioni 

et Strabo hb. vi. principatum non coucedebat. Porro, 



X. DION, CAP. 7. 173 

cipatum nou concedens/ factionem comparavit. Neque is' 
minus valcbat apud optimates ; quorum consensu praeerat 
classi, cum Dion excrcitum pcdestrem teneret. Non tulit 
hoc'° animo ajquo Dion," et versum ilium Homeri retulit 
ex secunda rhapsodia,*" in quo haec sententia est : Non 
posse bene geri" rempubl. multorum imperils. Quod 
dictum magna invidia consecnta est. Namque aperuisse 
videbatur, omnia' ' in sua potestate esse velle. Hanc illc 
non lenire obsequio, sed acerbitatc opprimere studuit, 
Heraclidemque, cum Syracusas venisset, interficiendum 
curavit. 

7. Quod factum omnibus maximum timorem injecit. 
Nemo enim, illo interfecto, se tutum putabat. Ille autem, 
adversario remoto, licentius eorum bona, quos sciebat ad- 
versus se sensisse, militibus dispertivit. Quibus divisis, 
cum quotidiani maxim! fierent sumtus, celeriter pecunia 
deesse coepit : neque, quo manus porrigeret,' suppetebat,' 



Heinr. Tzschiick. 1. 2. Schmied.] Sed orta dissensione Ed. Par. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. [Wetz.] orta dissmsioyie est Ed. Jens. Med. 
Arg. Mox Heraclidem omisso rf et Ed. Jens. Med. Heraclidemque Ed. Par. 
Aid. — 8 Qui Dioni pHncip. non conced. Ms. Leid. 1. Ed. Lamb. Keuch. Dioni 
etiam additnr in Ed. Patav. qui quod principat. non concedebat Ms. Voss. 1. 
Ed. Heus. [Tzschuck. 1. 2. Ith. Stav. 3. Heinr. Schmied. Paufl.] qvm quidem 
princ. non concedebat Ms. Voss. 2. Ax. qui quid, pr. non concedebat Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. — 9 Ita Ms. Dan. Sed enim Ed. Lamb, his Ed. 
Jens. Med. Arg. L6ng. — 10 Hoc abest ab ed. Aid. Lamb. — 11 Dion aberat 
a Ms. Boecl. Voss. 2. Mox rettulit Ed, Jens. Med. Arg. et ripsod. Ed. Med. 
Arg. — 12 Regi Ms. Mendos. — 13 [Vulgo se omnia. Sed] se aberat a Ms. Dan. 
Boecl. Ax. Leid. 2. Voss. I. 2. Ed. Arg. Long, (in quibus est omnia videba- 
tur,) [Harl. Riclef. Tzschuck. 2. et ego id delevi :] se omnia videbatur Ed. 
Jens. Med. Par. Aid. omnia videb. omisso rf se Ed. Slav. 2. videhat: [se] 
omnia Ed. Heus. [Stav. 3. Tzschuck. 1. Bipont.] Mox interficiundum Ms. 
Voss. 1. 

1 Sic Ms. Dan. Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Lamb. Bos. et seqq.] Sed quo 
minus porrigeret Ms. Boecl. Ed. Arg. jiegue amplius quod porrig. suppetebat Ed. 

NOT^ 

ut inquit Seneca in Agamemnone, taru, E7s Pa<n\fvs, w tSuKe Qehs iror? 

* Nee regna socium ferre, nee taedae ayKuXofiriTeu :S,Krj-nrpov. 
sciunt.* Lege orationem Heraclidis ' Neque, quo manus porrigeret, suppc- 

apud Phitarchuni. tebat] Quidam Icgiint, Neque amplius 

'' Ex secunda rhapsodia] Id est, ex quid porrigeret, suppetebat, nisi amico- 

secundo Iliad, libro, ubi sic legitur, rum possesr.ioncs. Qui sensus fere 

Oi)K ayadhv -rroXvKotpav'nj' fh Koipayos idem est. 



174 CORNELII NEPOTIS 

nisi in amicorum possessiones.* Id hujusmodi* erat, ut, 
cam militcs reconciliasset, amitteret optimatcs. Quarum 
rerum cura frangebatur, et insuetus male audiendi' non 
aequo animo ferebat, de se ab iis' male existimari, quorum 
paulo ante in coelum fuerat-* elatus laudibus. Vulgus autem, 
offensa in eum militum^ voluntate, liberius loquebatur, et, 
tyrannum non ferendum, dictitabat. 

8. Haec ille intuens,* cum, quemadraodum sedaret, ne- 
sciret, et quorsum evadereut,* timeret ; Callicrates' quidara,'" 
civis Atheniensis, qui simul cum eo ex Peloponneso in 
Siciliam veuerat, homo et callidus^ et ad fraudem acutus, 
sine uUa religione ac fide, adit^ ad Dionem, et ait : eum 
[in]*^ magno periculo esse propter oflfensionem populi et 
odium^ militum: quod nullo modo evitare posset, nisi 
alicui suorum ncgotium daret, qui se simularet illi^ inimi- 
cum : quern si invenisset' idoneum, facile omnium animos"° 
cogniturum, adversariosque sublaturum, quod inimici ejus 
dissidenti" suos sensus aperturi forent. Tali consilio pro- 

* Neqiie quod raperet, supererat, prater ea quce ab amicis possidebantur, 
' Nee qui probra de se audire soleret. 



Long, ac supputebat Ms. Voss. 2. Turn nisi amicorum ^6. Long. Boecl. [Bos. 2. 
Slav. 1.] Sed nisi in amicorum Ms. Dan. Voss. 1. Leid. 2. Ax. Ed. reliqui 
omnes. Etiam Hens. Stav. 2. [3. omnes lecentt.] Turn possetionesMs. Voss. 
2. — 2 Ejusmodi Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Keuch. Patav. — 3 Ab his Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Steph, 
Gebh. Keuch. Patav. — 4 Fuerat aberat a Ms. Ax. — 5 Multum Ms. Ax, 

1 Metuens Ms. Gif. Ax, Boecl. Ed. Long. — 2 Ut quorsum evaderet Ed. Jens. 
Med. Aid. Atqne evaderet etiam Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid. 
Long. Mag. Lamb, (sed in meo exemplo V, D. manu correxit evaderent,) 
Steph. Sed evaderent Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 2. Ax. [et edd. rell.]— 3 Chaly- 
crates Ms. Leid. 2. Chalicrates Ms. Voss. 1. [Si codd. addicerent, Stav. ad ed. 
niin. lubentius scripturura se profitetur CaUippus,et mnltus est de hoc homine.] 
— 4 Calidus Ed. Jens. — 5 Adiit Ms. Ax. Ed. Arg. — 6 In aberat a Ms. Ernst. 
Boecl. Bav. Voss. 2. Ax. Uncis inclusum est in Ed. Bos. 2. Stav. 1.2. 3. 
Heu8.[Tzschuck. 1. 2. Harl. Heinr.] Unci absunt ab reliquis nostris omnibus 
edd. — 7 Et odio Ms. Ax. Voss. 1. Boecl. In Ed. Long, rh et non legitur. 
Dein negocium Ed. Jens. Med. Arg. — 8 Illi aberat a Ms. Leid. 1. — 9 Quern 
itw. Ed. Jens. Med. Aid. Lamb. Patav. — 10 Amicos Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
— 11 Dissidentis Ms, Dan. Ax. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. Med, Arg. Par. Aid. 

NOTiE 

™ Callicrates quidam] Hunc Callip- Suidas, et Athenaeus lib. li. 23. 
pum norainant Plutaichus, Diodorus, 



X. DION, CAP. 8. 175 

bato, excipit"^ has partes ipse Callicrates, ct sc armat im- 
prudentia Dionis ; ad cum interficiendura socios conquirit : 
adversarios ejus convenit, conjurationern'^ confirmat. Res, 
multis consciis, quae gereretur, elata defertur'" '-^ ad Aristo- 
raachen sororem Dionis, uxoremque Areten. Illae timore 
perterritae conveniunt,'^ cujus de periculo tiraebant. At 
ille negat, a Callicrate fieri sibi insidias, sed ilia, quae 
agerentur,'^ fieri praecepto suo. Mulieres nihilo secius Cal- 
licratem in aedem Proserpinas" deducunt, ac jurare cogunt," 
nihil ab illo periculi fore'^ Dioni." Ille hac religione non 
modo [ab incepto]'^ non detcrritus, sed ad maturandum 
concitatus est, verens, ne prius consilium aperiretursuum.'^ 
quam conata perfecisset.*° 

"• Quia per tnultos conscios res agitabatury divulgata, 
" Nullatenus se Dioni nociturum. 



In eodem Ms. Leid. pro quod eiat qui. — 12 Excepit Ms. Ax. Leid. 2. Voss. 1. 
2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Heus. Slav. 2. [3. Ith. Bipont. 
Tzschuck. 1. Schmied. Paiifl. Sed excipit reliqui, et defendant Kapp. atque 
Harl.]— 13 Conjuralione Ms. Dan. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Lamb. 
— 14 Sic Ms. Ax. Dan. Voss. 1. 2. Ed. Arg. Long. Hens. [Ith. Bipont. Breni. 
Heinr. Stav. 3. Harl. Tzschuck. 1. 2. Schmied. Panfl. et ego, quia est pro- 
pritim in hoc nexu, sic edidi, probante quoque id Oudendorp. ad Jul. CaRS. 
de B. G. 1.35. p. 54. Sed refertur Ed. Lamb. Bos. et rell.]— 15 Ita etiani 
Ms. Dan. Sed pcrter. ilium conven, quod ejus de peric. Ed. Long, sine causa : 
perteritcc c. Ed. Jens. Med. et cujus de peric. etiam Ms. Dan. — 16 Gererentur 
Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Sed in Ms. Voss. 1. et Leid. 2. erat etiani agerentur. 
— 17 Numquid ab illo periculi foret Ms. Boecl. nunquid ab illo periculum DtQni 
foretMs. Ax.— 18 Aberant a Ms. Ax. Voss. 1.2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Steph. non item a Ms. Leid. 2. Unci non sunt in Ed. Lamb. 
Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Ith. Brem. Heinr. Wetz. Schmied. 
Panfl.] Statim est delerritus Ms. Voss. 2. deteritus Ed. Jens. Med.— 19 Sic 
Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Keuch. Heus. Patav. [Stav. 3. et propter majorem soni suavitatem libro- 
rumque auctoritatcm, ordinem mutavi. Cons, suum aperir. Edd. rell.] Add. 
Ruhnkeu. ad Vell.Paterc. ii. 35. p. lOi.— 20 fecisset Ed. Jens. Med. Par. Aid. 

NOTiE 

" In cedent ProserpincB'\ Cereris et existimabatur, hac solennitate fi'.bat, 
Jovis filise ; quae cum in Campis En- teste Plutarcho in Dione ; qui fidem 
naeis flores legerct in Sicilia, a Plu- prajstabat, in Cereris teniplum de- 
tone rapta est, et in hujus honorem scendens,De3E purpurani, (piibusdam 
templum erectum est. Claudianus peractis sacrificiis, inducbat, tumque 
de raptu Proserpinas. faceni teneus, se fidcm scrvaturuin 

" Ac jurare cogunl] Sacramentnm jurabat. 
cjusmodi, quod raaxinic formidanduni 



176 CORNELll NEPOTIS 

9. Hac' mente proximo die fcsto, cum a conventu remo- 
tum se* Dion domi teneret, atque in conclavi edito recu- 
buisset; consciis' loca munitiora oppidi tradit/ domum 
custodibus* sepit, a foribus qui non discedant,<5 certos^ 
preeficit: navem triremem armatis ornat, Philostratoque^ 
fratri suo? tradit:^ eamque in portu agitari jubet, ut si 
exercere remiges vellet : cogitans, si forte consiliis'° obsti- 
tisset fortuna, ut haberet, qua fugeret" ad salutem. Suo- 
rum autem e'* numero Zacynthios'' adolescentes'' quosdam 
eligit/'*^ cum audacissimos, turn viribus maximis: bisque 
dat negotium, [ut]'^ ad Dionem eant'^^ inermes, sic, uti'7 



1 Hanc Ed. Med.— 2 Se remotum Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. [Heus. Stav. 3. Had.]— 3 Consociis Ms. 
Voss. 1. cum sociis Ms. Leid. 2. consciis facinoris Ms. Ax. Boecl. Leid. 1. Ed. 
Arg. Long, e glossemate.— 4 Sic Ms. Dan. Boecl. Leid. 2. Ax. [Atque tempus 
prassens h. et seqq. locis studium apparatus et celeritatem melins declarat 
quam praeteritum. Nam] tradidit Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav.— 5 Custodiis Ms. 
Voss. 2. Boecl. Statim sepit etiam Ms. Dan. Leid. 1. Sed se^psil Ms. Boecl. 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. sispsit Ed. Patav. [et Lambin. in utroque nieo exemplo.] — 6 Sic Ms. 
Dan. Boecl. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed discederent Ed. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Keuch. Bos. 1. Patav. discedebant Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Boecl. 
— 7 Ceteros Ms. Voss. 2. Ax. Turn ];r«/mt Ms. Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. 
Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. Sed 
prceficit etiam Ms. Voss. 2. — 8 Sic Ms. Dan. Boecl. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 
Sed Fhilostratosque Ms. Voss. 2. Philocratique Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Philocratoque Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 
—9 tradidit Ms. Boecl. Ax. Ed. Long. Arg. — 10 Si aconsiliis Ms. Leid. 2. — 

11 Sic Ms. Dan. [Ed. Bos. (in meo tamen exemplo V. D. manu correxit quo,) 
Stav. 1. Wetz.] Sed quo fug. Ms. Voss. I. 2. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par, Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Stav. 2. 3. Heusing. 
[Ith. Schniied.Brem. (qui interpretatur, ut haberet aliquid, quo fug.) Tzschuck. 
(qui in priore ed. explicat ut eo (in navem) fug. ad sal. in nota autem ad ed. 
2. inclinat ad lectionem qua,) Harl. (ubi v. Kappii not.) Heinr. Paufl. — 

12 Autem num. Ed. Jens. Med. Aid. servorum autetn numero Zacliinthynos.... 
eligit Ms. Ax. — 13 Ita Ed. Mag. [Lamb. Bos. et seqq. e Zacyntho, maris lonii 
insula, hodie Zante.'\ Sed Zachyntinos Ms. Voss. 2. Zacynthinos Ed. Arg. 
Saguntinos Ms. Ox. Ed. Jens. Med. Par. ZaguntiosMs. Dan. Zazynthinos Ed. 
Long.— 14 Sic Ms. Boecl. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. et seqq.] Sod elegit Ms. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. 
Bos. 1. Keuch.— 15 Ut aberat a Ms. Boecl, Voss. 1.2. Leid. 1.2. Ed. Stav. 

NOT^ 

P Philostratoque fratri suo] Alias nia in lonio mari, nunc vulgo Zante. 

Philocrates nominator. At vero quidam non Zacynthios, sed 

1 Zacynthios adolescentes] Zacyn. Sagunthinos legunt, propter nominis 

thus insula est non longe a Cephale- aflinitatem. 



X. DiaN, c/vp. 10. 177 

convenieiidi ejus gratia viderentur venire. Hi propter no- 
titiam sunt intromissi. At illi, ut limen ejus intrarunt/* 
foribus obseratis"^ in lecto cubantera invadunt: coUigant/ 
fit strepitus, adeo ut exaudiri posset'9 foris. Hie, sicut 
ante dictum^° est, quam invisa sit singularis potentia, et 
miseranda vita, qui se^' metui, quam amari, malunt, cui- 
vis" facile intellectu fuit. Namque illi ipsi custodes, si 
propitia*5 fuissent^* voluntate,' foribus eflFractis servare 
eum^5 potuissent, quod illi inermes telum foris flagitantes 
vivum tenebant. Cui cum succurreret nemo, Lyco*'' qui- 
dam, Syracusanus, per fenestras gladium dedit, quo Dion 
interfectus est. 

10. Confecta caede cum multitudo visendi gratia introis- 
set,' nonnulli ab insciis pro noxiis conciduntur. Nam 
celeri rumore dilato,^ Dioni vim allatam, multi concurre- 
rant, quibus tale facinus displicebat. Hi falsa suspicione 



1, 3. 3. [Breni. Heinr. Tzschuck. 1. 2. Harl, nncis inclusiim est in Ed. Bos. 2. 
Heus. Bipont.] Sed est, omissis unrinis, in Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Ith. Wetz. 
Sciunied. Paiiti.]— 16 Erant Ms. Voss. 2.— 17 Ita Ms. Leid. 1. [Ed. Bos. 2. Hens. 
et seqq. sicuti Slav. 3.] Sed sic ut ant sicut Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Kench. Bos. 1. Patav. Statini conv. 
ejus etiam Ms. Leid. 2. Sed in Ed. Steph. Gebh. Kench. tJ> ejus non legitur. — 
18 Intrarant Ms. Dan. Voss. 1. Sed in lioc supra notatuni erat intrarunt, nt 
legebatur quoqne in Ms. Voss. 2. Leid. 2.— 19 Possit Ed. Long. Mag. Steph. 
Geljh. Reuch. Patav. — 20 Ante sape diet. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebli. Boecl. Keuch. Patav.— 21 Qu<s met. Ms. 
Voss. 2. qui met. Ms. Ax.— 22 Ciijus Ms. Ax. Ed. Long. Mox intellecta'EA, 
Aid.— 23 Ita Ed. Long. [Lamb. Bos. Hens, et seqq.] Sed propria Ms. Dan. 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. [Et forsan est elegantior lectio, ut intelligatur 
voluntas perpetua, stabilis, ab invidia aliena :] propiore Ed. Aid. propitia 
pronaque vetus liber apnd Longol. — 24 Fuisset Ms. Voss. 1. — 25 Cum Ed. 
Jens. Med, Dein quot illi Ed. Aid.— 26 Sic Ed. Long. [Lamb. Bos. et seqq.] 
Sed Lygo Ms. Dan, Voss. 1, Leid. 2. Ed. Jens. Med.' Arg. Par. Ligo Ms. 
Ax. Voss. 2. 

1 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. Sed introivisset Ed. Lamb, introiisset Ed. Jens. 
Med. Arg. Paris. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Statini non 
nulli Ed. Jens. Med. Mox in Aid. est pronoxii.—2 Delato Ms. Voss. 1. 2. Ax. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Patav. Mox multitudo 

NOTiE 

"■ Foribus obseratis] Intiis, ab iis ^ Colligant'] Vinculis astringunt. 

qui intromissi fuerant; quanquam ^ Si propitia fuissent volmttate'^ AliaSf 
Plutarchus ab illis qui extra erant propria. 
ciausas sen ad se adductas esse dicit. 

Delph.it Var.Clas. Nep. M 



178 CORN. NEPOTIS X. DION, CAP. 10. 

ducti, immerentes^ ut sceleratos occidunt. Hujus de morte 
ut palam factum est/ mirabiliter vulgi mutata+ est volun- 
tas. Nam qui vivum eum tyrannum vocitarant, iidem* 
liberatorem patriae tyrannique expulsorem praedicabant. 
Sic subito misericordia odio successerat, ut eum suo san- 
guine, si possent, ab Acheronte*^ cuperent redimere.^" 
Itaque in urbe, celeberrimo loco," elatus publice, sepulcri 
monumento donatus est.'' Diem obiit circiter annos quin- 
quaginta quinque^ natus ; quartum post annum, quam ex 
Peloponneso ^ in Siciliam redierat. 

• Ut mors ejus vulgata est, 
P Ad vitam optarent revocare. 



concurrerat Ed. Mag. — 3 Ita Ms. Ax. Sed irruentes Ms. Voss. 1. immerenteis 
incrmeis Ed. Lamb, immerentes inermes Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag, Steph. Keuch. Patav. — 4 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. Sed immutata Ed. 
Lamb. Gebh. Keuch. — 5 lidem Ms. Voss. 2. Ax. [Sic conjecit Bremi et ego 
cum Wetzel. Riclefio et Tzschuck. in ed. 2. reposui. Vulgo fu/ndem.]— 6 Ah 
Acherunte, si possent Ms. Dan. (in hoc tamen scriptum crat Acheronte,) Gif. 
Voss. 1. — 7 Quinqwigesimos quintos Ms. Ax. — 8 Quam ex Peloponesso Ms. Voss. 
1. 2. qui ex Pelop. Ms. Leid. 2. Statim Siciliam, omissa prsepositione, Ed. 
Long. 

NOTtE 

" Ab Acheronte cuperent redimere'] ^ Sepulcri monumento donatus esf] 

Sic Cicero, post reditinn in Senatu, Diiplicis erant generis sepulcra; alia 

et omnes Metellos prscstantissimos snmtu publico facta ; alia quae tan- 

cives papne ex Acheronte excitatos. turn ex decreto publico erigebantur. 

Porro Acheron est Epiri fluvius apud Prima iis tantum concedebantur qui 

Geographos, apud Poetas vero Infe- optime de Rep. nieriti fuerant : se- 

rorum, sic dictus airb tov &Keos /col cunda vero claris quidem viris per- 

pew, quasi do lor is fluvius. mittebantur, quia in Atheniensium 

^ Itaque in urbe, cdebeirimo loco^ Rep. non licebat sepulcra defuncto- 

Quod sane eximii honoris indicium rum ornare, quantum aut hjereduni 

fnit, quia veteres quenquam, nisi for- aut ipsius etiam defuncti ambitio 

te imperatores, in urbe sepelire non postulasset ; sed de tumulis majoris 

»olebant. impensie cognoscebatur. Casaubou. 



XI. 
IPHICRATES.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Disciplina militari nobilis. 2. Ejus expeditiones bellicae. Ad 
Corinthum. Adversus iEgyptios. Adversiis Arcadas. 3. Ejus indoles et 
dotes. 



iPH I CRATES^ Atheniensis'* non tarn magnitudine rerum 
gestarum, quam disciplina militari,^ ^ nobilitatus est. Fiiit 
enim talis dux, ut non solum astatis suae cum primis com- 
pararetur/ sed ne de majoribus natu quidem^ quisquam 
anteponeretur. Multum vero in bello est versatus ; ^ saepe 
exercitibus praefuit ; nusquam culpa [sua]7 male rem ges- 



1 Iphkratis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 2 Hiphicrates Ms. Leid. 2. 
— 3 Sic Ms. Dan. Bav. Mag. Sav. Mendos. Sed non tarn genere quam magni- 
tudine rerum gestarum, disciplinaque militari Ms. Ernst, non tarn genere, quam 
inagn. rer. gest. quam disc. mil. Ed. Long, non tam genere aut magnitudine r. g. q. 
d. m. Ed. Lamb. — 4 Compareretur Ed. Arg. — 5 Majoribus quidem natu Ms. 
Voss. 1. — 6 Sic Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Keuch. Hens. Patav. [Ith. Harl. Tzschnck. 2. Bipont. Wetz. 
Schmied. Paufl. et ego recepi rb est, quod abest ab Ed. Boecl. Bos. Stav. qui 
in nota ad ed. 3. legi posse more Cornel, versatus est opinatur.] — 7 Sua lege- 
batur in Ms. Gif. Dan. Ed. Leng. [Tzschnck. 2. Brem.] Abest a Ms. Ax. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 

NOTiE 

* Iphicrates Atheniensis'] Iphicra- ^ Quam disciplina militari'] Fuit et 

tern Sutoris filium non pauci existi- praeterea optimus Rhetor, unde Jus- 

niant, inter quos Aristoteles i. Rhet. tin. lib. vi. 5. ait in Iphicrate non 

Xenoph. lib. vi. Plutarchus, Athenae- imperatorias tantum, verum et ora- 

us, ^liauus, et alii quam phires. torias fuisse artes. 



180 CORISELII NEPOTIS 

811,*= semper consilio^ vicit ; tantumque eo valuit,9 ut multa 
in re militari partim nova attulerit, partim meliora fecerit. 
Namque ille pedestria arma mutavit/ cum ante illura im- 
peratorem maximis clypeis,'° brevibus" hastis, minutis 
gladiis uterentur. Ille e contrario peltam pro parma fecit/ 
a quo postea peltastee pedites appellantur; ut ad motus 
concursusque essent leviores : hastae moduni" duplicavit : ^ 
gladios longiores fecit. Idem genus loricarum'^ mutavit, 
et pro sertis'' atque aeneis* linteas** dedit.s Quo facto ex- 
peditiores milites reddidit. Nam pondere detracto, quod 
aique'J corpus tegeret et leve esset,"^ curavit. 

" Hastas duplo majores fecit. * Ex lino textas prabuit. 



Patav. [Heinr. Uncis inclusum est in Edd. Bos. 2. Hens, et veil.] — 8 Consilio 
prudenlia IMs. Ax. — 9 Tantian convahdt Ms. Leid. 2. Mox multu aberat a Ms. 
Ax. Boeci. Uncis incliisit Heus. [sed tiientiir illud Stav. ad ed. 3. et Tzsclinck. 
ad ed. 2. Comp. Diod. Sic. iv. 44.]— 10 Clipeis Ed. Jens. Med. Arg.— 11 Sic 
Ms. Dan. [Ed. Bos. et seqq.] Sed brevibusque Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Lamb. Steph. Gebh. Kciich. Statim astis Ed. Jens. Med. et mhiiitis gladiisque 
Ms. Leid. 3. Postea a qua post. pelt. Ed. Lamb. — 12 Idemque lor. gen. Ms. 
Leid. 2. Turn mutavit aberat a Ms. Boecl. Voss. I. 2. Leid. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par.— 13 Sic Mss. Bav. Ax. Dan. Boecl. Mendos. Sav. Gif. Put. 
Leid. 2. Voss. 2. Sed ferreis Ed. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keiich. Bos. 1. Patav. [Wetz. Scliraied.] Mox a'enis pro a-neis Ms. Dan. 
Ed. Jens. Med.— 14 Sic etiam Ms. Voss. 2. Dan. Ax. Sed lintheas Ms. 
Voss. 1. Ox. lineas Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Statim 
dcsedit loco dedit Ms. Leid. 2. Turn expeditores Ms. Voss. 2. — 1.5 Sic Ms. 
Mendos. Ed. Long. Mag. Ultraj. [Bos. Hens, et seqq.] Sed quodque Ms. Bav. 2. 
Ed. Jens. Med. Aid. quod eque Ed. Arg. ut eeque Ed. Lamb. — IG Tegcrent 
et leres essent Ed. Lamb, tergeret est in tld. Jens. Med. 

NOTiE 

<^ Nusquam culpa [sua] male rem ges- apud Jul. Pollncem Onomast. lib. i. 

sit] In re militari tamen ejus consi- c. 10. 

lium reprehendit Xeiioph. lib. vi. de ^ Hast<B modum duplicavit] Quod 

reb. Graec. in fine. patet ex his Diodori verbis : Hv^rja-e 

^ Namiiue ille pedestria arma mutavit] to, S6paTa TjfuoKlcj) neyedei. Id est, has- 

Vide Diodorum lib. xai. cum quo tas magnitudine sesqui altera auxit. 

Nepos prorsus consentit. s Et pro sertis atque aneis linteas 

<= Peltam pro parma fecit] Peltae dedit] Propterea quod terreae et x- 

amazouicaehcderae folio similes erant; nese majori oneri et impedimento es- 

Thraciae quadrangulae, teste Suida ; sent, quam commodo; lineiB vero 

pelta autem scutum est brevissimum maximo essent Hsui,nullique fere im- 

et fere quadratum ; parma vero, bre- pedimento. Fiebaut autem linei 

vius et mobilins, ac fere rotundum : thoraces hoc modo ; linum aceto, 

formam pelt% describit Xeuoph. cui sal esset adjectum, imbuendo et 



XI. IPHICRATES, CAV. 2. 181 

2. Bcllum cum Thracibus gessit : Seuthen' socium Athe- 
nicnsium'' in regnum restituit. Apud Corinthum taiita seve- 
ritate exercitui praefuit, ut nullas iitiquam in Graecia neque 
pxercitatiores copias, neque magis dicto audientes fuerint 
duci:' in eamque consuetudinem adduxit/ ut, cum praelii 
signum ab imperatore esset datum, sine ducis opera sic 
ordinatae consisterent, ut singuli ab' peritissimo imperatore 
dispositi viderentur. Hoc exercitu moram' Lacedaeraonio- 
rum intercepit : "^ + quod maxime tota celebratum est Gras- 
cia. Iterum eodem bello omnes copias eorum fugavit'J quo 
facto magnam adeptus est^ gloriam. Cum Artaxerxes 
^gyptio regi'' belkmi inferre voluit,^ Iphicratem ab Athe- 

« Nee magis obsequentes dux kabuerit. <* Partem Spartanorum cecidit. 



1 Seuthem Ms. Voss. 1. Leid. 2, Ed. Long. Mag. Steph. Scotijm Ed. Aid. 
Seulem Ed. Jens. Med. Aig. Settti Ed. Par. Seulhen Ms. Ax. [Ed. Lamb. Bos. 
et rell.]— 2/tt(/MXJ^Ms. Leid. 1. adduxit Ms. Dan.— 3 Sicetiam Ms. Voss. 1.2. 
Leid. 2. Ax. Sed a perit. Ed. Mag. Stepli. Gebh. Keuch. [Wetz. Itli. Brem.]— 
4 Interfecit Ms. Ax. Dan. Put. Mendos. Leid. 1. [probatque Sciopp. Verisini. 
IV. 18. Ed. Bos. 1. 2. Wetz.] Ita conjecit Wolf, ad .IZscliin. pag. 635. toni. I. 
Nam .^Zscliin. Srt nSpav AaKfSaLixoviaiv dire'/cTeive. Dinarch. i. p. 54. torn. 2, 
'IcpiKp. aveTXe tV Aa/ceS. /xSpay. V. Markl. ad v. Lys. Dion. Haiic. 1. p. 158. 
torn. 2. Reisk. Sed in/ey/wi* Ms. Bav.I. intercepit Ms. \oss. 1. Leid. 2. Sav. 
Bavar. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Keiicb. 
Hens. Stav. 1. 2. [3. et fere rell. omnes. Quare reddidi intercepit; h. e. in 
via pra?ter opinionem deprehendit, snbito ex insidiis factis oppressit ac 
delevit. V. Xenoph. hist. Graec. iv, 5. 11. sqq. et not. Bos. In Ms. Dan. erat 
TOora.]— 5 Adeptus gloriam Ms, Voss. 1. Mox Arto.rerxes Ed. Par. Artaxerses 
Ed. Mag.— 6 Ita Ms. Dan. [Ed. Lamb. Bos. et seqq.] Sed noluit Ms. Voss. 1. 
Ed. Med. voluisset, [forsan e correctione,] Ed. Long. Mag. Steph. Gebh. 

NOTjE 

macerando; deinde ita cogebatur, hoc est Pars; qua voce utebantur 

ut soliditatem ac crassitiem lintei Lacedgemonii et Dores. Diodorus 

decies et amplins in se complicati fxepos appellat, quod moram hie dici- 

hdberet. Vide super ea re Nicetam nius. Hujus Turrnas seu Cohortis 

Acominatum lib. i. rerum l&aaci An- cladem multis verbis exponit Xenoph. 

geli. de reb, Graec. lib. iv. 

^ Seul hen socium Atheniensium'] Qu\' i Iterum eodem bello omnes copias eo- 

dam Scothym legunt ; hie est qui rum /Mg-afj<] Et ubi et quaudo id fac- 

apud Curtium lib. x. 1. Scuthes O- tum sit, difficile est in aliis historicis 

drysias dicitur, quem non Regeni detegere, nisi forte haec sit pugna de 

Polyaenus facit, Strat. vii. qua loquitur Xenoph. de rebus Graec. 

' Hoc exercitu moram] Mora vox lib. vi, fere ab exordio. 
Graca est, quae idem valet ac //.oTpa, 



182 CORNELIl NEPOTIS 

niensibus petivit ducem,' quern praeficeret exercitui* con- 
ductitio,^' cujus numeras duodecim millium fuit. Quern 
quidem^ sic omni'° disciplina militari erudivit, ut, quemad- 
modum quondam ' Fabiani ' milites Romani appellati sunt, 
sic ' Iphicratenses' apud Graecos" in summa laude fuerint." 
Idem subsidio Lacedaemoniis profectus," Epaminondae'^ 
retardavit impetus.*' Nam nisi ejus adventus appropinquas- 
set,''^ non prius Thebani Sparta abscessissent, quam cap- 
tam incendio delessent. 

3. Fuit autem et animo magno, et corpore, imperatoria- 
quc forma,'° ut ipso aspectu' cuivis injiceret admirationem 
sui. Sed in labore nimis remissus,^ parumque patiens, ut 

« Quern mereenariis copiis praponeret. 



Keiich. Statim Ipsicratem Ms. Dan. — 7 Ducem petivit Ms. Voss. 1. diicempetit 
Ms. Voss. 2.-8 Ita Ms. Sav. Put. Gif. Sed conducto Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. 
Jons. Med. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. conducticio Ed. Arg. Long. Patav. 
— 9 Quosque Ms. Voss. 2. Ax. — 10 Omnium disciplina Ms. Voss. 2. sed in 
marg. notatiim erat ' al. omni disciplina.' — 11 Fuerunt Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. 
— 12 EpaminundcE Ed. Jens. Med. Arg. — 13 Inceptus diserte Ms. Leid. 2. [Ed. 
Bos. 2. Tzsch. 1. Stav. 1. 2. 3. Had.] incaptus Ms. Mendos. Voss. 1. Ed. Sav. 
interceptus Ms. Dan, impetus Ms. Ax. [Thott.] Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keiich. Bos. 1. Hens. Patav. 
[Tzschuck. 2. et reli. recentt. et probavit Schlegel. diss. cit. p. 92. Atque 
illorum anctoritatem secutns, inprimis quia impetus aptins respondet t^; 
retardavit, uti Hensing. qui similia Ciceronis et Caesaris exempla attulit, ac 
Tzsch. docuerunt, rescripsi impetus. Staver. tanien ad min. edit, contra 
Heusing. pugnans, defendit t^ inceptus. Contra Fischer, quoque in nota 
Msta, impetus, ait, verum puto : certe accoramodatius est verbo retardavit, 
ut in Eumene 9, ' ad refrenandum impetum.'J — 14 Propinquasset Ms. Ax. 

1 Ipse aspect. Ed. Stav. 1. 2. operarnni peccato: certe in Edd. reliquis 
omnibus [etiam Stav. 3.] est ipso. — 2 Sic Ms. Dan. Ax. Ed.Heus. [Wetz. etego 
propter suaviorem sonum hunc verborum ordinem posui pro vulgato: rem. 

NOTiE 

'' Cum Artaxerxes JEgyptio regi] Annibalis attrivit ; sic Joviniani, 

Nimirum Acori, ut vult Lambinus. Herculiani milites apud Zozimum et 

' Exercitui conductitiol Conduct!- Mamertinum. 

tins exercitus ille est, qui ex niiliti- " Idem subsidio Lacedcemoniis profec- 

bus mercede conductis, sen merce- tus] Nimirum clade apud Leuctram 

nariis, constat. per Epaminondam egregium Theba- 

" Quemadmodum quondam ' Fabiani ' norum ducem Lacedaemoniis illata. 

milites Romani appellati sunt, sic ' Iphi- » Imperatoriaque forma] Quae in 

cratenses' apud Grcecos, Sfc] Fabiani frontis et corporis majestate consistit, 

milites a Fabio Maximo, qui Cuncta- unde pulchri dicuntur Imperio digni. 

tor dictas, et qui cunctando vires Sic Plin. de Trajano in Panegyrico. 



XI. IPHICRATES, CAP. 3. 183 

Theopompus memoriae prodidit : bonus vero civis, fideque 
magna. Quod cum in aliis rebus declaravit,' turn maxime 
in Amyntai* Macedonis liberisP tuendis. Namque Eury- 
dice^ mater Perdiccae et Philippi,"" cum his duobus pueris,^ 
Amynta raortuo, ad Tphicratera confugit, ejusque opibus 
defensa est. Vixit ad senectutem, placatis in se suorum 
civium animis : ' causam capitis semel dixit, bello sociali, 
simul cum Timotheo," eoque judicio est absolutus. Me- 
nesthea^ filium reliquit, exThressa'^ natvim, Coti'° regis' 
filia. Is cum interrogaretur, ntrum pluris" patrem ma- 
tremne'^ faceret ; matrem, inquit. Id cum omnibus mirum 
videretur: at ille ' Merito/ inquit, ' lacio. Nam pater,'* 



«tmis,]— 3 Sicetiam Ms. Voss. 2. Leid. 2. Dan. [Ed. Bos. et seqq.] Sed dr- 
claraverit Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Staph, Gcbh. 
Keucli. Patav. — 4 Amynthce Ms. Voss. 1, 2. Ammta> Ed. Jens. Med. in quibiis 
ipsis niox est libris: Amynt(B omisso t^ anteced. in Ed. Lojig. — 5 Erudice 
Ms. Leid. 2. Euridice Ms. Voss. 1. Ed. Arg. Mox Perdicce Ms. Voss. 1. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Long. — 6 Sic etiani Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed Uteris 
Ed. Mag. Steph. Gebh. Rench. Mox JphicratenMs. Xoss. 2. — 7 ThimotheoBd. 
Med.— 8 Menesta Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Mnesthea Ed. Long. Mag.— 9 £.t 
Tharsa Ms. Voss. 1. Bav. ex Tarsa Ms. Voss. 2. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Tnm vatum abest ab Ed. Ultraj. Gebb. — 10 Cothi Ms. Voss. 1. 
Leid. 2. Dan. Cotiis Ed. Long. Cotyis Ed. Mag. Steph. Heusing. [Ith. Harl. 
Bipont. Heinr. Schmied. Coti Lamb. Bos. et rell. fere tam antiqnior. quant 
recentt. De scriptura bujiis nominiset de homine ipse multus est Stav. ad 
ed. 3. add. Harl.] — 11 Sic ed. Long. [Lamb. Bos. et seqq.] Sed j^lus Ms. Dau. 
Bav. 1. Voss. 2. Ax. — 12 Sic quoque Ms. Dan. [Ed. Lamb. Bos. 2. Heus. et 
al.] Sed jnntremre Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Bos. I. Keuch. [Brem.] 
an matrem Ed. Long. Mox patrem, inquit Ms. Leid. 2. Statim id cum.. ..inquit 
aberant a Ms. Bav. 1 — 13 Mater Ms. Leid. 2. Turn Threcem Ms. Dan.— 14 

NOTS 

P In AmyntcB Macedonia liberis] Cu- tos multis talentis mulctaverant, et 

jus filius Pbilippus Alexandri magni imperandi munere abdicarant, quod 

pater. infra videbitur : .sed Polyaenus, cum 

1 Namque Eurydice mater PerdicccB Nepote conveniens, Iphicratem et 

et Philippi} Vide Q. Curtii supple- accusatum esse significat et absolu- 

mentum in principio, ubi de Eurydice turn, 

et Perdicca sernio est. » Ex Thressa] Id est, in Thracia 

■■ Placatis in se suorum civium ani- nata. 

mis] Nam Athenienses irati Iphicra- ' Coti Regis] Is Thraciae Rex fnit. 

tem et Timotlieum in judicium voca- Alii Cotyis legi volunt. 



184 



CORN. NEPOTIS XI. IPHICRATRS, CAP. 3. 



quantum in se fuit, Thracem me genuit : '+ contra ea'^ mater 
Atheniensem.' " 



Me genuit, creavit Ms. Bav. me genuit vel creavit Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ax. 
Unde duplicem olim in libris fuisse scripturam, apparet. Vera creavit. [At- 
que creavit, qxiod de patre et niatre adhibelur, post Bosium alii probarunt, et 
Bremi in textnm recepit.]— 15 Contra Ms. Ax. Ed. Jens. Med, Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. [Wetz.] Sed contra ea Ms. Dan. Voss. 
[Ed. Bos. 2. et rell. conf. infra xv. c. 10. fin. et ind. Bos. Hensing. h. v.] 
Statim pater Athen. Ms. Leid. 2. 



NOTjE 



° Nam pater, quantum in se fuit, 
Thracem me genuit : contra ea mater 
Atheniensem'] Sic Patris cum barbara 
matrimonium carpere videtiir, eum- 
que solum argnere, si quid aliennm a 
Grapcorum ur))anitate et moribns lia- 



beret ; nam Pater ejus, quantum in 
se fuit, Thracem genuit, quia nxorem 
Threissam duxit ; immo vero mater, 
quantum potuit, Atheniensem fecit, 
quia viro Atheniensi nnpsit. 



XII. 
C H A B R I A S.' 

ARGUMENTUM. 

Cap, 1. Novo piignandi genere celeber. 2. Ejus bella in vllgypto ; io 
Cypro; classi ^gyptiae praeest. 3. Domum revocatur; propter invidiam 
plenimque abest. 4. In bello sociali occumbit, desertus a siiis. 



v^HABRiAS, Atheniensis. Hie quoque in summis habi- 
tus est dueibus, resque multas memoria dignas gessit.'' 
Sed ex his elucet maxime inventum ejus in praelio, quod 
apud Thebas fecit, cum Boeotiis^ subsidio venisset. Nam- 
que in eo, victoria fidente summo duce Agesilao,' fugatis 
jam ab eo conductitiis catervis, reliquam phalangem^ loco 



1 Chabriadis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Chahrice vita Ed. Aid. — 2 
Bo'etiis Ms. "Voss. 1. 2. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. ubique. Paulo ante 
memoria dign, Ms. Ax. — 3 In ea victoria fidentem summvm ducem Agesilaum Ms. 
Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. in ea 
auctoritate fidentem summum ducem Ms. Voss. 2. et Boecl. Etiam in Ed. 
Keuch. et Patav. est in ea. Mox conducticiis Ed. Jens. Med. Arg. Long. 

NOTiE 

* Resque multas memoria dignas ges- ^ Reliquam phalangem] Dnpliciter 

sit] De quibus fuse Xenoph. de reb. apud Auctores phalangls nomen ac- 

Graec. lib. v. Diodorus lib. xv. Plu- cipitur: apud Macedones turba erat 

tarchus in Phocione. Demosthenes constansocto peditummillibus ; apud 

oratione in Leptinem ; quern etiam alios Gra;ciee populos, stabile dicitar 

non solum res memoria dignas ges- agmen sine deterrainato nuniero, ubi 

sisse, sed et dixisse testatur Plutarch- vir viro, arma armis conserta sunt ; 

U3 in Apophthegm. quo sensu hie accipitur. 



186 CORNELIl NEPOTIS 

vetuit cedere, obnixoque genu scuto/ projecta[que]* hasta* 
impetum excipere hostium docuit. Id novum Agesilaus 
contuen.s^ ;■ ogredi non est ausus, suosque jam incurrentes 
tuba revocavit.* Hoc usque eo tota Graecia'^ fama celebra- 
tum est, ut illo statu Chabrias sibi^ statuam fieri voluerit, 
quae publice ei ab Atheniensibus in fore constituta est. Ex 
quo factum est, ut postea athletae^ ^ ceterique artifices* his 
statibus9 in statuis ponendis uterentur, in quibus'° victo- 
riam essent adepti/ 

2. Chabrias autem mnlta in Europa bella administravit, 
cum dux Atheniensium esset :' in ^gypto sua sponte*^ ges- 

" Clypeoque ad genu firmiter acclinato, porrectaque hasta, * Receptui cecinit. 
" Eo in corporis habitu statuas ponerent, in quo mctoriam ohtinuissent. 



Mag. Patav. Dein phalangen Ms. Voss. 2. — 4 Projeda hasta Ms. Dan. Ax. 
Boecl. Leid. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Tzschuck. 2. Heinr. Paiifl. Schmied.] projeeta- 
que hasta Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keiich. Bos. 1. [Ith. Wetz. que nncinis incliis. in Ed. Bos. 2. Stav. 
Heus. et rell.]— 5 Sic Ms. Dan. Boecl. Leid. 1. [Ed. Bos. 2. et seqq. fere 
omnes.] Sed in Ms. Boecl. totns locus sic legitur : id novum cernens, Agesilaus 
contuensidprogr. Etiam in Ms. Voss. 2. eratidnovum cernens Agesilaus contuens. 
Sed intutns Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. Gebh. 
Boecl. Keiich. Bos. 1, Patav. [Wetz. et sic correctum est a manii V D. in meo 
exemplo ed. Bos. 2.]— 6 Sic Ms. Dan. Ax. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Ed. Bos. cum 
seqq.] Sed in Gracia Ed. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Grcecia Ed. 
Jens. Med. Arg, Par. Aid. Long. Mag.— 7 sibi aberat a Ms. Leid. 2. Voss. 1. 
— 8 AtheletcE Ed. Med. — 9 His stantibus statuis Ms. Gif. Ax. Mendos, his 
statibus, statuis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. iisdern statibus Ms. 
Ernst, his stantibus Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Dan. In Ms. Bav. altero verba 
statibus in non habebantur. — 10 Sic Ms. Ernst. Lamb. Gebh. [Bos. 2. Stav. 
1. 2. 3. Heus. et rell.] Sed cum Ms. Gif. Mendos. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid, Long. Mag. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. quum Ms. 
Voss. Faber in Agonist, p. 147. maluit quibus, vel in quibus. 

1 Dux esset Athen. Ms. Ax. — 2 Sic Ms. Dan. Mag. Mendos. Boecl. Leid. 

NOT^ 

<= Obnixoque genu scutol De hoc ha- ^ Ceterique artifices] Quaies sunt 

bitu ad pr?eliandum composite vide Scenici, Musici, Pantomioii, et alii 

Marcellinum, et D. Ambrosium ; cui ejusmodi. 

Romani testudinem substituerunt. ' Mulla in Mgypto sua sponte gcssii] 

^ Ut postea athlette] li dicebantnr, Id est, sine pubiica auctoritate. Tu- 

qni certaminibus, quae a Graecis ayu- lit autem auxilium vEgyptiis, quorum 

ves el(xe\a(TTtKo\ vocaatur, vicissent ; ii tunc Rex erat Tachus ; vel, ut Poly- 

et Gymnici, quia nudi pugnabant aeno placet, Thamus,cujus fiiius Nec- 

quinquc certaminum generibus, luc- tanebus, alias Nectenabus ; quern 

tatione, pugilatu, cursu, saltu, pan- non tilium, sed sororis ejus filium vo- 

cratio. cat Plutarchus in Agesilao. 



Xir. CHABRIAS, CAP. 3. 187 

sit/* Nam Nectanabin' adjutura profectus, regnum ei* 
constituit/ Fecit idem Cypii,^ sed publice ab Atheniensi- 
bus Evagorse adjutor datiis : neque prius inde discessit, 
quam totam insulam bello devinceret ; qua ex re Athenien- 
scs magnam gloriam sunt adepti. Interim bellum inter 
-^gyptios et Persas conflatura est. Athenienses^ cum 
Artaxerxe societatera habebant ; Lacedsemouii cum ^Egyp- 
tiis, a quibus magnas praedas Agesilaus rex eorum facie- 
bat.*" Id intuens^ Chabrias, cum in re nulla Agesilao cede- 
ret, sua sponte eos^ adjutum profectus,' ^gyptiae classi 
praefuit; pedestribus copiis Agesilaus. 

3. Turn praefecti regis Persiae,' legates miserunt Athenas 
questum, quod Chabrias adversum regem bellum gereret 
cum JEgyptiis. Athenienses diem certam Chabrias praesti- 
tuerunt/ quam ante domum nisi redisset, capitis se ilium 

<* Plurima ad Nilutn privato jure fecit. <■ Illi principatum asseruit. 



I. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Aid. [Bos. Stav. et seqq. fere omnes.] Sed nulla in 
Mg, s. sp. g. Ms. Ernst. In JEgypto helium sua sp. g. Ms. Bav. 1. in Mg. s. sp. 
qucedam gess. Ed. Long, multa in Mg. s. sp.g. Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. 
Keuch. [Wetz. Sed quod iinum hoc bellum, in quo classi prapfuit, a Plutarcho 
in vita Chabrice c. 37. a Diod. Sic. xv. 92. et a Nepote conimemoratur, rb 
multa neque addi neque ex praecedentibus repeti debet ; sed subintelligen- 
dum est bellum.'\ — 3 Nedebenin Ms. Dan. Nectebenni Ms. Bav. 1 . Neptenabum 
Ms. Bav. 2. Ed. Jens, Med. Par. Nectebenum Ms. Voss. 1. 2. HectebenMs. 
Leid. 2. Nedanabiii^d. Heus. [Tzschuck. 2. Schmied. Heinr.et sic correxi : 
Nectanebin Ed. Itli. Nectanebum Ed. Long. Lamb. Bos. Stav. (qui ad ed. 2. et 3. 
defendit banc scripturain, et appellat Wesseling. ad Diod. Sic. xv. c. 42. et 
92.) Tzschuck. 1. Harl. Wetz. Brem. Paufl.] Nectenabum Ed. Patav.— 4 Ei 
aberat a Ms. Voss. 2. Ax.— 5 Sic Ms. Dan. Boecl. Voss. 1. 2. Ex. [Ed. Bos. 2. 
Stav. Hens, et seqq.] Sed et Athen. Ed, Jens. Med. Arg. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Gebh, Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. — 6 Id metuens Ms. Boecl. 
Voss. 2. Ax.— 7 Sponte ad adj. Ms, Ax. 

l^Persce Ms. Bav, 1. 2, Ax. Voss, 1, 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 
bene : ut ' yEgyptius rex,' ii. 2. et Nepos dicit Persis,non, Persia : v. Eumen. 
7. et 8. Perse Ms. Boecl. Perscs Ms. Leid. 2. in quoetiara erat regii pro regis. 
Mox qsitu Ed. Arg. — 2 Prcestiterunt Ms. Dan. Leid. 2. Voss.l. Ed. Arg. Aid. 

NOT^ 

e Fecit idem Cypri] Pro, in Cypro ; ' Sua sponte eos a(yutum profectus'] 

\e\, fecit idem Cypri Regi. Id est, sine sufFragio et decreto po- 

'' A quibJis magnas pradas Agesilaus puli, ut jam supra; nam Diodorus 

rex eorum fadebat] Sic Cicero in scribit eum ab Acoride fuisse arcessi- 

Verrem : maximos quaestus pruedas- turn, 
que fecisse. 



188 CORNELII NEPOTIS 

daranaturos denuntiarunt. Hoc ille nuntio Athenas rediit, 
neqne ibi diutius est moratus, quam fuit necesse. Non 
enim libenter erat ante oculos civium suorum : ' quod et 
vivebat laute, et indulgebat sibi liberalius, quam ut invi- 
diam vulgi posset* effugere. Est enim hoc commune vitium 
in^ magnis liberisque civitatibus, ut invidia gloriae comes 
sit ; ^ et libenter de his^ detrahant, quos eminere^ videant 
altius : neque animo sequo^ pauperes alienam opulentium'° 
intuuntur" fortunam.J Itaque Chabrias, quoad ei'* licebat, 
plurimum aberat. Neque vero solus ille aberat Athenis 
libenter, sed omnes fere principes fecerunt idem : '' quod 
tantum se ab invidia putabant futures/* quantum a con- 
spectu suorum recessissent.'^ "^ Itaque Conon plurimum 
Cypri vixit, Tphicrates in Thracia, Timotheus Lesbi,' 



Long, prostituerunt Ms. Ax. — 3 Suorum civiu7n Ms. Dan.— 4 Possit Ms, 
Dan. — 5 Haec vitium in absunt ab Ed. Ultraj. — 6 Ut invidice gloria comes 
sit Ms. Dan. Voss. 2. Ax. et invidia gloria comes sit Ms. Leid. 2. Ut 
invidia glorice comes sit Ms. Voss. 1. sed supra notatuni invidia. — 7 De iis 
Mss. Bav. [Gif. v. hiijus indie. Lucret. in Suaviloquus.l Ed. Lamb, his Ed. 
Ultraj. Statim detrahunt Ed. Jens, Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. 
PataT. [Sed detrahant Ms. Dan. Bav. Ed. Gebb. Bos. et seqq.]— 8 Sic Ms. Dan. 
Ax. Bav. Sed emergereMs. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Patav. Statjm vident Ed. Ultraj. [i;idmnt Ed. Long.] 
— 9 jEquo animo Ms. Ax. — 10 Opulentum Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Pat. sed opulentium etiam Ms. Dan. Git". Bav. Put. Sav. 
[Riclef. et ante eum Scheffer. in Obss. misc. vol. ix. torn. 2. p. 210. voc. opul. 
tanquam superfluum ideoque spurium uncis inclusit; sed imnierito, arbitror.] 
—11 Sic Ms. Dan. Gif. Bav. Mendos. Voss. 2. Leid. 2. [Ed. Bos. 2. Hensing. 
Stav. Tzschuck. quem vid. ad ed. 2. Bip. Ith. Brem. Harl.J Sed intuentur Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. [Schmied. 
Wetz. Sed Heusing. ' mirum vero est,' ait, ' si Nepos obsoleti verbi forma nti 
volnit, cur non dixerit potius intuanlur, cum conjunctivum exigai sententia. 
Fortasse omnia haec negue animo. .. .intuuntur fortu7inm ab aliqno allita sunt, qui 
probatis sibi gnomis similes apponere licitum putavit.' At vereor, ut hoc sit 
probabile.] — 12 Quoad lie. Ms. Boecl. quo ei lie. Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ax. — 
13 tiiRC fecerunt idem aberant a Ms. Mendos.— 14 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. 
Leid. 2. [Ed. Long. Bos. cum plurimis seqq.] Sed $e futurosMs. Ax.a/uturos 
Ed. Lamb. Gebh. Keuch. qui sic legcndum censet : abfuturos Ed. Paris. 
Steph. Mag. Patav. [Brem. Wetz. atque Heilsing. in not. non rejicU .'\affuturos 
Ed. Aid. — 15 Recesserint Ms. Dan. Ax. Mox Threcia Ms. Dan. — 16 Lesbo.... 

NOTyE 

i Opulentium intuuntur /orfwnam] Od. iii. 30. 

Pro opulentorum : opulens, pro opu- '' Quantum a conspectu suorum reces- 

lentns, ex Ausonio : ' Non opulens sisseyit] Quia subductio sui ab oculis 

nee egens, parcus sine sordibus egi.' vulgi lividi omnem invidiae viam prae- 

Violens, pro violentus, ex Horatio cidit. 



XII. CHABRIAS, CAP. 4. 189 

Chares in Sigeo.'^™ Dissimilis quidem Chares" eorum'? 
et factis et moribus, sed tamen Athenis et honoratus et 
potens. 

4. Chabrias aiitera periit bello social! tali modo. Op- 
pugnabant Athenienses Chiura : ' " erat in classe Chabrias 
privatiis, sed omnes, qui in magistratu erant, auctoritate 
anteibat; eumque magis milites, quam qui praeerant, aspi- 
cicbant. Quae res ei* maturavit mortem. Nam dum pri- 
mus studet portum intrare, et' gubernatorem jubet eo diri- 
gere navem, ipse sibi perniciei* fuit. Cum enim eo pene- 
trasset, ceterae non sunt secutae. Quo facto circumfusus 
hostium concursu, cum fortissimo pugnaret,* navis rostro 
percussa, coepit sidere.*^ p Hinc refugere cum posset,^ si 



SygtEo Ms. Dan. Gif. Voss. 2. Leid. 2. Ed. Arg. Etiam in Ed. Jens. Med. 
Long. Mag. est Sijgceo. [Sed ego cum Hensing. Stav. 3, et reliquis reddidi in 
iSigeo, fpiia in Grapcis scribitur ^lyftov: v. Stav. ad ed. 3. qui de hoc Troadis 
promontorio, hod. lannizari, cum urbe cognomine, quae h. 1. iimuitur, et 
lectione loci copiose agit, laudatque Herodot. v. c. 65. et 91. et interpret, ad 
c. 95. atque Hemsterh. ad Luciani Contempl. torn. i. p. 520. aliosque.] Lesbo.... 
Sigao Ms. Ax. in Sigcco Ed. Par. [Kench. Lamb. Bos. Stav. 1. 2. Harl. Bipont. 
Brem. Srhmied.] Lebih Ed. Med. librariorum peccato. — 17 Horum Ms. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Keuch. Hens. [Ilh. Bip. 
Heinr. Wetz. Srhmied.] Statim ct factis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Hens. [Tzschuck. Ith. Bip. Heinr. Schmied. 
Wetz. et ego addidi: verum rh ei prius omittitur in ed. Bos. Staver. Harl. 
Brem.] 

1 Chyum Ed. Arg. — 2 Ei aberat a Ms. Leid. 2. Statim mortem maturavit Ms. 
Voss. 2. Ax. — 3 Et aberat a Ms. Voss. 2. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. — 4 Perniciei sibi Ms. Ax. — 5 Pugnarent Ed. Jens. Med. — 6 
Fidere Ms. Voss. 1. Mendos. — 7 Sic Ms. Gif. Sed cum ref. posset Ms. Dan. 

NOT^ 

* Timotheus Lesbi'] De Timotiieo " Dissimilis quidem Ckares] Super 

mox. Lesbos insula est, de qua su- ea re Diodorum et Plutarchuni in 

pra. Apophthegm, consule. 

" Chares in Sigeo'] Chares, Atheni- ° Oppugnabant Athenienses Chium] 

cnsinm Dux, in promissis facilis et Chius insula est lonum clarissima, 

pronitus ; unde istud, ' Charetis polli- prope Erylhras urbem minoris Asiae. 

citaliones.' Suidas. Sigeum Idee pro- Vide Plin. lib. v. 31. 

niontoriuni est ; Arist. animalium lib. p Navis rostro percussa, cospit sidere] 

V. jElianus vero et Pomponius oppi- Pro, pessum ire, et demergi ; nam si- 

dum dicunt. Apud Strabonem lib. dere anchorae dicuntur quas fundo in- 

XIII. tamen duo sunt ejus nominis fixae haerent; unde illud Poiitae Ho- 

oppida, sibi vicina; ut est apud Pli- ratii, ' Priusque coelum sidet inferius 

uiuin, mari.' Et apud Senecam Khct. Sua- 



190 CORN. NEPOTIS XII. CHABRIAS, CAP. 4. 

se in mare dejecisset,'' quod suberat classis Atheniensinm, 
quae exciperet^ natantes ; perire maluit, quam armis abjec- 
tis"^ navem relinquere, in qua fuerat vectus.'° Id ceteri 
facere noluerunt, qui nando in tutum pervenerunt. At ille 
praestare honestam mortem existimans turpi vitae," comi- 
nus'* pugnans telis hostium interfectus est. 



Bav. 1. 2. Ed. Patav. ref. cum non posset Ms. Voss. 2. Ax. cum ref. non posset 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keucb. 
Statini nisi Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. Turn in mari Ms. Voss. 2.-8 Acci- 
peret;ms. Voss. 1.— 9 Natantis Ms. Gif. [Ed. Bos. 2. Stav. Tzscbuck. Harl.] Sed 
natanteis Ms. Dan. natantes Ed. Hens. [Heinr. Schmied. Wetz. v. supra ad x. 
4.] natantem Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boerl.Keuch. Bos. 1. Patav. [Ith.] — 10 Haec verba in qua /uera< rec- 
tus, glossema esse oenset Oudendorp. ap. Staver. sed recte dissentiente 
Tzschiickio ad ed. 2. Atqne in nostro hinc inde qnaedam redundare solent.] 
— 11 Turpi vita exist. Ed. Steph. Gebh. Keucb.— 12 Cominus Ed. Med. Arg. 
Long. Mag. Patav. [Heinr. Tzscbuck. Schmied. et ego correxi pro commitius 
in Ed.Lamb. Bos. Heus. et rell. Reusing, tamen tuetur scripturam comminus, 
quod sit a con et manus. Fischer ad h. 1. in libello varr. lectt. ea, quae se- 
qunntur, manu ascripsit: ' Hactenus contuli cum edit. Patav. quia ex his 
jam putabam de diligentia posse judicari.' Et tamen postea saepius attulit 
lectt. illius edit. 

NOTiE 

eoriarum i. ' Accumulat fragor ipse leguntque, hinc cum refugere non pos- 

metus, jam sidere limo Navigia, et set, nisi se in mare, Sfc. utrumque non 

rapido desertam flamine classem.' improbandum mihi videtur. 

1 Hinc refugere cum posset, si se in ^ Quam armis ahjectis'] Quia pro- 

mare dejecisset] Alii, cum negatione, brum erat, et dedecus militare. 



XIII. 



TIMOTHEUS.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Ejus virtutes et facta bellica. 2. Ipsi, Lacedaemoniorum victori, 
statua ponitur. 3. Senex Menestheo praetori in consilium datur. A Cha- 
rete, preetore, accusatus damnatur. 4. Filius ejus Conon muros reficere 
cogitur. Singularis aniicitiae testimonium Jasonis erga Timotlieum. 



XiMOTHEUS, Cononis filius,' Atheniensis. Hie a patre 
acceptam gloriam multis auxit virtutibus. Fuit enim di- 
sertus,'' impiger, laboriosus/ rei militaris peritus, neqae 
minus civitatis regendae. Multa hujus sunt praeclare facta, 
sed haec maxime iilustria. Olynthios et Byzantios^ ^ bello 
subegit. Samum cepit : in qua oppugnanda^ superiore'*- 
bello Athenienses mille et ducenta talenta consumserant J 



1 Timothei vita Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. — 2 Bizant. Ed. Arg. — 
3 In quo oppttgnando Ms. Laid. 2. Dan. Mendos. — 4 Superiori Ed. Jens. Med, 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Keuch. Patav. [Sed superiore Ed. Bos. et 
seqq. Bene. Nam comparativoruni sextus casus rectius in e tenninatur : v. 
Bentlei. ad Hoiat. Serm. 1. 9. 68. et Gruner. ad Vellei. Paterc. ii. 4. p. 87.] — 
5 Consumserunt Ms. Ax. et statim hanc ille Ed. Mag. Steph, Gebh. Keuch. 



NOTiE 



» C ononis Jllius] Ex Threicia pellice, 
quae postea modestiae exemplum eva- 
sit. Athenapus lib. xiii. 13. 

•> Fuit enim disertus] Idem testattir 
Cicero de Offic. 1. 1. ' Africanus,' inquit, 
* eumulavit bellicam gloriam ; quod 
idem fecit Timotheus Cononis filius : 
qui cum belli laudc non inferior fuis< 



set quam pater, ad eam laudem doe- 
trinae et ingenii gloriam adjecit.' 

" LaboriosHs'] ^iK6itovos, seu labo- 
ris amicus. 

^ Olynthios et Byznntios] Olynthus, 
urbs Thraciae, olini Atticae ditionis. 
DeByzantio jam supra dictum est. 



192 CORNELII NEPOTIS 

id ille sine ulla publica impensa populo restituit. Adver- 
sum Cotym^ bella gessit/ ab eoque^ millc et ducenta talenta 
prsedae in publicum retulit.^ Cyzicum obsidione liberavit/ 
Ariobarzani9 simul cum Agesilao^ auxilio profectus est : a 
quo cum Laco'' pecuniam numeratam accepisset, ille cives 
suos agro atque urbibus augeri maluit, quam id sumere, 
cujus partem domum suam ferre posset.*° Itaque accepit 
Crithoten" et Sestum.' 

2. Idem classi praefectus circumvehens' Peloponnesum, 
Laconicam* populatus, classem eorum fugavit. Corcyram 



Patav. [sed id per synesin, sc. argentuni sive argenti pondns,bene se habet.] — ■ 
6 Cothum Ms. Ax. Cotum Ms. Dan. Ed. Jens. Med. Arg. Far, [Slav. 3. 
Tzschuck. 1. 2.] Cotyn Ed. Long. Mag. Steph. Gebh.[Wetz. et malit Heus.qni 
tamen, uti reliqui, edidit Cotym:] v, Ducker. ad Flor. iv. 2. Cholum Ms. Voss. 
1. in quo ipso libro pro adversum erat adversus, nt in Ed. Long. Steph. Gebh. 
Kench. [Wetz.]— 7 Abeo Ed. Par. Aid. Lamb.— 8 Sic etiam Ms. Dan. Ax. 
Voss. 2. Ed. Bos. 1. 2. Keucli. Ultraj. Heus. [Wetz. Iti). Bipoiit. Brem. 
Schniied.] Sed detulit Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Reuch. Stav. 1. 2. 3. Patav. [Harl. Tzschuck. 
1. 2. qui tamen in not. retulit in hoc nexu melius esse censet :] detulit probat 
Graevius ad Cic. de Offic. ii. 22. Statim Cyxicutn Ms. Voss. 1. Cizicum Ed. 
Jens. Med. Arg.— 9 Ariobarzanum Ed. Jens. Med. — 10 Possent M&. Ernst. 
Leid. 2. quisque ferre posset Ms. al. niarg. [Atqui poss^-nt Tzschuck. in not. ad 
ed. 1. probarat; sed in not. ad ed. 2. tuitus est et recte explicuit cum Reu- 
sing, et Harl. (quern vid.) vulgatam lect. posset.} — 11 Itaconjecit Gebh. [quern 
Bos. in ed. 2. et sequences sunt secuti.] Sed Erithonem Ms". Dan. Clirithonem 
Ms. Gif. Mendos. Leid. 1. Critonem Ms. Voss. 1. Ckrythonem Ms. Leid. 2. 
Erichthonim Ms. Voss. 2. Ed. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. BoecE. Keuch. 
Bos. 1. Patav. Mox Sexlum Ms. Ax. Voss. 1. 2. Dan. Mendos. Gif. Ed. Mag. 
SestcE Ed, Aid. 

1 Circunvehens FA. Jens. Med. Aid. — 2 Laconitem Ms. Leid. 2. Lacnnicem 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Laconicen in forma Graeca Ms. Ax. [Ed. Long, 

NOT^ 

« Adversum Cotym bella gessit] Vel ' If ague accepit Criihoten et Sestum] 

Cotyn; quidam etiam Cof jm?, ut supra Erichthonem, ut quidam legnnt, Aby- 

in Iphicrate. Hie Paphlagonum, di synonymum esse conjicit Abra- 

ille Thracum rex fuit. hamus Ortelius. Sunt qui Eritho- 

f Cyzicum obsidione liberavit] Cyzi- nem et Sextum legant ; quidam etiam 

cuSjUrbsantiquaiiiMysiaadPropon- Critlumem. Est Crithote urbs in 

tidem, jnxta Ptolemaum, et alios. Chersoneso Thraciae, quam Athenien- 

s Ariobarzani simul cum Agesilao'] ses, Miifiade Duce, incolueruut, ut 

Ariobarzanes ille Persarum Regis supra dictum est in Miltiade, Suida 

Satrapes fuit, qui janipridem a Rege et Stephano testibus. Sestus vero 

(iefecerat. ad Hellespontum Abydo objecta in 

^ A quo cum Laco] Agesilaus desig- eadem Chersoneso sita, ut jam dic- 

"atur. turn est. 



Xlll. TIMOTIIKUS, CAF. 2. 193 

sub imperiuai Atheniensium redegit ;J sociosque idem' ad- 
junxit Epirotas,'' Athamanas,** Chaonas, omnesque eas 
gentes, quae mare illud adjacent."' Quo facto Lacedaiuionii 
de diutina contentione destiterunt/ et sua sponte Athenien- 
sihus imperii maritimi principatum" concesserunt ; pacera- 
que his legibus constituerunt, ut Atlienienses mari duces 
essent. Quae victoria tantoe fuit Atticis lajtitise, ut turn 
primum arae PACi publico sint factae/" eique Deae pulvi- 
nar sit institutura.'' Cujus laudis ut memoria maneret, 
Timotheo pul)lice statuam in foro posueruntii qui honos 
huic uni ante hoc tempus^ contigit, ut, cum patri populus 



Stav. 3. Tzscliuck. et sic legere etiam viilt Reusing, iu not.] — 3 Eidem iMs. 
Leid.2.[Heiislng. nonraale conjccltm/em, ytro eisdem, scil. Atheniensibus.] — 
4 Sic etiam Ed. Mag. (in qua quideni vitiose Athamanos ; sed e uotis Magii 
intelligitiir, euni voluisse edi Alhamanns,) Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Sed 
Ataninnas Ed. Aid. Athamamas Ms. Ax. Athamattas IMs. Dan. Atliamantias Ms. 
Voss. 1. AthatnantioslLd. Jens. Med. Arg. Par. AcharnanasiLd. Bos. 1. Afhar- 
mamis est in Ed. Hoed, etiam Bos. 2. hand diibie operaium errore, quod notas 
Bosii satis declarant. Acarnunas Ed. Long, in quo mos est Cluumes, ut in 
Ed. Arg. Par. et Ms. Ax. — 5 Destituerunt Ed. Long, operaium peccato. — 
6 Pacts publico: f. Ms. Leid. 2. pad publkce s. f. Ms. Ax. Ed. Long. Mag. 
Reucli. Patav. jMox piilvina Ms. Leid. 2. — 7 Anle id tempiis ]Ms. Boecl. Ax. 
Dan. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. [et tuetnr expli- 
catque eo tempore Srlnnied. in Lex. Corn. p. 36. uti jam rescripserat autea et 
interpretatus erat Hens, quern vid. Etiam dare voluisse Stav. ex ejus nota 
ad cd. 2. colligitur :] antetempus Ed. Aid. Statim contigit nemini Ed. Steph. — 

NOT^ 

J Corcyrum sub imperium Athenien- servaverunt, postquam diu de illo 

siumredegit] lusula est in lonio mari, cum Lacedasmoniis Atlienienses con- 

uunc vulgo Corfti ; ut supra. tendissent. 

^ Adjunxit Epirotds] Epiri regionis « Arirp\cipnblicesintfact<£'\ Aras 

Graeciaj versus Adriaticum mare in- pacijam positas post victoriam CI- 

colas, qui primo Pyrrhidee dicti sunt, monis in Persas ad Eurymedontem 

^ Athamanas] Quidam Atliamatas ; scribit Plutarchus in Cimone, quod 

alii Athamaiitios ; alii Acarnanas; ex Nepoti repugnare videtur. 

Diodoro, quod non improbo, quia in p Eique Dew pulvinar sit instHutura] 

eo tractu nulli inveniuntur populi Quod apud Romanes in more positum 

qui superioribus nominibus cogniti est, ut tt apud Grajcos, ex Livio, et 

fuerint. De Acarnanibus autem jam aliis qui frequenter dc Lectisterniis 

dictum est. loquuntur, sen sacris pnlvinaribus. 

«> Qua marc illud adjacent'\ Ar.tiqua i Timotheo publice stuluam in foro 

loquendi forma; pro, quaj mari illi, posuerunfl Siatuam banc inter eas 

vol, ad mare illud, adjacent. numeral Pausuuias quce in Arce Mi- 

" Imperii maritimi principatuiu] nerva; positic sunt. 
Quern per septuaginta quiuque anuos 

Dvlph. cl Var. Clus. A'q*. N 



194 CORNELII MEPOTIS 

statiiam posuisset, filio quoque^ daret. Sic juxta posita 
recens filii veterera patris renovavit memoriam.?' 

3. Hie cum esset magno natu, et magistratus gerere de- 
sisset,' bello Athenienses undique premi^ sunt coepti. Defe- 
cerat Saraus : descierat' Hellespontus :^ Philippus jam 
tum-* valens* [Macedo]^ multa moliebatur ;" ^ cui oppositus 
Chares cum esset," non satis in eo praesidii putabatur. Fit 
Menestheus^ praetor/ filius Iphicratis/ gener Timothei, et, 
ut ad belliim? proficiscatur, decernitur. Huic in consilium' ° 
dantur duo usu sapientiaque" praestantes, [quorum consilio 
uteretur,]'^ pater et socer i^ quod in his tanta erat'^ aucto- 
ritas, ut magna spes esset, per eos amissa'+ posse recupe- 
rari. Hi cum Samum profecti esseut, et eodem Chares, 

• Philippus MacedOfjam tu7tt potens, plurima machinabatur. 



8 Quodque Ms. Voss. 1. — 9 Memoria Ed. Aid. IMag. 

1 Desiisset Ed. Long, descisset Ms. Voss. 2. — 2 Prcemi Ed. Arg. et in Aid. 
Mox cepti. — S Desierat Ms. Voss. 2.-4 Tunc Ed. Jens. Med. Par. Aid, Lamb. 
Keuch.— 5 Absunt unci in ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Wetz. Schmied. Neque Kappio 
voc. Macedo ejiciendum neque snspectum videtur.] — 6 Molibatur Ms. Dan. 
jam turn val. Macedo jam turn multa mol. Ms. Ax. — 7 Menestetis Ms. Voss. 1. 
Mnestheus 'EA. Ultraj. Long. Mag. — 8 Hippocratis Ms. Voss. 1. sed in marg. 
'al. Hypkicratis.' — 9 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. sed et ad b. Ms. 
Boecl. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Tuni proficiscitur Ed. Jens. Med. Par. 
— 10 In consilioMs. Boecl. Voss. 2. [idque non repndiandiim judical Scheffer. 
in Obss. misc. Belg. vol. ix. torn. 2. p. 210.]— 11 Sic Ms. Dan. Boecl. Sed 
et aapientia Edd. nostri omnes, praeter Stav. 1. 2. 3. [Breni. Tzschuck. 1. 2.] — 
12 Absunt unci ab Edd. nostris cunctis praeter Bos. 1. 2. Stav. 1. 2. 3. [Ith. 
Wetz. Tzschuck. 1. 2. Harl. Bipont. Schmied. Paufl.] — 13 tanta esset Ms. 

NOT.E 

»■ Veterem patris renovavit memoriami Athenaeus, lib. xii. 15. et Theopom- 

In aliis legitur memoria, quasi dicas, pus lib. XLV. Plutarchus vero in 

Recens filii statua veterem patris Phocione sic de eo censef : ' Chare- 

statuam memoria renovavit; quod tem itaque populus non tam sue me- 

parum mihi probandum videtur. rito, quam Oratorum ambitione, et 

' Descierat Hellespontus] Id est, studlis partium,huic expeditioniprae- 

ora Hellespontiaca ab Atheniensium ficiunt,' 

partibus defecerat. ^ Fit Menestheus prater'] Menes- 

' Philippus jam turn valens] Alexan- theus Iphicratis filius, de quo jam su- 

dri Magni pater. pra in Iphicrate. 

" Cui oppositus Chares cum esset] " Pater et socer] Id est, Iphlcrates 

Hunc Atiieniensium Ducera segncm, et Tiniotheus. 
tardutB, dellciisque alHuentem scribit 



xnr. TiMOTHEUs, CAP. 3. 195 

adventu eorum cognito,'^ cum suis copiis proficisceretur, ne 
quid absente se gestum videretur ; accidit, cum ad insulam 
appropinquarent, ut magna tempestas oriretur : quam evi- 
tare duo veteres imperatores utile arbitrati, suam classem 
suppresserunt.* "^ At ille, temeraria usus ratione, non cessit 
raajorum natu auctoritati : et, ut in sua navi'^ esset for- 
tuna, quo contenderat, pervenit ; eodemque ut sequerentur, 
ad Timotheum et Ipbicratem'^ nuntium misit Hinc male 
re gesta, compluribus amissis navibus, eodem, unde erat 
prolectus, se recepit, literasque Atbenas publice misit, 
sibi proclive fuisse Samum capere/ nisi a Timotheo et 
Iphicrate desertus esset.'' Ob eam rem in crimen voca- 
bantur. Populus acer, suspicax, mobilis, adversarius, in- 
vidus etiam potentiae, domum revocat: accusautur prodi- 

* Naves suas continuerunt. " A se facile Samum capi potuisse. 



Boecl. — 14 Admissa Ms. Ax. — 15 adv. cognito Ed, Jens. Med. Arg. Paris. 
Aid. Mag. adv. illorum cogn. Ms. Leid. 2. £d. Arg. Long, illorum adv. cognito 
Ms. Ax. Dan. Mendos. eorum adv. cogn. Ed. Lamb. Stepli. Gebh. Keuch. 
eorum uncis inclusit Hens. [' Possit abesse,' ait Tzschuck. ' neque tatnen, ut 
siniilia alia, necessario etjure abest.' At, quiamodo abest, modo alio legitur 
ordine , modo illorum scriptum est, rb eorum suspeclum esse videtur.] — 16 Repres- 
seru7it Ms. Mendos. Paulo ante -rh utile omisit Ed. Mag. — 17 Sic etiam Ms. 
Mendos. Bav, 1. Voss. 2. Ed. Arg. Ultraj. Long. Steph. Gebh. Keuch. Bos. 

1. 2. [Stav. 1. 3. Bipont. Paufl. Tzschuck. Brem.] et ut in sua manu Ms. Dan. 
Voss. 1. Leid. 2. Ed. Heus. [qui, quod plures erant naves, quibuscum Chares 
ad insulam accesserat, non una, nee fortunani in navi esse, a Latinis dici pu- 
tat, tuettir manu, Ed. Itli. Schmied.] et ut si, in sua manu Ed. Aid. Lamb. 
Patav. [Wetz.] et ut sua navi JNIs. et Ed. Boecl. et in sua manu Ed. Jens. Med. 
et tanquam in sua manu Ed. Par. ct ut si insuanavi Ed. 2. Stav. [Had. Heinr.] 
quod placet. V. Dat. 3. et 11. Ages. 4. et 6. [et sic legerejam maluit Schef- 
ter. in Obss. misc. Belg. vol. ix. toni. ii. p. 210. Heinr. baud male suspica- 
tus, m( si in navi esset suafortuna, eo putat majorem seutentiae venustatem esse 
accessuram ; Tzschuck. ad ed. 2. rb si lubens amplecteretur,»si in vett. libris 
adesset ; sed recte defendit naij.] — 18 Ilippocratcm (ut sect. 2.) et mox Hip- 
pocrate Ms. Voss. 1. sed supra iiotatum erat Hiphicratem, et dein Hiphicrate. — 
19 Asteriscus abest ab Edd. nostris omnibus. [Sed est in Bos. 2. Stav. 1.] In 
Ms. Dan. Boecl. Voss. 1. Leid. 1. 2. legitur locus sic : populus acer, suspicax, 
ob eamque rem mobilis, advcrsar, inv. [Scheffcr. quera vid. in Obss. 1. c. p. 211. 
rh invidus omittitj et jam pot. in crimen vocabantur domum rev. Sed a iMs. Voss. 

2. aberant verba: ob cam rem in crimen vocabantur. Heusinger. inde ilia verba 
inclusit uncis: [sed dissentit ab eoStnvrr. ad ed. niin. At Brouii quoque ilia 
verba censet ab alio fuisse intcrpretationis loco ascripta.] Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. populus acer,siispica.x,ob eamque rem jnobilis, adversarius, imndus 
etiam potentitE : in crimen vocabatur: [Ed. Arg. vncabantur.'\ Domum revocat: 
accusantur [accusatur Ed. Par. Aid.] prnditionis. In Ms. Mendos. erat in cri- 
men vocabant: Ed. Long, ob earn rem in cr. vocabantur. Nam pop. ac. susp. mob. 



196 CORNELII NEPOTIS 

lionis.'' -° Hoc judicio daranatur Timotheus," lisque ejus' 
aestimatur^' centum talentis. Ille odio ingratae civitatis 
coactus, Chalcidem^^ se contuIitJ 

4. Hujiis post mortem cum populum judicii sui poenite- 
ret/ mulctaj novem partes^ detraxit, et decem talenta Co- 
iionem filium ejus' ad muri quandam partem reficiendam 
jussit dare. In quo fortuna? varietas est animadversa. Nam 
quos avus Conon muros ex hostium praeda patriae restitue- 
rat, eosdem nepos, cum summa ignominia familiae, ex sua 
re familiar! reficere coactus est. Timothei autem moderatae 
sapientisque vitae cum pleraque possimus* proferre testi- 
monia, uno erimus contenti ; quod ex eo facile conjici 
poterit, quam carus^ suis fuerit. Cum Athenis adolescen- 
tulus causam diceret, non solum amici privatique hospites 
ad eum defendendum convenerunt, sed etiam in eis Jason 
tyrannus,"^^ qui illo tempore fuit omnium potentissimus. 
Hie cum in patria sine satellitibus se tutum non arbitrare- 

<* Ut rei accusahantur. 



ndv. inv. etium pol. confestim eos dommn rev. — 20 Prodictionis Ms. Voss. 1. — 
21 Existimatur Ms. Voss. 2. — 22 Chalciden Ed. Long. Chachidem Ms. Voss. 1. 
1 Sic Ms. Mendos. Dan. [Ed. Bos. et sqq.] Sed cum populum sui judicii 
poenitehat Ms. Leid. 1. popidus, cum eumjud. sui p. Ed. Lamb. Pat. cum popidus 
judicii sui p. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. — 2 Partis Ed. Jens. 
'Med. Gebli.— 3 Ejus filium Ed. Lamb.— 4 Ita etiam Ms. Dan. Voss. 1. Ed. 
Lamb. [Bos. 2. Stav. Hail. Breni. Heinr. Tzschnck. Schmied.] Sed ctim com- 
plura po.ssumus Ms. Voss. 2. Ed. Boecl. Keiicli. Bos. 1. cum pleraque possumus 
Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Long. Mag. PaXav.cumplurapossimusM^. Ax. Ed. 
Hens. [Ith. Wetz., qtn vnlgatinn ineptum esse pronuntiat, nee damnat rh 
plura Tzschuck. ad utramque edit, ratus id apte spectareri uno.'] Male : nam 
plerique sunt sa?pe multi: v. Rucker. tom.l. Diss. lielgic. p. 309. [Add. Stav. 
ad ed. min.] — 5 Ed. Jens. IMcd. [Heus.et recentt. recte : charus in multis edd. 
etiam Stav.]— G Junon tyrun. ThessalicB Ms. Dan. Leid. 1. Lnson tyr. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Jason tyr. Thessalorum Ed. Long. [Atque Stav, ad ed. 
luin. addendum putat Thessaliw vel Thessalorum, ut ab aliis distiugiiatur, et 

NOT.E 

" Hoc judicio damnatur Timotheus] per astitit arce.' 

Quia etsi una eum illo Iphicrates ac- ^ Jason tyrannus'] Non clarus ille 

cusatus fiiisset, tamen absolvitur, ut Argonanfarum Dux, sed, ut quidam 

supra in Iphicrate. volant, Tliessalorum tyrannus, cujitg 

y Chalcidem se cuutulit] Vrbeii\ Eu- meminerunt Xenophon, Diodorus, 

boeae ad Euripuni ; unde Virg. ,^neid. PUitarclms, et alii coniplures." 
VI. ' Clialcidicaque levis tandem su- 



XIII. TIMOTHEUS, CAP. 4. 197 

tur, Athenas sine ullo praesidio venit ;7 tantique hospitem 
fecit, ut mallet se capitis periculum adire, quam Timotheo 
de fama dimicanti deesse. Hunc adversus tamen Timotheus 
postea populi jussu bellum gessit; patriaeque^ sanctiora 
jura, quam hospitii, esse duxit.* llaec extrema fuit £etas 
impeiatoium Atheniensium, Iphicratis, Chabriae, Timo- 
thei : neque post illorum obitum quisquam dux in ilia urbe 
fuit dignus memoria. 



de eo fusius disserit.]— 7 Tb ve7iit aberat a Ms. Voss. 2.-8 Patria Ms. Dan. 
Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. patrice enim Ed. Long, Mag. Steph. 
Gebh. 

NOT^ 

» Patriaque sanctiora jura, quam hos- brum aliquod objicit ^scbines Orat. 
pitii, esse duxit] Qiiod ei veluti pro- vepi irapairpea-B. 



XIV. 
D A T A M E S-' 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Inter barbarorum duces facile clarissituiis. Bello contra Cadusios 
ineretiir, partem Ciliciis. 2. Thyiim dynasten Paphlagoniae vivum capit. 

3. Captiun ad regeni adducit. Copiis ad belluni ^gyptium prffificitur. 

4. Revocatur. Aspira Cappadocem capit. 5. Aulicorum insidias edoctus, 
Cappadociam sibi et Paphlagoniam occupat. 6. In bello adversus Pisidas 
amittit filium. Proditores et hostes Pisidas superat. 7. A filio natu 
maxiino proditur. 8. Diicem Persarum, contra se missura, vincit. 9. 
Regis insidias callide declinat. 10. Mithridatis dolo capitur. 11. lu col- 
loquio per fraudem occiditur. 



Venio nunc ad fortissimum viruni, maximique consilii, 
omnium barbarorum ; exceptis duobus Carthaginiensibus/ 
Hamilcare et Hannibale.^ De quo hoc plura referemus,+ ^ 
quod et obscuriora^ sunt ejus gesta pleraque f et ea, quai 
prospere ei cesserunt, non magnitudine copiarum, sed con- 
silii, quo turn oranes^ superabat, acciderunt. Quorum nisi 



1 Datamis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid.— 2 In quibusd. Carthaginensi- 
bus: V. ad X. l.subfin.— 3 Amikareet Anybale Ms. Voss. I. Leid. 2. Etiani in 
Ed. Lamb, est Annibak. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. Hamikhare. [De scrip- 
tura voc. Hannibal v. Cellaiii Orthogr. lat. p. 245. ibique Harl. et Arntzen. ad 
Aurel. Victor, de viris ill. cap. 14. p. 103. et intra Bos. ad xxiii. l.]—iDehoc 
plura feremus Ms. Dan. de quo hoc jtlura feremus Ms. Voss. 1. de quo hcec plura 
J^rremus Ms. Ax. de hoc plura referemus Ed. Long. — 5 Quod obsc, Ms. Ax. — 
6 Pluraque Ms. Voss. 2. Ax.— 7 Sic Ms. Boecl. Ax. Voss. 1. 2. Ed. Long. 

NOTjE 

» De quo hoc plura referemus] Hinc cipit ; Venio nunc ad fortissimum »t- 
omnes fere editiones incipiunt praeter rum, Sfc. quae verba membranae vete- 
Lambinianam, quae ab his verbis in- res Timotheo ascribunt. 



CORN. NRPOTIS XIV, DATAMES, CAP. 1. tOf) 

ratio explicata fuerit, res apparere non poterunt. DatajMF-s 
patre^ Camissare, natioue Care,^ matre Scylhissa"^ natus, 
primnm militum nnmero fuit apud Artaxerxem eorum, qui 
regiara tuebantur.'° Pater ejus Camissares, quod" etmaiiu 
fortis et hello strenuus, et regi mulHs locis fidelis crat reper- 
tus, habuit provinciani, partem Ciliciai'^'' juxta Cappado- 
ciam, quam incolunt'^ Leucosyri.* Datames militare munus 
fungens primnm, qualis esset, apemit'''^ in bello, quod rex 
adversus Cadusios's*^ gessit. Namque hie, multis millibus 



Boecl. [Bos. 1. 2. Welz, Schmied, Paufl, tunc Ed. Tzscli. 2.] Sed quo lamen 
omnes Ms, Leid. 2. Ed. Jens. I^Icd. Arg, Aid. Mag. quo tantum no7i (h. e. fere, 
propemodiiij)) omnes Ed. Lamb, ex ronjectura Tevenini,8teph. Gebh. Keuch. 
Stav. 1.2.3. Heus. Patav. [Ith. Harl. Brem.Bipont. Heinr,] Tiietur Gronov. 
et multis illustrat exeniplis Diakeno. ad Liv, iv. 2. 12. — 8 Ab bis verbis in- 
cipit vita Datamis iu Ms. Voss, 1. 2. Leid, 2. Ax. Mendos. Ed. Jens. Med. 
Aig. Par. Aid. Long. Mag. Siipeiiora leguntur aniiexa vita2 Timothei, 
Lambin. primus line videtur transtulisse. [Atqne Tzschuckio bene videtiir 
Nepos praefationis loco liaec apposnissu.] Dathames Ms, Leid. 2. et Cainisare 
iMs. Dan. iibique, Voss. 1. Chamissare Ms. Leid. 2. Ed. Aig. Par. Chumisare 
Ms. Vos.^. 2.-9 Chare Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. et nactione 
Ms. Voss. 2. turn Scytissa Ms. Voss. 1. Dein Artoxerxem Ed. Par. — 10 Tiir- 
Wi<i(r Ms, Voss. 1.— 11 Quia et IMs. Vo.ss, 1. nuot et Ed. Aid.— 12 Sic jNIs. 
Dan. (in quo tamen erat Cilitia,) Mendos. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Thott.] Seil 
proviuciam CilicicE Ed. Jens. Med, Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. 
Patav. [Heusing. conjecit vel habuit provlrtciam Cilicia juxta ac Cappadociit, 
vel, si voc. partem retinere nialinnis, Cilicite partem juxta ac Cappndociam. Sed 
Tzscliuck. ad ed. 2. recte tuetiir vulgatam lect. propter Leucosyros, Syroruni 
reliquias in ea Cappadoci* parte, <StC. add. Harl. et Schlegel. diss. cit. p. 84, 
sq. de lato voc, Syrornni significatu et de Leucosyris.] — 13 Colunt Ms. Ax. 
—14 Sic Ms. Dan. Mendos. Ed. Ultraj. [Bos, Harl. Wetz. Tzschuck. 1.2.] 
Sed apparuit Ms. A\. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag, 
Lamb. Stepb. Boecl. Heus. Patav. [Ith, Bipout. Schmied. Paufl.] Statim in 
hello etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Dan. [Ed. Long. Lamb. Bos. et rcll.] Sed 
W/o Ed. Staph, Gcbh, Keucli. — 15 Gadusios Ms, Voss. 1, Dan. Ed. Jens. 

NOT/E 

«= Datames patrc Camissare, nalione .situs est. Ciiicia autem, nunc vulgo 
Care, matre i^cythissa^ Id est. cujus Caramanin, regie est minoris Asia; 
pater Camissares ex €ai ia natus erat, Tauro monti subjecta. 
mater ex ScytbiR. PorroCaria nunc <^ Juxta Cappaduciam, quam incoluvt 
vulgo Lango, regio minoris Asia?, in- Leucosyri] Cappadocia est regio Pou- 
ter Lyciam et loniam. Vide PUn. tica, quam Euphrates a majore Ar- 
lib. III. 27, nienia dividit. Leucosyri vero earn 

<* iJaliuit provinciam, partem Ciliciic] Cappadocia^ partem incohierunt, quai 

Qnidani leguiit, habuit provinciam Ci- circa ostia Thermodoontis. Plin, l.vi, 
licicB ; quod minus probo, quia Leu- ^Adversus Cadusius] Sunt Mediai 

cosyri non omnem Ciliciani incole- populi ad C'aspium marc. Vide Stiab, 

bant, sed partem tantum, cui praepo- lib, xi. 



200 CORNKLII NEPOTIS 

regiorum interfectis, magni fuit ejus opera.'^ Quo factum 
est, ut,''' cum in eo bello cecidisset Camissares, paterna ei 
tradeietur provincia. 

2. Pari se virtute postea praebuit, cura Autophradates' § 
jussu regis bello persequeretur^ eos, qui defecerant. Nam- 
que ejus' opera hostes, cum castra jam iiitrassent, profli- 
gati sunt, exercitusque reliquus conservatus regis est:+ 
qua ex re majoribus rebus prasesse coepit.^ Erat eo tem- 
pore Thyus*^ dynastes Paphlagoniae,'' antiquo genere natus' 
a Pylaemeue^ illo, quern Homerus Troico bello a Patroclo^ 
interfectum ait.* Is regi'° dicto audiens non erat. Quam 
ob causam" bello eum persequi constituit, eique rei prae- 



Metl. Arg. Candusios Ms. Voss, 2. — IG Namque hie. .opera. Sic Ms. Leid. 1. 
Bav. 1. 2. Boecl. Ax. Voss. 2. (in quo tanien sciiptum erat milibus.) [Ed. Bos. 
Heus. et seqq.] n. h. multis miUibus interfectis. ..opera Ms. Dan. Ed. Gebh. 
Keiicli. Patav. n. h. multis militVms regiorum interfectis.. .opera Ms. Leid. 2. 
7nuUis militihus interfectis 'Mi. Wos:?,.!. Longolius miilta hie addidit. Edidit 
enira, multis milibus hostium, regiorum quoque non paucis, interfectis ; qnod 
etiani Enistio placebat. Lambinus autem, mult. mill, hostium et regiorum. 
— 17 Ut aberat a Ms. Leid. 1. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. 

1 Sic etiani Ed. Aid. et Ms. Frontini Mag. v. Keuchen. ad Frontini Stra- 
tegeiu. p. 24. [s. ad lib. i. cap. 4. ex. 5. ubi quoque consules not. Oudendorp. 
p. 53.] Sed AulophrodatesMs. Mendos. Dan. Androphrodates Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long. [Mag. quoque citavit Fischer, iti mst. nota.] Antiophijodates 
Ms. Leid. 2. — 2 Prosequeretur Ed. Med. Arg. Long. Mag.— 3 Hujus opera 
Ms. Dan. Ax. Ed. Heus. [Heinr. Schmied. Sed hujus referendum esset ad 
Autophradatein ; quare ejus, scil. Datamis, h. 1. prrestat.] — 4 Sic quoque Ms. 
Dan. Ax. Sed cons, est regis Ms. Leid. I. rh regis abest ab Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Patav. — 5 Coeperat Ed. Lamb. — 6 Sic Ms. Leid. 
2. Voss. 2. Sed Thuys Ms. Dan. et sic s. 3. Thuis Ms. Ax. Thyius Ms. Voss. 
1. Statim (/Jnastes Ms. Voss. 1. — 7 Ortus Ms. Dan. Gif. Ed. Slav. 2. [Atque 
sic h. 1. scribere jussit Oudend. ad Cses. de B. G. vii. 77. 2. Sed ortus g\os- 
sam sapit, et Slav, in ed. 3. tacite restituit natus.'] — 8 Philemone Ms. Dan. 
Philimene Ed. Jens. Med. Philomene Ed. Par. Arg. Long. — 9 Et Pntr. Ed. 
Jens. Med.— 10 Sic Ms. Dan. Ed. Ultraj. [Bos. et seqq. Recte: v. Drakenb. 
ad Liv. XXIX. 20.] Sed regis Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Pat. — 11 Haec gu«m ob causam aberant a 

NOTiE 

P Cum Autophradatcs] Lydiae Sa- nale littus versa, 
trapes, de quo Diodorus lib. xv. ' A Patroclo interfectum ait'] Ex ipso 

. '' Thyus Dynastes Paphltigonia] Hunc Honiero, non a Patroclo Achillis ami- 

Papblagoniic rcgeni vocat Athena-us co, sed a IMeuelao Laceda^niouiorum 

ex Theopoinpo lib. iv. Paphlagonia Rege interenitum esse Pylaemenem 

minorib Asiie re;,'to ad Septenitiio- cognoscinnis. Iliad, lib. v. 



XtV. DATAMES, CAP. 3. 201 

fecit Datamem,'* propinquum Paphlagonis : namque ex 
fratre et sorore crant nati. Quam ob causam Datames 
omnia'5 primum experiri voluit, ut sine armis propinquum 
ad officium roduceret. Ad quem cum venisset sine praesi- 
dio, quod ab amico nullas vereretur''^- insidias, paene inter- 
iit. Nam Ttiyus eum clam interficere voluit. Erat mater 
cum Datame, araita Paphlagonis : ea, quid ageretur, re- 
sciit, filiumque monuit. Ille fuga periculum evitavit, bel- 
lumque indixit Thj^o:'^ in quo cum ab'*^ Ariobavzane,J prae- 
fecto Lydiee et lonife totiusque Phrygia3, desertus'7 esset : 
nihilo segnius*^ per.severavit, vivumque'9 Thyum cepit cum 
uxore et liberis. 

3. Cujus facti ne prius fama ad regem, quam ipse, per- 
veniret, dedit opeiam. Itaque omnibus insciis, eo, ubi 
erat rex, venit : posteroque die Thyum, hominem maximi 
corporis terribilique facie, quod et niger, et* capillo longo, 
barbaque erat promissa,* optima veste texit,^'' quam satrapae 
regii gerere consueverant; ornavitque'*^ etiam torque, et 



Ms. Leid. 2.— 12 Datamen Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. 
Gebli. iibique. [Ith. Tzschuck. Harl.] — 13 Omnia aberat a Ms. Leid. 1. 
Boecl. Voss. 1. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Uncis id inclii- 
sit Heusing. [qui etiam alias prius, noa primum dicenduin fiiisse existimat. 
Sed bene dissentit Tzschnck, add. Stav. ad ed. 3.] — 14 Revereretur Ms. Voss. 
2. Ax. — 15 Thuyni Ms. Dan. Thumi Ms. Voss. 1. sed in margine ' al. Thio.' 
Ms. Voss. 2. Thiu. Ms. Ax. Thui. — 16 Cum Ariob. sine ab Ms. Leid. 1. Men- 
dos. Ed. Jens. Med. Arg.— 17 Totiusque Phrygice dejectus esset deserlus Ms. 
Voss. 2. — 18 Sic qiioque Ms. Voss. 1. 2. Leid. 1. — 19 Difumgue Ed. Haqu. 
vitiose. Statini Tkuym Ms. Dan. Thuim Ms. Ax. Mox in Ed. Arg. et 
Long, est coepit. 

1 Niger, cap. Ed. Lamb.— 2 Ita etiam Ms. Gif. Dan. Ed. LTltraj. Gebh. 
[Bos. 2. Stav. et seqq.] Sed prolixa, [quae glossa esse videtur,] Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. 
Keucli. Bos. 1. Patav. prolisa Ms. Voss. 2. Eadem permutatio lioruni voca- 
bulorum est ap. Justin, iv. 4. 1.— 3 Sic quoque Ms. Gifan. Leid. 2. Voss. 2. 
Ed. Boecl. [Bos. et seqq. recentt.] Sed a Ms. Dan. rh texit aberat. In Ms. 
Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepb. Keuch. 
contexit. Mox satrape Ed. Mag. Dein consuerant Ms. Dan.— 4 Ornavit Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. [Wetz.] sed orna- 

NOTiE 

J In quo cum ab Ariobarzane] De ciarum rectorcs ornari Bolebaut; unde 

quo vide Diodorum, lib. xv. SatrapaB seu Dyuastaa illi purpurati 

^ Optima veste texit] Nimirumpur- dicebantur. 
pura auroque distincta, qua provin- 



CORNRLII NEPOTIS 

armillis^ ' aureis, ceteroque regio cultu : ipse agresti diiplici^ 
araiculo circumdatus, hirtaque tunica, gerens in capite 
galeam venatoriam," dextra manu clavam, sinistra copu- 
lam/ qua7 vinctum ante se Thyum agebat, ut si feram 
bestiam captam duceret. Quern cum oranes prospicerent^ 
propter novitatem ornatus, ignotamque formam, ob eamque 
rem magnus esset concursus ; fuit non nemo, qui agnosceret 
Thyum, regique nuntiaret.9 Prirao non accredidit.'° Ita- 
que Pharnabazum misit exploratum;" a quo ut rem gestam 
comperit, statim admitti jussit, magnopere delectatus'^ 
cum facto, tum ornatu: inprimis quod nobilis'^ rex in 
potestatem inopinanti'"* venerat. Itaque magnifice Data- 

<* LcEva vinculum. 



vitque etiam Ms. Voss. 2. — 5 Et armilis Ms. Voss. 1. atque armillis Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Kench. Mox ceteraque Ms. 
Voss. 2. Ax. — 6 Sic etiam Ms. Dan. Voss. 1. Ax. [Ed. Bos. et seqq. recte.] 
Sed rfujWici^ue Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lan)b. Stepli. Gebh. Patav. Statim dniculo Ed. Jens, anniculo Ed. 
Med.— 7 Qua abest ab Ed. Mag. Steph. Gebh. Kench. Patav. Statim vic- 
titm Ms. Ax. Voss. 2. Mendos. Ed. Med. Arg. Aid. Long.— 8 Sic et Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Lamb. Steph. Bos. 2. Gebh. [Tzsclmck. Stav. 
Harl. Wetz.] Sed conspicerenl Ms. Dan. ixspicerent Ms. et Ed. Boecl. Ms. 
Ax. Ed. Arg. Long. Kench. Bos. 1. quern omnes quum adspicerent Ed. Hens. 
[Ith. Bip. Schmied. Heinr. At prospkere interpreter cnm Tzschnckio, nee 
Bosins multum abest ab ilia interpretati-one, ciim cura inspicere, versus ali- 
quem spectare, oculis ad aliqnem spectare. Hinc fieri ))oUiit concursus ; nee 
TO omnes, quod qnidem tunc snspectnm videbatnr Slaver, de u^n rov prospi- 
cere late disputanti, dtibinm erii ant incommodum.] — 9 .Sic Mxs. Bav. Dan. 
Ax. Boecl. A'oss. 2. Ed. Ultraj. [Bos. et seqq. recte.] Sed nemo non qui agn. 
Thyum regique nunt. Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Long. Keiich. Patav. 
nemo, qui agn. Th, r. n. Ed. Par. Aid. Lamb. Sav. Slepli. nemo non qui agn. 
Th. regi mint. Ed. Jens. Med. et pro regique in Ed. Par. Aid. Mag. Lamb. 
Steph. qui non regi legitur. — 10 Sic Mss. Bav. I. Ax. Dan. Ed. Jens. Med. 
Arg. [Bos. Stav. et recc] Sed ac prima non accred. Ms. Bav. 2. Ernst. Men- 
dos. Etiam in Ms. Sav. Gif. Put. Leid. 2. Voss. 1. 2. e\&iaccrcdidit. Sed 
ac prima non credidit Ed. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. — 11 Explvru' 
tum misit Ms. Voss. 2. Ax. — 12 Delectatus est Ms. Voss. 2. — 13 Sic etiam 
Ms. Mendos. Sed won vilis Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. 
Steph. Gebh. — 14 Inopinati Ms. Voss. 2., Ed. Arg. Long. Mag. Mox Ita 

NOTiE 

^Ornavitque etiam torque, et armillis] auro, quibus summnm brachinm or- 

Torqnis erat inter insignia regiaapnd natus causa cingebatur. Li v. lib. i. 

Persas, ut et armillae aureae, quas de Sabinis. 

Graeci fipaxiffr'fipia vocant : fuerunt " Gerens in capite galeam venato- 

autem circuli rotundi ex argento vel riam] Galeae venatoriae gebant ex 



XIV. DATAMES, CAP. 4. 203 

mem donatura ad exercitum misit, qui turn contrahebatur," 
duce Pharnabazo et Tithrauste,'^ ad bellum j3ilgyptium, 
parique'^ eum, atque illos, imperio esse jussit.* Postea 
vero quam Pharnabaziim rex revocavit, illi siimma imperii 
tradita est.'^ 

4. Hie cum maximo studio compararet exercitum, tE- 
gyptumque proficisci paruret ; subito a rege litera? sunt' 
ei missae, ut Aspim aggrederetur, qui Cataoniam^ tene- 
bat,° quae gens jacet supra Ciliciara, coufinis Cappadociae. 
Namque Aspis saltuosam regionera, castellisque munitam 
incolens, non solum imperio regis non parebat, sed etiam 
finitimas^ regiones vexabat, et, quai regi portarentur, abri- 
piebat.+ Datames, etsi longe aberat ab his regionibus, et a 
majore^ re abstrahebatur ;p tamen regis voluntati morem 
gerendum putavit. Itaque cum paucis, sed viris fortibus, 
navem consceudit : existimans, id quod accidit,^ facilius se 
imprudentem^ parva manu oppressurum, quam paratum, 

* Eumque illis imperio adcequavif. 



magn. Ms. Ax. et Datamen Ed. Long. Mag. Patav. — 15 TysiasteMa. Leid. 2. 
Tithraste Ms. Voss. 1. 2. Ax. THraste Ms. Dan. Tcutliraste Ed. Long. Teu- 
traste Ed. Jens. Med. Arg. Par. Titrauste Ed. Aid. — 10 Pari Ms. Ax. — 
17 Sic etiam Ms. Voss. 1. Leid. 2. Sed summa imperia tradita Ms. Boecl. 
Voss. 2. Ax. summa imp. tradila sunt Ms. Dan. 

I Sunt ei missce litera Ms. Ax. Statim aid Aspim Ms. Leid. 2. uti Asp. 
Ed. Heus. [Iih. Schmied. Bipont. Breni.]— 2 Cathoniani Ms. Leid. 2. Cato- 
niam Ms. Voss. 1. Cartuoniam Ms. Ax. Statim confinus Ms. Voss. 1. Mox 
in ed. Arg. est Capadocice .—^ Finitimis Ed. Jens. Med.— 4 Sic Ms. Dan. 
Sed arripiebat Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Mag. 
adripicbat Ed. Long. — 5 Minorc Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag.— Sic 
etiam Ms. Voss. 1. Sed existimans quod nccidit Ms. Leid. 2. Voss. 2. Boecl. 
Ax.— 7 Sic Mss. Bav. Sav. Gif. Put. Boecl. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. Sed se 

NOT^ 

ferarum caesanim exuviis, atque adeo circa urbem Acen, quae Phceniciac ci- 

liirsutis pellibus obduct* erant. Ve- vitas est, quamque Stephanus Ptole- 

getius lib. ii. 17. maim esse dicit, et Strabo lib. xvi. 

" Qui turn contraliebatur] Verisimile ° Qui Cataoniam tenebat] Cataouia 

est exercitiiiii iiiinccontractum fuisse Cappadociae pars est, teste Plin. lib. 

potius in Syria, quam alibi ; quia, ut Vi. 3. qua Comagenam attingit. 
legitur postea, procul erat a Cataonia, i' Et a majore re abstrahebatur'\ Sci* 

quo iturus Datames navem conscen- licet, a bello ^gyptio. 
dit ; et quia exercitus ille parabatur 



204 CORNELH NEPOTIS 

quamvis magno exercitu. Hac delatus in Ciliciam/ egies- 
sus inde, dies noctesque iter faciens, Tauriim transiit,9 
eoque, quo studuerat, venit: quaerit, quibus locis sit Aspis: 
cognoscit, baud longe abesse, profectumque eum venatum : 
quem'° dura speculatur, adventus ejus causa cognoscitur. 
Pisidas, cum iis," quos secum habebat,*! ad resistendum 
Aspis comparat. Id Datames ubi audivit, arma sumit, 
suosque'^ sequi jubet: ipse equo concitato ad hostem 7ehi- 
tur: quern procul Aspis conspiciens ad'' se ferentem, per- 
timescit, atque a conatu resistendi deterritus,'+ sese dedit. 
Hunc Datames vinctum ad regem ducendum tradit Mithri- 
dati/ 

5. Haec dum geruntur, Artaxerxes' reminiscens, a quanto 
bello ad quam parvam rem principem ducum misisset/ 
se ipse^ reprehendit/ et nuntium ad exercitum Acen? misit/ 

' A quanta belli expeditione pracipuuin ducem abstraxisset, ad rem tam kvem 
suscipiendam. 

''■ Consilium mutavit. 



imprud. et imparatum Ed. Lamb. Steph. Gebh. Patav.— 8 Ciliciam, omissa 
praepositione, Ms. Leid. 2. Mox dies nodes Ms. Boecl. Voss. 2.-9 Transit 
Ed. Med. Aig. Long. [Tzsch. 1.2. Heus. Harl. Ith. Bipont. Heinr. Schmied. 
Paufl.]— 10 Qua- dum Ms, Dan.— 11 Cum eis Ms. Dau. Leid. 2. in quo etiam 
erat Piscidas. Mox ad restituendmn Asp. Ed. Mag. — 12 Sic Ms. Dan. Ax. 
Gif. Boecl. Leid. 1. Voss. 2. (in quo tamen scriptum erat summit.) Sed arma 
capil,suos Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Patav. 

Etiam in Ms. Voss. 1. Leid. 2. erat capit : itemque in Ed. Boecl. Longol. 

13 In se fer. Ms. Leid. 2. idem mox conato. — 14 Deteritus Ed. Jens. Med. 
Mox dedidit Ms. Gif. Dan. Boecl. Ax. [et unice hoc probat Heusing. in emen- 
datt. libr. pag. 3.] 

1 Artox. Ed. Par, nbique.— 2 Se ipsum Ed, Mag. Steph, Gebh, Sed se 
ipse Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 2. [Ed, Bos. et rell. reclius atque elegantius.]— 
3 Achrem Ms. Leid. 2. Atrem Ms. Mendos. Acrem Ms. Voss. 1, 2. Ax. Ed. 

NOT;E 

'iPisidas, cum iis, quos secum habebat] videbitur : isque Ariobarzauis filius 

PisidiiE populos, qui antea Solymi di- fuit. 

cebantur, teste Plin. lib. xx. Pisidia « Ad exercitum Acen misit] Ace, Phoe- 

autem Asiae regio est, Lycaoniap, niciae civitas, quae et postea Ptole- 

Isauriae, et Pamphyliai finitima; de niais dicta est, ut mox dixinius ex 

his populis Claudianus in Eutrop. Stephano et Strabone : hac in sacris 

'<b. 11. Uteris Accho vocatur. Joseph, lib. ii, 

" Tradit MUhridati] A quo postea belli Judaici, c. 17. 
perfide interfectus est, ut postea 



XIV. DATAMES, CAP. 5. 

quod nondum'^ Datamem^ profectnm putabat, qui diceret,'* 
ne ab exercitu discederet. Hie priusquam perveniret, quo 
erat piofectus,'^ in itinere convenit, qui Aspim dncebant. 
Qua celeritate cum magnam benevolentiam^ regis Datames 
consecutus esset ; non minorem invidiam aulicornm exce- 
pit, qui ilium unum' pluiis, quara se omnes, fieri videbant: 
quo facto cuncti ad eum oppriraendum consenserunt. Haec 
Pandates,'° gazas custos regiae, amicus Datami, perscripta 
ei mittit, in quibus docet, eum magno^' fore periculo, si 
quid illo imperante in ^gypto adversi'* accidisset : nam- 
que earn esse consuetudinem regiam,'' ut casus adversos 
hominibus tiibuant, secundos fortunae suas; quo fieri,' ut 
facile impellantur'+ ad eorum perniciem, quorum ductu res 
male gestae nuntientur; ilium hoc majore fore in discri- 
mine,'^ quod, quibus rex maxime obediat/ eos habeat ini- 
micissimos. Talibus ille Uteris cognitis,'^ cum jam ad 
exercitum Acen'7 venisset, quod non ignorabat ea vere 
scripta, desciscere a rege constituit. Neque tamen quic- 
quam fecit, quod fide sua esset indiguum. Nam Mandro- 

. *■ Quia quos rex prcesertiin audit. 



Jens, Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Stepli. ubiqiie, Aca-um Ed. Lamb, 
Gebh. ubique. — 4 Non Ms. Voss. 1. — 5 Datamen Ed. Mag. Lojig. Lamb. 
Bos. 1. Patav. [Tzsrlnick. Ith. Heinr.]— 6 Sic et Ms. Voss. l.Leid. 1. 
Sed qui ei die. Ed. Latnb. Stepli. Gcl)h. Keiuh. Mox his, priusqiiayH Ed. 
Ox. — 7 Profeclurus Ms. Leid. 2. — 8 BenivitUntiam Ms. Voss. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Lamb. Patav.— 9 Sic eliam Ms. Voss. 2. [Ed. Long. Bos. 
et seqq.] Scd quod ill. pi. Ms. Leid. 2. Ed. Mag. quod ilium unura pi. 
Ms. Ax. Ed. Lamb. Steph. Keiicli. Patav. qvod ilhun vivum Ed. Jens. Med. 
— 10 PamUmtes Ms. Voss. 1. Leid. 2. Dan. Mox prascripta Ed. Mag. [Sed 
perscripta est accurate scripta nee divisim legendiini per scripta.'\ — 11 Sic 
Ms. Ernst. Sed in magno Ms. Voss. 2. Leid. 2. magno fore in periculo Ed. 
Lamb. — 12 Adversi in JEg. Ms. Ax. — 13 Regiiim [h. e. regiini Persiae.] Ita 
Ms. Dan. Boed. Ax. Voss. 2. Sed regum Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. 
Med. Ai g. Par. Aid. Long. Mag. Lamb, Stepb. Gebli. Boecl. Keiich. Patav. 
— 14 Sic Ms. Dun. Leid. 1. [Ed. Bos. 2. et seqq.] Sed quo facile fieri, ut imp. 
Ed. Jens. M. d. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepb. Gebh. BoecL 
Keuch. Bos. L Patav. — 15 Fore discrim. Ed. Jens. Med. Aid. Mag. Steph. 
Gebh. Patav.— 16 Cognolis Ms. Voss. 2. — 17 Ageen Ms. Mendos. Dan, Ax. 
Boecl. Voss. 2. Ed. Arg, Par, Agcen jMs, Voss. 1. Agron Ms. Leid. 2, Agnece 

NOTjE 

, ' Quo fieri] Supple, solet. 



206 GORNELII KEPOTIS 

clem'^ Magnetem exercitui prasfecit: ipse cum suis in 
Cappadociam discedit, conjunctamque huic Paphlagoniam 
occupat; celans,'? qua voluntate esset in regem : clam cum 
Ariobarzane facit amicitiam," manum comparat, urbes mu- 
nitas suis tuendas tradit.^° 

6. Sed haec propter hyemale tempus minus prospere 
procedebant.^ Audit, Pisidas^ " quasdam copias adversus 
se parare. Filium eo Arsideum' cum exercitu mittit : 
cadit in praelio adolescens. Proficiscitur+ eo pater, non ita 
cum magna manu, celans, quantum vulnus accepisset ; quod 
prius ad hostem pervenire cupiebat, quam de re male^ 
gesta fama ad suos perveniret, ne cognita filii morte animi 
debilitarentur^ militum. Quo contenderat, pervenit, bisque^ 
locis castra ponit, ut neque circuiri multitudine^ adversa- 
riorum posset, neque impediri, quo minus ad dimicandum 



Ed. Long. AccEum Ed. Lamb. Patav. A<:oeum Ed. Keiich.— 18 Ita Ms. Men- 
dos. Yen. Sed Mandroclen Ms. Voss. 1. Mandrodem Ms. Leid. 2. Ed. Arg. 
Long. Androclem Ed. Lamb. Steph. Androdem Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. 
Turn Magneten Ms. Voss. 1.— 19 Calms Ed. Jens. Med. Arg. ubique.— 
20 Tradit suis tuendas Ms. Leid. 2. [siiavius.] 

1 Sic Ms. Dan. Ax. Mendos. Boecl. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed succedebantEd. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. 
[Quam diversds sint nonnullorum sententiae de hoc loco, aliis verba sed heec... 
procedebant spuria esse judicantibus, aliis (et novissime Schmied.) hyemale 
tempvs, aliis prospere improbantibus ; vid. apud Heusing. Stav. ad ed. 3. Brem, 
et Tzschuck. sed illi quoque tuentur nostram lectionem ; et ' prospere pro- 
cedere ' dixit etiam Cicero ad divers, xii. 9. Ithe probat Schefferi conjectu- 
ram propere proc.]—2 Physidas Ms. Leid. 2.-3 Arsidceum Ms. Boecl. Ed. Pat. 
Keuch. ,[Ith. Heus. Tzschuck. 2. Schmied. Paufl.] Sed Arsideum Ms. Dan. 
Mendos. Ed. Ultraj. Sav, [Bos. Stav. Tzschuck. 1. Brem.] Aruidmim Ms. 
Leid. 2. Voss. I. 2. Arideum Ed. Par. Long. Mag. Lamb. Aridaum Ed. Aid. 
Steph. \^Arrid(Bum scribere maluit Stav. in not. ad ed. min. idque reposuit 
Harl. et scribendum esse judicavit Kapp.]— 4 Prnficitur Ms. Voss. 1. Mox 
magna cum m. Ed. Lamb.— 5 Male re Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav.— 6 Gesner. in Thes. Fabr. voc. 
delibo, legit dclibarentur, h. e. minuerentur: [probatque Arntzen. ad Plin. 
Panegyr. xxxviii. 1. Sed debilUarentur recte tuentur Heus. et Stav. ad ed. 
3.]— 7 Usque Ed. Lamb.— 8 Circumiri a mult. Ed. Lamb, atqiie circumiri est 
etiam in Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid, Long. [Wetz. 

NOT^ 

* Clam cum Ariobarzane facit amid- non Pisidas, sed Persas adversus Da- 

tiam'] De eo supra : eumque jampri- tamen Duce Artabazo vcnisse narrat 

dem a rege defecisse diximus. lib. xv. 

'' Audit, Pisidas] Contra Diodorus 



XIV. DATAMES, CAP. 6. 207 

manura haberet expeditam.9 Erat cum eo Mithrobarzanes,'^ 
socer ejus, pr*fectus equitum. Is, desperatis geneii rebus, 
ad hostes translngit." Id Datames nt audivit, sensil, si in 
turbam exissct,^" ab homine tam necessario se relictum,'* 
futurum, ut ceteri consilium sequerentur. In vulgus edit/ 
suo jussu" Mitiirobarzanein'5 profectum pro pertuga,'+ quo 
facilius receptus interficeret hostes :'5 quare relinqui eum 
non par esse, et"^ omnes confestim sequi : quod si animo 
strenuo fecisseut, futurum, ut adversarii non possent resis- 
tere, cum et intra'^ vallum et foris caederentur. Hac re 
probata, exercitum educit, Mithrobarzanem persequitur: 
qui tantum quod'^ ad hostes pervenerat, Datames signa 

e Intellexit, si pervulgatum esset. '' Puhlice enmtiat. 



Heinr.] circiunveniri Ed. Magf. Stepli. Gebli. Keiich. — 9 ExpedUam Datames 
Ed. Lon?. et paulo ante quo minus ipse ad dim. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb, Steph. Gebli. Ketich. — 10 Methrobarzanes Ms. Voss. 1. 
Metrobarzanes Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Lonj;. Mag. ubique. — 11 Exiis- 
set Ed. Stav. 1. 2. [Harl.]— 12 Ita Ms. Bav. Dan. Mendos. Leid. 2. Voss, 1. 2. 
Ed. Ultraj. [Bos. et fere omnes sqq.] Sed se esse relictum Ed. Lamb. Stepli. 
[Wetz.] se relictum iri Ed. Long, se relicto Ms. Ax. — 13 Melhrob. Ms. Voss. 1. 
— 14 Prof, profuga Ms. Voss. 2. [Atqne Stav. ad ed. 1. et 3, ' forsan,' ait, 
'pro profuga;' sed ad ed, min. retinendum recte censet pro perfuga ; h. e, 
quasi esset perfuga : v. Gronov. et Drakenb. ad Liv, xxvir. 15. 11. et, ani- 
madvertente Oudendorp. ad Frontini Strateg. i. 6. not. 4. p, 99. pi'ofugus di- 
citur, qui captivus aufiigit ; perfuga est desortor, transfuga.] — 15 Hostes in- 
terficeret Ed. Lamb, idem mox eum rel. — 16 Sic Ms. BoecL Ax, Voss. 2, Leid. 
2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Heus, [qnem vide, Stav, 3. Tzschuck. 
1, 2. Harl, Ith. Brem. recte ; qnoniam antecedit emintiatio negans, et tunc 
pro sed frequenter a Cornelio ponitur : v, in Paiisania 3, Eumene 4. &c. sed 
omnes Edd. rell.] — 17 Cum et inte?- Ms. Voss. 1. Ax. — 18 Tantum qitod. [h. e. 
siraulac, vix,] Sic etiam Ms. Ernst. Ed. Lamb. [Bos. 2. Heus. (cnjus et HarL 
not. conferes,) et rell.] v. Cellar, ad Cicer. vii, ad divers, Ep. 23. ab init. 
Sed tantum dum Ms. Mendos. Leid, 2, Voss, 2, Dan. Boecl, tantum: qui vix 
dum Ed, Long, tantum. Qui cum Ms. Leid. 1. tantum qui turn Ed. Aid. tantum 
qui dum Ms. Ax. Voss. 1. Ed, Jens, Med. Arg. Par. tantum non Ed. Ultraj. 
qui turn Ed. Mag. Steph. qui dum Ed, Boecl, Gebh, Keucli, Patav. tantum 

NOTvE 

* Ad hostes transfugit] Idem pror- gere comperisset ; ceteros omnes ve- 

Sus sentit Diodorus ibidem, nire secnm jussit, assecutusque trans- 

^ In vulgus edit, suo jussu,Sfc.~\ Pan\o fugas, laudavit, quod eum acriter 

aliter illud Datamis strategema ex- prKcessissent; hortatusqiie est eos, 

posuit Froutinus lib, ii, 7, 'Data- ut fortiter hostem adorirentnr. Pudor 

nies,' inquit, ' Dux Persarum adver- transfngis attulit poenitentiam, et 

sus Autopbradatem in Cappadocia, consilium suum, quia non putabant 

cum partem equitum suorum transfu- deprcheusuni, inutaverunt.' 



208 CORTSELII NEPOTIS 

inferri jubet. Pisidse, nova re commoti, in opiniouem 
adducuntur, perfiigas mala fide compositoque fecisse, ut 
recepti, essent majori'9 calamitati :* primum eos adoriun- 
ttir. llli cum, quid ageretur, aut quare fieiet, ignorarent, 
coacti sunt cum eis pugnare, ad quos transierant ; ab bis- 
que^" stare, quos rebquerant : quibus cum neutri parcerent, 
celeriter sunt concisi. Reliquos Pisidas lesistentes Data- 
mes invadit : primo impetu pellit, fugientes perscquitur, 
multos interficit, castra hostium capit. Tali consibo uno 
tempore et proditores percubt, et hostes^' profligavit; et 
quod ad perniciem^* fuerat cogitatura, id ad salutem con- 
vcrtit. Quo neque acutius ulbus imperatoris cogitatum, 
neque celeriijs factum usquam legimus. 

7. Ab hoc tamen viro Scismas,' maximo natu fibus/ 
desciit, ad regemque^ transiit, et de defectione' patris de- 
tubt. Quo nuntio Artaxerxes comraotus, quod intebigebat 
sibi cum viro forti ac strenuo'^ negotium esse, qui, curn 
cogitasset, facere auderet, et prins cogitare, quam conari, 
consuesset ; Autopbradatem^ in Cappadociam mittit. Hie 
ne intrare posset, saltura, in quo Cibciae portae sunt sitee/ 

' Transfugas proditorie et ex industria venisse, quo admissi majorem ipsis per- 
vkiem afferrent. 



dum Ed. Bos. 1. Mox Datame Ms. Voss. 2. — 19 Majori essent Ms. Ax.^ — 
20 Sic Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Stav. 1. 2. 3. Hens. [Hail, et rell. recc. qiiare sic rescripsi : 
ab eisqiie Ed. Bos.] Mox reliqucrat Ms. Voss. 2. — 21 Hostis Ed. Jens. Med. 
hostels Ed. Par. — 22 Sic etiam Ms. Voss. 2. Sed ad suam pernic. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. 

1 Sysiniis Ms. Dan. Ed. Gebh. male. Scismias Ed. Long. Patav. Schismas 
Ed. Keuch. Mox maximus natu Ed. Par. Steph. Gebh. Keuch. maximo natus 
Ed. Mag. Sed maximo 7iatu Ms. Sav. Put. Gif. — 2 Pro ad regemque Ms. Dan. 
Ed. Gelih. Keuch. adque regem. Sed et adregem Ed. Jens. Med. Arg. Par, 
Aid. 'Long. Mag. Lamb. Steph. — 3 Et defcctionem Ms. Leid. 2. — 4 Strenua 
Ed. Arg. turn qui quod cog. Ed. Lamb. — 5 Androphndatim Ms. Leid. 2. Auto- 
phrodatem Ms. Dan. Artdrophrodatem Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. 
ubique. [sic quoque c. 8.] Statim Cappadoc, sine in Ed. Jens. Med.. Arg. Par. 

NOTiE 

" l^cismas, ynaximus natu filiiis'] Qui- =^ In quo Cilicice portce sunt sitce] Ci- 

dam iScAj/smws, -veX Syzinas; ^eA Sisy- licia undique fere perpetua montium 

nas praefero, quia ad Persica nomina catena cingitor, nee adiri potest, nisi 

propius accedit. per tres angustias ; quaruin prima 



XIV. DATAMES, CAP. 8. 209 

Datames prasoccupare studuit. Scd tarn subito copias 
contrahere non potuit. A^ qua re dcpulsus, cum ea manu, 
quara contraxerat, locum delegit^ talem, ut neque circum- 
iretur^ ab hostibus, neque praeteriret adversarius, quin anci- 
pitibus locis premeretur ;* et, si dimicare cum eo^ vellet, 
non multum obesse'° multitudo hostium suae paucitati 
posset. 

8. Haec etsi Autophradates' videbat, taraen statuit^ con- 
gredi, quam cum tantis copiis refugere, aut tarn diu uno 
loco sedere. Habebat barbaroium equitum viginti, peditum 
centum millia, quos illi Cardacas' appellant,'' ejusdemque 
generis tria funditorura f- praetcrea Cappadocum* octo,"^ 
Arraeniorum decern,* Paphlagonum quinque,*^ Phrygum 

* Quominus afronle et a tergo urgeretur. 



Aid.— 6 Th A abest Ed. Long.— 7 Deligit Ms. Dan.— 8 Circuiretur RIs. Voss. 
2. Ed. Slav. 1. 2. 3. Hens, [et al.]— 9 Dimicare eo [sell, loco] Ms. Leid. 2. Voss. 
1. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebli. dimicurc 
[cum] eo Ed. Heus. [Sed. Stav. ad ed. 2. etTzschuck. jnre praef er n nt c«»n co.] 
— 10 Dcesse Ms. Voss. 2. 

1 Anti-ophrates Ms. Leid. al. aliter, ut cap. 7. — 2 Sic Ms. Mendos. Gif. 
Ltid. 2. Dan. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag. Ultraj. 
Sav. [Bos. et rell, phir. et per Grajcisiuiun hand infreqiientem suppriinitur 
parlicula comparationis magis,potius &c. \. Scliott. et Stav. ad ed. 3.] Sed 
satius tamen stat. Ed. Lamb. Stepli. [Wetz.]— 3 Cardaces Ed. Keuch. et sic 
laudat Blancard. ad Arrian. Exped. Alex. M. 7. p. 451. Sed Gardncas Ms. 
Gif. Dan. Gardatas Ms. Voss. 2. Mendos. Gardetus Ms. Voss. 1. Ax. Cur- 
daytas Ms. Leid. 2. Gardales Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. — 4 Sic etiam Ms. Voss. 1. (in quo tamen 
et ed. Long. Capadocuvi erat,) 2. Leid. 2. Sed prater Cappadocum Ed. Me- 

NOTyE 

adeo arcta est, ut instar portarum « Ejusdemque generis tria fundito' 

sit. 2. Non procul est ab Isso per rum'] Supple, millia. 

Amantini niontem ; nnde Amanicas <i Cappadocum octo] Cappadocia A- 

portaa dictas sunt. 3. Circa Sinum Is- site minoris regio, quam in duas Sa- 

sicum. Plin. lib. v. 27. et alii omnes trapias a Persis divisam fuisse tradit 

Geographi. Vide et Curtium lib.iii.4. Strai)o ; vide et Plin. lib. vi. 2. et 3. 

•> Quos illi Cardacasappellanf] Apud ^ Armeniorum decem'] Armeaia Asiis 

Persas sic dicebantur, qui ex rapto pariter minoris regio nobilissima in- 

vivebant ; nam Cardu apud eos bel- ter Taurum et Caucasum sita, quae 

licosum et violentum significabat. in majorem et minorem dividitur. 

Strabo lib. xv. Polybius tamen et Vide Plin. lib. i. Strab. lib. ii. et 

Arrianus illos Asiae niin. populos esse Plolema-i iv. Tabulam Asiae. 

scribunt. f Paphlagonum quinque"] Horum re- 

Delph. el Var. Clas, Nep. O 



21,0 CORNELII NEPOTIS 

decern,^ Lydorum quinque,'' Aspendiorum^ ' et PisidarumJ 
circiter tria, Cilicum'' duo,* Captianomm*^ ' totidem, ex Grae- 
ciae conductorum tria [millia] -,7 levis armaturae maximum 
numenun. Has adversus copias spes omnis consistebat 
Datami in se locique natura. Namque hujus partem non 
habebat vicesimam^ militum. Quibus fretus conflixit, ad- 
versariorumque multa millia concidit ; cum de ipsius exer- 
citu non amplius hominum mille cccidisset:^ quam ob 
causam poster© die tropaeum'° posuit, quo loco pridie pug- 
natum erat." Hinc'^ cum castra movisset, semperque 
inferior copiis, superior omnibus praeliis discederet :'5 quod 



tar. — 5 Aspendoru7n Ms. Voss. 2. — G Abest asteriscus ab Edd. nostris oiu- 
uibus: [piffiter Stav. 1. 3. Sed Caspianorum TS.d. lUi. Schmied. Bellermann. 
Riiith.]— 7 T6 millia aberat a Ms. Dan. Ax. Voss. 2. Ed. Heus. [Tzschuck. 2. 
Heinr.] Unci absunt etiam ab Ed. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. 
Keuch. Bos. 1. [Ith. Breni.] Cetenim in Ms. Leid. 2. totus locus legituiita; 
tria millia funditorum. Pneterea Cappadocuni octo millia, Armeniorum decern, 
Paphlagonum quinque, Phrygum decern millia, Lydorum quinque millia, Aspen- 
diorum et Fisidarum circiter tria millia. — 8 Sic etiam Ms. Voss. 1. Dan. [Ed. 
Lamb. Bos. et meliores recentt.] Sed vigesimam Ms. Voss. 2. Leid. 2. Ed. 
Jens, ceterique nostri vett. — 9 Sic quoqiie Ms. Leid. 2. Voss. 1. Dan, Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Steph. Boecl. [Lamb. Bos. Heus. (qui subintelligit 
rh numerus,) Ith. Brem. Wetz. Tzschuck. et Stav. 1. 3. atque mille tanquam 
substantivum cum genitivo struitur : v. Perizon. ad Sanctii Minerv. iv. 4. 
not. 78. de vi et usu voc. mille copiose disputantem p. 611. ...615. Amstel. 
1754. 8. et IV. 2. not. 1. p. 528, sqq. ac Stav. ad nostr. loc. in ed. 3. de potes- 
tate amplius, et subintelligendo quatn post illud.j Sed cecidissent, scil. homines, 
Ms. Voss. 2. Ed. Long. Reuch.Stav. 2. [Harl. Schmied. Paufl.]— 10 Tropha- 
vm Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid, Long, Mag. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav, 
[male, quia Graecum est rpJirotoi'.] — 11 Sic etiam Ms. Ax. Dan. Voss. 1, [Ed. 
Bos, 2. et seqq, recentt.] Sed erat abest Ms. Leid. 2. Ed, Jens, Med, Arg. 
Par. Aid. Long, Mag, Lamb, Steph, Gebh. Keuch. Patav. pugnatum est Ed. 
Boecl. Bos. 1.— 12 Hie Ms. Dan. Ed. Jens, Med, Arg, Par, Aid. Long. Mag, 
Gebh. Keuch. Patav.— 13 Sic Ms. Boecl. Voss. Dan. Ax. [Ed. Bos. et seqq.] 

NOT^ 

gio in minore Asia, olim etiam Pala;- * Aspendiorum] li Pamphyliae po- 

menia dicta, de qua jam supra. puli, ab Aspendo ejus provinciae op- 

s Phrygum decern'] Phrygia duplex, pido ad fluvium Eurymedonta sito. 

major et minor. IMajor inter Gala- Vide Steph, et Pompon, lib, i. 

tiam et Lydiam sitaest. Minor vero i Fisidarum] De his supra. 

■ inter Bithyniam, Cariam, Lycaoniam, ^ Cilicum'] De Cilicia quoque panlo 

et Hellespontum, unde etiam Hclles- supra dictum est. 

pontiaca dicitur apud Strabonem. ' Captintwrum] Quidam Caspiano- 

k Lydorum quinque'] Lydia minoris rum Icgunt ; sed hoc improbat Orte- 

AsiaB regio Crteso rege, et Pactolo lius. 
aurifero amne notissiima. 



XIV. DATAMKS, CAP. 9. 211 

nunquam manum consereret, nisi cum adversarios'+ loco- 
rum angustiis clausisset ; quod perito'^ regionum callideque 
cogitanti saepe accidebat. Autophradates, cum bellura 
duci majore regis calamitate, quam adversariorum, vide- 
ret, ad"^ pacem amicitiamque hortatus est, ut cum rege in 
gratiam'7 rediret. Quam ille etsi fidam non'^ fore putabat, 
tamen conditionem accepit, seque ad Artaxerxem legates 
missurum dixit. Sic bellum, quod rex adversus Data- 
mem'9 susceperat, sedatum.^" Autophradates in Phrygiam 
so recepit. 

9, At' rex, quod implacabile odium in Datamem susce- 
perat, postquam bello eum opprimi non posse animadvertit, 
iiisidiis interficere studuit, quas ille plerasque vitavit. Sic- 
ut, cum* nuntiatum esset, quosdam sibi insidiari, qui in 
amicorum erant numero ; de quibus, quod inimici detule- 
rant,'"" neque credendum, neque negligendum putavit : 
experiri voluit, verum falsumne* esset relatum. Itaque eo 
profectus est, quo itinere^ futuras insidias dixerant.^ Sed 



Sed inf. cop. sup. o. pr. disc. Ed. Brix. ann. 1498. Jens. Med. Arg. Ceternm 
Ms. Leid. 2. totuin locum exiiibebat sic: Jlinc cum castra movisset, erat infe- 
rior copiis, superior omnibus praliis, sempcrqiie discedcret, quod nunquam manum 
consereret,nisicum ndversariosl. a, cl. Sed ut inferior copiis, ita superior omn. 
praliis discedebat Ed. Par. Aid. Lamb, inuvisset, inferior copiis, superior o. pr. 
discedebat Ed. Long. Mag. Steph. Gebh. Keiich. Patav. — 14 Sic Ms. Boecl. 
Dan. Leid. 2. Voss. 1. Setl nisi advers. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Stepii. Gebh. Keucli. Patav. — 1.5 Quod perito etiam Ms. Dan. 
Sed quod quidem per. Ed. Long. — 16 Ad aberat a Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 1. 
2. Ed. Mag. adpacemque Ed. Jens. Med. Arg. Par. Statim alque amicitiam Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keiicii. Patav. 
Mox est, et ut Ed. Long. — 17 In amicitiam Ms. Leid. 1. — 18 Sic Ms. Dan. 
[Ed. Bos. et seqq.] Sed non fidam Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Lamb. 
Steph. Keucli. Patav. non fid em vitiose Ed. Arg. Long.^ — 19 Datamen hie et 
initio seq. cap. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Ktucii. Patav. 
[Tzschiick.] ubique.— 20 Sedatum est Ms. Dan. Statim Anlojihrodates Ms. 
Leid. 2. Dan. Androphrodates Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Turn Frigiam 
Ms. Voss. 1. Dein receperat Ed. Mag. recipit Ed. Lamb. Steph. Gebh. 

1 Atque rex Ms. Voss. 2. Ax.— 2 Cum ei mint. Ms. Dan. Ax. Voss. 1. 
Leid. 2. ctan sibi mint. Ed. Lamb. — 3 Detulerunt Ms. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 
2. — 4 Fakumve Ms. Ax. falsumve sibi Ed. Long, fulsunme sibi Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Patav. [Tzscliuck. 1. 2.J— 5 In quo 
ilinere Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. IMcd. Arg. Par. Aid. Long. Biag. 

NOTvE 

*" De quibus, quod inimici dctuleranf] iniici : alioquin quoniodo coruni ver- 
Non sui; sed aniicorutu suorum in- ba non esse uegligenda putasset ? 



212 CORNELII NEPOTIS 

elegit corpore et statural simillimum sui, eiqiie vestitura 
suum dcdit, atqueeo loco ire, quo ipse consuevcrat/ jussit. 
Ipse autem ornatu [vestituque]' militari inter corporis ctis- 
todes iter facere coepit. At insidiatores, postquam in eum 
locum agmen pervenit, decepti ordine atque vestitu, in eum 
faciunt impetum/° qui suppositus erat. Praedixerat autem 
his" Datames, cum quibus iter faciebat, ut parati"^ essent 
facere, quod ipsum vidissent. Ipse, ut concurrentes'^ insi- 
diatores auimadvertit, tela in eos conjecit. Hoc idem cum 
universi fecissent, priusquam pervenirent ad eum, quern 
aggredi volebant, confixi ceciderunt.''^ 

10. Hie tamen tarn callidus vir extremo tempore captus 
est Mithridatis, Ariobarzanis filii, dolo. Namque is polii- 
citus est regi, se eum interfecturum, si ei* rex permitleret, 
ut, quodcumque vellet, liceret impune facere ; fideraque de 
ea re, more Persarum, dextra dedisset." Hunc ut accepit 
a rege missam,* copias parat, et absens amicitiam cum 



Lamb. Steph. Gebh. Keucli. Patav. [Tzsclmck, qui hand probat Heinricli, 
opiiiionem, rh itinere esse suspectum, et inleipretatur: prot'ectus est ad eum 
locum, in quo iter facienti insidias futuras dixerunt : quo itinere Ed. Bos. et 
rell.] — 6 Sic Ms. Dan. [Ed. Bos. et seqq.] Sed imid. evenire dixerant Ms. 
Mcndos. Boecl. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ed. Med. Arg. Par. Long, insid. ev. dix- 
erat Ms. Ax. Ed. Jens. Aid. Mag. ins. illi dixerant Ed. Lamb. Steph. Gebli. 
Keuch. Patav. dixerat etiam Ms. Voss. 2.-7 Sic Mss. Bav. Ax. Leid. 1. [Ed. 
Bos. et seqq. fere omnes. Eleganter.] Sed corporis sZatMrn Ed. Aid. Lamb. 
corpore staiura Ed. Jens. Med. corpore ac statura Ms. Boecl. Ed. Heus. — 
8 Covsuerat Ms. Leid. 2. Censuerat Ms. Voss. 1.— 9 Ornatu vestituque mil. 
Ms. Gif. Dan. [Ed. Ith.] ornatu vestitu mil. Ms. Mendos. ornatu militari, 
oniisso Tw vestitu, Ed. Ultraj. ornatus vestitu mil. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Lamb. Sav. Stepb. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Palav. 
Hand dubie vestitu glossenia est. [Atque id voc. in Ed. Bos. et reliquis uncis 
est inclusuni.] — 10 Fac. impet. in eum Ms. Ax. Voss. 2. impet. in eum faciunt 
Ms. Dan. — 11 His abest ab Ed. Lamb. — 12 Paccati Ms. Leid. 2. [parati... 
/acfrt per Gra'cismum pro ad faciendum: v. Cort. ad Sallust. B. Jug. c. 46. 
nr. 5. et Slav, ad nostrum locum in ed. 3.] — 13 Concurrentis Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. — 14 Concidernnt Ms. Voss. 1. Mendos. Ax. 

1 Si rex Ed. Steph. Gebh. Kench. Statim promiiterct Ms. Voss. 1. 2, 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stej)!!. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. Sed permitteret Ms. Dan. [Ed. Bos. 2. et reli.J 
Mnx quodcumque vi vellet Ms. Leid. 2. — 2 Sic Mss. Bav. Dan. Boecl. [Ed. 
Eos. 2. Stav. et plur. rccentt.] Sed ut recepit a rege missujn Ed. Jens. Med 

NOT^ 

" Fidemque de ea more Pei'sarum Persas, ut quemcimique R< x in fidem 
dextra dediaset] Mos enim erat apud reciperet, ipsi dextram daref, ut 



-XIV. DATAMES, CAP. 11. 213 

Datame facit,' regis provincias''' vexat, castella expngnat^ 
magnas praedas capit 'J quarum partem'^ suis dispertit, 
partem ad Datamem mittit : pari modo complura castella 
ei tradit. Hasc diu faciendo, persuasit homini, se infinitum^ 
ad versus regem suscepisse bellum ;' cum nihilo raagis, ne 
quam^ suspicionera illi praeberet insidiarum, neque collo- 
quium ejus petivit,9 neque in conspectum venire studuit. 
Sic absens amicitiam gerebat/ ut non beneficiis mutuis, 
scd odio communi,'° quod erga regem susceperant, conti- 
neri viderentur.'' 

11. Id cum satis se confirmasse arbitratus est, certiorem 
facit' Datamem, tempus esse, majores exercitus parari, 
bellum^ cum ipso rege suscipi : deque ea re,' si ei videretur, 

' Irreconciliabili in Regem se implicuisse bello. 



Arg. Par. Aid. Hens. [Ith. Bipont. Brem.] ut recepit a rege Ms. Git". Sav. 
Voss. 1. Leid. 2. ut accepit a rege Ms. Put. Mendos. ut accepit a rege missus 
Ms. \ OSS. 2. Ax. ut recepit, capias parat Ed. Mag. [ut accepit, copias parat F.d. 
Schmied. (qui voce, a rege missam hand commode adiiibita existimat,) et 
Raitii. Longolius edidit : Hanc ut recepit a rege, inimicitiam udversus regem 
simulat, copias parat. Lambiiuis : hnnc ut accepit, simulat se suscepisse cum 
rege inimicitias, cop. parat : quani lectionem fere nuperi editores retiuueiunt. 
Nee rb missam placet Stav. ad cd. min. add. euiidem ad ed. maj. Sed Heas. ex 
Brissonio de regno Persar. lib. 1. nr. 1C3. monet, etiam absentibus missam ma- 
num h. e. per intevnuntios datam esse.] Lambinum secuti erant Steph. Gebh. 
Boecl. (in quo tamen est inimicitias,) Keuch. Bos. 1. Patav. editor. — 3 Fecit 
Ed. Jens. Med. Arg. Aid.— 4 Sic Ms. Dan. Leid. 1. Voss. 2. [Ed. Bos. 2. et 
seqq.] Sed provinciam Ed. Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebli. Boecl. 
Keuch. Bos. 1. Patav. pecunias Ms. Ax.— 5 Sic Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Edd. 
nostri onmes. Sed agit Ed. Lamb. Steph. — 6 Partim suis Ms. Dan. Leid. 1. 
Boecl. Ax. Voss. 2. bis. Mox pariter ad Dat. Ms. Dan. et Datamen Ed. Mag. 
Pat. [Ith.] nbique. — 7 In infinitum Ms. Voss. 1. Moiisuscepit Ms. Voss. 2. — 
8 Nequam Ed. Jens. Med. Arg. Par. in quo etiam e&t suspitionem, et illisus- 
pic. Ms. Ax.— 9 PeJiiiuif Ms. Leid. 2. — 10 Communi orfjo Ms. Dan. odio coi, 
Ed. Jens. 

I Fecit Ed. Mag.— 2 Et bellum Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Keuch. [Tzschuck. Wetz.] Mox cum ipso Ms. Dan. Ax. Boecl. 
[Ed. Bos. et. seqq.] Sed rh ipso abest ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. — 3 Deque ea re, [scil. monet, petit, 
postulat, ut,] Ms. Mendos. Leid. 2. Boecl. Voss. 1. Ax. Heus. [Ith. Heinr. 

NOTyE 

supra in Themistoclc ; illndque omni p Sic absens amicitiam gerebaf] Id 

sucrameuto sanctius duccbatur at- est, sic absens absenti amicitiae offi- 

que observabatur. Sic Auctor Scho- cia prwstal)at. 

liorum in Aristophanis Nub. Item "i Cuutintri vidercyitur'] Id est, arc- 

docet Diodorus lib. xvi, tissimc coh.vieie vidercntur, 



214 CORNELII NEPOTIS 

quo loco vellct/ in colloquium venire t. Probata re, coUo- 
quendi tcmpus sumitur, locusque quo conveniretur. Hue 
Mithridates cum uno,* cui maximam habebat fidem, ante 
aliquot dies vcnit, compluribusque locis separatim gladios 
obruit, eaque loca diligenter notat. Ipso autem coUoqucn- 
di^ die, utrique, locum qui explorarent, atque ipsos scruta- 
rentur, mittunt. Deinde ipsi sunt congressi.^"^ Hie cum 
aliquamdiu in colloquio fuissent, et diversi^ discessissent,"' 
jamque procul Dataraes abesset ; Mithridates, priusquam 
ad suos perveniret, ne quam' suspicionem pareret,^ in eun- 
dem locum revertitur, atque ibi, ubi telum erat imposi- 
tum,"' resedit, ut si a" lassitudine cuperet acquieseere: 
Datamemque" revocavit, simulans se quiddam'^ in collo- 
quio esse''^ oblitum. Interim telum, quod latebat, protulit," 
nudatumque vagina veste texit, ac Datarai venienti ait, 
digredientem se animadvertisse,'^ locum quendam, qui erat 

"» Et hinc inde se recepissent. 



Tzscli. 2. Schtnied. et recepi. Copiose docteque disputant de hac formula 
Reusing, et Stav. in ed. 3. qui etiam ipsam historiam bene illustrat, et de 
Mitliiidate laudat Wessel. ad Diodor, Sic. xvi. 90. §. 16. Vulgo de qua re.] 
— 4 Quo vellet Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. 
Gebh. Reuch. Patav. quocumque loco vellet Ms. Leid. 2. Sed quo loco velltt Ms. 
Dan. Ax. Boecl. Mendos. Leid. 1. — 5 Cum uno aberant a Ms. Leid. 2. Mox 
vtaximam aberat a Ms. Voss. 2. Boecl. Ax. Sed maxiine Ms. Dan. — 6 Collo- 
quii Ms. Gif. Dan. — 7 Egressi Ms. Ax. — 8 Diverse Ms. Dan. Boeder. Voss. 
2. Ax. male. — 9 Nequam Ed. Jens. Med. ut paulo ante cap. 10. 3. Mox para- 
ret Ms. Ax. Ed. Mag. Gebh.— 10 Sic etiam Ms. Voss. 2. Ax. Leid. 2. Sed 
impostum Ms. Dan. posiium Ed. Lamb. — 11 Vt si lassit. Ms. Boecl. Voss. 1. 
2. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. ac si lassitudine Ms. 
Ax. Mox in ed. Long. [Stav. Heus. Tzschuck. Harl.] In edit. Mag. estrequi- 
escere. — 12 Datamem Ms. Boecl. Ax. Datamenque Ed. Long. Mag. Pat. et al, 
— 13 Sic etiam Ms. Boecl. [Ed. Lamb. Bos. et seqq.] Sed qucedum Ms. Voss. 
1. Leid. 2. Ven. quoddam Ms. Ax. Voss. 2. Ed. Arg. quodam Ed. Jens. Med. 
ctgusdam Ed. Long. — 14 Esse aberat a Ms. Boecl. Sed fuisse Ms. Ax. — 
15 Digr. animadv. Ms. Ernst, digrediendmn : se animadv. Ed, 3 eas. Med. 



aOTM 

■■ Deinde ipsi sunt congressi] Id est, ' Ubi telum erat impositum] Hie te- 

deinde in mutuum colloquium vene- lum pro quocumque armorum offensi- 

runt. vorum genere accipitur. 

» Ne quam suspicionem pareret] Id " Protulit] Id est, ex terra eduxit. 



est, exhiberet, gigneret. 



XIV. DATAMES, CAP. 11. 215 

in conspectu, ad castra poncnda csse'^ idoneum : quern cum 
digito demonstraret/^" et ille conspiceret, aversum'^ ferro 
transfixit : priusque,'? quara quisquam posset succurrere, 
interfecit. Ita \ir/° qui multos consilio, neminem perfidia 
ceperat, simulata captus est amicitia. 



Lamb, forte degredientem, ut Pelop. 6, ' degressns a suis.' — 16 Esse aberat a 
Ms. Voss. 2. — 17 Sic Ms. Boecl. Voss. 1, Leid. 2. Ax. Ed. Heus. minus 
iiumerose. [At tamen demonstr. etiam Ed, Tzscliiick. 1. 2. Bipout. Stav. 3, 
Itli. Wetz. Heinr. Panfl. Sclimied. qiios ego sum secutus. Atque 'digito 
demonstrare ' ap. Cicer. Somn. Scip. c. 8. Sueton. August, c. 45. v. Stav. 
Sed monslraret Ed. Long. Lamb. Bos. et rell.] Mox illi conspic. Ms. Voss. 2. — 
18 Adversum Ms. Voss. 2. [Sed aversum, h. e. a tergo, per tergum, recte legi- 
tur.]— 19 EtpriusMs. Ax. Ed. Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch.— 20 Itaille 
rir Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. 
Patav. In Ed. Jens, et Med. extrema hac vita leguntur verba : DATAMIS 
VITA FELICITER FINIT. 

mOTM 

" Quern cum digito demonstraretl Adi sed panic aliter. 
Polyaenum, qui idfusenarrat lib, vii, 



XV. 
EPAMINONDAS.^ 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. De moribus Grjecornm animadversio. 2. Epaminondse pueritia et 
adolescentia. 3. Ejus animi virtutcs. 4. Exemplum ejus abstinentiae. 
5. Ejus dicendi vis. 6. Exempla hnjus eloquentiae. Pugna ad Leuctra. 
7. InjuriaruDi immemor exercituni incolumem domuni reducit ; in Pelo- 
ponneso belluni geril. 8. Accusatus, felicitei* a judicio capitis se liberat. 
9. Apud Mantineam invictus nioiitur. 10. Ccelibatus criminatio diluta. 
Horror a civili caede. Thebarum gloria. 



-fe'PAMiNONDAS,* Polymni filius,* Thebanus. De hoc' prius- 
quam scribamus, h£BC praecipienda videntur Icctoribu.s,^ nc 
alienos mores ad suos referant;" neve ea, quae ipsis leviora 
sunt, pari modo apud ceteros fuisse arbitrentur. Scimus 

" Ne ex patriis moribus extraneos metiantur. 



1 Epaminunda: vita Ed. Jens. Arg. Epaminondai vita Ed. Med. Par. Aid. — 
2 Epamimmdas Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. ubique. Statim Polumni 
Ms. Voss. 2. Pohjmpni Ms. Leid. 2. \^Polymnis, quia a Grei'cis, Pausan. iv. 31. 
8. et vin. 52. 9. ac ix. 2. 43. ab ^lian. V. H. iii. 17. ac xi. 9. et n. 43. non 
Polymnus, sed Polymnis dicitur, rescripserunt Wetzel, et Tzschuck. 2. add. 
Periz. ad Ml. V. H. ii. 43. et Staver, ad nostr. loc. in min. ed.] — 3 De quo 

NOT^ 

* Polymni Jilius] Alii legunt Polym- ^ Hac prcBcipienda videntur lectori- 

vidis, ut jElianus Var. hist. lib. ii. 9. bus] Haec eadem jam in praefatione 

Unde conjiciendum est Nepotcm La- legimus ; unde fit, ut Magius id me- 

tina terminatione fonnasse Graeeum ; inoriae vitio Nepoti vertat : sed in 

quemadmodum supra scripsit Neoclus, eo excusari potest, quod absolnto ac 

pro iVeodes; item Pmciws, pro Peri- perfecto jam operi praefatio super- 

cles. venerit.ut fieri solet. 



CORN. NEPOTIS XV. EPAMINONDAS, CAP. 2. 217 

enim, musiccn nostris raoribus abcssc a+ principis persona ;* 
.saltarc vcro ctiam' in vitiis poni :' qua? omnia apiid Grtecos 
et grata/ et laiidc digna ducuntur. Cum autem exprimerc 
imaginem consuetudinis atque^ vitae velimus Eparainondee, 
nihil videmur debere^ pr^termittere, quod pertineat ad earn 
declarandam. Qiiare dicemus primum9 de genere ejus : 
deinde quibus disciplinis et a quibus sit eruditus : turn de 
moribus, ingeniique facultatibus ; et si qua alia digna me- 
moria'° erunt: postremo de rebus gestis, quee a plurimis" 
omnium anteponuntur virtutibus. 

2. Natus igitur patre, quo diximus, houesto genere/** 
pauper jam a majoribus relictus. Eruditus autem sic/ ut 
nemo Thebanus raagis. Nam et citharizare/ ^ et cantare ad 

* Principem non decere. 



2>riusq. Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. — 4 Ab princ. Ms. Voss. 2. Ax. — 5 Etiiim 
omisso T^ vero Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Keuch. Patav. Sed vero etiam Ms. Ax. Voss. 2. Boecl. Edd. lell. — 
6 Gratia Ed. Keuch. Mox digna dictintur Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 
Mag. — 7 Atque aberat a Ms. Ax. [abest quoque ab Ed. Sclimicd.]et nncis in- 
cliisit Hens, [sed dissentit Stav. ad ed. 3. et plenius explicuit Tzscbuck. in 
ed. 2.] — 8 Videmur velle Ms. Voss. 2. — 9 Primus Ms. Voss. 2. primo Ed, Heus. 
[Ith, Heinr. Wetz. Schmied. Panfl. Rectius.] Mox ejus abciat a Ms. Ax. — 
10 MemoriadignaM8.\o&s.2. Dan. Ax. — 11 Sic Ms. Gif. Sav. Dan. Leid. 
l.[Ed. Bos. et recentt.] Sed plurimis, omissa prapositionc, RIs. Leid. 2. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb, a plurimis pluribus Ms, BoecL 
Voss. 2. Ax. Lectio loci fnit duplex. 

1 Genere ho7iestoMs, Ax. — 2 Citarizare Ed. Jens. I\Ied. Mox cordarum Ed. 

NOT^ 

•^ Saltare etiam in vitiis poni^ Inde- generis ejus raediocritatem innuere 

coram apud Ronianos saltationem fu- videntur ; quotiescumque enim La- 

isse pluribus in locis innuit Cicero tiui alicujus parentes obscures dice, 

pro Murana, pro Plancio, et alibi, re nolunt, eos, quadani sermonis gia- 

Quod tamen de omni saltationum tia, honestos vocant ; unde TEliiinus 

genere niinime intelligcndum est. lib. xii. scribitPolymnum Epaminon- 

Nam Quintilianus negat inhonestam dje patrem fuisse obscurum et humi- 

fuisse Pyrrhicen saltationem, quam lem. 

armati peragebant, et hoc laboriosuni ^ Eruditus autem sic] Vide Cicer. 

trat saltationis genus, quia ejus ope- de Orat. iii. ct Offic. i. Plutarchum 

ra jactns ictusque declinabant, ut in Pelopida, Diogenem Laertium in 

docet Plato de Icgibus, lib. vii. et Pythagora. Adi etiam Just. lib. vi. 8. 

Plin. lib. VII. 57. f Nam et citharizare] Pro citharaci 

<* Patre lionesto genere] Haec verba tangere ; vcibunu obsoletuui, 



218 CORNELII NEPOTIS 

chordamm sonum doctus est a Dionysio :" qui non minorc 
fuit in musicis gloria, quam Damon,' aut Lamprus ;'' quo- 
rum pervulgata'^ sunt nomina : [carmina]^ cantare tibiis' 
ab 01ympiodoro,J saltare a Calliphrone.'^'' At philosophia? 
praeceptorem habuit Lysim^' Tarentinum, Pythagoreum : 
cui quidem sic fuit deditus, ut adolescens tristem ct severum 
senem omnibus aequalibus suis in^ familiaritate anteposue- 



Jens. Med. Arg. Aid. Long, Mag.— 3 Damo Ms. Voss. 2. Deinde Lampus 
Ms. Leid. 1. Dan. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. [Sed Ad/nwy 
Atheniensis et inventor Lydiae harmoniaa sive Mixolydiffi dicitur a Pliitarcho 
de Musica p. 1136. s. edit. Reisk. vol. x. p. 667. etAd/xirpos niusiciis, abste- 
mills, vSpoir6r7]s, noniinatur ab Athenxo ii. 6. pag. 44. D. ed. Casaub. De 
Lampro v. Fabilcii B. Gr. lib. ii. c. 15. 36. vol. ii. p. 128. ed. Harl. iupri- 
mis Lessing. in vita Sophocl. p. 36-47. it. Guil. Leon. Mahne in diatribe 
de Aristoxeno §. 4. rec. in Tliesanro critico novo, torn. i. Lips. 1803. 8. p. 11. 
sq. De Dionysio auteni Fabric. 1. c. pag. 120.]— 4 Pervigilata Ms. Voss. 1. 
quorum pervulgata carmina, cantare tibiis Ms. Ax. — 5 Carmina quod [Bos. in ed. 
2., ut Stav. in ed. 1. et 3. Tzscluick. (qui id omittendum censet in not. ed. 
2.) etWetz.uncis inclusit,] aberat aMs.Dan. Leid. 1. 2. [et Ith. Brem. atque 
Hutten. id omiserunt.] Unci absunt ab Ed. Long. Mag. Lamb. Stcph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Stav. 2. Patav. [Hens. Harl. Schmied. Heinr. neque 
ego spurium esse existinieni.] Mox Olitnprodoro Ed. Med. Arg. Olymprodoro Ed. 
Jens.— 6 Caliphrone Ms. Voss. 1. Ed. Arg. Par. Aid. Calphrone Ed. Jens. 
Med.— 7 Ita Ed. Lamb. Stepli. Gebh. Boecl. Keuch. [Bos. Heus. Ith. Heinr. 
Brem. Schmied. Wetz. Stav. 1. 2. Lysin Stav. 3. Tzschuck. Harl.] Sediy- 
siam Ms. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long, (in 
quo est Lysiam Tar. Pythagorceum, Mag.) Etiam in Ms. Dan. scriptnm fuerat 
Lysiam; sed alia postea manus deleverat literam o.— 8 In abest ab Ed. Aid. 

NOTyE 

e A Dionysio] Hie Lyristes Theba- libro abesse carmina, testatur P. Da- 

nus fuit valde peritus. Plutarclu*s niel. 

libro qui inscribitur Do Musica. J Ab Olympiodoro] Viro in sua arte 

■> Quam Damon ct Lamprusi Damo- versatissinio ; praeter qucm tamen, el 

nis raeminerunt Plato dialogo de rep. ab Orthagora Epaminondani doctum 

et Athenaeus lib. xiv. 2. Huncque fuisse testatur Athenaeus lib. iv. cap. 

Lydiam harmoniam remissam excogi- ultimo. 

tasse testatur Plutarchus libro supra k Saltare a Calliphrone] Id nomen 

citato ; solebatque ebrios ac petu- alibi mihi occurrisse non meniini. 

lantes homines harmonia sua ad mo- ' Philosophice professorem habuit Ly- 

destiam reducere. Lamprus ab eo- sim] Laertius in vita Pythagorce Ly- 

dem Pliitarcho ibidem inter eos qui siden vocat. Porro-Lysis ille Epami- 

recte movendis instrumentis Lyricis nondam et Philippum simul Amyntit 

excelluenint annumeratur; quanivis filium philosophiam Pythagoricam 

a Platone imperitus dicatur Musicus docuit, quaj quidem ex Democriti 

inMenexeno; qua in re non consen- philosophia piodiit ; fiiitque Epami- 

tit Atheiianis, lib. i. 16. et lib. xi. 2. nondas siinul siimmus Philosophus ot 

» Carmina cantare tibiis] Veteri suo Imocralor, Justin, lib. vi, 8, 



^ XV. EPAMINONDAS, CAP. 2. 219 

rit:9 neque prius cum a sc diraiserit, quara in doctrinis 
tanto antccesserit'° condiscipulos, ut facile intelligi posset, 
pari modo superaturum omnes in ceteris artibus." Atque 
haec ad nostram consuetudinem sunt levia, et potius con- 
temnenda ; at in Gra^cia utique olim magnae laudi'^ erant. 
Postquara ephebus factus est, et palaestrae dare operam 
ccepit t'" non tarn magnitudini virium servivit, quam veloci- 
tati."* Illam enim ad athletarum'J usum ; hanc ad'^ belli 
existimabat utilitatem pertinere. Itaque exercebatur plu- 
riraum currendo et luctando,'^ ad eum finem/^ quoad stans'^ 
complecti posset, atque contendere." In armis'^ plurimura 
studii consumebat. 

"^ Postqunm ptiberlatem attigit,et gymnicis artibus exerceri orsus est. 
'' Non tarn corroborandis viribns, quam cderituti applicuit. 



—9 Composuerit Ms. Leid.2.— 10 Sic Ms. Ax. Boecl. Voss. 2. [Ed. Bos. 2. et 
seqq. atque, lecte, ait Schmied. et ex iisu linguae perfectum ponitur praece- 
dentibus particulis sic, ut hie, vel adeo, tantum, ubi non tinitum tempus, sed 
res omnino ejusque vis spectatur.] Sed doctriiiis t. antecessit Ms. Voss. 1. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebb. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. Statim discipulis Ms. Voss. 1. sed supra notatum, 
discipulos. Dein facili Ed. Jens. Med. Arg. — 11 In ceteris art. superat. Ed. 
Lamb, [in c. art. superat. omnes Ed. Wetz.] — 12 Laudi aberat a Ms. Mendos. et 
in eodem libro diphthongo « vocab. mag^jicE suprascripta erat litera i. Mox 
post ephebus est factus Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Dein palestrce Ed. Aid. — 13 
Illam enim athlet. Ms. Voss. 2. Ax. [nee invenuste, ait Stav. ad ed. 3. quia 
Latini praepositiones in priore membro omitteresoleant. Enimvero num h. 1. 
oniissio ilia venusta faisset, equidem dubito, et ille Graecisnuis a poiitis potius 
adliibetur.] Illam ad atlceth. Ed. Jens. Med. ilium ad atlihet. Ed. Arg. — 14 
Hanc belli Ed. Med.— 15 Hac et luctando aberant a Ms. Boecl. — 16 Ha?c ad 
eum finem aberant a Ms. Leid. 1. [ad eum fin. quoad est ta?n diu, quam.^ Cic. 
Verrin. i. 6. ' usque ad eum finem, dum ' &c. idem Verrin. v. 29. ' qucni ad 
finem? dura cum imperio fuisti.' Cic. pro Coelio cap. 5. — 17 Quoad stuns. 
Recte. [Ed. Lamb. Bos. et rell.] quo adstans Ms. Ernst. Voss. 1. Bav. quod 
stans Ms. Boecl. Voss. 2. [cui lectioni favet Stav. in not. ad ed. 3.] quo astafis 
Ms. Leid. 2. quod istas Ms. Ax.— 18 In armis tcro Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 
1. 2. Ax. [Ed. Wetz.] Hinc cap. 3. iacipit in ed. Patav. Mox consumabant 
Ms. Voss. 2. 

NOT^ 

■" Et palastrcE dare operam ccepit] lib. v. ' Ouique pedum cursu valet, 

Hoc erat in more positum apud Grae- et qui viribns audax Aut jaculo ince- 

cos, ut juventus omnis maxinie gym- dit melior levibus(iue sagittis.' 
nicis artibus exerceretur, et in eo " Currendo et luctando, ad eum fi- 

praesertim incumberet. In pal.rstra nem, quoad slans complecti posset, at' 

autem variis decertabant exercitiis, que contendere] Hie locus obscnnis, 

quorum praccipua retort Virg. /Eucid. et varie a variis legitur Quidam 



230 CORNELII NEPOTIS 

3. Ad' banc corporis firmitatem plurima^ etiam animi bona 
accesserant. Erat enim modestus, prudens, gravis,' tempo- 
ribus sapienter utens, peritus belli, fortis manu,''^ anirao 
raaximo : adeo veritatis diligens, ut ne^ joco quidem menti- 
retur.° Idem continens, clemens, patiensqae admiranduin^ 
in modum : noii solum populi, sed etiam amicorum ferens 
injurias: inprimisque^ commissa celans;P quod interdum 
non minus prodest, quam diserte dicere : studiosus audien- 
di :^ ex hoc enim facillime disci arbitrabatur. Itaque cum 
in circulum venisset,i in quo aut de republica dispiitaretur, 



1 At hanc Ms. Voss. 1. — 2 Plura Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Miig. Lamb. Steph. Gebli. Boecl. Keucli. Bos. 1. [Heus. Itli. Heinr. 
Scliniied. Stav. 3. Bipont. Tzschuck. Paufl. phvima Ed. Bos. 2. et rell.] — 
3 Gnavis Ms. A\. — 4 [Hare est constans lectio libionim. Sed quod Cornel, 
animi bona niinr recenset, Harl. ad ed. 1. conjecerat fortissimus, aninio max. 
(et asseutitiir Bergstrilsser, nee plane improbat Tzschuck. ad ed. 2.) aut 
forti animo, itige)tio, aut consitio max. Sed quoniam aliis ilia conjectura vide- 
batur audacior, ad ed. 2. noluit esse pertiuax in defendenda sua suspicione. 
Bremi voce, fortis manu a librario quodam intiusa esse opiuatur, idque ma- 
lit accipeie Tzschuck. sed tamen dubius est.]— 5 Nee joe. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long. Mag. Mox item cont. Ed. Gebh. Keuch. et c/^onens Ed. 
Jens. Med. Arg. — 6 Ad7nirum in mod. Ms. Voss. 2. mirandmn Ms. Ax. — 7 In 
primis Ms. Leid. 2. Dan. Mox in Ed. Jens. Med. Arg. Aid. est calans. IMox 
a Ms. Ax. aberat rb dicere. — 8 Audendi Ed. Arg. — 9 Aut philos. Ed. Jens. 

NOT/E 

legunt currendo (omissa voce, luc- mile quidpiam de Ptoleniaeo Arria- 

tando) ad cum finem, quod stans com' nus, de Juiiano Mamertinus : de At- 

plecti posset atque contendere. Sic le- tico idem Nepos in vita ejus. Ideo 

gendum olim Freinshemius existima- autem tanto eum odio niendacium ha- 

vit, nimirum: Ad eum finem quod as- buisse credibile est, quod et natura 

tans complecti posset atque contendere, et Philosophia; praecepta illud ipsi 

* Astans, inquit, esset coram factus, iustillassent. Super ea re vide ^lian. 

igitur non modo cunere discebat ; id hist. anim. lib. iii. 23. 

enim nihil aliud quam eum in pericu- i' Commissa celans] Quod in Epami- 

lum perduxisset, deinde deseruisset. nonda non adeo niirandum puto : 

Sed etiam luctari, quod astans, et cum enim Pythagorica philosophia 

piope hostem positus eum complecti, probe imbutus fuisset, quae religio- 

atque cum eo contendere posset.' sissime sileutiiun ac fidem prsecipie- 

Quod niihi non iniprobaudum vide- bat, id facile de ipso crediderini. 

tiir : nam revera is sensus Nepotis i Cum in circulum renisset] Circulus 

esse debet, ut scilicet Epaminondas vulgo dicitur coetus coeuntium ac 

eatenus cnrreret, et luctaretur, qua- confabulantium, qui vcluti circulum 

tenus astans complecti posset advcr- faciunt et coronam. Vide Ovid, 

sarium atque cum illo contendere. Metam. iib. xiii. ' Consedere duces, 

° Ut ne joco quidem meniiretur'] Si- ct vulgi stante coioua.' 



XV, EPAMINONDAS, CAP, 4. 221 

aut do philosophia' sermo liaberelur, nnnquam indc prius 
discessit, quam ad finem sermo esset adductus.'° Pauper- 
tatem adeo facile perpessus est/ ut de republ. nihil praeter 
gloriam ceperit :" amicorum in se tuendo caruit'* facultati- 
bus •/ fide ad alios sublevandos sajpe sic usiis est, ut possit 
jndicaii/J omnia ei cum amicis fuisse communia. Nam 
cum aut civium suorum aliquis ab hostibus esset'^ captus, 
aut virgo amici nubilis propter paupertatem'^ collocari nou 
posset ; amicorum concilium"^ habebat, et quantum quisque 
daret, pro cujusque'7 facultatibus imperabat. Eamque 
summam cum fecerat,'^ priusquam acciperet pecuniara, 
adducebat. eum, qui quaerebat/ ad eos, qui conferebant : 
eique ut ipsi numcrarent, faciebat ; ut ille, ad quern ca res 
perveniebat, sciret, quantum'^ cuique deberct. 

4. Tentata' autem ejus est abstinentia a Diomedonte 

' Necessariorum opibus 7ninime usus est, quibus se tueretur. 



Med.— 10 Sic Ms. Dan. Mendos. Leid. 1. Ax. Sed aductus Ms. Voss. 2. 
deductus Ms. \ OSS. \. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebli. Keuch. Patav. [Wetz.] educfus Ms. Leid. 2. Mox adeo facile abe- 
rant a Ms. Leid. 2. — 11 Cosperit Ed. Med. Arg. — 12 Carvciit Ms. Oif. Men- 
dos. Dan. Leid. 2. Ax. [sed veriim est rh caruit, li. e. more Gifecornm curerc 
voluit.l — 13 .ludicari possit Ms. Leid. 2. — 14 Fuisset captus Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. [Wetz.] — 
15 QucE propter paup. Ms. Boecl. Ax. Voss. 2. Ed. Arg. Par. Mag. quam pr. 
pavp. collocare non posset Ms. Voss. 1. Sav. Gif. Put. Ed. Jens. Med. Aid. 
etiam Ed. Long, collocare habet. [Hens, prisca lectio fuisse videtnr : aut vir- 
go amici nubilis (repete, esset), quce propt. paup. cvlloc. non posset. '\ — 16 Consi- 
lium Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Steph. Gebii. 
Boecl. Keuch.— 17 Cvjasque aberat a Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Kench. Sed Hens, nncis inclusit. [at l)cne 
id tuetur Brem.] — 18 Fccera<, [i. e. coUegerat, comparaverat.] Sic Ms. Dan. 
Leid. 2. Voss. 1. Ed. Heus. [Stav. 3. Ith. Harl. Wetz.Tzschnck. 1. 2. Heinr. 
Schniied. Recte: nam plusquanipert'ectum inuicativi seqncnte imperfecto 
actionis celeritatem indicat. v. Tzschuck. Sed/attTt< Edd. rell.] — I'J Quibus 
ct quantum Ed. Aid. Lamb. Steph. 

1 Tcmptata Ms. Voss. 1. Mox rh est aberat a Ms. Voss, 2. Ax. Sed Ed. 

NOT^ 

•' Paupertalem adeo facile perpessus vera unnni non habuisse ; quod qni- 

csf] Vide iElian. Var. hist, lib, xi. dem admirandtc ejus abstinentiae est 

9. Justin, lib, VI. 8. EtJnlium Front, exemplura. 

liii. IV. 3. ({ui refcrt Epaminondani * Adducebat cum, qui quarebat] Id 



in snpellecliic sua prater ahcmim et est, procum, scuj'irgjnis sponsum 




222 CORNELII NEPOTIS 

Cyziceno.''* Namque is rogatu Artaxerxis Epaminondam 
pecunia corrumpendum susceperat. Hie magno cum pon- 
dere auri Thebas venit ; et Micythum' adolescentulum 
qiiinque talentis ad suam perduxit voluntatem : quern turn 
Epaminondas plurimum diligebat. Mieythus+ Epaminon- 
dam convenit, et causam adventus Diomedontis ostendit. 
At ille Diomedonte coram, * Nihil,' inquit, ' opus pecunia 
est. Nam si ea rex^ vult, quae Thebanis sinf^ utilia, gratis 
facere sum paratus : sin autem contraria, non habet auri 
atque argenti satis. Namque orbis terrarum divitias acci- 
pere nolo pro patrias caritate.-''7 Te, qui^ me incognitum 
tentasti, tuique similem existimasti, non miror : tibique^ 
ignosco : sed egredere propere, ne'° alios corrumpas, cum 
me non potueris. Tu, Micythe," argentum huic redde: 
nisi" id confestim facis, egote'' tradam magistratui.' Hunc 
Diomedon cum rogaret, ut tuto exire,'^ suaque, quae attu- 
lisset, liceret efFerre : 'Istud,''* inquit, 'faciara: neque 
tua causa, sed mea : ne, si tibi sit pecunia ademta,"^ aliquis 

/ Major enim est in me amor yatricB, quam ut vellem eum cum terrarum orbis 
divitiis commutave. 



Long, ac Mag. fWetz.] tentata autem est ejus absiin.—2 Ciziceno Ed. Jens. 
Med. Arg.— 3 Admiliitte Ms, Leid. 2. Michitum Ms. Dan. Voss. 1. Ed. Jens. 
Med, Arg. Par. Mag. ubique. Mythicum et mox Mythicus Ed. Long.— 4 Mi- 
chytus Ms, Dan. et mox Diomedonti.—5 Si rex ea Ms. Ax. Dan.— 6 Sujit Ms. 
Ax. Ed. Mag. Steph.Gebb. Keuch.~7 Namque...caritate absunt ab Ed. Ultiaj. 
—8 Tuque Ms. Mendos. tu quod Ms. Dan. Ax. Ed. Heus. [Ith. te quod Ed. 
Schmied.] tu qui Ms. Boecl. Leid. 1, Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. [Harl. te qui Edd. rell. et tuetur Stav. ad ed. 3. quia sequitur tilnque 
Ignosco.] Mox temptasti Ms. Voss. 1.— 9 Tibi Ed. Jens. Med. Aid. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Patav.— 10 Neque alios Ms. Voss. 1. Leid. 2.— 
11 Micythe abest ab Ed. Aid. Lamb. Sed et tu Mychyte Ms. Dan. i tu My. 
thice Ed. Long. Pat, i tu Michite Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long, i tu Mi- 
chyte Ms. Ax. tu [3Iicythe'\ Ed. Heus. quern vid.— 12 Aut nisi Ms. Voss. 1. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Lamb, Steph. Gebh. Keuch.— 13 Ego trad, 
mag. Ms. Boecl. Voss. 2. In Ms. Leid. 2. erat magistratu ; [in dativo antiquo. 
V. Stav. ad ed. Lets, qui magistratibus conjicit.]— 14 Exiet Ms. Leid. 2. 
exiret Ms. Voss, 1, 2. Ax, Ed. Jens. Med, Arg. Long.— 15 Istud quideminquit 
Sis. Ax. [Eleganter. Sed illud, inquit Tzschuck. 1. 2.]— 16 Adempta Ed, Jens, 

NOT/E 

« A Diomede Cyzicetio] Ex Cyzico ad eum summa paupertate laboran- 
Bithyniic urbe. Tentatus etiam fuit tern quinquaginta auri talenta attule- 
a Jasone Thessaloruin tyranno, qui rat. Vide ;Elianum lib. xi, 9. 



XV. EPAMINONDAS, CAP. 5. 223 

dicat, id ad me ereptura'^ pervcnisse, quod delatum acciperc 
noluissem.' A quo cum quaesisset,'^ quo se deduci vel- 
let ; et ille, Athenas, dixisset :'9 praesidium dedit, ut eo 
tuto*° perveniret. Neque vero id satis habuit, sed etiara, 
ut inviolatus in navem ascenderet/' per Chabriam Atheni- 
ensem/* de quo supra mentionem fecimus, effecit.*' Ab- 
stinentia^ erit hoc satis testimonium. Plurima quidem 
proferre^'*^ posscmus ; sed modus adhibendus est : quoniam 
uno hoc volumine vitam^^ excellentium virorum concludere*^ 
constituimus : quorum^^ separatim multis millibus versuum** 
complures scriptores ante nos explicarunt. 
5. Fuit etiam' disertus, ut nemo Thebanus* ei par esset 



Med. Aig. Par. Aid. Keiicli. [Long, male.]— 17 Sic Ms. Dan. [Ed. Lamb. Bos. 
2. et lecentt. atque ad me conjungi debet cum pervenisse.} Sed id a me er. Ms. 
Boecl. Ax. Voss. 2. idnieer. Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Long, ad id 
me er. Ms. Voss. 1. ad me. er. (omisso t^ id) Ed. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. — 18 QatEsk'met Ed. Keuch. sed qucesisset 
etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Mo^deduci etiam Ms. Dan. Ax. Boecl. Voss. 1. 
Leid. 1. [Ed. Bos. 2. et seqq. recte. Nam deducere est, de loco in alium locum 
ducere, etStav.ad ed. 1. et 3. laudavil Cort. adSallust. B. Cat. cap. 55.nr.2.] 
Sed duel Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav.— 19 Diceret Ed. Mag. Steph, Gebh. Keuch. 
Patav. — 20 Ex tuto Ms. Leid. 1. <u<o, omisso t^? eo, Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. eo uncis inclusit Hens. — 21 Sic 3l8. Voss. 1. 2. Leid. 2. [et 
sic, vel adscenderet Ed. Long. Lamb. Bos. et recentt.] Sed escenderet Ms. 
Dan. ostenderet Ms. Ax. — 22 Atheniensem curavit Ed. Lamb. Steph. Gebh. 
(omisso deinde rif eff'ecit.)—2Z Sic IMs. Gif. Dan. Mendos. Ed. Sav. [Bos. et 
seqq.] Sed procuravit Ed. Long. Abest ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. — 24 Proferre aberat a Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. — 
25 Vitam Ms. Dan. Ax. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid, 
Keuch. Hens. Patav. [Harl. et ego Id reposui. Sed vitas, quomodo legitur in 
ceteris meis edd. acriter lateque h. 1. defendit Stav. ad ed. 3.]— 26 Ita Ms. 
Boecl. Ax. Voss. 2. [Ed. Bos. et seqq.] Sed vir. complurimum concl, Ms. Voss. 
1. viroiiim complurium concl. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Keuch. Patav. Statini constituemus Ms. Leid. 1. Abest ab Ed, 
Jens. Med. Aid. — 27 Quas Ed. Long. Mag. Steph. Sed Quorum Ms. Dan. Ed. 
Aid. [et rell.] 

1 Fuit etiam Ms. Voss. 2. Ax. Ed. Heus. [Harl. Ith. Schmied. Bipont. 
Heinr. Pautl. et ego id revocavi. Atque Heusingero rh et (quod extat in 
rell. edd.) pro etiam suspectum est in hoc libello, qnanquam baud negat, duo 
t'ortasse loca esse, vin. 1. et xxv. 8. quibus et pro etiam adhuc hivreat, quo- 
rum vero, ait, fideni ipsa paucitas imminuit.] Statim ne nemo Ms. Leid. 2. — 
2 Ex Thebanis Ms. Ax. Boecl. ei Tliebanus par Ms. Dan. Ed. Hens. [Wetz.] 
Atque ei post rh Thebanus aberat hie a Ms. Dan. Boecl. Voss. 2. Ed. Jens. 

NOT^ 

" MuUis millibus versuwri] Hie ver- libros nietiri olim solebant, et iu ulti- 
tus sunt liuese ; ex quarum uumero ma ccra asciibcbaut. 



224 CORNKLII NEPOTIS 

eloquentia : neque minus conciniiiis in brevitate respondendi, 
quam in perpetua oratione ornatus. Habuit obtrectatorem 
Meneclidam* " quendam indidem* Thebis, et adversarium 
in administranda republ. satis exercitatum^ in dicendo, ut 
Thebanum scilicet. Naraque illi genti plus inest virium, 
quam ingenii. Is, quod in re militari florere Epaminondam 
videbat, hovtari solebat Thebanos, ut pacem bello antefer- 
rent, ne illius imperatoris opera desideraretur. Huic ille, 
* Fallis,' inquit, '- verbo cives^ tuos, quod hos a bello avo- 
cas;7 otii enim nomine servitutem concilias.^ Nam paritur 
pax bello. Itaque, qui ea diutina volunt frui, bello exer- 
citati esse debent. Quare si principes Graeciae esse vultis,^ 
castris est vobis utendum, non palaestra.'^ Idem ille Mene- 
clidas'° cum huic objiceret, quod liberos non haberet, 
neque uxorem duxisset;"' maximeque insolentiam," quod 
sibi Agamemnonis belli'^ gloririm vidcrctur consecutus : 

e Quamohrem si Grcecice principatum postulatis, belli laboribus, non paUtstricis 
ludiSf vobis assuescendum est. 



Med.Ai'g.Par. Aid. Long. Mag. Hens.[Wetz.]— 3 MeneclydimMs.Dan. Mene- 
didem Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. ubique : Menadidetn Ms. Ax. 
Meneclidam Ed. Hens. [Hail. Tzschuck. 2. et sic rescripsi. IMcneclidan Ed. 
iStav. 3. Tzschnck. 1.] — 4 Indedent Ms. Voss. 2. Ed. Arg. Mox et udveis. etiam 
Ms. Dan. Ax. Leid. 1. 2. Boecl. [Ed. Bos. 2. et seqq.] Sed copula abest ab Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Reiich. Bos. 1. 
Patav. Deinde in ante administr. aberat a Ms. Leid. 2. — 5 Exercitus Ms. 
Voss. 2. [Forsan pro exercitum, ait Staver. ad edit. 3. sed exercitatum privfert, 
laudatque Oudendorp. ad Frontin. Strategem. lib. ii. 1. num. 30.]— 6 Civis 
Ed. Jtns. Med. Arg. Par.— 7 Evocas Ms. Boecl. Meudos. Voss. 1. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. — 8 Concilians Ed. Med. Arg.— 9 Vultis esse 
Ms. Ax. Mox nobis vt. Ms. Voss. 1. Ed. Mag.— 10 Menedydes Ms. Dan. 
Menadides Ms. Voss. 2. Mcnedemides Ed. Long. Mcneclidus Ed. Hens. [Stav. 
Harl. Tzschnck. 1. 2. et ego reddidi, nam mox sequitnr Menedida in vocativo, 
ciijus primus casus in as exire debet. Vulgo Menedides.'] — 11 Maximeque 
insolentiit Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Long. Mag. Maximaque esset insolentia 
Ed. Par.— 12 Ita Ms. Dan. Mendos. Voss. 1.2. Ax. Ed. Uitraj, [Bos. et seqq.] 

NOTiE 

* Habuit obtrectatorem 3Ieneclidam] habuisse ; et genuisse (Ilium nomine 

Deeo Plntarchns in Pelopida ; hunc- Stesibrotum, quem jussit inferfici, 

que ait fiiisse Seivorarov fxev \eyeiVf quod in bello adversus Laceda;mo- 

hKiKa<TTov 5e ical KaiiOT)6y\ rhv Tpoirov. nios, se absente, snoque injussn, prae- 

" Neque uxorem duxissef] Contra lium commisisset. Plutarch, irfplvap- 

cftnset Polya.>nus .Strategem. lib. xi. kaa^Aojj'. 
nbi indicat Epaininondaui iixoreni 



XV. EPAMINONDAy, CAP. t>. 225 

at ille, * Desine/ inquit, ' Meneclida,'^ de uxore mihi ex- 
probrare: nam nullius in ista re minus'* uti consilio volo.'* 
Habebat enim Meneclidas'^ snspicionem adulterii.' ' Quod 
autcm me Agamemnonem riemulari putas ; falleris.'^ Nam- 
quc ille cum universa Graecia'' vix dcccm annis unam cepit 
urbom : ego contra, ex'7 una urbe nostra, dieque uno/ to- 
tam Grseciam, Lacedaemoniis fiigatis, liberavi.' 

G. Idem cum in conventum venisset Arcadum,' petens, 
ut societatem cum Thebanis et Argivis facerent ; contra- 
que* Callistratus^' Atheniensium legatus, qui eloquentia onv 
nes 60 praestabat tempore, postularet, ut potius amicitiam^ 

'' A'^frm tu is omnium cs, cuju!i sententiam hoc in negotio minus proho. 
* MenecUdes namque suspicione adulterii notabatur. 



Sed hello Ms. Leid. 2. Ed. Jens. ISIed. Arg. Par. Aid. Loug. Mag. Lamb. 
Steph. Patav.— 13 Sic etiain Ms. Dan. Botcl. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Bos. 2. et 
seqq.] Sed BleneclidelLd. LamI). Steph. Gebh. Boecl. Bos. 1. Patav. MenecUdes 
Ed. Mag. Menedemida Ed. Long. Menechjda Ms. Dan. Memdida Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Menedide Ed. Aid. Menadida IMs. Ax. — 14 Verba quam tuo, 
quae hie adduntur post minus in Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Patav. aberant a Ms. Voss. 1. 2. Ax. Dan. Mendos. Leid. 1. 
Ed. Ultraj. [Bos. et rell.]— 15 iVcnedidas Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Hens. 
[Stay. 3. Harl. Tzschuck. 1. 2. et sic resciipsi pro vulgato MenecUdes :'] Mena- 
clidas Ms. Ax. — 16 Fallis Ms. Mendos. Ed. Gebh.Keuch. [Quod addit Fischer. 
ed. Heus. iu eo fallitur: nam Heus. in textu ded\t falkris : in nota vero, 
Schott. m(im])i: fallis, ait, quod verbum alterum, ptias, excludit.] — 17 Contra 
ea una u. n. Ms. Gif. Dan. Mendos. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Gebii. Kench. [et 
Heus. qui una urbe interprctatur, cum civibus unius urbis nostra?, sed graviter 
impugnat eum Staver. ad ed. 3. Tzschuck. tanien ad ed. 2. quia brevius est 
et concinnius, pra:tulerit una urbe nostra, tanquam ablatives absolutes, eo 
sensu, cum una esset nrbs nostra, nisi sonus offenderit: add. Stav. ad 2. ed. 
ibique Harl.] 

1 Archadtim Ms. Voss. l.~2 Contra Ed. Jens. Med. Aid. Patav. Statim 
Galistratus Ms. Dan. et Alheniens. dudor legatus Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. — 
3 Amidlias Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 

NOTiE 

'^ Namque ille aim universa Grtccia^ y Ex una urbe nostra, dieque una'] De 

Id notum est turn ex Honiero, cum pugna Leuctrica hie loquitur, in qua 

ex aliis omnibus antiquisscriptoribus, intra unum diem soli Tliebani, duce 

Agamemnonem cum omnibus Graeciae Epamiuonda, omnes Lacedsemonio- 

viribus et Priucipibus perdeceunium rum viies fregerunt. 

ad Trojam pugnasse ; quod Calcha.s ^ Contraque Callistratits] Cujus ora- 

vates fore praedixerat ex passerum tionem refert Xenoph. de rob. GriEC. 

numero, quos serpens diglutiverat, ut lib. vi. 4. quam habuit apud Lacedae- 

Homerus refert Iliad, u. Quos ver- monios. Fuit item Callistratus no- 

sus Latine vertitCic. de Diviuatione, men statuarii. Plin. lib. xxiv. 8. 
lib. II. 

Delph. et Var. Clas. Nep. P 



226 CORNELII NEPOTIS 

sequerentur Atticorum ; et in oratione sua multa* invectus 
esset in Thebanos" et Argivos, in eisque^ hoc posuisset, 
animadverteve^ debere Arcadas, quales utraque civitas 
cives procreasset,'' ex qiiibus de ceteris possent judicata ; 
Argivos enim fuisse Orestem^ et Alcmaeonem,*^ raatricidas ; 
Thebis Qj^dipum natum/ qui, cum patrem suum interfecis- 
set, ex matre liberos procreasset :* hie in respondendo 
Epaminondas, cum de ceteris perorasset,* postquam ad ilia 
duo opprobria? pervenit, admirari se, dixit, stultitiam 

* Cum ad cetera capita respondisset. 



amkitia Ms. Voss. 2. — 4 Mulla aberat a Ms. Boecl. Ax. Voss. 2. [Tb multa hoc 
loco sustinet adverbii vicem ex Graeca ratione. Sic in Titnol. cap. 5. * non- 
iiulla invehi,' notante Tzscluickio et antea Boecl. in ind. voc. invehi.^ — 5 In 
eosque Ms. Voss. 2. — 6 Animum advertere Ms. Voss. 1. Mox Arcadas Ms. 
Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Heus. [Slav. 3. Ith. Tzschuck. 1. 2. Heinr. Schmied. et ego sic rescripsi : 
Arcades Ed. Bos. et al.] Archadas Ms. Voss. 2. Ax. Statini ^Mo/is.... cidm Ms. 
Voss. 2. Etiam in Ed. Jens. Med. Par. est civis. — 7 Horestem Ms. Voss. 1. 2. 
Leid. 2. Turn Alcmeonem Ed. Arg. Par. Long. Mag. Alcynconem Ms. Leid. 2. 
Alcineone Ed. Jens. Med. Dein QHdippum Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. — SProcreasse 
Ms. Dan. [Ed. Lamb. Bos. Stav. 1. 3.] Sed procreasset Ms. Voss. 1. 2. Ax. 
Leid. 2. Ed. Long. Mag. Keuch. Heus. Stav. 2. Patav. [Harl. Tzscliiu :k. et 
rell. recentt.] Statini hie etiam Ms. Leid. 2. Voss. 2. Sed hinc Ms. Voss. 1. 
huic Ms. Ax. Boecl. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Patav. Scbeffer. 
in Obs8. misc. vol.8, p. 432. conjecit Aeic. — 9 Obprobria Ed. Jens. Med. Arg. 

NOT^ 

* Multa invectus esset in Thebanos'] riter matrem interfecit, quod ilia mo- 

Eodem utitur loqnendi modo, infra, nili aureo cornipta, Amphiaraum ma- 

' ac nonnulla inveherentiir in Timole- ritum suum, qui in bello Thebano 

onta:' quod alibi rarius invenies. hiatu terra; absorptus est, prodidisset 

^ Quales utraque civitas cives procre- Polynici. 

assef] Haec referuntur ad Orestem, ^ Thebis CEdipiim tiatum, ^c] Pater 

et Clytaemnestram ejus matrem; ad ejus Laiiis, quem nescius occidit,ma- 

(Edipum, Laium, et Jocastam. ter vero Jooasta Creoiitis Tliebano- 

"= Orestem et AlcmcEonem^ Orestes rum regis filia, quam soluto Spliyngis 

Agaraemnoniset Clytapnmestrae filius, jenijimate iixorem pariter iiescios 

qui cruentam patris murtem ulturus, duxit, ex qua Etlieoclem et Polyni- 

uiatrem interfecit ; propter quod pa- cem susrepit, qui de regno discep- 

tricidium furiis agitatus est, quibus tautes mutuis se vulneribus confode- 

non ante purgari potuit, quam ad runt. Haec sunt ipsiusmet verba apnd 

aram Dianae Tauricae perpetratum Senccam,*occidi patrem, Sed matrem 

scehis expiaverit. Alcma'on vero amavl, proh ! loqui hymenaeum pu- 

Amphiarai et Eriphyles filius, qui pa- det.' 



XV. EPAMINONDAS, CAP. 7. 227 

rhetoris Attici, qui non animadverterit'° innocentes illos 
natos; domi scelere admisso," cum patria essent expulsi,'^ 
receptos esse ab Atheniensibus. Sed maxime ejus elo- 
quentia eluxit Spartae,' [leg-ati ante pugnam Leuctricam] : '^ 
quo cum omnium sociorura convenissent lej^ati, coram fre- 
quentissimo Iegationum'+ conventu, sic Lacedaemoniorura 
tyrannidera coarguit, ut non minus ilia oratione opes eorum 
concusserit, quam Leuctrica pugna.*" Turn enim perfecit, 
quod post apparuit, ut auxilio sociorum Lacedasmonii pri- 
varentur. 

7. Fuisse patientem,' suoiumque injurias fcientem ci- 
vium, quod se patriae irasci nefas esse duceret/ haec sunt 
testimonia. Cum eum propter invidiam cives praeficere 
exercitui* noluissent, duxque esset delectus belli imperitus; 

' At prcBsertim Lacedcemoni legatus suani facundiam cxhibuit. 



[Slav. Tzschuck. 1. 2.]— 10 Animadverteret Ed. Mag. Stcph. Gebh. Keuch- 
Stav. 2. — 11 Amisso Ms. Voss. 2. [sed ' sceliis adinitteie ' pro perpetrare 
eleganter dici, osteiidit Stav. ad ed. 3.]— 12 Pitlsi Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Kench. Patav. [Wetz.] Sed 
expuki Ms. Dan. Boecl. Ax. Voss. 2. [Ed. Bos. et sqq. fere omnes.] — 13 Leg-ati 
ante p. Leudr. eraiit in Ms. Dan. (in quo scriptum Leuctrycam,) Git". Mendos. 
Ax. Boecl. Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. Absunt ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Patav. Unci absunt ab Ed. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. [Ith. Brem. Tzsciiuck. 2. Scbmied. qui ilia verba ad sensum et historiam 
necessaria esse judical in Lex. Cornel, p. 42. Uncis tanien ea inclusa sunt in 
Ed. Bos. 2. Hens, et pluribiis recentt.] — 14 Legionum Ms. Mendos. Leid. 2. 
Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Sed legat'wnum Ms. Dan. Boecl. Voss. 2. 
Ax. [Edd. rell. recte.] Mox si Laced. Ms. Voss. 1. dein Leiitrica Ms. Voss. 2. 

1 Fuisse autem pat. Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Patav. [Tzschuck. I. in altera tamen edit, uti in Bos. et rcll. 
omissuni est rb autem.'] — 2 Exerc. prcef. Ed. Lamb. Patav. praf. omisso t^ 
exercitui Ed. Jens. Med. Par. Aid. Statim voluissent Ed. Jens. Med. Arg. 

NOT/E 

*■ Quam Leuctrica pugna'] De ilia ' Quod se patrice irasci nefas esse du- 

Diodorus lib. xv. Xenoph. de reb. ccret] Vide apud Val. Max. lib. iii. 7. 

Grace, lib. vi. Plutarchus in Pelopida. patientias ejus exemplum, cujus haec 

Pausanias in Bceoticis : in ea autem sunt verba : 'Siquidem Epaminondas, 

Cleombrotiis Laccda>moniorum rex cum ei cives irati sterneudarum in 

cecidit, mullaque prodigia et ostenta oppido viarum contumeliae causa cu- 

cladeni illam autecesserunt. Cicero, ram mandarent (erat enim illud mi- 

Xenoph. Uiodorus. Porro Leuctra nisterium apud eos sordidum), sine 

vicus est Boeotiaj juxta Thespias ur- uUa cuuctatione id recepit.' 
bem liberani, Heliconi proximam. 



228 CORNELH NEPOTIS 

cujiis eiTore eo esset deducta' ilia multitudo militura/'+ lit 
ouines de salute pertimescerent, quod locorum angustiis 
clausi ab hostibus obsidebantur : desiderari coepta est Epa- 
minondae diligentia : erat enim ibi privatus numero militis.^ 
A quo cum peterent"^ opem, nullam adhibuit memoriam 
contumelia3, et exercitum obsidione liberatiim, domiim re- 
duxit incolumem. Neque^ vero hoc semel fecit, sed seepius. 
Maxime autem tuit illustre, cum in^ Peloponnesum exerci- 
tum duxisset adversus Lacedasmonios, haberetque collegas 
duos,9 quorum alter erat Pelopidas,s vir fortis ac strenuus. 
Hie cum criminibus adversariorum omnes in invidiam venis- 
sent, ob eamqiie rem imperium his esset abrogatum,*" atque 
in eorum locum alii praetores successissent;" Epaminon- 
das populiscito'^ non paruit, idemque ut facerent, persua- 
sit collegis, et belluni, quod susceperat, gessit. Namque 
animadvertebat, nisi'' id fecisset, totum exercitum propter 
praetorum imprudentiam inscientiamque"'- belli periturum. 

•" Cujus imperilia in eas angustias adduclum esset numcrosum illtid agmen. 



Long. — 3 Ded. esset Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. essenl ded. Ed. Boecl. — 4 Sic 
Ms. Gif. Dan. [Ed. Bos. 2. Slav. Hens, et seqq.] Sed iWa mil. mult. Ed. Boecl. 
Bos. 1. resilla militumMs. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Xm. Par. Aid. 
Long. May;. Lamb. Stepli. Patav. res miliium Ms. Ax. Boecl. Voss. 2. [quam 
lectioneiii probat Siheffer. et ait, eani nihil aliiid signifirare, quam ipsos 
niilites :] ilia mnltUudineni militmn Ms. Leid. 1. — 5 Sic etiam Ms. Voss. i. 2. 
Ax. Leid. 2. v. Burmann. ad Plijedr. fab. iv. 24. 16. Sed militum Ed. Mag, 
Steph. Gebh. Keiich.— 6 Petent Ed. Jens. Med. Aig. Par.— 7 Nrc vero Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. Ax.— 8 Ciitn Pelop. Ms, Boecl. Ax. Voss. 2. — 9 Ita etiam 
Ed.Aig. Lons;. Mag. Lamb. [Bos. et seqq.] Sed.swosEd. Jens. M< d. Arg. Mag. 
—11 Succesissmt Ed. Jens. Med. — 12 Sic Ms. Gif. Dan. Ed. Ultiaject. [Ed. 
Bos. 2. et seq(|.] Sed idebiscito Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long, 
Mag. Lamb. Stepli. Boecl. Keiicli. Bos. I. Patav. plebiscito Ms. Voss. 2. — 13 
[Sic codd. Ed. Bos. 2. et seqi].] Sed idn Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Stepli. Gebh, Boecl. Reuch, Bos. 1. Patav, — 14 Inscitiamque 

SOTJE 

s Quorum alter erat Pelopidas'] Vide Pelopida loquitur,) ctim rediissent, 

Plutarchnm in Pelopida, ct ipsum capitis accersiti sunt, quoniam non 

Nepoteni postea. deposito niagistratii primo future 

•> Ob enmque rem imperium his esset niense quo iex jubebat, quatuor item 

ahrogatum] iNoii abrogatum, sed clap- totos menses, pra'ter legem eo fimcti 

sum tempiis imperii lege pra'finitnni essent ; quibus et in Messenia, Arca- 

scribit Pliitarchns in Pelopida. Am- dia, et Lacouica commorati sunt, 
bo enim, inqiiit, (de Epaminonda et 



XV. EPAMINONDAS, CAP. 8. 229 

Lex erat Thebis,' quae morte mulctabat, si quis iraperium 
diiitius retinuisset,'^ quam lege praefinitum foret. Hanc 
Epaminondas cum reipubl. conservandae causa latam vide- 
ret, ad perniciem civitatis conferre noluit ; et quatuor"'^ 
mensibus diutius, quam populus jusserat, gessit irape- 
rium. 

8. Postquam domum reditum est, collegae ejus^ hoc 
crimine accusabantur : quibus ille permisit, ut omnem 
causam' in se trausferrent,'' suaque opera factum contende- 
rent, ut legi non obedirent. Qua defensione illis periculo 
liberatis, nemo Epaminondam responsurum putabat, quod, 
quid^ diceret, non haberet. At ille in judicium venit: nihil 
eorum negavit, quae adversarii crimini dabant, omniaque, 
quae collegae dixerant,' confessus est; neque recusavit,* 
quo minus legis pcenam subiret; sed unum ab iis' petivit, 
lit in periculo'^ suo inscriberent:"' kpaminondas a the- 

BANIS MORTE MULCTATUS EST, QUOD^ EOS COEGIT APUD 
LEUCTRA^ SUPERARE LACKDyEiMONIOS, QUOS ANTE SE 

" Ut omnem in se culpam rejiccrent. 



Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. [conf. Cic. de N. D. i. 1. et Ernest, clav. Cicer. voc. inscientia.^ — 15 
tenuisset Ms. Dan. — 16 Quatltuir Ed. Med. 

1 Omnem id caus. Ed. Steph. Gebli. Keuch. — 2 Qui quidMs. BoecL Voss. 2. 
Ax. Mox nimhabebat Ed. Mag. — 3 Sic Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Heus. Palav. Credo, melius. [Sic quoqne 
Ed. Ith. Tzschuck. Harl. Bipont. Heinr. Wetz. Schmied. d<'.re;«Hf Ed. Bos. 
Stav. Breni.] — 4 Renuntiavit Ms. Boecl. Mox fjcenam legis Ms. Ax. — 5 Ab his 
Ms. Voss. 2. Ax. Leid. Ed. Jens. Med. Par. Lamb.— 6 Sic etiam Ms. Gifan. 
Sav. [ lliott.] Put. Mendos. et, quos Magiiis inspexit, omnes; Ed. Jens. Long. 
Lamb. [Bos. et seqq.] Sed sepulchro Ed. Aid. Mox conscriberent Ed. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. I5os. 1. Patav. sed inscriberent Ms. Boecl. Sav. 
Ax. Leid. 1. 2. Voss. 2. [Ed. Bos. 2. et rell.]— 7 Quot Ed. k\A.—Q Leuctram 

NOTiE 

- ^ Lex evat Thebis'] Hujus legis me- cit legendum esse, in cippo suo ; 

niinit Alexander ab Alexandre lib. IV. Memmius, in scapulo ; Magius, ftreii- 

(5. genialium dierum. culo ; Loiigoliuf; perislylio ; Aldus, sf- 

j Collega ejus] Reliquos duces huic pulcro ; alii, aiiomodo, Plutarcinis 

legi paruisse testatur Plutarcluis in et ^lianus (rrri\r]i> vocant, quod idem 

Pelopida, pra-tcM* Epaminondam ip- est ac cippns, vel, tilulus sepuhri ; 

bumque Peiopidam. adeo ut hie sit sensus, Ut in perica- 

■' Ut in periculo suo inscvibercnt] Hie lo suo conscribant ; id est, Ut in ss- 

Jocus vaiie legitur: Lanibiniis conji- pulcri titulo enarrcnt. 



230 CORNELII NEPOTIS 

IMPERATOREM NEMO BCEOTIORUM' AUSUS FUIT ASPI- 
CERE'° IN ACIE;' QUODQUE UNO PRCELIO NON SOLUM 
THEBAS AB INTERITU RETRAXIT," SED ETIAM UNIVER- 
SAM GR^CIAM IN LIBERTATEM VINDICAVIT ;'"• EOQUE 
RES UTRORUMQUE PERDUXIT, UT THEBANI SPARTAM OP- 
PUGNARENT, LACEDiEMONII SATIS HABERENT SI SALVI 
ESSE POSSENT: NEQUE PRIUS BELLARE destitit/J 
QUAM, M ESSEN E CONSTITUTA,'"!-™ URBEM EORUM OBSI- 

dione clausit. Haec cum dixisset, risus omnium cum 
hilaritate coortus est ; neque quisquam judex ausus est de 
eo'J ferre sufFragium. Sic a judicio capitis maxima dis- 
cessit gloria. 

9. Hie extremo tempore imperator apud Mantineam," 
Cum' acie instructa audacius instaret hostes/ cognitus a 



■*^*-**^^^^^^^^ 



Ms. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. [male. Grsec. 
etiini Aeu/crpa, wc] Leuctrium Ms. Voss. 1. — 9 Bceotorum Ms. Dan. [Dionys. 
Perieg. \i:vs. 426. inl Boiutwu, &c. Horat. Epist. ii. 1. 244. ' Boeotum.... 
iiatiini.'] Batiorum Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Batoniim Ms. Voss. 1. 
Bceticorum Ms. Voss. 2. — 10 Inspicere Ms. Voss. Mox quodque etiani Ms. 
Dan. Sed quoque Ms. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Stepli. aspicere seu rectius adspicere. In acie quoque uno. — 11 Retraxit etiam 
Ms. Ax. Voss. 1. 2. Sed extraxit Ed. qused. — 12 Vendicavit Ed. Jens. Med. 
Arg. male. Mox in Med. efit habere. — 13 Destitistis Ms. Leid. 2. Mox Messene 
Ms. Voss. 1.2. Dan. Ax. Leid. 2. Ed. Heus. [Slav, (qui multus est de ilia urbe 
et sciiptura,) 3. Hail. Bipont. Ith. Tzschuck. 1. 2. Schmied. Heinr. et sic 
lescripsi pro vnlgato Messena:'\ Messane Ed. Par. — 14 Sic etiam Ms. Ax. 
Voss. 2. [Ed. Long. Lamb. Bos. et seqq.] Sed restituta Ms. Gif. Dan. Leid. 1. 2. 
Voss. 1. Ed. Sav. destittita Ms. Boeder, constitutus Ed. Par. — 15 De eo erant 
in Ms. Voss. 1. 2. Boecl. Dan. Ax. [Ed. Bos. 2. et seqq.] Sed absunt ab ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Patav. 

1 Cum cum Ed. Arg. — 2 hostibus Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Patav. [Tzschuck. 
Wetz.] S^dhostes Ed. Bos. [et seqq.] Stn{\m cognitum Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. 

NOTiE 

' Ausus fuit aspicere in acie] Hoc est, nam assiduis czedibns ita subegerunt, 

oculis rectis et irretortis ; quasi ante ut ne oculos quidem, aut vocem Nu- 

Epaminondam solo aspectu Lacedae- mantini viri quisqnam sustineret.' 

monii Boeotios debellarent : quod et ■" Quam Messene constituta] Mes- 

de Romaiiis testatur Caesar lib. i. de sene, civitas Peloponnesi ad mare 

bello Gallico, his verbis ; ' Sa>penu- prope Panisum amuem, unde sinus 

mero cum lis congressos, ne vultum Messeniacus. 

quidem, atque aciera oculoium ferre " Apud Mantineam'] Urbera Arca- 

f otuisse.' Flor. lib, xu 18. ' Manci- dise, de qua lege Diodor. xy, et Xe- 



XV. EPAMINONDAS, CAP. 10. 231 

Lacedaemoniis, quod in unius pernicie ejus,^ patriae sitam 
putabant salutem, universi in unum irapetura fccerunt ; ne- 
que prius abscessciuiiit,+ quam, magna caede fticta,^ multis- 
que Decisis, fortissime'^ ipsum Epaminondam pugnantera, 
sparo eniinus pcrcussum," concidcre vidciunt. Hujiis 
casir aliquantum retardati sunt Boeotii : ^ neqr.e tamen prius 
piigna excesserunt, quani repiignantes^ prolligarunt. At 
Epaniinondas, cum animadverteret, mortit'erum se vulnus 
accepisse, simulque, si ferrum, quod ex hastili in corpore 
remanserat, extraxisset, aniraam statim emissurum ;'° us- 
que eo retinuit, quoad renuntiatura est, vicisse Boeotios.P Id 
postquara audivit, 'Satis,' inquit, *vixi;" invictus enim 
morior.' Turn, ferro extracto, confestira exanimatus est. 

10. Hie uxorem nunquam duxit.*! In quo cum reprehen- 
deretur, [quod liberos non relinqueret,]* a Pelopida, qui 



— 3 In ejus unius pernicie Ed. Lamb. Steph. Oebh. Keuch. Patav. in un. pernicia: 
ejus Ed. Aid., fji/s aberat a Ms. Voss. 2. — 4 Ascesserunt Ms. Voss. 2. — 5 Fadit 
omittiint Mss. Boecl. Ax. Voss! 2. Lei<l. 2. Ed. Jens. Biix. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Heiisingenis verba fucta multisque occisis tanqiiani spuria, 
atqiie a gramnuitico quodam verbis magna cade siiperscripta inclusit uncis. 
[Tzschuck. ad ed. 2. siispicatiir magna cade, multis occisis, et lefert ilia verba 
ad Lacediinionios, in Epaminondam acriter inuentes, et hominiira strage 
viam quasi sibi purantes, etsi ouinino ntrimqne t-sedem factani esse per se 
pateat. Stav. vero ad fd. 3. quod apud Diodor. Sic. xv. 87. legitar Kal 
■jToXKaiv Trap' aix(poT4pots auaipedivrwv, baud male opinatur, a Cornelio scriptuni 
fuisse vel, magna ciede facia, muUisque mutuo occisis, vel, mulua cwde multis 
occisis.'] — G Foitissimc trat in Ms. Leid. I. [Ed. Bos. acseqq. recte : DiodoF. 
enim Sic. I. c. 'opui'iKoos, ait, imep ttjs vlKrjs ayavtadfievos] Abesl ab Ed. Jens. 
Mod. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Mox pugn. pharo Ms. Leid. 2. — 7 
Sic Ms. Voss. 2. Ax. Se<l causa Ms. Leid. 2. Voss. 1. cd Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. causa Ed. Long. Mag. Statiin aliquantulum Ed. Atg. Long. Mag. — 8 
lid'etii Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. ubique. — 9 Repugiianlis Ms. 
Voss. I.— 10 Ita Ms. Sav. Put. Gif. Boecl. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ox. Ax. [Ed, 
Bos. 2. etseqq.] Sed atnissuruin Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb, (quem v. ad Plant, p. 25. D.) Stepb. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Patav. — II HJai Ms. Voss. 1. rjri Ed. Hagu. [Oouf. /Lian. H. V, xii. 3. ibique 
Periz. et Justin, vi. 8. il)i4ne intirpr. ac Stuv. a<i nosti. li c.j 

1 Ita, uncis tiiuuu omissis, RIs. Boecl. Dan. Sav. \'ii>s. 2. Leid. 2. Ax. Sed 
repr. a felopida, quod I. n. rd. M*. Leid. 1. Omittuntur hie verba gtwd /. 7i. rel, 

NOTiE 

nopb. de rebus Grape, vii. p Usque eo rclinint, quoad renuntiatvm 

° Sparo eminus pcrcussum Sparus, est, vicisse Ba'olios] Vide Justin, 

inquit Servius, teluni est i usticuui, in lib. VI. 8. 

luoduni prilis lecnrvum, quo tVequen- i Hie uxorem nunquam duxit^ De 

ter GraBoi utebautur. hoc supra diximus. 



232 CORN^LII NEPOTIS 

filium habebat^ infamera ; maleque enm in eo patriae con- 
sulere diceret: ' Vide,' inquit, ' ne tu' pejus consulas, qui 
talem ex te natum relicturus sis. Neque vero stirps mihi 
potest deesse ; namque ex rae natam relinquo pugnam 
Leuctricam, quae non modo mihi superstes, sed etiam im- 
mortalis sit necesse est.' Quo tempore, duce Pelopida, 
exules Thebas occuparunt,* et prassidium Lacedaemonio- 
rum ex arce expulerunt,"^ Epaminoiidas, quam din facta 
est caedes civiura, domo^ se tcnuit ; quod neque malos de- 
fendere volebat, neque impugnare, ne manus suorum san- 
guine cruentaret : *^ namque omnem civilem victoriam funes- 
tam putabat. Idem, postquam apud Cadmeam^ pugnari 
cum Lacedasmoniis coepit,^ in primis stetit. Hujus de vir- 
tutibus vitaque satis erit dictum, si hoc unum adjunxero, 
quod nemo eat' inficias, Thebas et ante Epaminondam na- 
tum, et post ejus'° interitum,^ perpetuo alieno pavuisse im- 
perio; contra" ea, quam diu ille praefuerit reipubl. caput 



eaque dein post rh diceret insenintur in Edd. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. 
Keiich. Bos. 1. Unci absunt ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
[Sed Heinrich. conjicit, probatque Tzschuck. ad ed. 2. in quo quiim reprehende- 
ret Pelopidus d diceret.'] — 2 Habet Ed. Lamb. Mox male Ms. Leid. 2. — 3 iVe in 
pejus Ed. Stav.2. [HarL]— 4 Sic eliain Ms. Leid. 2. Sed occupaverunf Ed. Steph. 
Gebh. Keiicli. — 5 Ita Mss. et Ox. Ed. Long. [Bos. 2.et piiires seqq.] Sed domi 
Ed. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Patav. [Wetz. etsic 
Corn, in Pelopida c. 4. init. et in Dione c. 9. nee iraprobant Heiis. et 
Tzschuck. ad ed. 2.] et retinuit Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. — 6 Neque. ...cruentare Ms. 
Boecl. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mo\ putabat 
aberat a Ms. Voss. 1. Boecl. Turn idemque Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Mag, Steph. Gebh. Keuch. Sed idem etiam Ms. Boecl. Ax. — 7 Aehademia.n 
Ms. Boecl. Ax. Dan. Voss. 1. Academiam Ms. Sav. Mendos. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Mantineam Ms. Leid. 2. Achademi Ms. Voss. 2. Cadmeiam Ed. 
Long, ad Cadmium Ed. Aid. Lamb. Patav. [ad Cadmeam .swspicatus est Hens, 
et in textum recepit Tzscli. in ed. 2.] — 8 Cum Laced, pngnavit Ms. Boecl. Ax. 
pugnavit cum Laced. Ms. Voss. 2. pugnare cum Laced, ccepit Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long. [Tzschuck. 2. qui pugnari probaret, si sequt retnr cceptum est, 
utiin priore sua ed. sed nescit, unde ediderat ; at in nuUo extat lihro :] cum 
Laced, pugnare Ms. Voss. 1. Leid. 2. Dan.— 9 It infic. Ms. Leid. 1. 2.— 10 
Post ejusdem Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Lamb. Keuch. Patav. — 
11 Ita Ms. Dan. Sav. Gif. Sed cum ea Ed. Jens. Med, Arg. Long. Mag. Lamb. 

NOTyE 

'^ Ex arce expulerunf] SciVicet, Cad- lege Xenoph. lib. ullimo de rcb. 
Uiea, Thebaruni arce. Gra;c. 

• Lt post ejus interilutn^ Hac de re 



XV. EPAMINONDAS, CAP. 10. 233 

fuisse'^ totius Graeciae: ex quo intelligi potest, unnm ho- 
minem pluris, quam civitatem* fuisse." '^ 

" Plus unum hominem, quam urbem volume. 



Steph. cum eo Ed. Aid. — 12 Fuisset Ed. Par. Long. Mag. Steph. — 13 Extrema 
liac vita in Ed. Jens. Med. addita legtintnr hsec verba : ' Epaminundae vita 
feliciter tinit.' 

NOTiE 

» Unum hominem pluris, quam civita- de Thebanorum Rep. loqueDtem. 
temfuisse] Consulie Polybium lib. vi. 



XVI. 
PELOPIDAS/ 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. In exilium ejicitiir. 2. Cum duodecim adolescentibus clamThebas 
revertitur. 3. Interfectis tyrannis, libertatem patrias restituit. 4. Reliqiiae 
ejus expedltiones cum Epaminonda. 5. Pralio adveisus Alexandinm 
Phereeum cadit. 



Jtelopidas Thebanus magis historicis/ quam vulgo, no- 
tus.* Cujus de virtutibus dubito,^ quemadmodum expo- 
nam, quod vereor, ne,-* si res explicare incipiam/ non 
vitam ejus enarrare, sed historiam videar scribere:^ si tan- 
tummodo suramas attigero, ne rudibus literarum Graeca- 
rum'^ minus lucide appareat, quantus fuerit ille vir. Itaque 
utrique rei occurram, quantum potero ; 7 et medebor cum* 

* Si facta extender e aggrediar. 



1 Pelo]>idcB vita Ed, Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 2 Ita Ms. Dan. Mendos. 
Boecl. Leid.2. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. et seqq. h. e. doctis, liteiatis, historiae 
peritis.] Sed historiis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Keucb. Bos. 1. Patav. historictis Ms. Ax. — 3 Dubito abeiat a Ms. Leid. 2. 
— 4 Ne est in Ed. Lamb. [Bos. 2. plmimismie seqq. et reqnirit id h. 1. 
elegantia fornice periodicEe. Heiisingeriis vero id rejecit post rb incipiam 
ediditqiie, ne tion vitatu ; (]\\od ne ante won faciliiis excideie potuerit.] Nam 
ne abest ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Boed. 
Keuch. Bos. 1. Heus. — 5 Scribere videar Ms. Ax. — 6 Grac. Itterar. min. dilucide 
Ms. Dan.— 7 Potuero Ms. Dan. Boecl. Voss. 2. Ax.— 8 Turn sat. Ms. Ax. 

NOTiE 

» Magis histurids,qua}n vulgo, notus] pidae nomen minus in ore populorum 
Aliqui legunt, historiis; sed res eo- versari, quam in scriptorum monu- 
dero rccidit. Ita ut sensus sit, Pelo- mentis. 



CORN. NEPOTIS XVI. PELOPIDAS, CAP. 1. 235 

satietati turn ionorantiae lectorum. Phcebidas? Lacedaemo- 
nius,'' cum exercitum Olynthum duceret/ iterque per The- 
bas faceret, arcem oppidi, quae Cadraea'° uominatur/ 
occupavil impuLsu" pcrpaucorum* Thebanorum, qui adver- 
sariae factioni^ quo facilius resisterent, Laconum rebus 
studebant: idque suo private, "^ non publico fecit consilio.s 
Quo facto, cum Lacedaunonii ab exercitu reraoverunt pe- 
cuniaque mulctarunt : ^ neque eo magis arcem Thebanis 
reddiderunt, quod, susceptisinimicitiis, satins ducebant cos 
obsideri, quam liberari.' Nam post'' Peloponuesium bel- 
lum Athenasque devictas, cum Thebanis sibi rem esse ex- 
istimabant : et eos esse solos, qui adversus resistere aude- 
rent. Hac mente amicis suisJ summas potestates'+ dede- 
rant, alteriusque*^ factionis principes^ partim interfecerant. 



Voss. 1. Dan. cum sacietati Ed. Jens. Arg.— 9 Phebidaa Ms. Dan. Ed. Jens. 
Med. Arg. Mox Olynhim Ed. Long. — 10 Cadinei Ms. Voss. 1. Cadmeia Ed. 
Long, — 11 Impulsum Ms. Boecl. Voss, 2. Statim paucorum Mx. Voss. 1. 
Leid. 2. Boecl. A.\. per pini coram Ed. Jens. Med. Arg. Mo\ adversarii Ed. 
Long.— 12 Sua privatcE Ms. Voss. 2. — 13 Post abest ab Ed. Jens. Med. Stalim 
Pdoponensium Ms. Voss. 1. Leid. 1. Dan. Peloponnesum Ed. Jens. Med. Arg, 
— 14 Summam potestatem Ms. Voss. 2. Ax. — 15 Sic Ms. Dan, Boecl. Leid. 2, 

NOT;E 

•> Phcehidas Lacedcemonius] De quo hie propter phllosopbiam et pauper- 
vide Diodorum lib. xv, et Xenoph. tatem minus tiniebatnr. 
de reb. Grarc. lib. v. s Non publico ficit covsilio~\ Diod(>>- 

'^ Olynthum duceret] Urbs est inter nis tamen lib. xv. aiirtor est, Epho- 

Athon montem, et Pallenam urbem, ros clam mandasse nt Cadmeam oc- 

ut tradit Suidas ; banc Thraciae ur- cuparent. 

bem maximani vocant Xenophon et *> Pecunia mulctarunt] Decern my- 

Libanius. riadibus drachmarum, nt refert Plu- 

* Arcem oppidi, qua Cadmea nomi- tarchus. 

natur] Ideo Cadmea, quia Cadmus ' Quod,susceiitisinimicitiis,satiusdU' 

Agenoris regis Pbcenicum filiiis aedi- cebant eos obsideri, quam liberari] Hoc 

ficaverat, est, quod cum jam propter istud fa- 

* Impulsu perpaucorum] Hos fuisse cinus inter se conmiota> essent inimi- 
Archiam, Leontidem, et Philippum citiae, satins ducebant Thebanos ob- 
testatur Plutarcluis, quos vocat^i'5pes sideri, quam liberari. 
d\iyapxiKo\, KalTr\ovaioi,Ka\fi4Tpiov oil- J Amicis suis] Id est, viris suae po- 
Biv (ppovovvT^s. tentiap fauioribus, de quibus mox. 

* Adversaria; fact ioni] Inquaerant '' Alteriusque factionis principes"] 
IsmeniaSjPelopidas, Pherenicus, An- Nimirum Ismeuiam, Androclidem, 
droclides,etEpaminondas,quanquam Pelopidam, ut supra, ex quibus Is- 



236 CORNELII NEPOTIS 

alios in exilium ejecerant: in quibns Pelopidas hie, de quo 
scribere exorsi siimus, pulsus patria carebat.'^ 

2. Hi omnes fere Athenas se contulerant,' non quo* se- 
querentur otium, sed, ut, quemque' ex proximo locum fors 
obtulisset/ eo patriam recuperare niterentur.* Itaque cum 
tempus est visum rei gerenda?, communiter cum his, qui 
Thebis idem sentiebant, diem delegerunt,^ ad inimicos op- 
primendos civitatemque liberandam, eum, quo*^ maxim! 
raagistratus7 simul consueverant^ epulari.' Magnae saepe^ 

* Verum ut quamcumque statim occnsionem fortuna dedisset, ea domos suas re- 
citperaturi uterenlur. 



[Ed, Bos. 2. et seqq.] Sed alterius Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Steph. Gebli. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. — 16 Carebat aberat a Ms. 
Voss. 1. 

1 Contulerunt Ms. Voss. 1.— 2 Sic Ms. Dan. Ax. Mendos. Ed. Ultraj. [Bos. 
Hens, et secjq.] Sfd ut seqiier. Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mai:. Lanib. Stepli. Patav. — 3 Quemcunque Ed. Lamb, [sed teniere, 
jndice Tzscluickio. Mox sors Ms. Voss. 2. loco rod fors: qn« duo voce, 
saepiiis perniiitari, docet Arntzen. ad Vict, de V. illustr. cap. 13. nr. 1. V. 
Slav, ad ed. 3. Heiising. ciijusnot. cont". post ul inlerpunxit, nti jam Lambin. 
fecerat, et Fisch. in suo exemplo mann ita distinxit, sed, ut, quemqiie, Sfc. 
iiterque igitur rh ut retnlernnt non ad rh obtulissef, sed ad rh nit emit ur ; tunc 
quemque significat quemcumque, et post eo snbintelligenduMi esl liico. Atque 
Heusingeri interpiinctioncni admisernnt in textn, partim pluribn^ defende- 
rnnt Tzschnck. I. 2. Hail. Breni. Heinr. qiios sumsecntns. Contra Schmied. 
vulgafarn interpnnctionem sed, ut quemque ex prox. tuetiir et conserntionem 
voce, ut quemque.. .ol/tulisset magis Latinam esse pronnntiat.]— 4 Optulisset Ed. 
Jens. Med. Turn niteretur Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. -5 Elegerunt Ms. 
Voss. 2. [Sed delegerunt h. 1. aptius est. V. Stav. ad ed. 3.]et paulo ante idem 
sciebunt Ed. Mag. — 6 Eum, quo die Ms. Ax. fortasse recte: [neqne to die snp- 
primendiim videtur Heusingero, quia veteres snbstantivum, ubi nobis superva- 
caueum videtur, iterare soleant, et laudavit Voss. de constructione cap. 55. 
atque Cortium ad Sallust. B. Cat. 51. 41. At Tzschnck. sine niajore codicum 
consensu obtrudere nolit :] cum quoque Ms. Voss. 2. eum quoque Ms, Boecl. 

NOT^E 

meniani capitis accusatuni damna- civitatemque liberandam, diem eum dele- 

runt, Androclidem dolo interficien- gcrunt quo maximi magistratus simul 

dum curavit Leontidas. Sic Plutar- cpulari consueterant. Rem banc fuse 

chus, et Xenoph. de reb. Grsec. narrat Xenoph. de reb. Gra?c. lib. v. 

lib. V. 8. 14. 5>.;tque eum diem fnisse, quo Ve- 

* Diem delegerunt, ad inimicos oppri- neris celebrabatur festnm, quoque 

mendos civitatemque Hberatidam, eum, magistratus suum imperinm depone- 

qno maximi magistratus simul consue- re solebaut. Vide ibidem reliquam 

t'f rant e/»MZ«ri] Locus iste minus impli- liujus rei narrationem. Plutarchus 

catus niihi videretur, si hoc ordine idem refert, sed aliis circHmstantiis. 
legeretur: Ad inimicos opprimendoSf 



XVI. PELOPIDAS, CAP. 2. 237 

res non ita magnis copiis sunt gestae ; sed profecto nunquam 
ab tam'° tenui initio tantae opes sunt profligata3. Nam 
duodecim adolescentuli"' coierunt ex his, qui exilio erant 
raulctati, cum oranino non essent amplius centum, qui 
tanto se offerrent periculo: qua paucitate perculsa" est 
Lacedaemoniorum potentia. Hi enim non magis adversa- 
riorum factioni,'^ quara Spartanis,'' eo tempore bellura in- 
tulerunt : qui principes erant totius Gra^cise : quorum im- 
perii'4^ majestas," neque ita multo post, Leuctrica pugna,'s^ 
ab hoc initio perculsa, concidit.'*^ Illi igitur duodecim, 
quorum erat dux'7 Pelopidas, cum Athenis interdiu exis- 
sent, ut vesperascente coelo Thebas possent pervenire/ 

* Cum de die Athenis profecli essent, «< recurrente node Tliebasingredi vdlerent. 



cum quo Ed. Aid.— 7 Sic Ms. Dan. Sav. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 2. [Et plii- 
limae vett. atqne omnos Edd. post Bos. 2. Recte ; atque, more Latiuis 
iisitato, voc. magistratus in pliirali nniiieto de collegio, h. 1. Polemarchorum, 
adliiberi, iiberiiis docuit Stav.] Std maximus inagistratus Ms. Leid. 1, magi- 
stratus, omhso T^ maxiiiii, Ed. Lainb. Boeil. Bos. 1. maxime muf^istratus Kd. 
Keuch. [Sed in repetita Keiiih. edit. Hafniae 1776. recte editum est maximi.] 
Statiiu similiter Ms. Boerl. — 8 Cimsuerant Ms. Leid. 2. Dan. consuerat Ms. 
Voss. 1. cbvenerdt Ed. Arg. Lonj;. Ma<r. — 9 Spe Ms. Leid. 2. — 10 Ah ten. 
Ms. Voss. 2. tarn ab tenui Ms. Dan. — 11 Percussa Ms. Dan. Leid. 2. Voss. 1.2. 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Loni;. Mag. Lamb. Steph. Geiili. BoecL 
Keiicli. 1 Bos. 1. solenni permntatione : [v. infra, xvm. 5. Sed rectius 
perculsa,h. e. afflicta, Ed. Bos. 2. et seqq. v. Heusing. ad li. 1. qui etiam ia 
indice voc. percdlere h. I. ita legcre jiibet. Atque Stav. ad sect. 4. de vi verbi 
perccllere, Biirni. et Harl. ad Valer. Place, ii. 91.] — 12 Fuctionis Ed. Jens. 
Med. Arg.— 13 Sparlnni Ms. Voss. 2.— 14 Sic Ms. Dan. Mendos. Ax. Roecl. 
Leid. 1. Voss. 1. 2. Ed. Sav. [Bos. et seqq.] Sed imperiosii Ed. Lamb. Stepli. 
Gebh. Keuch. Patav. imperio Kd. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mim.— 15 Sic 
Ms. Dan. Ax. Boecl.[Ed.Bos. ct i^eqf].] Sed post Leiiclricam piignam Ms. Sav. 
Mendos. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Patav.— 16 I^a Ms. Dan. Ax. Mendos. Ed. Sav. [Ed. Bos. 2. et 
recentt. Recte. De poiestate verbi perculsa v. nr. II. et compositiim concidit 
vim intendit.] Sed percussu cecidit Ms. Voss. 2. perculsa cecidit Ed. Jens. Med, 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 

NOIvE 

» 'Nam duodecim adolescentuW] De dicnntiir ad ostentationem exiniii 

eornm nnmero cum Nepote consentit Spartanorum Imperii super omnem 

Plutarchns ; at sex tantum exules Grsciam : scribi" ennn Plntarchus 

fnisse cum Mdone uno ex Thebanis in Pelo|>ida, ante Leu- luMm pug- 

exulibus, tjui septimns crat, refert nam tantas Lareda-nioniorum vires 

Xenoph. de rebus Gra-c. lib. v. 14. fnisse, et tam firmis vinculis eoruni 

" Quorum imperii mqjesiasj> Haec iraperium fuisse astrictum, ut vulgo 



238 CORNELII NEPOTIS 

cum canibus venaticis exierunt, retia ferentes, vestitu 
agresti, quo minore suspicione facerent iter. Qui cum 
tempore ipso, quo studuerant, pervenissent, domum Cha- 
roiiis'^° devenerunt, a quo et tempus et dies erat datus. 

3. Hoc loco libet interponere, etsi sejunctum ab re posita 
est,' nimia fiducia quantae calamitati* soleat esse.P Nam 
magistratuum Thebanorum statim ad aures pervenit, exules 
in urbem devenisse.' Id illi, vino epulisque dediti,i usque 
eo+ despexerunt, ut ne quaerere quidem de tanta re labora- 
rint. Accessit etiam, quod magis aperiret eorum demen- 
tiam. AUata est enira epistola Athenis ab * Archia hiero- 
phante, Archiae/ ■" qui turn maximum magistratum Thebis 



Patav.— 17 Dux erat Ms. Ax. — 18 Caronis Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Statim devenerunt etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed deterterunt 
Kd. Lamb. Keiich. e glossemate. 

1 Sic Ms. Boecl. Ax. Voss. 2. Leid. 2. [Ed. Bos. 2. Tzschnck. 1. Stav. 1. 
2. 3. Brem. (queni vid.) Sclnnied.] Sed a re posita Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. a re proposita est Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Patav. [Wetz.] ab re proposita est Ms. Dan. Ed. Hens. [Harl. Bipont. 
Ith. Heinr. Tzschnck. 2. Et equidem verius, saltern aptins esse pntem. 
Propositum enim, h. e. ab initio positum, erat Cornelio, o^tendere, quantus 
vii- fuerit Pelopidas (cap. 1.) et qiiantas res non ita magnis copiis gesserit. 
Ab ea igitnr re, antea proposita, aliennm hoc interponit, ninnain fidnciam 
m'agnae calamitati esse solere. Conf. Heiising. qui etiam moiiet, ponere h. 1. 
non esse narrare, referre: quod ita ponenda, non posita dicendum fuisset. 
Sed quod ponere pro pro/jonere etiam legitnr, (v. interprr. ad Phaedr. m. 14. 8.) 
equidem re posita loco suo removere non amleo ; at interpretor, antea posita, 
dictave re, vel de qua agitur.] — 2 Quanta calliditate Ms. Boecl. et Ax. a manu 
secnnda ; sed manns prima scripserat calamitate. — 3 Venisse Ms. Boecl. 
Vo5S. 2. Ax. — 4 Usque despex. Ms. Ax. Mox re omittit Ms. Voss. nescio, 
uter. — 5 Ita Ed. Aid. (in qua tamen scriptum est hierophonte,) Lamb. [Bos. 2. 
in textu ; in ed. tamen prima abest stellula, Stav. 1. 2. 3. Tzschnck. 1. 2. 

NOT^ 

omnes existimarent, solvere illud ant celerins opprimi, quam qui nihil ti- 

trangere neminem unqnam valitn- met ; etfreqnentissimuminitium esse 

rnm. calamitatis, secnritatem.' 

° Domum Charonis] In quibnsdam i Illi, vino epttlisque dediti] Simile 

editionibns legitur, Coron/s; sed nihil exemplum refertLivinslib.xxii.de 

muto, quia sic legitur apnd Xenoph. Syracusis captis inter vini epnlarnm- 

lib. V. 14. jam saspe citato ; quern que copiam. Sunt et praeterea in- 

pariter unum ex conjuratis, sed mi- numera ejusdem rei exempla. 

nimc a fyrannis suspectum ait: Sje- " Ab Archia hierophante, Archies'] Va- 

vvKTfpevrrav irapa Hdpccvl Tivi. rie hie locus legitur, quibus tamen 

P Nimia fiducia quanlce calamitati lectionibus praeterniissis, referam il- 

soleat esse] Cui siniillimum est istud bid solum, quod mihi arridet magis. 

VelkiiPaterc. lib. 11.118. ' Nemiuem Certnm est eniui Plutarchum scrip- 



XVI. PELOPIDAS, CAP. 3. 239 

obtinebat:* in qua omnia de profectione exulum perscripta' 
erant. Qua; cum jam accubanti** in convivio esset data, 
sicut erat signata, sub pulvinum' subjiciens: ' In crasti- 
num,' inquit, ' diflfero res severa.s.''°' At illi omnes, cum 
jam noK processisset," vinolenti ab exulibus, duce Pelo- 
pida, sunt interfecti.' Quibus rebus confectis, vulgo ad 
arma libertatemque vocato, non solum, qui in urbe 
erant, sed etiam undique ex aj^ris concurrerunt,'^ praesidi- 
um Lacedaemoniorum ex arce pepulerunt," patriam obsi- 
dione liberaverunt, auctores Cadmeae occupandae partim 
occiderunt, partim in exilium ejecerunt.'^ 



Harl. Brem. Wetz.] Sed ah Archiuo nno Thisarchia Ms. Leid. 2. ab Arckino 
uno Hexhisarchia Ms. Voss. 1. ab Archino hierophante uno ex his, Ms. Voss. 2. 
eib Archino uno ex his Archico Ms. Dan. Ax. Boecl. Mendos. Venet. ab Archino 
uno tysarchicB Ed. Jens. Med. Arg. Par. ab Archia uno, Tysarchce Codd. vett. 
apnd Mag. ab Archia uno Tinarchia Ed. Lon*?. Mag. ab Archia, hierophante, uni 
ex his, Archia; Ed. Heiis. [Bipont. Itli. Sclimied. Paiifl. quae eniendatio admo- 
duni probal)ilis esse videtnr.] — 6 Obtenebat Ms. Voss. 2. optinebat Ed. Jens. 
Med.— 7 Scripta Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. 
Patav. [Sed perscripta, h. e. ordine et accurate plent-que scripta, Ed. Bos. et 
seqq. recte : v. Stav. ad niaj. ed. et Harl.] — 8 Ita ed. Long. [Bos. et rell.] 
Sed cum jam occub. Ms. Dan. cum accub. Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. cuidam accub. 
Ms. Leid. 2.-9 Sic Ms. Dan. Boecl. Voss. 1. 2. Ax. [Ed. Bos. et seqq. 
recte: v. Bium. ad Petron. Satyr, c. 74. p. 367. ed. 1. et Stav. ad ed. 3.] 
Sed in yulvinum Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Keuch.— 10 Ita etiam Ms. Mendos. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. [Bos. Stav. 1. et rell. plurimae.] 
Sed serjfls Ed. Stav. 2. 3. [Harl. Tzschiick. Let Schott. id melius habere 
libros edito«, (sed qniiiam ?) affirmat : sensn qiiidem eodem ; sed severash, \. 
plus est. Plutarch, in Pelop. c. 10. eij aiipiov ra crirouSaia. V. Tzscb. ad ed. 2.] 
— ll\Cumjam non processissent Ms. Voss. 2. Ax. Statim vino pleni Ms. Ernst, e 
glossemate, piito. Mox in Ms. Ax. dcerant verba, duce Pelopida.— 12 Concur- 
runt Ed. Aid. Mox liherarunt Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Lamb. Patav. [Wetz.] — ^13 Alios in ex. ejec. Ms. Mag. jmrtim 
ex. ejec. Ms. Bav. part, in ex. venerunt Ms. Leid. 2. 

NOTiE 

sisse, Trapa 'Apx^ov rod UpoipdifTov, irphs severas'] Scbottns m&wxU serias ; quod 

'Apx'ffl*'. Ergo ille Atlieniensis, qui fere eodem recidit. 

scripsit, nomen habuit Archias, qui ^ Duce Pelopida, sunt interfecti'j'Vkle 

Hierophantes, id est, jEdituus, sou Xenophonlem loco citato, qui banc 

sacrorum ciistodi» pra»fectus erat ; bistoriam fuse describit, sed alias ad- 

et ille, cui scribfbatur, Arcbias etiam hibet circumslantias. Eandem etiam 

nuncupabatur ; et summam Tliebis refert Plutarchus. 

potestatem tenebat. Vid. Xenopb. ^ Presidium Lacedcemoniorum ex arce 

loco citato. pepulcrunt'\ Cadmea, (juam cum oc- 

» ' In crastinum,' inquit, * diffcro res cnpasscnt, ut supra dictum eat, Lact- 



240 CORNELIl NEPOTJS 

4. Hoc tain turbido tempore, sicut supra docuimus/ 
Epaminondas, quoad cutn^ civibus dimicatuin est, domi 
quietus fuit. Itaque base liberandarum Thebarum propria 
laus est Pelopidae : ceterae fere omnes communes cum Epa- 
minonda. Namque in^ Leuctrica pugna, imperatore Epa- 
minonda, hie fuit dux^^ delectas manus," quae prima phalaii- 
gem prostravitLaconum : omnibus praeterea periculis affuit : 
sicut Spartam cum oppugnavit, alteium tenuit cornu : quo- 
que Messena^ celerius restitueretur,'^ legatus in Persas est 
profectus.'' Denique haec fuit altera persona Thebis/ sed 
tamen secunda, ita ut proxima esset Epaminondae.* 

5. Conflictatus autem est cum adversa fortuna. Nam et 
initio, sicut ostendimus, exul patria caruit ; et cum Thes- 
saliam' in potestatem Thebanorum cuperet redigere, lega- 
tionisque jure satis tectum"^ se arbitraretur/ quod apud 
omnes gentes sanctum esse consuesset,^ ^ a tyranno Alex- 

'' Et ut promtins Messena instauraretur, 

« Adeo ut secundum ub Epaminonda locum teneret. 



1 Sic etiam Ms. Voss. 1. Leid. 2. Sed dixirmis Ed. Mag. Stepli. Gebh. 
Keach. male. Statim EpaminunditsMs. Leid. 2. — 2 Cum abeiat a Ms. Voss.l. 
—3 [Sic Ed. Lamb. Bos. Slav. 1. 3. Ith. Tzsclnick. 1. Brem. Wetz. Sclimied.] 
in aberat a Ms. Boecl. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Lonj?. Mag. Slav. 2. [Harl. Heinr. Bipnnt. Tzsclnick. 2. Paiifl, v. Oudend. 
ad Caesar. E.G. ii. 1. p. 8T. b.] in nncLs incUisit Hens.— 4 Dux abest ab Ed, 
Jens. Med. Aid. Mo\ primam V.d. Mag. — 5 Essent Ms. Leid. 2. EssenaMs^ 
Voss. 1. Dan. Mesena Ms. Voss. 2. Ax. in quo etiam est quo pro quoque. 

1 Thesaliam Ms. Voss. 2.-2 Sic Ms. Dan. Sed tutum Ed. Long. Mag. 
Steph. — 3 In Ms. Boecl. [et Voss. 2.] corrupts erat : quod apud eos gentes 

NOTiE 

daemonii, duce Phoebida, semper re- que eversa instauraretur, atque inco- 

tinuerant valido prapsidio. lis frequentaretnr, 

^ Hie f Hit dux delect (B manus] Scili- " Hccc fuit altera persona Thebis] 

cet, cohortis trecentorum militum sibi Haec translatio a scena sumta est. 

mutuo aniore aniicitiap conjnnctorum, y Legationisque jure satis tectum se 

qui una vine re, ant una perire sem- arbitraretur'\ Niliil de hac legatione 

per parati erant : hapc etiam sacra Plutarchns. Hiodorus vero lib. XV. 

cohors dicebatur, ciijus auctor Gor- scrihit Pelopidam et Ismeniam cum 

gias fuit. Polyivnus lib. ii. Alexandro Pherarnm tjranno occur- 

* Legatus in l^erMS fst profecttis'] Ne rissent, temere et sine ulla ratione ab 

scilicet legati a Lacedaenioniis prins eo compreliensos esse, et iu carcerem 

missi de societate cum Persis ineiin- conjectos. 

da, impedirent ne Messena dirata at- * Quod apud omnes gentes sanctum 



XVI. PELOPIDAS, CAP. 5. 241 

andro Phera?©* simul cum Ismenia''- comprehensiis, in vin- 
cula^ coiijectus est. Hunc Epaminondas recupcravit, bello 
persequens Alexandrum.'' Post id factum, nunquam is 
ariimo placari potuit in eum, a quo erat violatus. Itaque 
persuasit Thebanis, ut subsidio Thessaliaj proficiscerentur, 
tyrannosque ejus expellerent. Cujus belli cum ei summa* 
esset data, eoque cum exercitii profectus esset, non dubi- 
tavit, simul ac^ conspexit hostem, confligere.'= In quo 
praslio Alexandrum ut aniraadvertit, incensus ira equum in 
eum concitavit, proculque degressus* a suis, conjectu telo- 
rum confossus concidit.9 Atque hoc secunda victoria acci- 
dit:-^ nam jam inclinatae erant tyrannorum copias. Quo 
facto, omnes Thessaliae civitates interfectum Pelopidam 
coronis aureis"* et statuis aeneis, liberosque ejus multo'^ 
agro donarunt. 

/ Idque incUnante in Thessalos heWi fortuna evejiit. 



factum esse consuescet. Scriptum fuerat apud oes. In Ms. Ax. Ed. Jens. 
Med. Arg. Long. Mag. e&t factum, pro sa7ictiim. — 4 Similiter cumhismenia Ms. 
Boecl. simul cum ii sine via Ms. Leid. 2. Atque Hismenia Ed. Jens. Med. Arg. 
his Menia Ms. Ax. Greece 'l(Tfj.rivias dicitur. — 5 Vincla Ms. Voss. 1. Ed. Jens. 
Med. Arg. Long.— 6 Summa ctim ei Ed. Lamb. [Wetz.] — 7 Simulac Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Mox conjiingere Ms. Leid. 2. — 8 Digressus Ms. Voss. 1. 2. 
Leid. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Stepli. Kench. Patav, 
nt Datani. c. 11. [Sed degressus Ed. Lamb. Bos. et rell. conf. Plutarch, in 
Pelop. c. 32. Stav. Tzschuck. &c.] Mox confosus Ms. Voss. 2. — 9 Sic Ms. 
Dan. Ax, Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. 2. Hens. Stav. 1. 2. 3. et plur. 
recentt.] Sed cecidii Ed. Arg. Long. IMag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Patav. [Harl. Tzscli. 1. 2.] Statim atque hac Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. 
Dein Thesalice Ms. Voss. 2. — 10 Hskc dno voce. (eneis....multo aberant a Ms. 
Boecl. Voss. 2. Ax. Mox donrtierunf Ed. Arg. Long. Mag. Steph. Gebh. 
Keuch. 

NOT^ 

esse consuess€t'\ Quanta ubique gen- ciis, Pelopidam liberaret, Plutarchus 

tiura legatoruni nomini habeatur ve- in Pelopida. 

ueratio, satis notum est. Unde Sta- •= Non dubitacit, simul ac conspexit 

tins lib. II. ' Sanctum populis per hostem, confligere'] Licet Alexander 

saecula nomen Legatum.' Et Cic. haberet niilitum amplius viginti mil- 

Verr. iii. ' Legatoruni jus divino hu- lia. Diodorus. 

nianoque vallatuni priTsidio.' ^ Coronis aureis'] Q»?e etiam nior- 

* Alexandra Pherau] Pherse, oppi- tuis imponi solebant, ut scribit Cic. 

dum Thessaliiv ; unde Pherreus. in oratione pro Flacco. Sic honoris 

^ Bella persequens Alexandrum] Hunc ergo auream coronam castricio inor- 

exituni bellum illud habuit, ut tyran- tuo iniponendam Pergamenos decre- 

inis, impetratis triginta dierum indu- visse. 

Delph. et Var. Clas. Nep. Q 



XVIT. 
AGESILAUS.' 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Cum fratris filio de honore regui contendit. 2. Pacfas cum Tis- 
sapherne inducias religiose servat. 3. Phrygiam depopulatur. Ephesi 
hyemat, et militem exercet. Alio se iturum simulat, semper in Asia 
victor. 4. Domura revocatur. Boeotios vincit, iisqiie parcit. 5. Bello 
circa Corinthum victor, miseratur cacdem Graecorum. 6. Ad pugnam 
Leuctricam ire recusat. Spartam servat singularicommento. 7. Patriam 
sublevat pecunia. 8. Ejus corporis et vitae ratio. In portu Menelai morbo 
decedit. 



Ag esil aus, Lacedeemonius, cum a ceteris scriptoribus, turn 
eximie a Xenophonte Socratico"^ ^ collaudatus est : eo enini 
usus est familiarissime.'' Hie' primum de regno cum Leo- 
tychide,+^ fratris filio, habuit contentionem. Mos est enim a 

1 Agesilai vita Ed. Jens, Med. Arg. Par. Aid. — 2 Sacratico Ms. "Voss. 1. 2. 
Statim coUatus pro collaudatus Ed. Long, — 3 Sic rescribe. In ipsa ed. Boecl. 
Bos. Stav. 1. est hinc vitiose. — 4 Leontychide Ms. Leid. 2. Ed. Aid. Leutychide 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long, [et ita enm constanter vocat Herodotus 
lib. VI. 65. 71. 72. inprimis viii. c. 131. de stemmate illius, (ubi v. Valcken.) 

NOTiE 

^ A Xenophonte Socralico'^ Socratis Dubium est, uter altero familiariter 

auditore : una enim cum Platone So- usus sit; raihi vero id potius ad Age- 

cratem audivit, cujus meminit Gel- silaum, qiiam ad Xenopbontem referri 

lius lib. XIV. 3. et Cicero Epist lib. v. videtur. 

12. adLuceium, et de Oratore lib.ii. c Cum Leotychide] Idem ipsi no- 

Fuerunt et alii ejusdem nominis viri men aifingitur a Xenophonte in Age- 

egregii, de quibus vide Suidam. silao. 

^ Eo enim usus est familiarissime} 



CORN. NEPOTIS XVIF. AGESILAUS, CAP. 1. 243 

majoribus Lacedaimoniis traditus, ut duos haberent semper 
reges, nomine raagis qiiam iraperio, ex duabus familiis 
Procli^ et Eurysthenis/^ qui principes ex progenie Herculis 
Spartae*^ reges fuerunt. Harum^ ex altera in alterius fami- 
liae locum fieri non licebat:"* itaque* utraque^ suura retine- 
bat ordinem. Primum ratio habebatur,'° qui raaximus natu 
esset ex liberis ejus, qui regnans decessisset : sin is virilera 
sexum non reliquisset, tum deligebatur," qui proximus esset 
propinquitate. Mortuus erat Agis rex, frater Agesilai : 
filium reliquerat Leotychidera," ^ quem ille natum'^ non ag- 
norat : eundem moriens suum esse dixerat. Is de honore 
regni cum Agesilao suo patruo'* contendit ; neque id, quod 

" Fas non erat quenqiiam ex altera familia allerius familicB vices occupare. 



ac IX. c. 91. et sic nomen scribere jiissit Oudendorp. ad Frontin. Stratejj. 1. 11. 
sect. 7. p. 138.]— 5 Ita etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. [Ed. L&ng. Bos. 2. Stav. 
Heus. Ith. Brem. Bipont. Heinr. Paufl.] Sed Prec/i Ms. Voss. 2. Prodis Ed. 
Lamb. Stepli. Gebli. Boecl. Keiicb. Bos. 1. [Tzscliuck. Harl. Wetz. Schmied,] 
Mox Erysthenis Ms. Leid. 2. Dan. Eristhenis Ms. Voss. 1, Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. — 6 Sparthce Ms. Dan. — 7 Hormn (soil. Procli et Eurysth.) 
Ms. Mendos. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Reusing. [Itli. Schmied. Bipont. Heinr. Tzscliuck. 2. qui cinn Reusing, illam 
lectionem late tlefendit. Sed harum, soil, familiarum, Ed. Bos. Stav. Harl. 
Brem. Wetz. Tzschuck. 1. Paufl.]— 8 Ita Ms. Voss. 1. [et b. 1. propter seq. t5 
utraque suavius.] — 9 Sic Ms. Boecl. Leid. 1. Ed. Ultraj. [Bos. 2. Heus. et rell. 
recentt.] Sed uterque Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. KeiK^h. Bos. 1. — 10 Sic Ms. Dan. Leid. 1. Ax. Sed primiim idea 
habebatiir Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long, primus in eo hahebatur Ed. Aid. 
Mag. Lamb. Stepli. Patav.— 11 Tunc ddigebatur Ms. Voss. I. Leid. 2. [Ed. 
VFetz.]<Knf rfj/tgt/;((<ur Ms. Ax. Voss. 2. Ed. Med. Arg. Boecl. tum delig. Ed. 
Mag. Long. Keuch. Stav. 1. 2. 3. [Heus. Itb. Harl. Tzschuck. Heinr. tunc 
eligeb. Ed. Bos. 1. 2. Ith. nam deligitur, qui ex pluribus, sed idoneis ; cUgitur, 
qui ex promiscua niultitndine legitur.] Tum dilegebatur Ed, Lamb. [<«/« di- 
ligeb. Ed. Schmied. Paufl.]— 12 Leontychidem Ms. Voss. 1. Leid. 2. Leonty- 
chiden Ed. Aid. Leutychidi Ed. Jens. Med. Arg. Par. [v. ad cap. 1.] — 13 Ita 
Ms. Dan. Boecl. Leid. 1.2. Ax. V^oss. 1. 2. Ed. Jens. Med. (in quo est tnauum) 
Arg. Par. Long. [Bos. et seqq.] Sed vivens Mss. et ed, Mag. vivus Ed. Aid. 

NOTiE 

•1 Procli et Eurysthenis'] Hi ambo Proclidanim familia erat, non pot- 

erant ex Heraclidarum familia, quo- erat Rex fieri in locum ejus, qui ex 

rum successionis Catalogum ab Her- Eurysthenidarum familia esset; et 

cnle enumerat Paiisanias. De his vice versa. 

etiam qua-dam a Cicer. lib. ii. de di- ^ Filium reliquerat LeotTfchidem] De 

vinatione scribuntur. quo mox diximus. 

* Fieri non licebat] Qui euim ex 



244 CORNELII NRPOTIS 

petivit, consecutus est." Nam, Lysandro suffragante,* 
homine,'^ ut ostendimus supra, factioso, et his'7 teraporibiis 
potente, Agesilaus antelatus est. 

2. Hie, simulatque' imperii potitus est, persuasit Lace- 
daemoniis, ut exercitum emitterent in Asiam, bellumque 
regi facerent: docens, satius esse in Asia, quam in Eu- 
ropa dimicari/ Namque fama exierat,^ Artaxerxera com- 
parare classes,4^ pedestresque exercitus, quos in Graeciam 
mitteret. Data potestate, tanta celeritate usus est, ut prius 
in Asiam cum copiis^ pervenerit, quam regii satrapae eum 
scirent ijrofectum. Quo factum est, ut omnes imparatos'* 
iiiiprudentesque oflenderet. Id ut cognovit Tissaphernes,^ '' 
qui summum imperium turn inter praefectos habebat regios, 
inducias a Lacone petivit,' simulans, se dare operam, ut 



Lamb. Steph, Gebh. Kencli. — 14 Patnto suo Ms. Ax. — 15 Est aberat a Ms. 
Voss. 1. Dein a voce. Nam Lysandro incipit cap. 2. in ed. Patav. — IG Lys. 
humine suffr. homine Ms. Voss. 2.— 17 lis Ms. Voss. 1. Mox divisim ante latus 
Ed. Jens. Med. 

1 SimulacEd. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Statim i/npmo Ms. 
Ax. Boeel. Ed. Long, sed imperii Ms. Dan. Ed. Par. Aid. Lamb, et rell. — 2 
Ita Ms. Voss, 1. 2. Leid. 2. Ax. [Ed. Bos. 2. Stav. Tzscluick. Harl. Brem. 
M'etz.] Sed dimicare Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepb. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. Heus. [Itli. Heinr. Schmied. Paiifl.]— 3 Erat Ms. 
Mendo.s. Ed. Ultraject. /amam (.rjre Ed. Aid. — 4 Classis Ms. Boecl. Voss. 1. 
Ed. Bos. 2. Stav. 1. 2. 3. [Harl.] Sed classem Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Pat. 
[Tzschiick.] c/asses Ms. Dan. Heus. [Ith. Brem. Schmied.] SiM'im pedestrisque 
exerc. Ms. Boecl. Leid. 2. [Ed. Bos. 2. Stav. Harl.] Sed pedestresque cxerc. 
Ms. Voss. 1. Ed. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Bos. 1. Heus. [et rell. 
recc] pedestreisque Ed. Lamb. — H Haec cum copiis aberant a Ms. Ax. Statini 
])i-rveniret etiam Ms. Ax. [Ed. Bos. Stav. 1.2. Brem. Harl.] Sed pervenerit 
Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Mediol. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lambin. 
Steph. Gebh. Keuch. Patav. Heusing. £Stav. 3. Ith. Wetz. Tzschuck. 1. 2. 
Schmied. Heinr. Paufl. idque h. 1. melius esse videtur : accedit quoque major 
codd. veterumque edd. auctoritas.] — 6 Omnes imperutores imparatos Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph, Sed rectius al)est imperatores 
ab Ms. Dan. [et Ed. Bos. ac seqq.] — 7 Tisaph. Ed. Jens. Med. Arg. ubique. 

NOT^ 

s Lysandro suffragante] Lysander belli qriod postea inter fratres exar- 

ille, de quo jam supra, Agesllaum sit: occisus est tandem ejusdem Ar- 

puerum amaverat, teste Plutarcho in taxerxis jnssu, quod adversus Agesi- 

Lysandro et Agesilao. lanm rem proditorie gerere videre- 

i" Id ut cognovit Tissapherncs] llle, tur. Vide Xenoph. de rebus Graecije 

Cyrum minorem apud Artaxerxem lib. iii. 11. 

fratrem criminando, causa fuit ejus ' Inducias a Lacone petivit] Id est, 



XMI. AGESILAUS, CAP. 3. 1}45 

Lacedfemoniis cum rege conveniret;*^ re autem vera, ad 
copias comparandas : easque impetravit trimestres.9 Ju- 
ravit autera uterque, se sine dolo inducias conservatu- 
rum : in qua pactione surama fide mansit Agesilaus : 
contra ea Tissaphernes nihil aliud, quam bellum compa- 
ravit. Id etsi sentiebat Laco/° tamen jusjurandum serva- 
bat, multumque in eo se consequi" dicebat, quod Tis- 
saphernes perjurio suo et homines suis rebus abalienaret, 
et Deos sibi iratos redderet ; se autem, servata religione,"* 
confirmare exercitum,'' cum animadverteret, Deorum nu- 
men'' facere secum,'' hominesque sibi conciliari'+ amiciores, 
quod his'5 studere consuessent, quos conservare fidem"^ vi- 
derent. 

3. Postquam induciarum praeteriit" dies, barbarus non 
dubitans, quod ipsius erant pkirima domicilia in Caria,J et 
ea rcgio his* temporibiis multo putabatur locupletissima, 

* Ut LacecUemonios cum rege conciliaret. 

' Se vera, non violato sacramentOf suos milites corroborare. 

^ Deos sibi esse adjutores. 



Mox in Ed. Jens. Med. est Licone, — 8 Lacedatnonii..,.convenirentMs. Voss. 1. 
Leid. 2. [At Stav. ad ed. 3. late docet, non recte dici homines cum aliquo coh- 
veuire, pro pacisci, consentire ; sed vel rem dici, vei de re coiivenire inter 
homines, vel saepe etiam Nominativum rei subintelligi.J — 9 Trimcnstris Ms. 
Dan. trimesliis Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mox 
indutias Ed. Lamb, et Tisaphernes Ed. Long — 10 Loco Ms. Voss. 2. — 11 Con- 
stqui se Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Kench. 
Bos. 1. Hens. Patav. [Wetz. Ith.]— 12 Confirmata relig. Ms. Voss. 1. sed in 
niarg. ' al. conservaia:' [et conservata Ed. Paufl.] Mox animadverter. aberat a 
Ms. Voss. 2. — 13 Uniiis nomen Ms. Boecl. Voss. 2. unins numen Ms. Ax. 
[Deorum numen est vel periphrasis pro Deos, vel Deorum potesfas, auxilium, 
auspiciiun.] — 14 Ita Ms. Dan. Leid. 2. [Ed. Bos. cum plurimis.] Sed conci- 
liare Ms. Leid. 1. Ax. Boecl. Voss. 1. 2. (sed in Voss. 1. supra notatnm erat 
conciliari,) Ed. Gebh. [Wetz. ut pari constructione procedat cum confirmare.} 
Statim amitiores Ed. Jens. Med. Arg. amicitiores Ms. Ax.— 15 lis Ed. Mag. 
Sed his etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2.— 16 Confirmare fid. Ms. Voss. 2. turn 
videret Ed. Arg. 

1 Preteriit Ed. Jens. Med.— 2 lis temper. Ms. Voss. 1.— 3 Hostis Ed. Jens. 

NOT^ 

abAgesilao. De iisdem induciis, pro- ciliis seu castellis liortos fiiisse amoe- 

ditorie a Tissapherne factis, loquitur nissinios, omnibusque rebus ad volup- 

Xenoph. lib. ui. 8. tatem et delicias comparatis instruc- 

j Plurima domicilia in Caria] Diodo- tos. 
riis refert lib xiv. in ejusmodi donii- 



24G CORNELII NEPOTIS 

eo potissiraum hostes^ impetumfacturos; oranes suas copias 
eo contraxerat. At Agesilaus in Phrygiam se convertit, 
eamque prius depopulatus est, quam Tissaphernes usquam 
se raoveret. Magna prasda militibus locupletatis, Ephesum 
hyematiim exercitum reduxit ;'' atque ibi, officinis'^ armorum 
institutis, magna industria bellum apparavit,^ et quo stu- 
diosius armarentur, insigniusque^ ornarentur, praemia pro- 
posuit,' quibus donarentur, quorum egregia in ea re fuisset 
industria. Fecit idem in exercitationum generibus, ut, qui 
ceteris praestitissent, eos magnis^ aflficeret muneribus. His 
igitur rebus effecit, ut et ornatissimum et exercitatissimum 
haberet exercitum.^'" Huic cum tempus esset visum, co- 
pias extrahere ex hybernaculis ; vidit, si, quo esset iter 
facturus, palam pronuntiasset, hostes^ non credituros, alias- 
que regiones praesidiis'° occupaturos, nee dubitaturos, 
aliud" esse facturum, ac pronuntiasset. Itaque cum ille 
Sardes'^ iturum se'J dixisset, Tissaphernes eandem Cariam 
defendendam putavit. In quo'* cum eum opinio fefellisset. 



Med. Aig.— 4 Efficinis Ms. Leid. 2.-5 Ita etiam Ms. Voss. 1. 2, Leid. 2. 
Sav. Put. Gif. [v. not. Stav. ad ed. niaj. Ed. Bos. cum seqq.] Sed appamit Ms. 
Ax.paravit Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid. Long. Mag. Lamb. Steph.— 6 In- 
signius Ms. Boecl. Voss. 2.insignibusque Ms. Dan. Mox^r^nm Ed. Jens. Med. 
Dein egrecia pro egregia Ms. Voss. 2.-7 Eos tnagis Ms. Boecl. Voss. 2. quod 
ScliefFero melius videtur.— 8 Haberet exercitum et exercitatissimum Ms. Leid. 2. 
In ed. Aid. rh et ante omat. deest.— 9 Hostis Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
—10 Ita Ms. Dan. Leid. 1. [Ed. Bos. et seqq.] Sed abest ab Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebb. Boecl. Keuch. Patav. Mox 
in Ms. Ax. erat neque pro nee— 11 Eum aliud Ms. Ax.— 12 Sardeis Ed. Long. 
Mag. Steph. Gebh. Keuch. [_Sardes Ed. Wetz. Paufl. Schmied.] Sardis Ms. 
Voss. 1. 2. Leid. 2. [Ed. Bos. Heus. et rell. plur.]— 13 Sic Ms. Dan. [Ed. 
Bos. 2. Stav. et seqq. recentt.] Sed se iturum Ed. Jens. Med. Arg. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch.— 14 In eo Ms. Voss. 1.— 15 Magni erat Ms. 

NOT^ 

'' Ephesum hyemalum exercitum re- Graec. lib. iii. 

duxifl Quia exta sacriiicanti parum ' Prcemia proposuit^ De hac re Xe- 

laeta fuerant, et victimae sine fibris noph. ibidem. 

etiam extiterant, ideo longius non ■" Ut et ornatissimum et exercitatissi- 

progressus est. Sic refert Diodorus mum haberet exercitum'} Id est, exer- 

lib. XIV. Adde quod id etiam fac- citura omnibus instrumentis bellicis 

turn est, quia ipsi equitatus deficie- optime instructum, et milites in omni 

bat, cujus defectu barbaris impar exercitationum genere apprime ver- 

esse videbatur. Xenopb. de reb. satos. 



XVII. AGESILAUS, CAP. 4. 247 

victumque se vidisset consilio, sero suis prsesidio pvofec- 
tus est." Nam cum illo venisset, jam Agesilaiis, multis 
locis expugnatis, magna'^ erat praeda potitus. Laco autem, 
cum videret, hostes equitatu superare, nunquam in campo 
sui fecit potestatem/ et his locis manum conseruit, quibus 
plus pedestres copiae valerent. Pepulit ergo, quotiescum- 
que'^ congressus est, multo majores adversariorum copias ; 
et sic in Asia versatus est, ut omnium opinione victor duce- 
retur.'7 

4. Hie cum jam animo' meditaretur proficisci in Persas, 
et ipsum regem adoriri, nuntius ei domo venit ephorum 
missu,^ bellum' Athenienses et Bceotios' indixisse Lacedae- 
moniis; quare venire ne dubitaret.* In hoc non minus 
ejus^ pietas suspicienda est, quam virtus bellica : qui cum 
victori*^ praeesset exercitui, maximamque haberet fiduciam 
regni Persarum potiundi, tanta modestia dicto audiens fuit 
jussis absentium magistratuum,7/ ut si privatus in comitio" 



Xusquamin patenti loco suas copias explicuit. 

Tarn modeste absentium magistratuum mandatis oblemperavit. 



Voss. 2. — 16 Quotienscunque Ms. Voss. 1. 2. Ed. Med. Arg. Long.]— 17 Dice- 
retur Ed. Aid. 

1 Sic Ms. Dan. [Ed. Bos. et seqq.] Sed ab Ed. Jens. Med. Arg. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keiich. Patav. ahestrh jam. — 2 Ita 
glossa Ms. Dan. et Ed. Ultiajeot. in niaig. [Ed. Bos. 2. Staver. Heus. et 
fere omnes se(|q.] Sed ephororumjussu Ms. Dan. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boeci. Keiicb. Bos. 1. Patav. 
[Brem.] pro ephororumjussu Ms. Leid. 2. — 3 Et Bcpotios bellum indix. Ms. Ax. 
"Voss. 2. In Ms. Voss. 1. erat Bo'etos. In Ed. Jetis. Med. est boetes. — 4 Sic 
Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Heus. [Tzscbuck. Slav. 3. Ith. Hari. Schmied. 
Paufl. Sed non dubitaret Ed. Bos. et reliq. edd. antiq. ae recc.]— 5 Fjus aberat 
a Ms. Boecl. et Ax. [uncis id incliisum habent Ed. Bos. 2. Hens. Slav. Harl. 
Bipont. quia illariim editores anteced. in hoc interpretaiitiir de Agesilao.] 
Sed unci absnnt ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Tzsch. Ith. VVetz. Brem. Schmied. Heinr. 
Paufl. In hoc turn explicandnm est in hoc facto, hue in »e.] Mox suscipiendce 
Ms. Mendos. Ed. Arg. — 6 Victor "EA. Aid. — 7 Magjatuum Ed. Jens. — 8 Tant. 

NOTiE 

" Sero suis prccsidio profectus est'\ ° Tn comitio] Id est, in loco ubi co- 
Quarto scilicet die postquam in Ly- mitia habebantur. Quo etiam voca- 
diam ingressus erat, et jam populatus bulo in eodem sensu utitur Cic. in 
erat Agesilaus. Sic refert Xenoph, Oratione pro Sextio, et in Verreni. 
lib, in II. Agesilao autem missam fuisse scyta- 



248 CORNELIl NEPOTIS 

esset Spartae : cujus exemplum utinam imperatores nostriP 
sequi voluissent ! Sed illiic redeamus. Agesilaus opulen- 
tissimo regno prseposuit bonam existimationem ; multoque 
gloriosius duxit, si institutis patriae paruisset, quam si 
bello superasset Asiam. Hac igitur mente Hellespontum 
copias trajecit, tantaque usus est celeritate,^ ut, quod iter 
Xerxes anno vertente'' confecerat/ hie transient triginta 
diebus. Cum jam baud ita longe' abesset a Peloponneso, 
obsistere ei couati sunt Athenienses et Boeotii,'° ceterique 
eorum socii/ apud Coroneam :' quos omnes gravi praelio 
vicit. Hujus victorias vel maxima fuit laus, quod cum 
plerique ex fuga se in templum Minervae* conjecissent," 
quaerereturque ab eo^ quid his fieri vellet ;'^ etsi aliquot 
vulnera acceperat eo praslio, et iratus videbatur omnibus, 
qui ad versus arma tulcrant ; tamen antetulit irae'^ religionem, 
et cos vetuit violari. Neque vero'+ hoc solum in Grascia 
fecit, ut templa Deorum sancta haberet; sed etiam apud 
])arbaros summa religione omnia simulacra arasque con- 
servavit. Itaque praedicabat, mirari se, non sacrilegorum 
numero haberi, qui supplicibus eorum nocuissent ; aut non 

f Ut, quam viam anni spatio Xerxes emensusftierat. 



celer. usus est Ms. Ax. Paulo ante Asiam super. Ed. Lamb. — 9 Ita Ms. Dan. 
Lcid. 1. Boecl. [Ed. Bos. et seqq.] Sed ita aut longe Ms. Voss. 2. Ax. haud 
longe Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Lamb. Gebh. Boecl. 
Keuch. — 10 Boetii Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. — 11 Conjecisset Ms. 
Ax.— 12 Vellet fieri Ms. Leid. 2.— 13 Ire Ed. Jens. Med. Arg.— M Ita etiara 
Ms. Voss. 1. 2. Ax. Leid. 2. [Ed. Bos. et sqq.] Sed rh vero abest ab Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. 

NOTiE 

len, qua semper in revocandis suis Com nimirum bellum Graecias intulit 

ducibvis utebantur Lacedaemonii, tes- stipatus decles septies centenis arma- 

tis est Xenoph. lib. iv. 4. Porro de torum millibus. 

scytala, vide supra in Pausania. ■■ Ceterique eorum socii} Scilicet Eu- 

p Cujus exemplum utinam Impera- bceenses, Locri, Argivi, Corinthii, et 

tores Mosiri] Hsec in Julium Caesarem quidam alii, ut Xenoph. refert de reb. 

dici videntur, qui, invito etiam Sena- Grace, lib. iv. 

tu, exercitum retinuit, nee Komaiu • Apud Coroneam} Boeotiae urbem. 

armis positis redire voluit. ' In templum Minerva] Cognomento 

1 Ut quod iter Xerxes anno vertcnlc] Itoniae, teste Pausania in Lacouicis. 



XVII. AGESILAUS, CAP. G. 249 

gravioribus poenis affici, qui religionem minuerent,'^ quam 
qui fana spoliarent. 

5. Post hoc pvaelium, collatum est omne bellum' circa 
Corinthum, ideoque Corinthium* est' appellatum. Hie 
cum una''^ pugna decern millia hostium, Agesilao duce, 
cecidissent/ eoque facto opes adversariorum debilitatae 
videreutur ; tantum'^ abfuit ab insolentia gloriae, ut commi- 
seratus sit fortunam Grgeciae, quod tarn multi a se victi 
vitio adversariorum" concidissent : namque ilia multitudine, 
si Sana mens esset, Graeciae supplicium Persas dare potu- 
isse.'*^ Idem cum adversarios intra mcenia compulisset, 
et, ut Corinthum oppugnaret, multi hortarentur ; negavit, 
id suae virtuti convenire : se enim eum esse/ dixit, qui 
ad officium peccantes redire cogeret, non qui urbes nobilis- 
simas expugnaret Graeciae. * Nam si,' inquit, ' eos^ extin- 
guere voluerimus, qui nobiscum adversus barbaros stete- 
runt,'° nosmetipsi nos expugnaverimus," illis quiescentibus : 
quo facto, sine negotio, cum voluerint, nos oppriment.' 

6. Interim accidit ilia calamitas apud Leuctra' " Lacedae- 
moniis: quo ne proficisceretur,* cum a plerisque ad exeun- 

* Per hanc enimmultitudinem, si Grcecisaperenty Persas supplicio affici potuisse. 



— 15 Minuerint Ms, Leid. 2. Ed. Jens. Med. minueret....spoliaret Ms. Ax. 
PAana pro /ana Ed. Jens. Med. Arg. Long. 

1 Coll. omne b. est Ms. Ax. — 2 Corinthum Ms. Voss. 2. Leid. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. add. not. [Stav. ad ed. 3. malit Corinthiacum. Graecis quidem 
est usitatum KopivOiaKos' sed iitramque formani horuni gentilium promiscue, 
etiam in libris Graecis, saepe occurrere, annotavit Tzschuck. aded. 2.] — 3 [Est 
omittitur in Ed. Bos. et Wetz.] — 4 Una aberat a Ms. Voss. 1. — 5 Reciderunt 
Ms. Leid. 2.-6 Tamen Ed. Gebh. Statira afuit Ed. Lamb. Gebh. Keuch. 
— 7 Potuissct Ed. Long. — 8 Eum dixit Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Mox peccan- 
tis Ed. Jens. Med. Arg. Par.— 9 £o,s abest ab Ed. Gebh. Keuch.— 10 Ms. 
Boecl. [Voss. 2. Ax.] steterint. — 11 Expugnamus Ms. Leid. 2. 

1 Leuctram Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. [Sed 
is AfvKTpa (Leuctra,) Thucyd. v. 54.] — 2 Proficiscerentur Ed. Gebh. — 3 Ms. 

NOTyE 

" Vitio adversariorum'] Id est, per- Leuctra'] De ilia ingenti pugna, quae 

tiuacia et culpa ceterorura Graeco- Thebanos inter et Spartanos comniis- 

rum, qui adversus Lacedaemonios foe- sa est apud Leuctra, loquitur hie 

diis pepigerant. Nepos ; in qua idtinii magna interne- 

" Interim accidit ilia calamitas apud cioue v^cti sunt, ut supra di.\imus. 



250 



CORNELII NEPOTIS 



dum premeretur, ut si de exitu divinaret,^ exire noluit.' 
Idem, cum Eparainondas Spartam oppugnaret, essetque 
sine muris oppidum/ talem se imperatorem prsebuit, ut eo 
tempore omnibus apparuerit, nisi ille fuisset, Spartam 
futuram non fuisse/ In quo quidem discrimine celeritas 
ejus consilii saluti fuit universis. Nam cum quidam ado- 
lescentuli, hostium adventu perterriti/ ad Tliebanos trans- 
fugere vellent, et locum^ extra urbem editum cepissent; 
Agesilaus, qui perniciosissimum fore videret, si animadver- 
sum asset, quenquam ad hostes transfugere conari, cum suis 
eo venit,^ atque, ut si bono animo fecissent, laudavit con- 
silium eorum, quod eum locum occupassent, et se id quoque^ 
lieri debere animadvertisse. Sic adolescentulos, simulata 
laudatione, recuperavit/ et adjunctis de suis comitibus 
locum tutum reliquit. Namque illi, aucto numero eorum, 
qui expertes erant consilii, commovere se non sunt ausi, 
eoque libentius, quod latere arbitrabantur, quae cogitarant.* 

' Qtiem in locum ne pergerent, quasi eventum prasentiret, pluribus ad prqficis- 
cendum ilium urgentibus, proficisci recusavit. 

* Si non ille vixisset, Lacedamonem perituramfuisse. 



Boecl. ut si de exercitu divin. ed. Ultiaj. nt si de exitu dimicaret. Sed edi- 
tam lectionem tuentur verba Diodori lib. xv. 54. 55. vaTtpov Se 5ii tS>v 
aTTOTeXeaixdruv ^So^(v ovk avBpwirivrjv ^irScfiaaiv, aWh Qewv Tiva xprjo'f^^'' elpnKefai. 
—4 Perteriti Ed. Jens. Med.— 5 Et eum locum Ms. Voss. 2. Ax. Mox ccepis- 
sent Ed. Jens. Med. Arg.— 6 Convenit pro eo venit Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
—•7 Se quoque id Ed. Patav. certe numerosius. [Et Breini unice probat, quo- 
niam quoque a se dependeat. Schmied. interpungit et se, id quoque.. ..debere, 
animadv. Tzschuck. ad ed. 2. post quoque distinguendum putat, ita ut id 
utramque partem respiciat. Riclef. quoque glossema esse censet.] Turn dC' 
here abest ab ed. Mag.— 8 Cogitaverant Ms. Voss. 1. Ax. cogitarunt ftls. 
Voss. 2. 

NOT-E 

"■ Essetque sine murls oppidum"] Om- lib. iv. 5. et 8. Decad. iv. Quia 

ues olim Graciae urbes sine muris tandem Spartani armis diffisi, urbera 

tuisse testatur Thucydides in Prooe- suam murorum prssidio clauserunt. 

mio: at vero inter ceteras Spartam Just. lib. xiv. 15. 
sine mncnibus fuisse ex eo constat, ^ Simulata laudatione, recuperavit] 

quod ex praecepto Lycurgi, viri fortU Hoc loquendi modo jam supra usus 

tudinesuapromojnibusessent: unde est Nepos in Pelopida; scilicet 

Ovid. Metamorph. x. ait : ' Cum ' hunc Epamiuondas recuperavit bel' 

Deus Eurotam, immunitamque fre- lo;' quauquam verbum illud rarius 

quentat Sparten.' Hanc tamen mu- de persona dicitur. 
ris fuisse ciicumdatam docet Livius, 



XVII. AGESILAUS, CAP. 7. 251 

7. Sine dubio' post Leuctricam pugnam Laccdaemonii se 
nunqnam refecerunt/ ^ neqiie pristinum imperium recupera- 
rimt: cum interim Agesilaus non destitit, quibuscumque 
rebus posset, patriam juvare. Nam cum praecipue Lacc- 
daemonii indigerent pecunia ; ille omnibus, qui a rege de- 
fecerant, praesidio fuit.^ ^ A quibus magna donatus pecunia, 
patriam sublevavit. Atque in hoc illud inprimis fuit admi- 
rabile ;' cum maxima munera ei ab regibus, et dynastis, 
civitatibusque conferrentur, nihil unquam [in] domum* 
suara contulit, nihil de victu, nihil de vestitu Laconum 
mutavit.'' Domo eadem fuit contentus, qua Eurysthenes,^ 

' Spartani se ntinquam restitiierunl. 



1 Si non dubio Ms. Ax. et Leuctricam Ms. Voss. 2. — 2 Fuit aberat a Ms, 
Ax.— 3 Atnirabile Ms. Voss. 2. Dein confercntur Ms. Voss. 1. — 4 Quod nihil 
nunquam domum jMs. Boecl. Voss. 2. [et coniprobavit .Sclieffer. quia more Grae- 
corum duplex negatio validius neget :] quod nihil unquam d. Ms. Ax. [Ed. 
Wetz. et placuit Heusing.] nihil unquam dom. Ms. Leid. 1. Voss. 1. [Ed. 
Schinied.] niliilu. in dom. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Stepli. Gebh. Boecl. Keucli. Bos. I. [Paufl. qui exemplis veteriim, etiam Cor- 
nelii vii. 3. vi. 3. allatis docet, voc. domus, si per adjectivum, h. 1. suam, 
aut per substantivum in Gcnitivo curatius designetnr, pra'poni solere prsepo- 
sitionem. Atque Stav. ad ed. 3. laudat locum Cornelii in Attico cap. 22. 
' ut....ex domo in domnm videretur migrare :' et Cicer. lib. i. Acad. Qufes- 
tion. ' remigrare in domum veterem e nova.' Harles. conjecit et uberius 
exposuit: ' admirabile, quod, cum. ...conferrentur, nihil,' &c. Heusing. vero 
et Tzschuck. atque Fischer, in sue exempl. post admirabile punctum posue- 
runt, et Cum majore litera initial! scripserunt, (atqui, si to quod omiseris, base 
interpunctio concisae et niinutae Nepotis oratioui erit aptior,) rb in autem 
cum aliis VV. DD. incluserunt uncis.] — 5 Erysthenes Ms. Leid. 2. Heristenes 

NOTiE 

y Se nunquam refecerunti Id trans- arguiturque Principum ac populorum 

latum est ab iis, qui a deliquio aut vanitas, qui post victorias secundas- 

gravi morbo vires reparant. Sic Sal- que res, solent sibi cultum opulentio- 

lust. ' Quo et ceterorum animos refi- rem circumdare, ac victu lautiore uti. 

ceret.' Et infra in Hamilcare idem Simile quidpiam refert auctor noster 

Nepos : < Si paululum modo res essent infra in Attico. Et Justinus lib. xuv. 

refecta3.' 2. ' Viriathi,' inquit, ' ea virtus cou- 

^ Ille omnibus, qui a rege defecerant, tinentiaque fuit, ut cum Consulares 

prasidio fuit] Tacho inprimis qui exercitus frequenter vicerit, tantis 

^gypti, et Mausolo qui Cariae rex rebus gestis, non armorum, uon vestis 

erat; a quibus etiam maxima dona cultum, non denique victum mutave- 

accepit. Xenoph. in Agesilao. rit : quo primurn bellare coepit, perse- 

* Nihil de victu, nihil de vestitu La- veraverit, ut quivis gregarius miles 

conum mutavit] Hoc veluti summum ipso Imperatore opuleutior videre- 

moderationis exemplum proponitur; tur.' 



252 CORNELIl NEPOTIS 

progenitor'' majorura suorum, fuerat usus : quam qui intra- 
rat/ nullum signum libidinis, nullum luxurias videre pote- 
rat: contra,' plurima patientiae atque abstinentioe.'' Sic 
enim erat instructa/ ut nulla in re differret a cujusvis^ in- 
opis atque privati. 

8. Atque hie tantus vir, ut naturam fautricem habuerat 
in tribuendis animi virtutibus, sic maleficam nactus est^ in 
corpore fingendo. Nam et statura fuit humili, et corpora 
exiguo,' et claudus altero pede. Quae res etiam nonnullam 
aflferebat deformitatem : atque ignoti faciem ejus cum in- 
tuerentur, contemnebant;^* qui autem virtutes' noverant, 
non poterant adrairari satis. Quod ei usu venit, cum anno- 
rum octoginta^ subsidio Tacho' in iEgyptum ivisset/ et in 



Ms. Voss. 1. Eristhenes Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. — 6 Intravit 
Ms. Ax.— 7 Contra eaplur. Ms. held. 2. Ax. Sav. Gif. Pnt. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long. Heus. [Schmied. Ith. Heinr. Sed Tzschuck. ofFendit in ea 
sonus siniilis.] — 8 Sic enim structa Ms. Ax. Boecl. Voss. 2. Sic en. insiructa 
Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag.— 9 Cuivis 
Ms. Boecl. Ax. [Ed. Bos. Slav. Harl. Paufl.] Sed a cujusvis Ed. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Hensing. Patav. [Ith. Tzschuck. 1. 2. 
Wetz. Schmied. Brem. Heinr.] ut in re nulla differret a cujusvis in. Ms. Leid. 
2. ut in re nulla differret cujusvif in. Ms. Voss. 1. ut nulla in re differret cujusvis 
in, Ms. Voss. 2. Ed. Long, eicvjusvis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 

1 In corpore exiguo Ms. Dan. Mendos. Boecl. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long, in corpore cxiguus Ed. Aid. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. 
Keuch. Bos. 1. Patav. Mag. [in qua omissa quoque sunt verba^n^ejido. Nam 
....corpore, uti in Long, et in antiquioribus codd. opinor, atque editt. memo- 
ratis: namque hand omnino curate annotarnut interpretes var. lect. de Icct. 
Ms. Leid. et Ed. Ultraject.] In Ms. Leid. 2. et Voss. 1. \)ro nactus est erat habuit. 
— 2 Contemnabant Ms. Leid. 1.— 3 Sic Ms. Boecl. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ax. 
Ed. Ultraject. [Bos. 2. etfere omnes seqq.] Sed virtutem Ed. Jens. Med. Arg. 
Paris. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Wetz.] — 4 Oc- 
tuaginta Ms. Leid. 2.-5 Sic Ms. Voss. 1. 2. Ed. Stav. 2. 3. Heus. [Tzschuck. 

NOT;E 

•> Qua Eurysthenes, progenitor'] Qui diet possit. Quemadmodum Ovid, 

fuit Aristodemi filius, et Prodis fra- epistola Sapphus: 'Si mibi diffieilis 

ter ; de quo paulo supra in eodcm formam natnra negavit, Ingenio for- 

Agesilao. mae damna rependo nieae.' 

* Contra, plurima patientice atque * Atque ignoti faciem ejus cum in- 

abstinentice'] Vide Plutarch, in Age- tuerentur, contcninebant] Siquidem vul- 

silao, qui de ejus frugalitate in victu gus eos tantuni m.igiiarum rerum ca- 

cultuque corporis plurima verba fa- paces existimat, quos exiniia specie 

cit. instructos videt : digna enim est im- 

^ Sic maleficam nactus est] Nam et perii forma, 

statura fuit humili, et exiguo corpore, ^ Subsidio Tacho in Mgyptum ivisseC^ 

ita ut vere erga euai natura diffieilis Nectanebo, non Taciio, suppetias tu- 



XVII. AGESILAUS, CAP. 8. 253 

acta cum suis accubuisset,*" sine ullo tecto ; stratumque 
haberet tale, ut terra tecta essot stramentis, neque hue 
araplius quam pellis esset injecta :§ eodemque comites 
omnes accubuissent, vestitu hiimili, atque obsolete, ut 
eorum ornatus non modo in his rcgera neminem significaret, 
sed hominis non beatissimi*^ suspicionem pr£Eberet." Hujus 
de adventu fania cum ad regios esset perlata,'' celeriter mu- 
nera7 eo cujusque generis sunt allata. His,^ qua^rentibus 
Agesilaum, vix fides facta est, unum esse ex his, qui tum^ 
accubabant. Qui cum regis verbis, quae attulerant, dedis- 
sent, ille praeter vitulina, et hujusmodi genera obsonii,'° quae 
praesens teinpus desiderabat, nihil accepit ; unguenta, co- 
ronas,"' secundamque mensara servis dispertiit ;" cetera" 
referri jussit. Quo facto eum barbari magis etiam'' con- 

"' Et m littore cum suis sedissel. 

" Sed hominem non valdc fortunulum se exhiberet. 

' Et secunda fercula famtdis distribidt. 



1. 2. Hail. Bipont. Itli. Wetz. Schniied. pro vulgato Thaco, quod etiam reti- 
nnit Brem.] Taco Ms. Leid. 2. v. Kiilin. et Perizon. ad M\. V. H. v. 1. 
Mox isset Ms. Leid. 2. Voss. 1.2. Ax. Ed. Jens. Med. Aig. Long. Heus. 
[Stav. 3. Tzscliuck. Ith. Heinr. Sclimied.] Turn nstha pro acta Ms. Leid. 2. — 
6 homines non beatissimi Ms. Voss. 1. sed supra scriptnm erat hominis. Sed 
homities non beatissimosMs. Boecl. Voss. 2. [quod probat Scheffer. et fssesub- 
intelligit, sed Hensingero recte dissentiente :] Metidos. Ax. Ed. Ultraject. 
— 7 Diunera aberat a Ms. Ax. — 8 lis queer. Ed. Lamb.— 9 Qui cum Ms. Voss. 
1. Mox attullerant Ms. Voss. 1. — 10 0/)sonij Ed. Lainb. [Heus. Tzschuck. 
Brem. Wetz. Schmied.] Mox desideradat Ed. Jens. — 11 Cerenos Ms. Voss. 2. 
sed in marg. coronas. — 12 Ceteraque Ed. Par. Aid. Lamb. — 13 Etiam tnagis 
Ms. Voss. 2. Ax. A Ms. Leid. 2. aberat rh etiam. Statim contempserunt Ed. 
Jens. Med. Arg. Par, Aid. Long. Mag. In his quoque mox legitur sump- 

NOT^ 

lisse aitPolyaenus lib. II. in Agesllao, fert Atheneens lib. xv. 6. Hocque 

Sed Athenwus lib. xiv. et Plutarchus idem esse conjicio, quod per Coronas 

in Agesilao cimi Nepote conveniunt. intelligit Nepos ; nam Coronae ejus- 

s Neque hue amplius quam pellis esset modi fiebant ex gramine quodara 

injecta] De Tuberone Stoico simile quod BvfiKov Graeci vocant, unde 

aliquid narrat Cic. pro Muraena. Cliavta seu Papyrus conficiebatur. 

^ Cum ad regios esset perlata] Id PrKterea Plin. ait lib. xiii. 11. Pa- 

est, cum ad regis iEgypti ministros pyri florem ad Deos coronaudos usui 

pervenisset. fuisse. Adde quod Coronarura fre- 

' Coronas] jEgyptios Agesilao in quens nsus fuit in couviviis apud ve- 

/Egyptum proficiscenli inter alia niii- teres, quas primo ex rosis, deinde ex 

nera Papyruni corouariam misisse re- Nardi folio contcxebant, et ungueotis 



254 CORN. NEPOTIS XVII. AGESILAUS, CAP. 8. 

temserunt, quod eum ignorantia bonarum rerum ilia potis- 
simum sumsisse arbitrabantur. Hie cum ex ^Egypto 
reverteretur, donatus a rege Nectanabe'*J ducentis viginti 
talentis, quae ille muneri populo suo daret ; venissetque in 
portum, qui Menelai vocatur,'' jacens inter Cyrenas' et 
^gyptum ; in morbum implicitus'* decessit. Ibi eum 
amici, quo Spartam"^ facilius perferre possent, quod mel 
non habebant, cera circurafuderunt ;"" atque ita domum 
retulerunt.'7'» 



sisse.~lA Ombide Ms. Boecl. Voss. 2. Nabide Ms. Voss. 1, Natonabile Ms. 
Leid. 2. Notonabide Ms. Ax. Nathabide Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Nectanebe Ed. Patav. [Wetz.] Nectanabide Ed. Heus. [Tzschuck. 2. Ith. 
Schmied. Paufl.]— 15 Implicatus Ed, Lamb. — 16 Spartham Ms. Voss. 1. iibique. 
—17 Retiul. Ed. Jens. Med. Arg. 

NOT.E 

pretiosissimis aspergebant. Qua de cumfuderunt] Contra Diodorus scribit 

re vide Carol. Passchalium in opere Agesilai corpus in melle Spartara 

Coronario. deportatum esse ; nam antiquitus ca- 

i Donatus a rege Nectanabe} Fo\y2£- davera quae servari vellent, melle 

mis, Nectanebo, loco paulo supra lau- condiebant. Persarum tamen mos 

dato. Nam Nectanebus, Nectanabis, fuit non melle, sed cera circumlinire, 

et Nectanebis inveniuntur. teste Herodoto lib. i. et Cic. in Tus- 

^ Venissetque in portum, qui Menelai ciil. 

vocaturl De quo portu vide Strab. ° Atque ita domum retulerunf] Le- 

lib. I. ges praecipiebaut apud Lacedaemo- 

• Jacens inter Cyrenas"] Quod de Li- nios, ut suorum regum corpora de- 

byaCyrenaicaintelligendumest. Cy- functa domum reducerent: de cete- 

renae autem insigne Libyae oppidum : ris vero ducibus non sic jubebatur. 

vulgo, Corona. Turneb. lib. xxvi. 33. 

" Quod mel non Jmbebantf cera cir- 



XVIII. 
E U M E N E S/ 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Ejus officia apud reges Macedonum. 2. Cappadociam sortitur 
provinciam. Cams Perdiccae est et fidus. 3. A Perdicca oppositus Eu- 
ropaeis adversariis, deviis itineribus milites snos fallit, nt, contra quos 
diicerentur, resciscere non possent. 4. Vincit Crateium et Neoptolemum. 
5. Absens capitis damnatur. Obsessus in castello Nora callide se suosque 
liberat. 6. Olympiadi liberisqne Alexandri bene consulit. 7. Bellnm 
parat adversus Antigonum nomine Alexandri. 8. Antigoni victor, cogitur 
a militibus, copias hyematiim dividere. Antigonus in hybernaculis hosteni 
vult ag"]redi. 9. Consilio callido Antigoni refraenat impetnm. 10. Vic- 
tor, Autjgono victo, a suis traditur. 11. Impatiens suppliciura expostu- 
lat. 12. Fame fatigatus, jugulatur a custodibus. 13. Extincto Eumene, 
prsfecti usurpant nomen regis. 



EuMENES, Cardianus.'' Hujus si virtuti par data esset 
fortuna, non ille quidem major/ sed miilto illustrior, atque 
etiam honoratior ; quod magnos homines' virtute metimur, 
non fortuna.*'* Nam cum aetas ejus incidisset^ in ea tem- 



1 Eumenis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 2 Sic etiam Ms. Mendos. 
Ed. Long. Mag. Sav. [Bos. et seqq.] Sed major fuisset Ed. Lamb. Stepli. Tale 
additamentum desiderari liic, videbatur mihi. — 3 homines evasisset, virt. Ed. 
Long. — 4 Ita Ms. Mendos. Boecl. [Ed. Bos. Stav. Hens, et seqq. Kecte : 
Nepos enim suam hie interponit sententiam. Metiri autem, ut Grasc. juerpe?^, 

NOTiE 

* Eumenes, Cardiaiius'] Quidam Sar- fccisse Philippuni scribit Alexander 

dianus, sed male ; nam ex Cardia iirbe Myndiiis. 

Thraciae oriundus erat Eumenes, in ^ Quod mui^nos homines virtute mcti- 

cujus gratiam immuneni a tributis mur, non fortuna] Proprie enim homi- 



256 CORNELII NEPOTIS 

pora, quibus Macedones florerent;'^ multnm ei detraxit 
inter hos^ viventi, quod alienje erat civitatis i"^ neque aliud 
huic defuit, quam generosa stirps. Etsi^ ille domestico 
summo genere erat/ ^ tamen Macedones eum sibi aliquando 
anteponi indigne ferebant; neque^ tamen non patiebantur. 
Vincebat enim omnes? cura, vigilantia, patientia, calliditate, 
et celeritate ingenii. Hie peradolesccntulus ad amicitiam 
acces,^it Philippi/ Amyntae'" filii, bre-rique tempore in in- 

" Quia alieni^ena erat, ipsiim inter illos degentem vaide depressit. 
* Hie quanquam ex summa familia orfiis erat. 



li. 1. idem est ac jestimare.] Sed virtute metiuntur, non forluna Ms. Leid. 2. 
E<1. Jens. Par. Aid. virtute metiunt, non/. Ed. Med. Arg. nempe scriptum erat 
metiunt". id neglexerunt operse : virt. inetiuntur, non fortuna, prudentes Ed. 
Long. Mag. Lamb. Stepli.— 5 cecidisset Ms. Voss. 1. 2. [Ed. Bos. Stav. 1. 2. 
Brem. qui i<\ acciiiatius dictum putat, quod notionem casus et eventus for- 
tuiti includat : neque tamen desunt exempla ejusdeni significationis rod 
incidere. Nam] incidisset Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Kcuch. Heus. Patav. [Stav. 3. Harl. et 
rtll. fere onines. Quare reduxi i7icidisset. Cicer. Orat. cap. 12. s. sect. 39. 
' quorum a?tas cum in eorum tempora, quos nominavi, incidisset.'] Mox^o- 
rent Ed. Gebl).— 6 Inter eos Ms. Voss. 1. Mendos. Ed. Mag. Gebh. Keuch. 
Patav. Sed absunt ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Steph. [in- 
ter hos Ed. Bos. et seqq.]— 7 Tainetsi enim ille Ed. Lamb. Stav. iia interpunxit 
stirps: etsi ille. ...erat. Tamen Maced. [Tzschiick. tamen ad min. ed. periodus 
hiulca videtur ; eum quoque offendit iteratum tamen \)ost neque.'] — 8 Naque 
Ed. Jens. Med.— 9 Omnis Ed. Jens. Med. Arg. Par.— 10 Amynthce Ms. Vos». 

NOT^ 

nes magni niajoresve sola virtute di- « Neque aliud huic defuit, quam ge- 

cuntur ; at fortuna iilustriores atque nerosa stirps. Etsi ille dotnestico summo 

honoratiores : hinc Q. Curtius lib. ix. genere erat] Hasc duo sibi parum co- 

54. ' Sed fortuna, quie rebus famam haerere videntur. Quomodo enim de- 

pretiunique constitnit, hoc quoque fuit illi stirps generosa, si ille domes- 

militiac probrum vertit in gloriam.' tico summo genere erat ? Itaque hsec 

<= Quihus Macedones flnrcrent] Vixit paulo clarius explicanda sunt : ethic 
namque tempore Philippi Macedo- sensus raihi esse videtur; nimirum, 
num reels, <?t Alexandri Magni, qui Eumenem reipsa ex parentibus sum- 
res maximas gesserunt. mae sortis et nobilitatis ortum esse, 

'^ Qund alienee erat ciritutis] Alie- sed parum magnanimis et belli faci- 

nigeiiis enim non tanta tribuitur fides noribus celebrandis. 

et favor, quantus civibus et propin- f Hie pcradolescentulus ad amicitiam 

quis. Unde apud Curtium lib. viii. accessit I hilippi] V'ix ille siquidem 23. 

8. de rallisthene loqnentem sic scribi- atetis annum attigerat, cura in Plii- 

tur: • Que!u, si IMacedo esset, tecum lippi Macedouis amicitiam et faraili- 

introduxis-eni, dignissimum te disci- aritatem venit. Cum enim ipsum 

pulo n;agiL»tru!n. Nunc Olyntbio nou Philippus inter reliquos juvenes de- 

ideu) juris est.' certautem luctantemque conspexis- 



XVHI. KUMENKS, CAP. 1. 237 

timam pen'enit familiaritatem. Fulgebat enira jam in ado- 
Icscentulo indoles virtiitis.^ Itaquc eum habuit ad manum 
scribae loco •} quod multo apud Graios honorilicentius est," 
qiiam apud Romanos. Nam apud nos, revera sicut sunt, 
mercenarii scribae existimantur :' at apud illos contrario'* 
nemo ad id officium admittitur, nisi honesto loco, et fide, et 
industria cognita ; quod necesse est omnium consiliorum 
eum esse' 5 participem. Hunc locum tenuit amiciti*; apud 
Philippum annos septem. Illo interfecto, eodem gradu fuit 
apud Alexandrum annos tredecim.'+J Novissimo tempore 
praefuit etiam alterae'^ equitum alee, quae heteerice'^ appel- 
labatur/"* Utrique autem in consilio'^ semper affuit,' et om- 
nium rerum habitus est particeps.'^ 

"^ QiUB socialis dicebatur. 



!• — 11 Honorif, quam Ms. Ax. in quo inox eiat namque ap. nos. [Dein mercennarii 
Ed. Aid.]— 12 Sic Ms. Boecl. .Voss. 1. 2. Sed e contrario Ms. Lcid. [Eil. 
Lamb. v. Hens, et Stav. ad ed. 3.]— IS esse eum Ms. Ax.— 14 Tresdeciin Ms. 
Voss. 1. 2.— 15 Sic Ms. Gif. Mendos. Boecl. Voss. 2. Leid, 2. [Thott. Ed. 
Bos. 2. Stav. Hens. Harl. ItU. Heiur. Bipont. Tzscliuck.] Sed alteri Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepli. Gebli. Boecl. Keiich. 
Bos. 1. Patav. [Wetz. Brem. Sclmiied.]— 16 Etherice Ms. Voss. 2. Leid. 2. 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. hceterice Ed. Bos. 1. Eretrke Ed. Long, 
etcerke Ed. Aid.— 17 Consilio Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Stepli. Gebh. Keuch. Patav. et w consiUo Ed. Lamb.— 18 Purtkiues Ms. 
Voss. 1. 2. Leid. 2. 

NOTi^ 

set, sibi assiimsit ejus fortitudine et erant tnnc teniporis, qnales fere ho- 

solertia delectatus, ut refert Plutar- die sunt CanceJIarii ; unde fit ut Plu- 

cbus. Deinde Philippo mortuo eum tarchus eum non scribam simpliciter, 

simili benevolentia sibi devinxit Al- sed Principem sen Prafectum scri- 

exauder Magnus. baruni vocet. 

s Fulgebat enim jam in adolescentulo ' Mercenarii scriba exi$timantur'\ li 

indoles virtutis] Quemadmodum ex sunt, quos abusive liodie secretarios 

fructuum prieludio futuram arboris Magistratuum appellamns,quique re- 

bonitatcm cognoscimus ; ita ex pue- vera serviles sunt ministri, et servili- 

rili indole virtutem plenioris zetatis ter suis doniinis addicti. 

praesnmimus: unde Patercultis lib. J Eodem gradu fuit apud Alexandrum 

11.94. ' Ut per id quod agebat quan- annos tredecim^ Ciijus et filiis tutor 

tus evasurus esset, elucerct.' Et etiam postea datus est, ut vidcbitiir 

Claud, lib. de Laudib. Stilichon. infra. 

' mens ardua semper A puero, tene- '' Qua hetarice appellabatur'] A voce 

risque etiam fulgebat in annis.' Graeca trutpiKii, qua; socialis est ; ut- 

'■ Scriba: loco^ Scribai ejusmodi tales que ita vocubatur ala equitunt honu- 

Delpli. et Vur. Clus. Nep. R 



258 



CORNELII NEPOTJS 



2. Alexandre Babylone' mortuo, cum regna singulis 
familiaribus dispartirentur/'" et summa rerum tradita esset 
tiienda eidem, cui Alexander moriens annulum' suum de- 
derat," Perdiccae ; ex quo omnes conjecerant/ eum regnum 
ei coramendasse,5° quoad liberi ejus in suam tutelam per- 
venissent : (aberanf^ enim Craterus et Antipater/ qui ante- 
cedere hunc videbantur : mortuus erat Hephaestio,^ i quern 
unum^ Alexander, quod facile intelligi posset, plurimi^ 



1 Babilone Ed. Arg. — 2 Disparterentur Ms. Leid, dispertirentur Ms. Ax. 
Ed. Steph. Gebh. Keuch. [Wetz.] dispartirctur Ed. Jens. Med. Par. {(lispar- 
tirentur Ed. Lamb. Long. Bos. Heusing. et plurr. rell. Sic resacrare, dc- 
tractare, S(C. V. supra ad vii. 6.] — 3 Anulum Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. 
Par. Long. Mox idem cod. eeedemque edd. Perdica. — 4 Conjecerunt Ed. 
Mag. Stepli. Gebh. Keuch. — 5 Commisisse vel commendasse Ms. Leid. 1. Men- 
dos. Voss. 1. Ed. Sav. In Ms. Ax. erat regniim ei quoad commisisse liberi ejtis, 
Statim quod ad Ms. Voss. 2. — 6 Aberat Ed. Ox. Lond. Mox CraterosMs. 
Leid. 2. Cratheros Ms. Voss. 1. Cratheres Ms. Ax. Cratherus Ed. Jens. Arg. 
Gratherus Ed. Med. — 7 Ephestio Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Arg. epheseio Ed. 
Jens. Med.— 8 Sic et Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed vivum Ed. Par. Aid. 
Lamb, numerum Ed. Jens. Med.— 9 Plurimum Ms. Mendos. Ed. Ullraj. — 



NOT^E 



ris causa apud Macedones, ab amici- 
tia et sodalitate regia. Sic Arrian. 
de reb. Alex. Mag. lib. vi. 18. 

' Ulrique autem in consilio semper 
ajfuit] Quoniam et in rebus polilicis 
et bellicis plurimum valuit. 

"> Cum regna singulis familiaribus 
dispartirentur'] Hoc notum est ex cm- 
nibus historicis, praeserlimque ex Q. 
Curtio, Justine, Orosio, Arriauo, mul- 
tisque aliis, cum sacris, turn profanis. 

" Cui Alexander moriens annulum 
suum dedcrafl Scilicet, Perdiccap, ut 
dicitur paulo infra. Vide Just. lib. 
XII. 15. Q. Curt. lib. x. 5. Deinde 
locus ille posset aliquatcnus effici 
ciarior, si immutato paulisper ordine 
sic legei'etur : Et summa rerum tra- 
dita esset tuenda eidem Perdicc<B, cui 
Alexander moriens annulum suum dede- 
rat. 

" Eum regnum ei commendasse] Alex- 
andrum Magnum regnum Macedonum 
Perdiccae commendasse ex eo liquet, 



quod antiquitus per transmissionem si- 
gillividebaturfieritransmissiohaeredi- 
tatis ; quod Casaub. adSuetonium no- 
tat, putatque id causae fuisse, cur Tibe- 
rio morienti Caius annulum ademerit. 
Quod quidem secundum juris privati 
analogiam factum fuisse apparet : nam 
ut videtur tutius patrimonii jus tradi, 
traditis clavibus a;dium ; ita et pos- 
scssio regni tradi quoque videbatur, 
tradito Principum sigiUo. 

P Aberant enim Craterus et Antipater] 
Craterus qui, ut ait Curtius, erat 
Regi carus in paucis, Antipater ve- 
ro lolai filius, qui inter prsecipuos 
Alexaudri duces et successores an- 
numeratur. 

1 Mortuus erat Hephastio'] Qui ca- 
rissimus Alexandre fuit; et ob cujus 
mortem, quae morbo evenit ad Ecba- 
tana, incredibili afFectus dolore mul- 
ta regi indecora fecisse dicitur. jEli- 
anus, Var. Hist. lib. xii. 7. refert 
Alexandrum Achillis mouumentum 



XVIII. EUMENES, CAP. 3. 259 

fecerat:) hoc tempore data est Eumeni Cappadocia/ sive'° 
potius dicta ;'' nam tum in hostium erat potestate/ Hunc 
sibi Perdiccas adjunxerat magno studio, quod in horaine 
fidem et industriam magnam videbat: non dubitans, si" 
eum pellexisset/ magno usui fore sibi in his rebus, quas 
apparabat. Cogitabat enim, quod fere omnes in magnis 
imperiis concupiscunt, omnium partes'^ corripere atqiie 
complecti.'^ Neque vero hoc ille solus fecit ;'+ sed ceteri 
quoque'J omnes, qui Alexandri fuerant amici. Primus 
Leonnatus'^ ' Macedoniam praeoccupare destinaverat.'^ Is 
multis magnis'^ pollicitationibus persuadere Eumeni studuit, 
ut Perdiccam desereret, ac secum faceret societatem. Cum 
perducere eum'9 non posset, interficere conatus est : et fecis- 
set, nisi ille clam noctu*° ex praesidiis ejus effugisset. 

3. Interim conflata sunt ilia bella," quae ad internecionem* 

'' Seu potius assignata. ' Si hunc sibi sociasset. 



10 Sine Ms. Voss. 1. Mox hostium potestate Ms. Voss. 2. Statim nunc jNIs. 
¥058.2. — 11 Ni eum Ms. Voss. 1. — 12 Omnium partis ^d. Jens. Med. Arg. Par. 
Long. — 13 amplecti Ed. Mag. Gebh. Sed complecti etiam Ms. Leid. 2. Voss. 
1. 2. Ax.— 14 Sic Ms. Voss. 1. Ed. Stav. 2. 3. Heus. [Hail, et rell. recc] 
Parum abest Ms. Boeder. Voss. 2. Ax. nee vero hcec ille sol. fecit. Sed neque 
vero hoc solus fecit Ed. Aid. Steph. Gebli. Keuch. Bos. neque vero hoc tempore 
solus fecit Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. — 15 Quaque Ms. 
Voss. 2. Mox/Keri(M< Ms. Leid. 2. — 16 Leonn(«/us Ms. Voss. 2. Leonatus¥A., 
Jens. Med. Arg. Par. — 17 Prcedestinavit Ms. Boecl. Voss. 1. 2. pradesli- 
naverat Ms. Leid, 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Long. — 18 31cig- 
nisque Ms. Voss. 1. Leid. 2. [Ed. Long. Lamb. VVetz.] — 19 Eum perd. 
Ed. Lamb. — 20 Noctu aberat a Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Mediol. Par. Aid. 
Lamb. 

1 Ita etiam Ms. Voss. 1. Leid. 2. [Ed. Bos. et sqq.] Sed interccptionem 
Ms. Boecl. Voss. 2. internicionem Ed. Jens. Med, internitionem Ed. Long. 

NOTiE 

coronasse, Hephaestionem Patrocli; nebat, nee Imperio Macedonico tunc 

ut ostenderet ita se caruni Alexan- snberat. 

dro, ut Patroclus Acbilli olim fait. * Primus Leonnatus'] Hie Enni filius 

■■ Data est Eumeni Cappadocia'l Cap- Pellie natus, cui obtigerat Phrygia, 

padociam cum Paphlagonia ei datara quae Hellesponttmi attingit ; fuerat- 

fuisse scribit Just. lib. xiii. quae sunt que ex Alexandri corporis custodi- 

regiones ad mare Ponticum vergen- bus. 

tes et finitimae. " Conjiata sunt ilia bella, Sj-c.} De his 

« Nam tum in hostium erat potestate'\ bellis, quie sane atrocissima fuerunt, 

Hanc cnim Ariarathes Rex tunc te- et Imperiuni Macedonicum in mille 



200 CORNELIl NKPOTIS 

post Alexandri mortem gesta sunt, omnesque concurrerunt* 
ad Perdiccam opprimendum :'' quern etsi infirmum videbat, 
quod unus omnibus resistere cogebatur ; tamen amicura non 
deseruit, neque salutis, quam fidei, fuit cupidior. Praefete- 
rat eum Perdiccas ei parti Asiae, quae inter Taurum mon- 
tem jacet atque Hellespontum/ et' ilium unum opposucrat 
Europaeis adversariis/ Ipse ^gyptum oppugnatum ad- 
versus Ptolemaeum'^y erat piofectus. Eumencs cum neque 
magnas copias neque firmas haberet, quod^ inexercitata3, 
et non multo ante erant contractae, adventare autem dice- 
rentur, Hellespontumque transisse*^ Antipater^ et Craterus 
magno cum exercitu Macedonum, viri cum claritate turn 
usu belli praestantes ; (Macedones vero milites ea tunc^ 
erant fuma, qua nunc Roraani feruntur ; etenini semper 
habiti sunt fortissimi, qui summani' imperii potirentur : ^) 
Eumenes'° intelligebat, si copiae suai cognossent," adversus 



interinitdnem Ed. Arg. — 2 Concurrunt Ed. Par. Aid. Mox Perdicam Ms. 
Voss. 1. Ed. Long. — 3 Ellespontum ut ill. Ms. Voss. 2. Mox unum apposuerut 
Ms. Voss. 2. Statim Eurvpis adv. Ms. Leid. 2. — 4 Ptolom. Ed. Bos. 1. — 5 Et 
inexerc. Ms. Boecl. Ax. — 6 Trunseurrisse Ed. Aid. Lamb, transiisse Ed. 
Stepli. Gebh. Keucli. [et sic nieiiin exempl. Long, non, trariscurr. ut Bosius in 
nota scripserat.] — 7 Antypater Ed. Jens. Med. turn Crateros Ms. Voss. 1. 
Cralheros Ms. Voss. 2. Graterus Ed. Med. sic quoque in cap. seq. init. — 
8 7um Ms. Ax. — 9 Sic codd. a Bosio citati, ac Piit. Voss. 1. Leid. 2. [Ed. 
Long. Lamb. Bos. et seqq.] Sed summa imp. Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Ed. 
Ma;;. iSteph. — 10 Eumenefi igitur ¥a\. Lamb. Statim inte/ifg^etflf Ms. Voss. 1. 
— 11 Sic Ms. Boecl. Mendos. [Ed. Bos. Heus. Stav. 1. 3. et seqq. recentt.] 
Sed cognoiceient Ms. Ax. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ed. Long. Mag. Lamb. Stepli. 

not;e 

partes sciderimt, lege Curt. lib. x. mo, quae revera Hellespontum et 

Just, et alios. montcm Taurum interjacent. 

^ Omnesque concurrerunt ad Perdic- " Europceis adversariis] Cratcro sci- 

cam opprimendum] luvidia, scilicet, licet et Antipatro, de qiiibus mox, 

commoti, quod ab Alexandro sigilluui multisque aliis. 

accipiens, jus quoque et dominium in ^ Adversus Ptolemceum'] Lagi filium, 

eos accepisse videretur. Craterus qui ex gregario milite inter duces 

autem et Antipater primi fuerunt, et successores Alexandri habitus 

qui in eum arma movere, quos postea est, atque illo mortuo iEgyptuni oc- 

secutus est Antigonus. cupavit ; a quo postea omnes iEgypti 

** Ei parti Asiie, qucB inter Taurum Reges Ptolemaei dicti sunt. 

monlem jacet atque Hellespontum] Cap- '• Qui summam imperii potirenlur] 

padociam et Bitliyniani fuissc existi- Pro, summa Lnperii : nam id secun- 



I 



XVIII. EUMENES, CAP. 4. 261 

quos ducerentur,* non modo non ituras, sed simul cum nim- 
tio dilapsuias. Itaquc hoc ejus fuit prudentissimum con- 
silium," nt deviis'' itineribus milites duceret, in quibus 
vera''^ audire non possent, et his persuaderet,'^ se contra 
quosdam baibaros proficisci. Itaque tenuit hoc proposi- 
tnm, et prius in aciem exercitum eduxit, praeliumque com- 
misit,'*^ quam milites sui scirent, cum quibus arma confer- 
rent. EfTecit etiam illud locorum pra^occupatione,** ut'^ 
equitatu potius dimicaret, quo plus valebat, quam peditatu, 
quo erat deterior. 

4. Quorum acerrimo concursu cum magnam partem diei 
asset pugnatum,' cadit Craterus dux, et Neoptolemus,^ qui 
secundum locum imperii tenebat/ Cum hoc concurrit ipse^ 
Eumenes. Qui cum inter se complexi* in terram ex equis 
decidissent, ut facile intelligi posset inimica mente conten- 
disse, animoque magis etiam pugnasse, quam corpore ; non 
prius distracti sunt, quam alterum anima reliquerit/* Ab 

/ Non ante aiulsi sunt, quam alter vitam amiserit. 



Gehh. Keiicli. Stav. 2. Patav. — 12 Consilium aberat a Ms. Boecl. Ax. [sed 
ob rh consilium seqiiitur ut : illo aiiteni oniisso, sciibeiKhmi erat quod, Heusing. 
bene aimotante et docente.] In Ms. Ax. etiam erat pra^stanlissimum pro 
prudent) saimum. — 13 Denis Ed. Jens. Med. — 11 Vestra Ed. Jens. Med. — 
15 Perfunderet Ms. Leid. 2. — 16 Plurimumque cnmmissit Ms. Voss. 2. prali- 
umqueetnisit Ed. Laml).~17 Et cquit. Ms. Voss. 2. Ax. 

1 Oppugnatum Ms. Ax, Boecl. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. De varia lect. rod Crateriis v. ad cap. 3. — 2 Pneotholemus 
Ms. Voss. 1. Neprolemus Ms. Voss. 2. — 3 Ipse aberat a Ms. Boecl. Ax. — 

dum veterem loqiiendi niodum in ac- sinistro cornu prserat, teste Diodoro 

cusativo casu pouitur. lib. xxviii. 

* Adversus quos duccrenlur] Sedulo <* Qui cum inter se complexi in terram 

milites suos celare studuit se adver- decidissenf] Vide Plutarchiim in Eu- 

sus Cratcrum proficisci, quia intelli- nienc, a quo iepide b<cc inonomacbia 

gebat, id si rescirent, confestim elap- describitur. 

suros, ut infra dicitur. c Quam alterum anima reliquerit'\ 

^ Effecit etiam illud locorum prcEoccu- Scilicet,Neoptolenium, qiu,testePlu- 

patione'^ Id est, ut posset prius loca tarcbo, et Diodoro, poplite saucius 

ad pugnanduni sibi idonea occupare. valide diuque Eumeni integro resti- 

•^ Et Neoptolemus, qui secundum lo' tit ; sed denique, acccpto in coUo 

cum imperii tenebat'\ Neoptolemus ille vulncre, succubuit. 



262 CORN ELI I NEFOTIS 

hoc aliquot plagis Eumenes vulneratur, neque^ co magis ex 
praelio excessit, sed acrius hostes institit.^ Hie equitibus 
profligatis, interfecto duce Cratero, multis preeterea, et 
maxime nobilibus captis, pedester^ exercitus, quod in ea 
loca erat deductus, ut, invito Eumene, elabi non posset, 
pacera ab eo petiit :* quam cum impetrasset, in fide non 
mansit, et se, simul ac' potuit, ad Antipatrum recepit. 
Eumenes Craterum ex acie semivivum'° elatum recreare 
studuit. Cum id non posset," pro hominis dignitate, pro- 
que pristina araicitia ; namque illo usus erat, Alexandro 
vivo, familiariter ; amplo funere'* extulit, ossaque in Mace- 
doniam uxori ejus ac liberis remisit. 

5. Haec dum apud Hellespontum' geruntur, Perdiccas 
apud flumen Nilum interficitur^ a Seleuco et Antigono ;^ 
rerumque^ summa ad Antipatrum defertur. Hie, qui de- 
seruerant,J •* exercitu suffragium ferente, capitis absentes 



4 Complessi Ms. Voss. 2.-5 Nee Ms. Boecl. Ax. Voss. 2.-6 Hostis inst. Ms. Gif. 
Mendos. [Ed. Bos. 2. Hens. Stav. Harl. Ith. Heinr. Schmied. Instare hos- 
tes, (quomodo habent Edd. Wetz. et Brem.) erit, docente Stav. ad ed. maj. 
stare in, vel contra hostes.] Sed hostibiis inst. Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. 
[Jens.] Med. Arg. Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 
1. Patav. [Tzschnck.] ut XV. 9. nbi similis varietas : instituit Ed. Ox. operarum 
errore.— 7 Sic Ms. Voss. 2. Leid. 1. [Ed. Bos. Stav. Heus. Harl. Tzschnck. 
et seqq.] Sed pedestris Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav. pedestres exerc. Ed. Aid. 
turn que Ed. Jens, qui Ed. Aid. loco quod.—S Petit Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Patav.— 9 Simulac Ed. Jens. 
Med. Arg. Par.— 10 Semivivum aberat a Ms. Voss. 2. Sed semianimem Ms. 
Ax.— 11 Sic quoque Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Ed. Long.] Lamb. [Bos. Heus. 
Stav. et seqq.] Sed potuisset Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Mox Alexander 
Ed. Jens. Med. Arg. Par.- 12 Munere Ms. Gif. Blendes. Voss. 1. 

1 Hellespunthum Ms. \ OSS. 1. Mox Perdicas Ms. Voss. 1. Ed. Long, turn 
ISilum flumen Ms. Ax. et Saleuco Ms. Voss. 2.-2 Venmque Ms. Voss. 1.— 

NOTiE 

f Perdiccas apud flumen Nilum inter- mortuo Alexandro Syria et Babylonc 

ficitur^ Vix ^gyptum ingressus erat potitus est : sic Cedrenus, Arriauus, 

Perdiccas, cum per seditionem ob- Diodorus, et alii. Antigonus vero, 

truncatur. Vide Diodorum lib. xviii. Philippi Regis spurius, qui in Asia 

De ejus tamen niorte variae sunt auc- Minore diu dominatus est. 

torum opjniones. Vide eundem Dio- '' Hie, qui deserueranf^ Id est, omnes 

dor. eodem lib. cap. 36. illi, qui apud flumen Nilum ab Anti- 

e A Seleuco et Aniigonol Seleucus, patri partibus non steterant. 
Antiochi filius, Philopator dictus, qui 



XVIir. EUMENES, CAP. 5. S6S 

daraiiantur : in his Eumenes. Hac ille perculsus^ plaga 
non succubuit, neque eo secius bellnm administravit ; sed 
exiles res animi magnitudinem, etsi non fraugebant, tamen 
minuebant.J Hunc persequens^ Antigonus, cum omni 
genere copianim abundaret, saepe in itineribus vexabatur : 
neque unquam ad manum accedere licebat, nisi his locis, 
quibus pauci possent^ multis resistere. Sed extremo tem- 
pore, cum consiho capi non posset, multitudine circumven- 
tus* est. Hinc9 tamen, multis suis araissis, se expedivit, 
et in castellum Phrygiee, quod Nora'° appellatur, confugit.' 
In quo cum" circumsederetur, et vereretur, ne uno loco 
manens equos militares perderet, quod spatium non esset 
agitandi ; callidum fuit ejus inventum, quemadmodum stans 
jumentum calefieri'* exercerique posset, quo libentius et 
cibo uteretur, et a corporis motu'^ non removeretur. Sub- 
stringebat caput loro'+J altius, quam ut prioribus pedibus 
plane terram posset attingere;'^ deinde post verberibus"^ 
cogebat exultare,'' et calces reraittere : qui motus non mi- 



3 Deseruerunt Ms. Voss. 2. Ed. Long. Mag. Stav. 2. — 4 Percussus Ed. Lamb. 
Brouckhus. ad Propert. i. 1. 13. [Ed. Brem. atque Tzschuck. maVit perculsus, 
quod rem inopiiiani, subitum ictum, vel acrem commotionem indicet, et prop- 
ter sequens non succubuit aptius videatur. Vid. xvi. 2. n. 16.] — 5 Sic Ms. Ax. 
Boeder. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Ed. Stav. 3. Tzschuck. 1. 2. Brem. et ego codd. 
auctoritate motus reposui pro vulgato imminuebatit ;] non minuebant Ed. Jens. 
Med. Arg. Long. — 6 Ipse seqitens Ms. Voss. 2. [Mox neque usquam, quia sequa- 
tur nisi his locis, legere nialint Bremi et Tzschuck.] — 7 Posset Ms. Voss. 2. 
multis possent pauci Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. Patav. quibus pauci multis 
possent Ms. Ax. [Ed. Wetz.]— 8 Circuitus Ms. Voss. 1.— 9 Huic Ed. Jens. 
Med.— 10 Hora Ms. Long. Ed. Arg. Par. hora Ed. Jens. Med.— 11 Quo 
die. Ed. Jens. Med. Mox sfjacium, Ed. Jens. Med. Arg. Mag. ubiqne. — 
12 Concalefieri Ms. Voss. 1.-13'' Victu Ms. Leid. 2.— 14 Loco Ed. Jens. Med. 
— 15 Posset terram attingere Ms. Ax. — 16 Posterioribus Ms. Sav. Leid. "2. 

NOTiE 

' Etin castellum Phrygia, quod Nora his verbis : ' Certis quotidie horis ita 

appellatur, confugit^ Noram in Cappa- suspendebat, ut posterioribus pedibus 

dociae ac Lycaoniee finibus esse scri- iunixi, prioribus allevalis, cum natu- 

bit Plutarchus: at vero juxta Tau- ralem appelant consuetudinem, ad 

rum montem locat Strabo lib. xir. sudorem usque crura jactarent.' 

et sua aetate Neroassam appellari ■« Deinde post verberibus cogebat ex- 

dicit. ultareJi Parisiensis editio haliet, pos<e- 

j Substringebat caput loro'\ Meminit rioribus, pro post verberibus; quod ma - 

ejus Industriae Front. Strateg, lib, iv. gis Frontini verbis mox citatis con- 



264 CORNELII NEPOTIS 

nus sudorem excutiebat, quam si in spatio decurreret.*^ 
Quo factum est, quod omnibus mirabile est visum, ut ju- 
menta aeque'^ nitida ex castello educeret,^ cum complures 
menses in obsidione fuisset, ac si in campestribus ea locis 
habuisset. In hac conclusione,'? ' quotiescumque*° voluit, 
apparatum" et munitiones Antigoni alias incendit, alias 
disjecit. Tenuit autem se uno loco, quamdiu fuit hyems. 
Sed quod castrum subsidia habere non poterat, et ver ap- 
propinquabat ;^^ simulata deditione,"" dum de conditionibus 
tractat, prsefectis^' Antigoni imposuit, seque ac suos om- 
nes** extraxit incolumes. 

? Ut equos tarn comtos ex arce expromeret. 



Voss. 1. in niarg. verberibus, ouiisso t^J post Ms. Ax. — 17 Decurrerent Ms. 
Boecl. Ax. — 18 JEquejumcnta Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. 
— 19 Ac si....conciHsione absunt ab Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag. [In ed. 
Lamb, et Patav. legitur in campestribus et planis ca locis habuisset. Quoties- 
cunque voluit, &c. Lambin. in notis alteram lection, in h. concl. (qnam ille 
et Magius et Steph. in textu omiserunt,) attulit et iuterpretatus est. Fischer. 
tA et planis hand diibie e glossemate orta esse judicat.] Sed cum complures 
jnenses....npparatum etiam Ms. Mendos. Yen. Ed. Long. Atque in hac conclu- 
stone etiam Ms. Leid. 1. 2. Boccl. Voss. 1. 2. Ax. [Ed. Long. Bos. Hens, et 
seqq.] Sed ea conclus. Ms. Mendos. Ed. Gebh. Keuch. — 20 Quotienscunque 
Ms. Voss. 1. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Statim noluit Ed. Jens. Med. 
— 21 Et apparatum Ed. Jens. Med. Par. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Kench. Patav. [Brem.]— 22 Sic Ms. Voss. 2. Ax. Boecl. Sed sed castrum 
subsidia hab. n.p. et v. Ms. Ernst, quod castra subsidio habere n. pot. et v. Ms. 
Mendos. Gif. quod castrum subsidia hab. n. p., ver Ms. Boecl. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. [Hens. Ith.] quod castra 
subsidio vel sub divo h. n. pot., ver Ms. Leid. 1. quod castra sub divo hab. n. 
poterat. Ver Ms. Sav. Ed. Gebh. Kench. Patav. [quam lectionem veram esse 
judicat, beneqiie explicat Kapp. in Opusc. Harles. p. 463. sq.] Etiam in Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. erat sub divo: et in priore quoque ad ver: [forsan debuit 
scribere ac vel at.^ Ms. Put. qttod castrum subsidium, Hfc, [Sed hyems, quod 
castrum subsidia hab. non poterat, donee ver appropinquabat. Simulata tunc dedi- 
tipne Ed. Long, hicms. Quod castrum subsid. h. non pot., ver appropinquabat : 
sim. ded. Ed. Hens. Ith. Bipont. Tzschnck. 1. Sic quoque Stav. in ed. 3. et 
Paufl. nisi ut cum Bosio rip ver praeponerent et. Sed Schmied. dedit hiems ; 
quod castrum subs. h. non poterat, cum ver approp. Ego vero cum Tzschuck. in 
cd. 2. Bremio et Wetz. recepi ex cod. Ernst, sed, quod facere etiam voluisse 
Bosium, ex ejus nota colligo : (nam in tcxtn edilum erat, hians : quod cas- 
trum.. ..et ver approp.) atque interpunxi et dedi, hiems. Sed quod....et ver 
adprop.] — 23 Prcefectus Ms. Leid. 2. — 24 Omnis Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
omneis Ed. Aid. Statim traxit Ms. Voss. 1. 

NOTvE 

forme videtur. ™ Simulata deditione] Paulo aliter 

' In hac conclusione] Id est, (\\idini\ia Plutarchus ; ait enim, Antigono No- 
hoc in castello conclusus e«t. ram obsidvntc, Antipatrum obii&sc, 



XVI 11. EUJMKNES, CAP. 6. 265 

6. Ad hunc Olympias," mater quae fucrat Alexandri, 
cum literas et nuntios misisset in Asiam, consultum, utrum 
repetitum Macedoniam veniret,' (nam turn in Epiro habi- 
tabat,) et* eas res occuparet ; huic ille primum suasit, 
ne se moveret, et expectaret, quoad Alexandri filius" 
regnum adipisceretur : sin aliqua cupiditate raperetur in 
Macedoniam, omnium injuriarum oblivisceretur,' et in 
neminem acerbiore uteretur imperio. Horura nihil ea fe- 
cit.* Nam et in Macedoniam profecta est, et ibi crudc- 
lissime se gessit.P Petiit^ autem ab Eumene absente, nc 
pateretur Philippi domus et familiae inimicissimos stirpem 
quoque interimere,^ ferretque opem liberis Alexandri. Quam 



1 Sic Ms. Voss. 2. Mendos. Ven. Ed, Lamb. [Bos. Heus. et scqq. recentf.] 
Sed utr. rep. in Macedoniam veniret Ms. Ax. Mendos. Voss. 1. Leid. 2. Sav. 
utrum rep. iret Macedoniam Ed. Ultraj. Gebh. Keucli. utr. repttu in Mac. ven. 
Ms. Boecl. utrum repetitam in Maced. ven. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Ah). 
Long. Mag. [Slav, ad ed. 2. conjccit, et ad ed. 3. iiberius ex historia repo- 
suit, repdiia, i. e. levocata in Macedonian!. Olympias enim, quze Ncopto- 
lemi, Epirotariim regis, erat filia, et foemina magni aniini, ncc rei militaris 
imperita, a Polysperchonte ex Epiro, in quam propter inimicitias cum Anti- 
patro, tutore Alexandri JEg'i, confugerat, consentiente senatu aiiucorum, in 
Macedoniam revocata erat, antequam lias literas ad Eumenem niitteret. 
Conf. Diodor. Sic. xviii, 49. 58. et 65. Nunquam autem forsan revocata 
fuisset Olympias, nisi Macedones jam gemuissent sub tyrannide EurydicjE, 
uxoris Aridaei, sub nomine mariti omnia pro lubitu agentis. "V. Justin, xiv. 
5. et plura apud Slav.] — 2 Ut eas Ms. Leid. 2. [eas res iuterpretatur Heusing. 
illud imperiuni. Tzschuck. ejus (scil. Macedoniae) res h. e. in)periuni.] — 

3 Oblirisceretur omnium injur. Ms. Voss. 1. Mox imp. uter. Ed. Lamb. — 

4 Ilia nihili fecit Ms. Ax.— 5 Petit Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. petivit Ed. Long. Mag. Patav. Paulo post acfamil. Ms. Ax. — 
6 Sic Ms. Mendos. Ven. Boecl. Voss. 1. 2. Leid. 2. Sed amicissimos interire 
jMs. Ernst. Ed. Long, amicissimus interire Ed. IMag. inimicissimos inlerimcre 

IsOTJE 

qui, Justine teste, lib. xiv. 2. anxilia quemque alii Philippum, alii Hercu- 

Euuieni miserat, atque aliam ob cau- lem, alii vero, idque probabilius, ex 

sam obsidionem banc solutam fuisse. patris nomine Alexandiuin appella- 

" Olympias} Neoptolemi, Molosso- turn fuisse scribunt ; ut testatur Pau- 

rum regis, filia, quae Myrtale prius sanias in Atticis et Ba'oticis, et Uio- 

appellata est, quam Piiilippus Mace- dorus xix. 

do uxoreni habuit ; ex qua Alexan. P Et ibi crudelissime se gessit} Quia, 

drum Magnum progenuit. Vide Jus- ut refert Just. lib. xiii. 6. mulicbri 

tin. lib. IX. 7. potius iracundia, quam regio animo 

" Quoad Alexandri filiu.t] Quern se gerens, multas virorum iliustrium 

Alexander ex Roxane genuerat; caedes edidit. 



266 CORNELII NEPOTIS 

veniam si sibi^ daret/ quam primum exercitus pararet, 
quos sibi subsidio adduceret :* id quo facilius faceret, se 
omnibus prsefectis, qui in officio manebant, misisse lite- 
ras,'' ut ei parerent, ej usque consiliis uterentur. His rebus' 
Eumenes permotus satins duxit,'° si ita tulisset fortuna, 
perire bene meritis" referentem gratiam, quam ingratum 
vivere. 

7. Itaque copias contraxit, bellura adversus' Antigonum 
comparavit. Quod una erant Macedones complures nobi- 
les, in his Peucestes,* "^ qui corporis custos fuerat Alexan- 
dri, turn autem obtinebat Persidem, et Antigenes,'' cujus 
sub imperio phalanx erat Macedonum ; invidiam verens, 
(quam tamen^ efTugere non potuit,) si potius ipse alieni- 
gena^ summi imperii potiretur, quam alii Macedonum, 
quorum'^ ibi erat multitudo ; in principiis* nomine Alexandri 

'' Quod si coHcederet. 



Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. interire etiam Ms. Ax. — 7 Sibi abest a Ms. 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Patav. 
— 8 Adducere Ed. Jens. Med. Mox manehat Ms. Voss. 2. — 9 Sic Ms. Mendo». 
Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. Ax. Sed his verbis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Patav.— 10 Dixit Ed. Hacq.— 11 Mei-itus 
Ms. Voss. 2. meritum Ms. Ax. benemeritis Ed. Jens. Med. Par. 

1 Adversum Ed. Gebh. Keuch. — 2 Peucrcstes Ms. Voss. 1. Pencrestis Ms. Voss. 
2. Peuccstas fuit Ed. Long. Peucestesfuit Ed. Jens. Med. Arg. Par. Mox optin. 
Ed. Jens. Med. Arg. — 3 Antigenes Ms. Mendos. et Antigenes Ed. Mag. Pat. 
[Tzschuck. Brem. et sic rescripsi: rh et omiserunt Bos. et alii.] Sed Antigonem 
Ms. Leid. 2. Antigenus Ms. Voss. 2. et Tentamus Ed. Lamb, et Antigonus Ms. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Steph. Gebh. Keuch. — 4 Tamon Ed. Jens. Tamo 
Ed. Med. — 5 Alienigenas Ed. Jens. Med. Arg. — 6 Quorum aberat a Ms. Leid. 2. 

NOT.E 

t Misisse litems'] Lege Diodorum * In principiis'] Certum est princi- 

lib. XVIII. et Plutarchuni in Eumene, pia in boo loco designare loca quaedam 

apud quos harum literarutn formulas in castris, quo principes ac duces 

et argumenta invenias. conveniebant deliberaturi : non defi- 

"■ In his Peucestes] Hie primum Cly- nitur autem utrum in medio vel in 

peigerulus, postea factus est unus ex extremo castrorum essent; tamen Po- 

septem Alexandri custodibns post lyaenus medium locum occupare innu- 

victum Porum. Arrianus lib. vi. ere videtur, eV /i^eV^ ffrpaToiTeSifi. Eo 

* Et Antigenes] Hnnc Phalangis sensu apud Just. lib. ii. 5. scriptura 

Macedonicae ducem scribit Polyaenus legimus : • Ordines quoque nemo nisi 

lib. IV. quemadmodum et Nepos; se- sexagenarius duxit; ut si principia 

cundumque Imperii gradum obtine- castrorum cerneres, Senatum te ali- 

bat. cujus priscJB reip, videre diceres.' 



XVIH. EUMENES, CAP. 8. 2G7 

statuit tabcrnaculum,7 " in eoque sellam auream^ cum scep- 
tro ac diademate jussit poni, eoque^ omiies quotidie conve- 
nire/ ut ibi de summis rebus consilia caperentur ; credens 
minore se iuvidia fore, si specie imperii nominisque simula- 
tione Alexandri bellum videretur administrare. Quod et 
fecit.*° Nam cum non ad Eumenis principia, sed ad regia 
conveniretur, atque ibi de rebus deliberaretur, quodam- 
modo latebat ; cum tamen per eum unum gererentur omnia. 
8. Hie in Paraitacis' "^ cum Antigono conflixit, non acie 
instructa, sed in itinere ; eumque male acceptum in Mediam 
hyematum coegit redire. Ipse in finitima regione Persidis 
hyematum copias divisit, non ut voluit, sed ut militum 
cogebat voluntas.^ Namque ilia phalanx^ Alexandri 
Magui,5 quae Asiam peragrarat,''- deviceratque Persas, in- 
veterata cum gloria turn etiam^ licentia, non parere se duci- 



— T Tabern. statuit Ms, Voss. I. Alexandri nomine tab. statuit Ms. Ax.— 
• ^ream Ed. Jens. Med. Aid. Mag. Mox sceptro ut diad. Ed. Med.— 9 Atque 
omn. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag.— 10 [Quod effecit conjecit pluribusqiie 
bene explicuit Reusing, probavitque Tzscliiick. et in textuni recepit Schmied. 
h. e. finem assecutiis est, ut Macedones principes ejus mandatis, tanquam 
ab Alexandro datis, parerent. Sed Stav. graviter increpans Heusingerum, 
rh fecit h. 1. more Corneliano idem esse contendit ac effecit. '\ 

1 Sic Ms. Gif. Dan. Ed. Ultraj. Lamb. [Bos. et rell. recentt.] Sed hie 
impar Ms. Ernst, hie in Paretastis Ms. Leld. 2. hie impar atatis Ms. Ax. Voss. 
1. 2. Sav. Put. Mendos. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag.— 2 Ita 
Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ax. [Ed. Bos. et seqq.] Sed sed ut mil. cogebant vol. 
Ms. Voss. 2. sed mil. cog. vol. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Mag. Patav. mil. 
id cog. vol. Ed. Gebh. Keuch. [sed mil. it cog. vol. Ed. Long, at t^ it vitiose 
cditum esse videtur pro ut : atque sed mil. ut cog. vol. Ed. Lamb.]— 3 Al. magis 
Ms. Voss. 2.— 4 Sic Ms. Voss. 1. Leid. 2. [Ed. Long. Lamb. Bos. et rell. 
recentt.] Sed peragraterat Ed. Mag. Stepli. Gebh. Keuch. Statim devigaret- 
que Ms. Voss. 2.-5 Turn glor. turn et Ms. Boecl. Voss. 1. 2. Ed. Mag.— 

NOT/E 

Sic Tacitus, sic Florus, sic Valer. ipse quoque non erubesceret ante ip- 

Max. sic Frontinus, multique alii sorum tcntoria couspici, qui dux ex- 

scriptores. ercitns esset. 

" Nomine Alexandri statuit taberna- " Hie in Parcetacis] Stephano Ua- 

culum'] Ut non suo nomine bellum paiT«/c7j, irJAis MtjS^os. Ptolemaeo Pa- 

movere videretur, sed regio, sicque raetaceni Media? accensentur. Tamen 

se ab omni affectatae tyrannidis sus- ex Nepotis verbis oonjicere est, lo- 

picione expediret. cum hunc non in Media, sed Mediam 

* Eoque omncs quotidie convenire'] inter et Persidem situm esse, quia 

Ne si dedignarcntur ad Enmenem .Antigonum in Mediam redire coegit. 

tanquam ad aiienigenam accedere, " Namque ilia phalanx:] De phalan< 



268 CORNELll NEPOTIS 

bus/ sed iraperare postulabat; ut nunc veterani faciunt 
nostri.^y Itaque periculum est, ne faciant, quod illi fece- 
runt sua intemperantia nimiaque licentia, ut omnia perdant, 
neque minus eos, cum quibus steterint, quam ad versus 
quos fecerint.' Quod si quis illorum veteranorum legat 
facta, paria horum cognoscat ; neque rem ullam,^ nisi tem- 
pus, interesse judicet. Sed ad illos revertar. Hyberna 
sumserant^ non ad usum belli, sed ad ipsorum luxuriam, 
longeque inter se discesserant.'° Hoc Antigonus cum com- 
perisset, intelligeretque, se parera non esse paratis adver- 
sariis; statuit aliquid sibi consilii novi" esse capiendum. 
Duae erant viae, qua ex Medis, ubi ille hyemabat, ad ad- 
versariorura hybernacula" posset perveniri : quarum bre- 
vior per loca deserta, quae nemo incolebat propter aquae 
inopiam, ceterum dierum eraf fere decem ; ilia autem; 
qua omnes commeabant, altero tanto longiorem habebat 
anfractum,* sed erat copiosa, oraniumque rerum abundans. 
Hac si proficisceretur,'* intelligebat, prius adversaries 
rcscituros de suo adventu, quam ipse'^ tertiam partem con- 
fecisset itineris :'^ sin per loca sola contenderet,' sperabat, 
sc imprudentem liostem oppressurura. Ad banc rem con- 

* Quam contra quos pugnavcrint. * Duplo majorem habebat circuilum, 

' Sin per locorum solitudinem incederet. 



6 Omnibus ducibus Ms. \ OSS. 2. — 7 iVostri [scil. Romani]. Sic Ms, Mendos. Ed. 
Ultraj. Ahest ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Lamb. Patav. Sed Heusing. 
[et Bipont.] incliiserunt uncis; [at invito Stav. ad ed. 3.] — 8 NtiUaniMa. Voss. 
2. — 9 Sumseral Ed. Med. Arg. sumpserat Ed. Long. Mag. — 10 Discenserat Ms. 
Voss. 1. 2. dissenserant Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
— 1 1 Novi consilii Ed. Lamb, consilii, oniisso T(p nori, Ed. Aid. — 12 Ad hyb. adv. 
Ms. Ernst, [nexn qnidem niolliore; sed exein|)lis similenj syllabarnm geniiua- 
tionem Hensing. et Stav. vindicaut.] — 13 Erant Ms. Ax. — 14 Ita etiam Ms. 
Ax. [uniceqiie probat Hensing.] Sed hanc si proficiscerentur Ms. Boed. hac si 
proficiscereutur Ms. Voss. 2. — 15 Quam ille Ed. Jens. Med. Arg. I'ar. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Patav.— IG Sic Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. 
[Ed. Aid. Par. Lamb. Bos. et seqq.] Sed itineris sui Ed. Jens. Med. Arg. 
Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. Statini quod si pro sin Ed. Long, si Ed. 

NOT.E 

gc ilia mox dictum est. arrogantiam, in quam etiam Cic. acri- 

y Ut nunc velcrani faciunt nostri] ter invehitur Philipp. i. G. et multis 
Hie carpit veteranorum sui tcmporis aliis in locis. 



XVIII. EUMKNES, CAP. 9. 2()9 

ficiendam, imperavit,'^ quam plurimos litres'^ atque etiam 
culleos comparari ; post hsec''^ pabulum ; piaeterea cibaria 
cocta dierum decem/° utque quam miiiime fieret ignis in 
castris. Iter,*' quod habebat, omnes celat. Sic paratus, 
qua constituerat, proficiscitur. 

. 9. Diraidiura fere spatium confecerat, cum ex fumo 
castrorum ejus suspicio allata' est ad Eumenem/ hostem 
appropinquare. Conveuiunt duces ; quaeritur,* quid opus 
sit facto. Intelligebant' omnes, tam celeriter copias ipso- 
rum contrabi non posse, quam Antigonus affuturus vidc- 
batur. Hie omnibus titubantibus/ et de rebus summis 
desperantibus, Eumenes ait, si celeritatem velint adhi- 
bere, et imperata facere, quod ante non fecerint, se rem 
expediturum. Nam, quod+ diebus quinque hostis transisse' 
posset, se efFecturum, ut non minus totidem dierum spatio 
retardaretur : quare circumirent,"" suas quisque copias"^ 



Mag.— 17 7/n/)eraf Ed. Long. Mag. Steph. Gebh.— 18 Vires Ed. Jens. Med. 
Mox culeos Ed. Par. Aid. Long. Mag. [Heusingero verba, ntque etiam culleos 
comparari, suspecta videbantur, quoniani satis esset imperavit quam plur. utres, 
nee satis constet, quae eulleonim et utriinn differentia fuerit. Enimvero quod 
cullei tuisse dicuntur utribus capacioies ; ilia verba pnidentiam Antigoni, ac 
majorem ejus curani et aquae abnndantiam ad illius inopiani per loca deserta 
sublevaudani declarant.] — 19 Post hoc Ms. Voss. 2. Ax. Mox pralerea aberat 
a Ms. Boecl. — 20 Ita Ms. Boecl. Ed. Long. [Bos. 2. Heus. et plur. seqq.] 
Sed decern dierum Ms. Voss. 2. Ed. Aid. Lamb. Bos. 1. [Ith.] Statim ut Ms. 
Boecl. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ax. [Ed. Brem. qui rh que post ut in longa nota 
damnat : at ignis intelligi debet de ignibus nocturnis, qui in castris fieri sole- 
bant. Hinc imperavit, nt quam minime fieret ignis in castris. J — 21 Item 
Ms. Voss. 2. iterque Ed. Par. Aid. Lamb. [Turn Tzschuck. ad ed. 2. conjicit 
quod agebat ; quia iter Aaftere insolens sit locutio.] Mox ceelat Ed, Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. 

1 Alata Ms. Voss. 2. — 2 Queerere Ms. Ax. Voss. 1. sed in hoc supra nota- 
tum erat quaritur. — 3 Intellegebant Ms. Voss. 1. — 4 Quot diebus Ms. Voss. 1. 
— 5 Ita etiam Ms. Leid. 2. Sed transire Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch. 
Patav.— 6 Suasque quisque Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 

NOTiE 

» Suspicio allata est ad Eumenem^ propior esset hostibus. 

Nimirura a Barbaris, quinon funuim, * Hie omnibus titubantibus] Id est, 

sed ignium fulgorem vidcntes, teste trepidantibus. Nonius, titubare tre- 

Plutarcho, ex summitate collium cir- pidare est. 

cunijacentium canielis cursoribus ^ Quare circumirent] Sua hyberna 

nuntium Eumeni et Peucesta; attu- circumeuudo milites suoa congrega- 

Icrunt, ut refert Diodorus ; Plutar- rent. 
chiis vero soli Peiicestiie, quippe qui 



270 CORNELII NEPOTIS 

contraheret. Ad Antigoni autem refrsenandum^ impetum, 
tale capit consilium. Certos^ raittit homines ad infimos 
montes,'" qui obvii erant' itineri adversariorum : bisque 
praecipit,'° ut prima nocte," quam latissime possiut, ignes" 
faciant quara maximos, atque hos secunda vigilia minuant, 
tertia perexiguos reddant ; et assimulata castrorum con- 
suetudine" •= suspicionem injiciant hostibus, his" iocis esse 
castra, ac de eorum adventu prsenuntiatum;'' idemque 
postera nocte faciant.^ Quibus imperatum erat,'^- diligen- 
ter praeceptnm curant. Antigonus, tenebris obortis, ignes'^ 
conspicatur ; credit de suo adventu esse auditum, et adver- 
saries illuc suas contraxisse copias. Mutat consilium, et, 
quoniam imprudentes'^ adoriri non posset, flectit iter 
suum, et ilium anfractum longiorem copiosas viae capit, 
ibique diem unum opperitur, ad lassitudinem sedandam 
militum, ac reficienda jumenta, quo integriore exercitu 
decerneret.^ 

10. Hie Eumenes callidum imperatorem vicit consilio,* "^ 

*» Fiilos relinquit milites ad montium radices. " Ut prima vigilia. 

o Et observato castrorum usu. p Pariterque quaita vigilia agant. 

9 Ut alacrioribus copiis decertaret. 



Patav. Statim contrah. cop. Ms. Voss. 2. Ax. piopius certe ad rationem Ne- 
potis, [Secus sentit Tzschuck.]— 7 Referendum Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. 
— 8 Fidos certos Ms. Ax. e glossemate. Nam librarii glossis glossemata junx- 
ere: v. ad Cic. orat. post red. ad Quirit. 1. extr. Mox ad infirmos tn. Ed. 
Med.— 9 Eant Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Staph. Keuch. 
Patav.— 10 Sic Ed. Lamb. Stepli. Gebh. [Tzscb. Wetz. Brem. Schmied.] 
nam proBcedit et sequitur praesens; [ideoqiie recepi pro, prtccepit, quod est 
in aliis.] — 11 Ignis Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Mox reddant, ut 
Ed. Patav. — 12 In his Ed. Lamb. — 13 Pernuntiatum Ms. Leid. 2. esse pra- 
nuntiat. Ed. Jens. M<5d. Arg. Par. Aid. Long. Stepli. Lamb, (sic menm qui- 
dem utrumqne exemphim : Fischer, tamen ex Lamb. ed. notat pranunt. esse,) 
Gebh. Boecl. Keuch. Heus. [Ith. Bipont. Wetz. Schmied.] Statim idem sine 
que Ms. Ax. Dein faciit Ed. Arg. Idemque.... facient Ed. Long. — 14 Erat abest 
ab Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag.— 15 Ignis Ms. Voss. 2. Ed. Med. Long. 
Igneis Ed. Par. Lamb. — 16 Imprudentem Ms. Boecl. Ax. Leid. 2. "Voss. 1. Ed. 
Jens. Med. Arg. Long. Mag. [imprudenteis Ed. Lamb.] 

1 ISic Eum. conjiciebat Reusing, neque taraen, quod Nepoti familiare est 
hie, n. adverbium, textum mutare ausus est. Sed sic in textum recepit et 

MOT^ 

« Assimulata castrorum consuetudine'\ ejusmodi castrensia exhibendo. 
Ignes scilicet accendcndo, rumores ^ Vicit consilio'] Idem scutit Phi- 
et strcpitum excitaudo, et cetera tarchus. 



XVIII. EUMENES, CAP. 10. 271 

celeritatemquc impedivit ejus : neque tamen multum pro- 
fecit. Nam invidia ducum, cum quibus erfit, perfidiaque 
[militum]^ * Macedonum veteranorum, cum superior praelio 
discessisset/ Antigono est deditus, cum exercitus ei ter^ 
ante, separatis temporibus, jurasset, se eum defensurum, 
nee* unquam deserturum. Sed tanta fuit^ nonnullorum 
virtutis obtrectatio, ut fidem amittere mallent/ quam eum 
non prodere.7 Atque hunc Antigonus, cum ei fuisset in- 
festissimus/ conservasset, si per suos esset licitum, quod 
ab nullo se plus adjuvari posse intelligebat^ in his rebus, 
quas impendere jam apparebat omnibus. Imminebant' 
enim Seleucus, Lysimachus, Ptolemaeus,'' opibus jam va- 
lentes, cum quibus ei de summis rebus erat dimicandum. 
Sed non passi sunt hi,*° qui circa erant : quod videbant, 
Eumene recepto, omnes prae illo parvi I'uturos. Ipse autem 
Antigonus adeo erat incensus, ut, nisi magna spe maxima- 
rum rerum, leniri non posset. 

'' Quamvis eum maxime odisset. 



late defendit Brem.]— 2 Consilio aberat a Ms. Mendos,— 3 MUiium aberat a 
Ms. Mendos. Boecl. Leid. 1. Ax. [Ed. Heinr.] Erat in Ms. Leid. 2. Voss. I. 
2. Unci absiint ab Ed. Long. Lamb. Mag, Bos. 1. Stepb. Gebh. Keiich. Stav. 
2. Patav. [Harl. Ith. Wetz. Schniied.]— 4 JSeque Ms. Ax.— 5 Fuit aberat a 
Ms. Ax. Voss. 2. Statini won nullorum Ed. Jens. Med. Arg. nbiqne. — G Nol- 
lent Ms. Leid. 2.-7 Perdere Ms. Voss. 1. 2. Mendos. Boecl. [Ed. Bos. Wetz,] 
Sed prodere[h. e. destituere, hostibus tradeie, adeoque etiani pevdere; v. 
Heusing. et Stav.] Edd. nostri omncs, [et recentt.]— 8 Intdleg. Ms. Voss. 1. 
intelligat Ed. Arg. Statim in Us reb. Ms. Voss. 1.— 9 Imminebat Ms. Voss. 1. 
Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mox rtolonwus Ms. Leid. 2, Ptholomaus Ms, 
Voss. 1.— 10 ii Ms. Voss. 1. Dcin omnis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 
Statim pro illo Ms. Leid. 2. 

NOTjE 

Tcr;^di«(/Me [miiifMm] Ad banc pro- nuntiatnm esset, conipellit eos in 

ditionem impnlsos fuisse milites Jus- aciem descenderc. Ibi dum ducis 

tinus scribit lib, xiv. et Pliitarchiis imperia contennunit; hostiiim virtute 

in Eumene, ut uxores et liberos suos, superantnr.' 

tt quffi in pritlio amiserant, ab Anti- ? Cum exercitus ci ter, S^c.'] Quater, 

gone recjperent. Justinus, ut patet ex his illius verbis : 

*" Cum superior pralio discessisset] 'Qiiater intra hunc annum in mea 

Immo Antigonum superiorem fuisse verba jurejurando obstricti estis :' 

scribit Just, eodem lib. xiv. S. cujus lib. xiv,4, 

h.-ec verba sunt: ' Ad postrcmnm ^ Imminebant enim Seleucus, Lysima- 

cum Antigonum venire cum exercitu chus, Ptolemaui] Seleucus Babylouias 



272 CORNELH NEPOTIS 

11. Itaque, cum eiim in custodiam dedisset, et prae- 
fectus' custodum quaesisset, quemadmodum servari vel- 
let? ut acerrimum, inquit, leonem;"^ aut ferocissimum 
elephantum. Nondum' enim statuerat, conservaret''^ eum, 
nee ne. Veniebat autem ad Eumenera utrumque genus 
hominum/ et qui propter odium fructum oculis ex ejus 
casu capere vellent,' et qui propter veterem amicitiam col- 
loqui consolarique cuperent; multi etiam, qui ejus formara 
cognoscere studebant, qualis esset, quern tamdiu, tamque 
valde^ timuissent, cujus in pernicie positam spem habuis- 
sent victorise. At Eumenes, cum diutius in vinculis esset, 
ait Onomarcho,^ penes quem summa imperii erat custodian, 
se mirari, quare jam tertium diem sic teneretur : non enim 
hoc convenire Antigoni prudentiae, ut sic deuteretur"^ 
victo : quin^ aut interiici, aut missum fieri juberet. Hie 
cum ferocius Onomarcho loqui videretur, * Quid ? tu,' in- 
quit, * animo si isto eras, cur non in^ praelio cecidisti'° 
potius, quam in potestatem inimici venires?' Huic Eume- 
nes, * Utinam quidem istud evenisset!' inquit :" * sed eo 

* Conveniebat vera Eumenem duplex hominum genus. 

' Et qui prcE odio ex illius infortunio oculos voluptate pascerent, 

" Ut sic abuteretur. 



I Dedisset praftctus Ed. Jens. Med. [Tmii quemadm. eum serv. suspicabatnr 
Schmied.] — 2 Leonem, inquit Ms. Voss. 2. Statiin aut ut fer. Ed. Patav. — 
3 Nundum Ms. Leid. 2. — 4 Servaret eum novissime edidit Boecleriis ; scd 
conservuret (sell, utrum comerv.) Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Aig. Lamb. 
Stepli. Hens. [Hail. Brem. Tzschuck. et ego, quia conservare melius a 
sercare distingnitur, id reddidi : conservare eum minus Latine Ed. Par. Aid. 
Long. Mag.] eum conservuret Ed. Gebli. Keucli. Deinde utriusque gen. Ms. 
Voss. 2. — 5 Tamdiu valdeque Ms. Leid. 2. — 6 Honomarco Ms. Leid. 2. onomurco 
Ms. Voss. 1.— 7 Ita Ms. Ax, Voss. 1. Leid. 2. Gif. Put. Sav. Ed. Jens. Aid. 
Long. Gebb. Keucli. [Bos. 2. Heus. et rell. recent.] sic se uteretur Ms. Voss. 
2. Ed, Lamb. Stepli. Boecl. Bos. 1. [ut sic uteretur malit Ernst.] — 8 Quando 
nut Ms. Ax. cum aut Ed. Jens. Med. Arg. Long. Postea rh inquit aberat a 
Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2.-9 Non pralio Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Steph. Gebb.— 10 Sic etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. Sed concidisti Ms. 
Voss. 2. Ax. occidisli Ed. Keuch. — 11 Inquit inculcavit Lamb. Sed abest [a 
Ms. Leid. Voss. 1. 2. et banc ellipsin freqnentem esse Pha>dro aliisquc aiic- 
toribus, docet Stav. ad ed. maj.] ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. 

NOTiE 

prasfeotus. Lysimachus Tliraciam oc- Ptolema?u3 yEgyptum invaserat, de 
cupaverat cum regionibus finitimis, quo jam supra. 



XVI 1 1. EUMENES, CAP. 12. 273 

Hon accidit, quod nunquam cum fortiore sum congressus. 
Non enim cum quoquam anna contuli, quin is" mihi suc- 
cubuerit. Non enim virtute hostium, sed amicorum perfidia 
decidi.'' Ncque id falsum. * '' Nam et dignitate fuit ho- 
ncsta,' et viribus ad laborem ferendum firmis,'+ neque tam 
magno corpore, quam figura venusta. 

12. De hoc Antigonus cum solus constituere non aude- 
ret, ad consilium retulit.* Hie, cum plerique omnesJ primo 
perturbati* admirarentur, non jam de eo sumtum esse 
supplicium, a quo tot annos adeo essent male habiti, ut 
SEepe ad desperationem forent adducti, quique maximos 
duces interfecisset ; denique in quo uno esset tantum,' 

' Nam et decoram speciem habuit, v Qui tandem unus tantum talent. 



Fncis inclnsenmt Heusinger. [Bipont. Tzsclmck.] — 12 His mihi Ed. Jens. 
Med. Arg. — 13 Asteriscus abest ab Edd. nostris omnibtis. Addiderunt eum 
Bos. Stav. [Hail. Bipont. Heinr. Schmied.] Sed Heusinger. verba neque id 
falsum... venusta tanquam aliena, nee satis Latina uncis coercuit. [Brem. verba, 
A'flw £t dignitate. ..venmia, ex duobus glossematibns ortaopinatus uncis seclu- 
sit. Tzschuckio ad ed. 1. garrnli ea esse librarii, et ad ed. 2. ea male ad- 
jecta varias ob rationes videntur, aut, si niliil excidit, melius locum sortiri 
supra post victoriee. Audaciorem et amplissinie ornatam conjecturam Clau- 
dii Civilis, h. e. Withofii, in Novis obss. miscell. torn. i. p. 154. sqq. propo- 
sitam, jam protulit Stav. ad ed. min. sed conferes ibid. not. atque leniorem 
interpretationem Harl. et Kapp. quorum posterior nihil mutandum, et rb Maw 
h. 1. non esse conjunctionem causalem, sed inservire transitioni censnit. 
Vonck in Specimine critico in varies auctores, Trajecti ad Rh. 1744. 8. 
p. 79. dignitatem notare scribit, corporis staturam et fornije pulchritudinem, 
et locum ipsum hac transpositione, nam ct viribus ad laborem Jirmis, et 
dignitate fuit honesta, neque tam [aut cum Harl. si emendare velis, tteque 
tamen fam] magno corpore, sanari posse, acute suspicatur. Sed Heinsii 
suspicionem ad Veil. Paterc. ii. 29. dignitate oris vel forma fuit hontsta jam 
rejecit Claud. Civilis 1. c] — 14 Ad labor. fereitd.Jirtnus Ms. Voss. 1. Leid. 2, 
Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. 

1 Rettulit Ed. Jens. Med. Arg.— 2 Sic Ms. Voss. 2. [Ed. Lamb. Bos. Stav. 
(qui ad ed. 1. tuetur lianc lect. ad cd. autem 3. dubitat, an ita scripserit 
auctor,) Heus. (qui tamen in not. favet lectioni hie cum primo perlurbati adm. 
et fidem Slaver, facit dubiam in annotata Voss. cod. leelione ; sed Stav, ad 
ed. 3. se bene defendit ; at ipse dubitat, an Integra ista Nepotis nai ratio non 
sit mutilata ; nam suspecta illi sunt primo, denique, postremo. Sed occurrnnt 
illi dubitationi Tzsclmck. Harl. atque Brem.) Ith. Brem. (nisi ut per erro- 
rem typotlieta- editimi sit hi quum pier, omn.) Wetz. Schmied.] Sed hie cum 
omnes vel pr. pert. Ed. Aid. Long. Mag. Patav. hie cum nmne^ jir. perturb. Ms. 
Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. [Sed pltrique unmes sunt non 
omnes, maxima pars. Est Atticum loqtiendi genus, TrAeiofes irdures : atque 
Bos. in iud. laudat A. Gellii Noct. Attic, vui. 12. Priscian. lib. xviii. 

NOTiE 

• Sed amicorum pcrfdia decidi] Id i Plerique omnes] Hellenismus est. 
est, de meafortuna dejectus sum. 

Delph. et Var. Clas. Nep. S 



274 CORNELri NEPOTIS 

ut, quoad ille viveret, ipsi securi esse non possent; inter- 
fecto, nihil habituri negotii essent : postremo, si illi red- 
deret salutem, quaerebant, quibus amicis esset usurus? 
sese enim cum Eumene apud eum non futures. Hic,^ 
cognita consilii voluntate, tamen usque ad septimum diem 
deliberandi sibi spatium reliquit. Tum autem, cum jam* 
vereretur, ne qua seditio excrcitus oriretur, vetuit ad eum 
quenquam^ admitti, et quotidianum victura amoveri^ jussit. 
Nam negabat, se ei vim allaturum/ qui aliquando fuisset 
amicus. Hie tamen non amplius, quam triduum, fame 
fatigatus, cum castra moverentur, insciente Antigono, 
jugulatus est a custodibus. 

13. Sic Eumenes annorum quinque et quadraginta, cum 
ab anno vicesimo, [uti supra ostendimus,]' septem annos 
Philippo apparuisset/^ et tredecim apud Alexandrum 
eundem locum obtinuisset, in his unum^ equitum alse prae- 
fuisset, post autem Alexandri Magni mortem, imperator 
exercitus duxisset, summosque duces partim repulisset, 
partim interfecisset, captus non Antigoni virtute, sed Ma- 
cedonum perjurio, talem habuit exitum vitae. In^^ quo 

' Septem annos cum Philippo fuisset. 



Donat. ad Ten Andr, i. 1. 28. et Seiv. ad JEn. i.]— 3 [Hac cognita suspi- 
catur Heusing. sed praeter necessitatem.] — 4 Sic etiain Ms. Voss. 1. 2. 
Leid. 2. Ax. [Ed. Bos. et seqq.] Sed jam abest ab Ed. Long. Mag. Lamb. 
Stepb. Gebh. Keuch. — 5 Quenquam ad eum Ms. Leid. 2. — 6 Remuveri Ms. 
Boecl. Voss. 2. Ax. moveri Ms. Leid. 2. 

1 lJti.,.ostendimus. Absunt unci ab Ed. Arg. (in qua est ondimus,) Long. 
Lamb. Stepb. Gebli. Bos. 1. Hens, (in quibus est ut, etiam in Mag. Keuch.) 
[Ith. Wetz. Tzsch. 1. 2. Schmiecl.] ut sujim Ed. Jens. Med. Par. Aid. [Stav. 
in ed. S. verba cum ab anno. ..partim interfecisftl iincis inclusit.] — 2 Puruisset 
Ms. Boecl. Ax. Voss. 1. 2. Ed. Arg. Long. Statiin tredecim Ms. Leid. 2. Voss. 
2. et tresdecim Ms. Voss. 1. inmoptin. Ed. Jens. Med. — 3 Unum Ms. Leid. 1. 
2. V6ss. 2. [idqne post Bosium pro vulgari lectione uni, probavit Hens, in 
not. quia Eumenes novissimo tempore pnefuit equitatui, atque unuin tan- 
tum, ut videtur, annum : atque in textum id reccperunt Itli. lirem. Tzschuck. 
in ed. 2. atque Heinr. qnos sum seculus.] — 4 In quo [h. e. quod ad hunc at- 
tinet]. Sic Ms. Boecl. Voss, 1. 2. Leid. 2. [Ed. Long. Bos. Stav. et rell. 
jecc] Sed de quo Ed. Lamb. Stepb. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. — 

NOT.« 

'' Nam negabat, se ei vim allaturum^ illnd inter crudelitatis exenipla re- 
Quusi vim inferrc non fuisset inedia ferri debet. 
et fame hominem necarc ; iramo sane 



XVIII. EUMENES, CAP. 13. 275 

quanta fuerit omnium opinio eorum, qui post Alexandrum 
Magnum reges sunt appellati/ ex hoc facillime^ potest 
judicari, quod nemo Eumene vivo rex appellatus est/ sed 
praefectus ; iidera^ post hujus occasum^ statim regium or- 
natiun nomenque sumsenmt : neque, quod initio praedica- 
runt/ se Alexandri liberis regnum servare, id praestare' 
voluerunt ; et, uno propugnatore sublato, quid sentirent, 
aperuerunt.'° Hujus sceleris" piincipes fuerunt Antigo- 
nus," Ptolemaeus, Seleucus, Lysiraachus, Cassander.'' 
Antigonus autem Eumenem mortuum propinquis ejus se- 
peliendum tradidit. Hi militari honesto'+ funere, comi- 
tante toto exercitu, humaverunt : ossaque ejus in Cappa- 
dociam ad matrem atque uxorem™ liberosque ejus depor- 
tanda curarunt. 



5 Sic omnes eJd. etiani Bos. 2. prseter Staver. et Harl. in qnihus, nesclo 
quare, omissnm est Th smit.'}—6 Facile Ed. Mag. Stepli. Gebli. Kench. — 
7 Sed post h. o. Ms. Leid. 1. eUlemp. h. o. Ms. Voss. 2. Ax. idem p. h. o. Ed. 
Aid, Mox regnum orn. Ed. Jens. Med. — 8 Prcedicarant Ed. Lamb, [probat- 
que Wetzel, in not.] — 9 Id prtestare [snavius, ad intfiatnm solium, servare, 
prcEstare, evitandum, in Ed. Lamb. Bos. et seqq.] Sed id abest a Ms. Boecl. 
Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag.— 10 Apperuerunt 
Ms. Voss. ]. 2. — 11 Caleris Ed. Arg. Statim participes Ms. Mendos. Voss. 1. 
sed in niarg. ^ n\. principesJ — 12 Antigonus abeiat a Ms. Boecl. Axen. — 13 
Cassandrus Ms. Voss. 2. Ax. Casander Ed. Jens. Med. Aig. nbique. — 14 Sic 
etiani Ms. Voss. 2. [Ed, Bos. Hens. Slav. Harl. Ith. Heinr. Schmied. Paiifl. 
atque Heusing. ac Stav. docuerunt, sapius duo adjectiva uni snbstantivo 
sine copula apponi.] Sed ei milit. honestoque Ed. Jens. Med. qui eum milit. 
honestoque Ed. Aid. Lamb. Patav. [Wetz.] hi milit. honestoque Ed. Arg. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. [Tzschuck. Brera.] 

NOTiE 

' Quod nemo Eumene vivo rex appel- ejus Barsine natione Persica, filia 
latus est] Hoc non Eumenis, sed ve- Artabazi ; ex qua filium nomine Her- 
recnndiae causa fecisse scribit Just, culem suscepcrat Alexander, «t re- 
lib. XV. fert Q. Curtius, lib. x. 

"■ Ad matrem atque nxurem] Uxor 



XIX. 
P H O C I O N/ 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Viitiitibus suis clarior, quam re militari. 2. Senex in odium civium 
pervenit. Ejus culpa Nicanor Piraeeo potitur. 3. Exilio niulctatur. 
Causam apud Macedones dicere cogitur, et Athenas deducitur. 4. Athenia 
damnatus, ad supplicium traditur. 



Phocion,* Atheniensis, etsi saepe exercitibus praefuit,^ 
summosque magistratus cepit ; tamen multo ejus notior 
integritas est^ vita?, quam rei militaris labor.*' Itaque 
hujus meinoria est nulla/ illius autem magna fama: ex 



1 Phocionis vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long.— 2 Sic Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long, (qui antea habet mag. cwpH,) Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Kench. [Bos. 1. 2. Heus. Ith. Heinr. Wetz. Schmied. Paufl. Sed est 
aberat a Ms. Voss. 1. 2. Ax. Laid. 2. Ed. Stav. 1. 2. 3. Harl. Tzschuck. 1. 2.] 

NOTyE 

» Phocion] Hujus patrem, quern ut mox dictum est ex Plutarcho, 

Suidas Phocum vocat, Fabrum Coch- quinquies et quadragies exercitibus 

learium fuisse scribit jElianus Var. prsefnit, et octogesinium etiam agens 

Hist. lib. XXII. 43. annum a populo praeesse jussus est, 

** Scepe exercitibus prcefuitl Id prae- ex eodeni Plutarcho. 

sertim ex Plutarcho patet, quod qiiin- <* Itaque hujus memoria est nulla'] Id 

qnies et quadragies exercitibus \me.- sane respective dicitur, et habita ra- 

fuit, cum ne semei quidem Comitiis tione ejus exlniia? integritatis ; alio- 

interfnisset. quin falsum esset, cum toties bellis 

' Quam rei militaris labor'] Summam praeponi non potuerit, quin res prae- 

ac fere incredibiltm ejus integriiatem dare gesserit, et quin earum me- 

fuissc necesse est, cum etiam notior moria fuerit. At vero non raro eve- 

dicatur ejus belli laboribus ; siquideni, nit, ut in viro bono si una virtus prae- 



CORN. NEPOTIS XIX. FHOCION, CAP. 2. 277 

quo cognomine Bonus est appellatus." Fuit enim perpetuo 
pauper,' cum divitissimus' esse posset propter frequentes 
delatos honores, potestatesque summas, quae ei a populo 
dabantiir.* Hie cum a Rege Philippe munera magnae pe- 
cunia^s repudiarct, legatique hortareotur accipere, simul- 
que^ admonerent, si ipse his facile careret," ^ liberis tamen 
suis prospiceret, quibus difficile esset in summa paupertate 
tantam paternam tucri gloriara ; his^ ille : ' si mei similes 
erunt, idem hie,' inquit, ' agellus illos alet, qui me ad banc 
dignitatem perduxit ; sin dissimiles sunt futuri, nolo meis 
impensis illorura ali augerique luxuriam.' 

2. Idem* cum prope ad annum octogesiraum prospera 
pervenisset* fortuna, extremis temporibus magnum in 

" Si eorum egestatem non tegre paleretur. 



-^S Sic Ms. Gif. Voss. 1. [Ed. Lamb. Bos. Heusing. et plurr. recentt.] Sed 
diutissimusM^. A\. ditissimus Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Loni;. Mag. 
Steph. Boecl. Keiicli. Fatav. [Wetz.] iit apiid Cicer. Lael. IG. ditior pro du 
vitior.—4 Sic etiain Ms. Mendos. Sav. Gif. Put. Ed. Jens. Aid. Long. [Bos. 
et geqq.]--5 SimtU Ed. Par. Aid.— 6 Curaret Ms. Voss. 2. — 7 Jjic etiam Ms. 
Ax. Sed hie ille Kd. Par. Aid. LamI). Patav. 

1 Idem Ed. Hens, ex eniendatione Scioppii in Suspect, lectt. iv. 18. p. 
166. [Iih. Tzscliucii. 1. 2. Stav. 3. Schniied. Heinr. et ego sic rescripsi : 
quanqiiam eidem h. 1. antiqno more pro idem qnoqiie scriptuni t'uerit. Bremi 
tamen eidem retmet, at in dativo ex anacolutlu latione explicat.] — 2 Ita quo- 
que Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 2. Sav. Pnt. Gif. Ed. Jens. Aid. Long, 
[Bos. et seqq.] Sed permansisset Ed. Lamb. Steph. rnaniisset Ed. Keuch. Pa- 
tav. Mox pervenit in odium Ms. Ax. Voss. 2. certe numerosius et rotundius. 

NOTiE 

lucens ceteras non obruat, saltern fecto consensus omnium bonitatiscog- 
palmam et gloriae locum praeripiat. nomine decorandos censuit.' Unde 
« Ex quo cognomine Bonus est appel- Xpr)(Trhs a Suida dictus est; quia aliis 
latus] Sic Aristides dictus fuit Justus omnibus magis quani sibi utiliserat. 
propter morum zequitatem, ut supra ^ Fuit enim perpetuo pauper] Vide 
in Aristide. Ceterum olim gloriae Athenasum lib. x. 3. et Plutarchum, 
ducebatur a virtutibus moralibus no- irepl (pi\oTr\ovrias, 
menimponi; quod postea vitio tern- ^ A Rege Pliilippo munera magntv pe- 
porum obsolevit. Phocion vero mul- cunia] jElianus Var. Hist. lib. i. non 
tis praeclaris virtutibus id sibi cogno- a Pliilippo, sed ab Alexandro centum 
men comparaverat, quod ex hisValer. argenti taienta Pliocioni missa fuisse 
Max. verbis lib. iii. 8, evidenter pa- scribit, et quatuor civitates, quarum 
tet : 'Placidi et niisericordes et libe- quamcumque ad libitum deligere jus- 
rales, omnique suavitate temperati sit, oblatas: quas omnia Phocion re- 
luores Pbocionis, quos optime pro- pudiavit. Sic etium Piutarchus in 



278 CORTSELII NEPOTIS 

odium pervenit suorum civium. Prime, quod^ cum Dema- 
de'' dc urbe tradenda Antipatro' consenserat ; ejusque con- 
silio Demosthenes cum ceteris,'^ qui bene de republ. mereri 
existimabantur, popiiliscito* in exilium crant expulsi.^ 
Neque in eo solum ofFenderat, qnod patriae male consulue- 
rat, sed etiam, quod amicitiae fidem non praestiterat. Nam- 
que, auctus adjutusque a Demosthene, eum, quern tenebat, 
ascenderat gradum, cum adversus CharetemJ eum suborna- 
ret: ab eodem in judiciis, cum capitis causam diceret, 
defensus, aliquoties^ liberatus discesserat. Hunc non so- 
lum in periculis non defendit, sed etiam prodidit. Conci- 
dit autem maxime uno crimine,^ quod,9 cum apud eum 
summum esset imperium populi,'' et Nicanorem, Cassandri 
praefectum,' insidiari Piraseo'" Atheniensium a Dercyllo" 



—3 Ita Ms. Leid. 1. Sed abest tJ. quod ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Sleph. Gebh. Boecl. Keucli. Bos. 1. Patav. [Schmied.] 
quod uncis inclusit Heus.— 4 Turn cet. Ed. Jens. Med. Arg.— 5 Sic Ms. Men- 
dos. Ed. Ultraject. [Bos. et seqq.] Sed scito populi Ms. Leid. 1. scito Ms. 
Leid. 2. plebesdto Ms. Voss. 2. plebiscito Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Stepli. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav,— 6 Sic etiam 
Ms. Voss. I. Leid. 2. SqA in exilium erant missi et expulsi Ms. Leid. 1. in 
txilio erunt exp. Ms. Voss. 2. [Sed in exsilium propter consensuni librorum 
alii rectius tuentur.]- 7 AliquotiensMs.Yoss. 1.2. Leid. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Long. Mag. Stepli. Gebh. Boecl. Kench.— 8 Uno crimine aberant a Ms. 
Ax.— 9 Quia cum Ms. Voss. 1. 2. Ed. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Patav. qui cum Ed. Jens. Med. Arg. Par.— 10 Fireo Ms. 
Leid. 2. Pirceo Ed. Long. [Brera. v. supra ad vii. C.]— 11 Dercilo Ms. Leid. 

NOT^ 

Apophtheg. et vita Pbocionis. k Cum apud eum summum esset impe- 

'' Prima, quod cum Demade] Dema- rium populi] Arcliontera tunc fuisse 

des Atheniensis orator fuit, aemulus scribit Plutarchus in ejus vita ; idque 

Demosthenis, qui ex Macedonum gra- est summum imperium populi tenere ; 

tia potestatemsibiet opes quffrebat; nam Arcboutes exordium habuerunt 

contra vero, Demosthenes ad solam Athenis ab excessu Codri ultimi Re- 

patriae libertatem spectabat. gis, quorum primus fuit Medon Codri 

' Antipatro] Qui ab Alexandre Mag- filius. Veil. Paterc. initio hist. Rom. 

no ad expeditionem Persicam disce- Et penes eos totius reip. regimen 

dente Macedonia praepositus est, et summaque rerum erat. 

in qua ipso mortuo regnavit. ' Et Nicanorem, Cassandri prafectuml 

i Cum adversus Cliaretem'] Atheni- Cassander, Antipatri filius, unus fuit 

ensium ducem, in promiltendo faci- ex Aiexandri ducibus et mortis ejus 

lem et promtum ; unde Proverb, auctoribus ; qui, ipso mortuo, regium 

Tharetispollicitationes.' Suidas. noraen accepit, et, Macedoniam in- 



XIX. PHOCION, CAP. 3. 279 

moneretur,"" idemquc'* postularet, iit provideret, uc com- 
meatibus ci vitas privaretur ; huic,'' audicnte populo, Pho- 
cion negavit, esse periculum, seque ejus rei obsidem fore 
pollicitus est.''^ Neque ita multo post Xicanor Eirajco 
est potitus. Ad quern lecuperandum cum populus armatus 
concurrisset : ille non modo neminem ad arma vocavit, 
sed ne armatis'^ quidem preeesse voluit; sine quo Athenae 
omnino esse non possunt.'^ 

3. Erant eo tempore Athenis duai factiones ; quarura una 
populi causam agebat," altera optimatum.' In hac erat* 
Phocion et Demetrius Phalereus." Harum utraque Mace- 



2. DarcyJoFA. Jens.Med. Arg. Par. Dercillo Ed. Aid. — 12 Eidemque Ms. Boccl. 
Leid. 2. Voss. 1.2. Ax. Ed. Jens.Med. Arg. Par. Aid. iit sect. 1.— 13 Huic Ms. 
Boecl. Ax. Leid. 2. Voss. 1. 2. Ed. Heus.[Stav. 3. Tzschnck. 1. 2. Haii. Ilh. 
Brem. et ego sic edidi, pro vulgato hie :] hinc Ed. Jens. Arg. Aid. Patav. hi£ 
Ed. Med. Lamb.— 14 Sic ctiam Ed. Long. Lamb. Keuch. Stav. 3. [et rell.] 
Sed est abest ab Ed. Stav. 1. 2. — 15 Armatus Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 
16 Sine (iuo...poss€nt. Verba hzec sic leguntnr etiam in Ms. Leid. 2. et Voss. 
2. et in antiquis nostris omnibus. Sed a Ms. Voss. 1. aberant: sine quo... 
poss. inclnsit uncis Hensing. [item Tzscli. (qui in ed. 1. sine quo, sell, portu, 
Aih...possunt parenthcsi, in ed. 2. autem nncis indusit, et giossaioris verba 
esse siispicatur,) nee non Heinr. Brem. et Schmied. qui verba esse transpo- 
nenda pntat. Stav. ad ed. 3. uncos quidem omisit in textu, in nota tamen 
ilia verba vel a sciolo quodani allita esse judicat, vel transposita a librariis ; 
culpam igitur occupati Pirai in Phocionem fuisse collatam : prajterea lau- 
dat Wesseling. ad Diod. Sic. xviii. 64. nr. 69. Ith. edidit : Ad quern (siiie 
quo Ath. omn. esse non possunt) recuper...prcEesse voluit. '\ In Mss. fere legitnr 
«t expressimus. Sed ilia, sine quo Athena;, li;c, jam olini trajecta nonnullis 
visa. Itaque Longolius et Magins, paucis immutatis, sic legebant : ad quern 
recuperandum (quod sine eo Ath. omn. esse non possent) cutn popidus, ^c. Edd. 
Gebh. Steph. et Keucli. sic ordinant : ad quern recuperandum (sine quo Ath, 
0. e. n. possunt) cum pop. Sfc. Vir summus olim tentabat : Neq. i. m. p. N. P. 
est potitus, sine quo Ath. omn. esse non pussunt ad quern recup. Fateor, hoc mi- 
nime omnium coactum esse. Fortasse tamen nihil loco sno movendum est. 
Sive enim haec verba usque ad ilia, s/«e q«o, ^f. parentliesi cum Ernstio iu- 
cludas : sive omissa ea, illud sine quo ad reraotius nomen referri dicas, nihil 
insoiens Latinis scriptoribus affirmabis. 

1 Optimatium Ed. Lamb.— 2 Erant Ed. Mag. Steph. Gebhard. Keuch. 

NOTiE 

vadens, Olynipiadem Alexandri Mag- " Populi causam agebat] Cui parum 

ni matrem occidijussit, et immanisae- studebat tunc temporis Phocion cum 

vitia omuem familiam regiam abole- Demade Demosthenis a?mulo, Calli- 

vit. Justinus lib. xiv. 6. medonte, et Pericle, ut refert Plu- 

•" A Dercyllo moneretur'] Atticae tarchus in Phocioue. 

praefecto; ilium enim ei regioni An- ° Demetrius Phalereus] Hie Thco- 

tipater prseposuerat, ut refert Plu- phrasti discipulus fiiit, cui propter 

tarchns. eximias ejus virtute.s trecentas sexa- 



280. CORNELII NEPOTIS 

domiiM patrociniis nitebatur.' Nam populares Polysper- 
clionti''^ favebant;P optimates cum Cassandro sentiebant. 
Interim a Polysperchoute Cassander Macedonia pulsus est. 
Quo facto populus superior factus, statira duces adversariae 
factionis capitis damnatos patria pepulit;^ in his Phocio- 
nem et Demetrinm Phalereiim : deque ea re legates ad 
Polysperchontem misit, qui ab eo petereiit, ut sua decreta 
confirmaret. Huc*^ eodem profectus est Phocion. Quo ut 
venit, causara apud Philippuni regemi verbo, reipsa qui- 
dem apud Polysperchontem jussus est dicere. Namque is 
turn regis rebus praeerat. Hie ab Agnonide^ accusatus,^ 
quod Piraeeum Nicanori^ prodidisset, ex consilii senten- 



[Tzschiick. 1. 2. Brem.] Mox ac Demelr. Ms. Leid. 2. turn PhalercEus Ed. Arg. 
Long. Maw. ubiquc. — 3 Utebatur Ms. Mendos. Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. Ed. 
Arg. Ultiaj. Long. [Sed nitehatur est efficacius.] — 4 Polyperchonti E.(id. nostri 
omnes iibique : [no\virepxc»v Pliitarcli. c. 31. et saepiiis : v. Reisk. not. p. 348. 
Vol. IV. Opp. Pint.] Polypherconte Ed. Med. Mox Polyperconte Cassandrus 
Macedonia populus est Ms. Voss. 2. — 5 Ita Ed. Lamb. [Bos. et seqq.] Sed pro- 
jndit Ms. Ax. Mendos. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. Ultraj. Steph. Gebh. 
Keiicli. — 6 Hie eodem Ed. Mag. Steph. Gebh. Keiich. [hinc eod. Ed. Lamb.] 
hoc eod. Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. Ax. Ed. Jens, Med. Arg. Par. Aid. 
Heus. [Ith. sed banc arcbaismnni, ab Reusing, illustratnm, in Nepote 
agnoscere non vult Slav, ad ed. 3.] Mox est et Phocion Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. — 7 Hie ab Agnone accusatus Ms. Ax. Gif. Agnone 
erat etiam in Mss. ap. Mag. hie ab Agnonide accus. Ms. Mendos. Ed. 
Heus. [Stav. 3. Harl. Tzschuck. 1. 2. Ith. Wetz. Brem. Heinr. Schraied. 
quos sum secutus. Hie respicit actae rei tempus :] hie cum ab Agnonide 
ace. esset sine nncis Ed. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Patav. [rh cum et rh esset uncis incluserunt Bos. in ed. 2. et Stav. 1. 
2. Non esse de nibilo, quod quidam codd. habeant ab Agnone, existimat 
Heuisterhus. ad Luciani Timona, cap. 44. torn. 1. Opp. Luc. p. 157.] — 8 Ni- 
canori a Ms. Gif. aberat. Unci absunt ab Edd. nostris omnibus, [etiam Ith. 
Brem. Tzschuck. 1. 2. Wetz. Hail, et ego eos ejeci.] In Stav. 1. 2. Heus. 

NOT^ 

ginta statuas aereas Athenienses erex- lippum Alexandri Magni Patrem, sed 

ernnt. Vide Polysenum, lib. iv. Philippum Aridaeum, quera penes 

P Nam populares Polysperchonti fa- tantum Regis nomen, potestas vero 

vebant} Ille praepositus fuerat ab An- et Imperium penes Eurydicen uxo- 

tipatro Graeciae et Macedoniae, tan- rem ejus, aliosque adulatores. Qua 

demque occisus est cum Neoptolemo de re vide Just. lib. xiv. 5. 
in praelio quod adversus Eumenem ^ Hie ab Agnonide] In quibusdam 

commiserant. Just. lib. xiii. 8. Po- exemplaribus legitur, Agnone : et 

piiiares autem seu Deir-ocratiap. stn- reipsa Athenaeus lib. xii. 18. memi- 

diosi liujus partes sustinebant. nit Agnonis honiinis deliciis afflueii- 

1 Apud Philippum Regent] Non Phi- tis. Yerum legendum esse Agnonide 



XIX. PHOCJON, CAP. 4. 281 

tia'* in custodiam conjectus, Athenas deductus est, ut ibi 
de eo le2:ibus fieret judicium. 

4. Hue ubi' pervcmtum est, cum propter^ aetatem pedi- 
bus jam non valeret,* vehiculoque portaretur,* magni con- 
cursus sunt facti ; cum alii, reminiscentes veteris famse, 
aetatis raisererentur ; plurimi vero ira exacuerentur, propter 
proditionis suspicionem Piraeei, maximeque, quod adver- 
sus populi commoda in senectute steterat. Qua de re ne 
perorandi quidem ei data est facultas et dicendi^ causam. 
Inde judicio, legitimis quibusdam confectis," damnatus, 
traditus est undecim viris/ quibus ad supplicium, more 
Atheniensium, publice daranati tradi solent. Hie cum ad 

* Pedes incedere tunc non posset. 



[Schmied.] id voc. uncis est incliisum. — 9 Ex consilii (ffvvedplov Plutarch. 
Eum. c. 33. consessus judicum) sententia. Sic Ms. Sluisq, Leid. 2. Voss. 1. 
Ed. Lamb. Bos. [Heus. Stav. et seqq.] Sed et consimili Ms. Boecl. Voss. 2. 
ex consimili Ms. Stav. Gif. Put. Ed. Jens. Brix. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
iMag. Steph. Gebh. Keuch. Patav. Mox conjectus aberat a Ms. Ax. 

1 Ubi aberat a Ms. Voss. 1. — 2 Per tetat. Ms. Ax. recte. Vulgata redolet 
glossenia, [probantque Heusing. ac Tzschuck. Octoginta autem annos natiis 
erat Phocion.]— 3 Ad dicendum Ms. Ernst. Statira causa Ed. Arg. Long. 

NOTiE 

patet ex Plutarcho, qui eum Agnoni- capti ad supplicia sellis gestatoriis 

dem sycophautam fuisse ait in Pho- ducebantnr.' 

clone. " Legitimis quibusdam cotifectisi Qhjb 

* Ex consilii sententia'] Sic quidam legitinm confecta fuerint, parum li- 

legunt : alii consimili sententia. Prio- quet ; ilia enim lege constituta erant 

rem lectionem interpretatione tuetur ad accHsandum et audiendum reum : 

Savaro ; quam sane non improbandam at vero ne ipsi quidem causam dicen- 

censerem, nisi jam prius lata fuisset di data est facultas ; unde factum est 

sententia Athenis, cui relativum est ut plerique, praesertim boni cives, 

verbum consimili. judicium illud aversati sint. Vide 

t Vehiculoque portaretur'] Sic sole- Valer. Max. Extern, de fato Phocio- 

bant deferri antiquitus, quemadmo- nis loquentem lib. v. 3. 3. 

dum et hiidie, omnes capite damnati; '' Traditus est undecim viris] Hos 

non quidem propter rationem a Ne- i/OjUO(|)v\oKas, et eTropx'"'^ Graeci voca- 

pote allatam, sed potius iguominiae bant, nee Romanis triumviris capita- 

causa, et nt omnium aspectui facilius libus mnltum absimiles fuisse scribit 

paterent. Unde Ammianus Marcel- Budaeus. Ad id autem praesertim 

linus lib. xxix. 11. ait, ' Promiscue instituti fuerant, ut facinorosos ho- 

juveues aliique membris omnibus mines comprchensos in carcerem con- 



282 



CORN. NEPOTIS XIX. PHOCION, CAP. 4. 



mortem duceretur, obvius ei fuit Emphyletus/ "^ quo fami- 
liariter futrat usiis. Is cum lacrymans dixisset, ' O quam 
indigna^' perpeteiis, Phocion ! ' huic ille, ' At non inopinata,' 
inquit : ' hunc enim exitum plerique clari viri habuerunt 
Athenienses.''' In hoc tantum fuit odium multitudinis, ut 
nemo ausus sit eum liber sepelire.^y Itaque a servis se- 
pultus est. 



Keiicli. De'in undecimviris baud divisim Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 4 E»i- 
■philetvs Ms. Leid. 2. Ed. Long. Mag. Eriphyletus Ms. Ax. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Steph. Euphyletus Ms. Voss. 1. — 5 Digna Ed. Jens. Med. 
Dein pkerique Ed. Par. Aid. — 6 Sepeliri Ms. Voss. 2. 



jicerent, et capitis damnatos ad sup- 
plicium ducerent ; quod ex Platone 
in Pliaedone, Aristot. lib. vi. cap. 
ultimo, de optima admiiiistrandae reip. 
forma, et aliis manitestnm est. 

* Obvius eifuit Emphyletus] De liu- 
jus viri nomine dnbium est : quidam 
eniin Evippnm vocant, nitunturque 
Plutaicbi aiictoritate qui viri bujus 
nominis merainit in Phocione. ^Eli- 
anns vtro lib. xiii. 41. bunc Tbudip- 
pum vocat ; Aristidem, Seneca in 
consolat. ad Helviam cap. 13. Ego 
tamen nihil mutandum arbitror. 

^ Hunc enim exitum plerique clari 
viri habuerunt Athenienscs] Vide eorum 



NOT^ 

Catalogum apnd Lucianum in Dialo- 
go, De non temere credendo calum- 
niae. 

y Ut nemo ausus sit eum liber sepe- 
lire} Propter leseni Atticam, qua non 
licebat proditionis damnatos sepelire, 
ut jam dictum in Themistocle; et ut 
patet ex ipsis Valer. IMax. verbis, 
lib. V. 3. Phocion non tantura equuleo 
ab Atlieniensibus impositus est ; sed 
certe post obitum nullam Atticae re- 
gionis, quaj ossibus ejus injiceretur, 
gleinilam invenit ; jussus extra fines 
projici, intra quos optimus civis vix- 
erat. 



XX. 
T I M O L E O N.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Liberata patria, fratrem sumu interfici jubet. 2. Dionysiiim Sicilla 
pellit. Hicetam superat. Poenos fugat. 3. Siculoium rempiiblicam re- 
staurat. Privatus Syracusis vivit. 4. Oculis captus reipiiblicae inservit. 
5. Ejuspatientiae exempla. Moritur. 



liMOLEON/ Corinthius.* Sine dubio magnus omnium 
judicio hie vir extilit. Namque hiiic uni contigit,' quod 
nescio an nulli,* ut et^ patriam, in qua erat natus, oppres- 
sam a tyranno'' liberaret, et a Syracusis, quibus auxilio 



1 Timoleontis vitaF.d. Jens. Med. Par. Aid. Tkymoleontis vita Ed. Arg. 
ubique. — 2 Thimoleon Ms. Voss. 1. Thijmoleon Ms. Ax. Mendos. Gif. Ed. 
Long. Mag. Stepli. — 3 ConlingU Ms. Voss. 2. — 4 Nescio an ulli Ms. Voss. 1. 
2. Mendos. Leid. 2. [Ed. Long. Bos. Slav. Tzsclnick. 1. Hail. Hensing. 1th. 
Paufl. Heinr. Schmied.] Sed nescio an imlli Ed. Lamb, recte, opini.r : [Ed. 
Tzschuck. 2. Wetz. Biem. qui id copiose deftndit. Atqiie sic rescripsi ; 
nam nescio an (pro annon) nulti simpliciter, certe in comparatioiie, affirmat. 
V. Ernest, in clav. Ciceron. voc. hand scio an, Hensing. Slaver, et alios ad 
h. I. qui nulli h. 1. prasferunt probautqiie exemplis. Scheller. qiiideni in Ob- 
servatt. in priscos scriptores p. 172. sq. contra Ernesti pracepttnn dispntans, 
vel nostro Nepotis loco abutitur. Fischer ad niarginem scripserat : vid. 
Cicer. Epist. xiii. 1. et ad Cicer. Cat. M. IG. 2. Alins locus est Cicer. LaeK 
c. 6. hand scio... an ijuidquam ; sed Ms. Mauut. et Lanibin. nihil: v. ibi Lam- 
bin, et Vorst. ad Siilprc. Sev. Ep. i. 7. Sic Lib. ix. Ep. 9. 4. an ulli, Lambin. 
conj. an nulli, ubi vid. not. et Manut. Cortius quidem ad Cicer. vi. Ep. 7. 6. 
improbat, et ait, temerarios rescribere in nostro Nepotis loco, nescio an nulli.1 

NOT^ 

* Timoleon, Corinthius^ Cujus pa- logiam nominis nihil nioror; alii enim 

ter fuit Timcpnetus, ex Diodoro, scribunt Timoleon, dirb T»jyT(/t^s ; alii 

lib. XVI. ex Plutarcbo vero in Timo- Tymoleon, anb tov Bvftov. 

leonte, Timodeuus. Quo ad etymo- '• Oppressam a tyranno] Niiuirum a 



284 CORNELII NEPOTIS 

erat missus/ inveteratam servitutem depelleret, totamque 
Siciliam, multos annos bello vexatain/ a barbarisque op- 
pressam,^ suo adventu in pristinum^ restitueret. Sed in his 
rebus non siraplici fortuna conflictatus est, et, id quod diffi- 
cilius putatur, multo sapientius tulit secundam, quam ad- 
versam fortunam. Nam cum frater ejus Timopliancs, dux 
a Corinthiis delectus, tyrannidem per milites mercenarios 
occupasset, particepsque® regni posset esse ; tantum abfuit^ 
a societate sceleris, ut antetulerit suorum civium liberta- 
tem fratris saluti, et patriae parere legibus quam imperare,'° 
* satius duxerit. Hac mente per haruspicem," commu- 
nemque affinem, cui soror ex eisdem" parentibus nata nupta 
erat, fratrem tyrannura interficiendum curavit. Ipse non 
modo manus'5 non attulit, sed ne aspicere quidem'* frater- 



—5 Sic Ms. Leid. 2. [Ed. Bos. et seqq. recentt.] Sed et abest ab Ed. Jens. 
Med. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Stepb. Gebh. Retich. Patav. Mox in Ed. 
Arg. est oppressum,—6 Erat, omisso rep missus, Ms. Ax. — 7 In pristinum sta- 
turn Ed. Long. Mag. Steph. Gebh. Statim restituerit Ms. Voss. 3. Ed. Jens. 
Med. Par.— 8 Participesque Ms. Voss. 2.-9 Afuit Ms. Voss. 2. Ed. Lamb. 
Gebh. Keiich. Mox Civium suorum Ms. Ax.— 10 *Et pair. par. leg. quam imp. 
Sic Ms. Gif. Ed. Ultraj. [Bos. Stav. Hens. Harl. Ith. Brem. Heinr. Tzschuck. 
1. 2. in qmhiis omnibus etiam legitur satius dux.] Sed et patrice legibus, quam 
imperare patria Ms. Boecl. Ax. et parere leg: quam imper. Ms. Leid. I. et pa- 
trice leg. obtemperare satius dux. quam imperare patricB Ms. Meiulos. Ed. Boecl. 
et patr. legibus obtemperare satius duxerit, quam imperare Ed. Lamb. A Ms. 
Voss. 2. aberat rh obtemperare ; sed erat ibidem duxit sanctius, non satius ; ut 
in Ms. Voss. 1. et Leid. 2. Etiam in Ed. Long. Mag. [Schmied.] est sanctius, 
[nee hoc displicet Heusing. atque Had. quos videbis, et Tzschuck. ad ed. 1. 
Cornelius enira tacite culpat Czesarem, Antonium et alios. Contra Tzsch. 
ad ed. 2. rh sanctius noluit in textum recipere, quia, ut ait, non tam de re 
utraque judicium indicatur, sed judicio facto ex utraque delectus.] Sed p. 
legibus obtemperare sanctius duxerit, quam imperare legibus Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebh. Reuch. Patav. — 11 Aruspicem Ms. Voss. 
1. Leid. 2. Ed. Long. Mag. Steph. Gebh. Keuch. [Male: ortum enira 
babet ab haruga. V. Cellar. Orthogr. lat. ibique Harl. p. 245.] Statim commu- 
■nemque fratri affinem Ms. Voss. 1. — 12 lisdem Ed. Steph. Gebh. Keuch. — IS 
Minus Ms. Ax. manum Ms. Voss. I. 3. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Statim «t- 
tulit omisso ry non Ed. Jens. Med. — 14 Quid est Ed. Aid. — 15 Nondum Ms. 

NOTiE 

fratre suo Tiraophane, ut infra vide- Hipparini,et Dionysii Junioris, post- 

bitur. quam amissum imperium recuperavit. 

'^ Siciliam, multos annos bello vcxatam] Ex Diodoro loco mox citato. 

Partira regnante Dionysio majore, ut ^ A barbarisque oppressam'] Nuuirum 

supra in Dione ; partim, Dionc in- a Carthaginiensibus. 
terfecto, per tyrannidem Callippi, 



XX. TIMOLEON, CAP. 2. 285 

num sanguinem voluit." Nam, dum'^ res conficeretur, procul 
in praesidio fuit, ne qnis satelles posset succurrere. Hoc 
praeclarissimum ejus facinus'^ non pari modo probatum est 
ab omnibus. '7 NonnuUi enim laesam ab eo pietatem puta- 
bant, et invidia laudem virtutis obterebant. Mater vero, 
post id factum, neque domum ad se filium adraisit, neque 
aspexit, quin eum fratricidam impiumque detestans'^ com- 
pellaret. Quibus rebus'9 ille adeo est commotus, ut non- 
nunquam vitae finem facere voluerit/ atque ex ingratorum 
hoQ^inura conspectu morte decedere. 

2. Interim, Dione Syracusis interfecto, Dionysius rursus 
Syracusarum' potitusest: cujus adversarii opem a Corin- 
thiis petierunt,* ducemque, quo in bello utereutur, postula- 
runt. Hue Timoleon missus, incredibili felicitate Dionysium 
tota Sicilia depulit. Cum^ interficere posset, noluit ; tutoque 
ut Corinthum perveniret,* effecit,^ quod utrorumque Diony- 
siorum opibus Corinthii saepe adjuti fuerant, cujus benigni- 
tatis memoriam volebat extare; eamque preeclaram^ victo- 
riam ducebat, in^ qua plus esset clementiae, quara crudeli- 



Voss. 3.— 16 Sic etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Sed factum Ed. Boecl. Bos. 
1. — 17 Ab omn. prohatum est Ms. Voss. 2. Ax. — 18 Detestatns Ms. Leid. 2. — 
19 Sic Ms. Sav. Ax. Gif. Put. [Ed. Bos. et seqq.] Sed quibus res Ms. Voss. 
3. quibus verbis adeo ille Kd. Jens. Med. Arg, Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Patav. quibus verbis adeo est comm. Ed. Stepii. Gebh. Keiich. Mox non nun- 
quam divisim Ed. Jens. Med. Arg. ubique. 

1 SyracusanorumM^. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Par. Aid. Statim est potitus 
Ms. Ax.— 2 Ita etiani Ms. Ax. Sed petiierunt Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. R.eurh.^3 Quem interficere Ms. Voss. 3. 
Mox tuteque Ms. Leid. 2. St atini ut Corynlhum Kd. Jens. Med. — 4 Pervenerit 
Ms. Leid 2. Staiim ^Hiufr. Ms. Voss. 3.— 5 Sic Ms. Mendos. Leid. I. 2. Ax. 
Voss. 1 2. Ed. Uliraj. [Long. Bos. et seqq.] Sed et quod earn prcecL Ed. 
Lamb. — 6 Sic etiam Ms. Ax. Sed ex qua Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 

NOT^ 

* Sed ne aspicere quidem fraternum topere commoveretur. Illud tamen 

sanguinem volutt~\ Qnod nioderatioris ex Plutarcho liquet, qui enm inedia 

anirai indicium est suam patriam vin- se extingnere voluisse ait. 

dicantis, quia qui vultum sanguine im- s Tutoque ut Corinthum perveniret, 

buit, ocnlosque supplicio pa^eit, hie effecit'\ Ubi, scilicet, proptei inopiam 

certe plus se, quam palriam vindicat. literas puerulos ducuit ; unde Pro- 

^ Ut nonnutiqiiiiin vita finem facere verb, Dionysius Corintlii. Quadeve 

voluerif] Id niagnanimitati ejus pa- vide Plutarcbum in Tinioleonte. Cic. 

rum rcspondere videtur, quod prop- ad Atticum 9. Valer. Max. lib. vi. 

ter clamores et mulieris querelas tan< 9. 



286 CORNELII NEPOTIS 

tatis;'' postremo, ut non solum auribus acciperetur, sed 
etiam oculis cerneretur, queni et ex quanto regno ad quam 
fortunam detrusisset.7 Post Dionysii^ decessum cum Hi- 
ceta9 bellavit/ qui adversatus fuerat'° Dionysio : quern" 
non odio tyrannidis dissensisse, sed cupiditate, indicio 
fuit, quod ipse, expulso Dionysio, imperium dimittere 
noluit." Hoc superato, Timoleon maximas copias Car- 
thaginiensium'^ apud Crimessum'^J flumen fugavit, ac satis 
habere'''^ coegit, si liceret Africam obtinere,* qui jam com- 
plures annos possessionem Sicilia; tenebant.'^ Cepit etiam 

" Qui non tanquam tyrannidis osor, sed ambitiosus rebellasse visits est, quo7mmy 
post ejectiim Dionysium, a dominatione discedere recusavit. 

* Eoque ipsos adegit, ut satis sibi essecrederent, si Africa potiri fas esset. 



Par. Aid. Long. Mag. Mox clementiaMs. Voss. 2. dcementice Ed. Jens. Med, 
Arg. — 7 Detulisset Ms. Leid, Voss. 2. 3. detusisset Ms. Voss. 1. — 8 Dionysium 
Ms. Leid. 2.-9 Hecata Ms. Mendos. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Heccata Ms. 
Boecl. Ax. Voss. 1. Hectata Ms. Voss. 3. Hcrcita Ms. Leid. 2 [Icete Ed. Long.] 
Icela Ed. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. Bos. 1. Patav.— 10 Erat Ms. 
Leid. 2. Ax. — 11 Quoniamnon Ms. Ax. in quo ipso deinde erat cupiditatis. — 
12 Carthoginens. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Karthaginens. 
Ed. Bos. 1. — 13 Crimesium Ed. Long. Mag. Cymssum Ms. Leid. 2. Crinissum 
Ms. Voss. 1. 2. 3. Long. Ed. Arg. Crimissuyn Ms. Ax. Ed. Stav. 2. 3. Heus. 
[Harl. Tzschuck. Ith. Brem. Crimessum Ed. Bos. Wetz. Heinr. Sclimied.] 
Ci-imnissum Ed. Jens. IMed. Aid. — 14 Hinc Ed. Jens. Med, Aid, Mox Aphri- 
cam Ed. Par. Steph. et optin. Ed. Jens. Med. ubique. — 15 Tenebat Ed. Keuch, 

NOTiE 

^ In qua plus esset clementice, quam gios fines esse, quoties ignoscendo 
crudelitatis'] Dubitari, nee abs re, transigatnr,' Et cap. 37. ibidem : 
potest, utrum Timoleon magis ad cle- ' At, si incoluniem servaveris, zeter- 
mentiam, quam ad acerbiorem vin- num clementiee exemplar ero.' Quam 
dictamspectaveritjCum ad tantos ca- sententiam verba Senecae egregie il- 
lamitatis sensus Dionysium reserva- liistrant lib. i. de dementia cap. 21. 
vit. Nam ipsi vitam servando eo mi- ' Et quisqnis ex alto ad ininiiei pedes 
serioremefficiebat, et supplicium ejus abjectus alienam de capite suo sen- 
magis protrahebat: omni quippe tentiam expectavit, in servatoris sui 
morte acerbius est tota vita suppli- gloriani vivet, plusque nomini ejus 
cium pati, et qnotidie magis ac magis conferet incolumis, quam si ex oculis 
sentire se perire. Attamen cum vita ablatus esset : assiduuni enim spec- 
omnium rerum sit pretiosissima, hac- taculum alienae virtutis est; in tri- 
que concessa recuperandaj alius for- umpho cito transisset.' 
tunae spes ademta non videatur ; ideo ' Cum Hiceta bellavit] Hie unus ex 
qui servavit incolumem satis sibi tern- aniicis Dionis fuit. 
perasse putandus est : unde Tacitus J Apud Crimessumi Pliitarclio, Kpi- 
Ann. lib. XII.19. ait, ' Belloruniegie- ^Vo»'> fluvius est Siciliae, Dionysio 



XX. TIMOLEON, CAP. 3. 287 

Mamercura/'"' Italicum ducem ; hominem bellicosura et 
potentem, qui tyrannos adjutum in Sicilian! venerat. 

3. Quibus rebus confectis, cum propter diutumitatem 
belli non solum regiones, sed etiam urbes desertas videret ; 
conquisivit, quos potuit, primum^ Siculos ; deinde Corintho 
arcessivit^ colonos, quod ab his' initio Syracusae erant con- 
ditae. Civibus veteribus sua restituit,'^ novis bello vacue- 
factas possessiones divisit, urbium^ moenia disjecta, fana- 
que [desertaP refecit, civitatibus leges libertatemque reddi- 
dit. Ex maxinio bello^ tantum otium totae^ insulae concilia- 
vit, ut hie conditor9 urbium earum, non illi, qui initio 
deduxerant, videretur. Arcem Syracusis,' quam munierat'° 



[Sed tenelant in nova Kench. ed. Hafniensi.] — IG Mamerchum Ms, Yoss. 1. 
Mamoren Ms. Voss. 3. In ed. Arg. est ccepit pro cepit. 

1 Primum quos potuit Ed. Lamb. Statim dcin Ms. Voss. 1. — 2 Accersivit 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Sleph. — 3 Ab iisMs. Voss. 1. — 
4 Primum Sic..,.restituit aberant a Ms. Ax. Sed civibus vet. sua restit. aberant 
a Ms. Voss. 2. — 5 Urbiumque Ms. Voss. 2. — 6 Sic Ms. Sav. Put. Git". Leid. 
2. Voss. 1. 2. Ed. Par. Aid. Long. IMag. [Brein. Schmied.] uncis tamen 
omissis [quos uddidenuit Bos. in ed. 2. Stav, Heus. Harl. Itli. Tzsch. AVetz.] 
Sed phanaque diseitu Ed. Jens. Med. phdnaque deserta Ed. Ari^. fanaque deleta 
Ed. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Heinr. At hoc ver- 
bnm, jndice Tzschuck. nlmis aiiget vastationem, nee a Ms*, firmatur : add. 
Hens. Bremi tamen et Paufler tuentur deserta, >ed explicat prior tenipla, 
quae in bello damni aliquid passa, (couf. Pint. c. 1. de Siciliie miseriis,) ad 
usum sacrum non amplius apta fiierant, etiam forsan ex parte deleta : pos- 
terior autem fana vetnstate collapsa et idea relicta. Haec igitur Tinioleon refecit, 
h. e. ad usum cidtumqiie s<icrum reparavit. Contra Kappius et rh deserta 
esse glossema, nee rh deleta posse admitti, copiose docet.] A Ms. Mendos. 
et tI deserta, et rb deleta aberat : et a Ms. Voss. 3. pra-terea \'rxh\\m fanaque 
quoque. — 7 Sic e suo cod. legit Gifanius, et in noviss. editione Boeclerus, 
suifragante Leidensi. Sf^d et max. Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Lamb. Statim tm Ed. Aid. ut s. 4.-8 Sic Ms. Gif. [Ed, Bos. 2. 
Heus. Helm.] Sed tuti Ms. Ax. Tliott. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Stav. Harl. Tzschuck. 
Brem. Schmied. Wetz. probatque Schlegel. 1. c. p. 08.]— 9 Condicio Ms. Voss. 
3.— 10 3Iuuiveraf Ed. Jens. Med. Arg. Par, Aid. Long. Lamb. Patav, — 

NOT^ 

Halicarnass. lib. i. Straboni vi. et sidione perpetna, et quasi compedi- 

Suidas Crimisum ; Lycophroni vero bus cives premunt, et Tyrannis aster- 

Crimissum. nam securitatem poUicentur, Unde 

■^ Cepit etiam Mamercum] De quo Seneca in Thyeste : ' In arce sinnnia 

lege Poly-dpn. lib. Strateg. el Phitar- Pclopis una est pars domns Conversa 

chum, qui luinc Catanias tyranuum in Austros, cujus extremuin latus 

tuisse ait, /Equale monti crescit, atque urbem 

* Arcem Syracusis] Arces enini ob- prcmit, Et contumaceni regibus po- 



288 CORNELII NEPOTIS 

Dionysius ad iirbem obsidendam, a" fundamentis disjecit: 
cetera tyrannidis propugnacula demolitus est, deditque 
operam, ut quam rainime raulta vestigia servitutis mane- 
rent/ Cum tantis esset opibus, ut etiam invitis imperare 
posset; tan turn autem haberet amovem'* omnium Siculo- 
rum, ut nuUo recusante regnum obtineret ; maluit se diligi, 
quam metui."" Itaque, cum primum potuit, imperium de- 
posuit, et*^ privatus Syracusis, quod reliquum vitae fuit/* 
vixit. Neque vero id'^ imperite fecit. Nam, quod ceteri 
reges imperio'^ potuerunt, hie benevolentia tenuit. NuUus 
honos huic defuit ; neque postea res uUa Syracusis^' gesta 
est publice,'^ de qua prius sit decretum,'9 quam Timoleon- 
tis sententia cognita. NiiUius uuquam consilium non modo 
antelatum, sed ne comparatum*" quidem est. Neque id 
magis benevolentia factum est, quam prudentia. 

4. Hie cum aetate jam provectus esset, sine ullo raorbo 
lumina oculorum amisit." Quam calamitatem ita moderate 
tulit, ut neque eum querentem' quisquam audierit, neque 
60 minus privatis publicisque rebus interfuerit. Veniebat 

"= Curavitque ut qtiam paucisshncB sercitii reliqui<B superessent. 



11 A aberat a Ms, Voss. 2. Mox inEd. Jens. Par. est conjanctim quammitu- 
me. — 12 Amorem hah. Ms. Ax. h'tret amor. Ed. Jens. Med. — 13 Acpriv. Ms. 
Voss. 3. Ed. Long, et privatim Ed. Mag. — 14 Fuit vUcb Ms. Ax. — 15 Neque 
id Ms. Voss. 2. Ax. neque vero, omisso r^ id, Ms, Leid. 2. — 16 Reg. vix pot. 
Ed. Gebh. K« uch. [Amstcl.] Mox benivol. Ed. Jens. Med. Arg. Far. iibique. 
— IT Sic Ms. Boecl. Ax. Sed Syrac. res ulla Bos. 1. et Edd. nostri omnes 
priEter Bos. 2. Stav. Hens, [et lecentt.] — 18 Sir Ms. Boecl. Ax. [Ed. Bos. 
Heus. in textii, Stav. Tzschuck. et seqq. lecc] Sed publica Edd. tiostri ante 
Bos. [Atqiie Hfiis. in not. et probavit banc lectionem et docte illiistravit : 
at rerte dissentinnt Stav. ad ed. 3. Tzschuck. et Harl. ad ed. 2. praesertim 
ob addituiu rb ulla, et ob ingratani ejusdem soni repetitionem.] — 19 Decretus 
Ms. Leid. 2.— 20 Cbpatu Ed. Jens. Par. 

1 Qucerentem Ed. Aid, — 2 Consilium £d. Arg. Long. Mox valitud. Ed, Jens. 

NOTiE 

puluni suis Habet sul) ictu.' num raagis quam domiuiim Impera* 

■" Maluit se diligi, quam metui'\ Si- torem vere pntarent,' 

mile quidpiaai rt'fert Auielius Victor » Lumina oculorum amisif] Diastole, 

cap. 15. de Antonino Pio, his verbis : Sic etiam de eo Plutarchus ; et Ci- 

' Adeo trinienlibiis eum atqiie amau- cero, Tnsc. v. niultos, qui et oculis 

tibus cunctis regibus, uationibusque, capti fuerint, moderateque eum ca< 

et populis, ut parentem suuu), patro- sum tulerint, enumerat. 



XX. TIMOLEON, CAP. 5. 289 

auteiu iu theatrum, cum ibi concilium^ populi haberetur, 
propter valetudinciu vectus jumentis juiictis/'° atqiie ita de 
vehiculo, qufc videbantnr, dicebat: neque hoc illi quis- 
quam tribuebat superbiae. Nihil enim unquara+ neque in- 
solens, neque gloriosum, ex ore ejus exiit. Qui quidem, 
cum suas laudes audiret praedicari, nunquam ahud dixit, 
quam se in ea re^ maximas Diis gratias agere atque habere, 
quod, cum Siciliam recreare constituissent,*^ tum se po- 
tissimum ducem esse voluissent. Nihil enim rerum huma- 
narum sine Deorum numine^ geri^ putabat. Itaque suae 
domi sacellum auTOfx-ax/aj' constituerat,P idque sanctissime 
colebat. 

5. Ad banc hominis excellentem bonitatem mirabiics 
accesserunt* casus. Nam praelia maxima natali die suo 
fecit omnia ;i quo factum est, ut ejusdem natalem^ festum 

'^ Inftrmitatis causa bigis deductiis. 



Med. Arg. — 3 Jundis aberat a Ms. Voss. 1. Leid. 2. — 4 Nunquam Ms. Voss. 
3.-5 Sic etiam Ms. Voss. 1,2.3. Ax. Lcid, 2. Sed ea re Ed. Bos. 1. — 
6 Constituisset Ed. Jens. Med. Arg. Aid. Long. — 7 Nomine Ed. Jens. Med. — 
8 Sic Ms. Mendos. Boccl. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Ultraj. [Bos. 2. Stav. Hens, 
et seqq.] Sed agi Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Lamb. Stepli. Gebli. Boccl. Keiich. Bos. 1. Patav, — 9 Automathias Ed. Jens. 
Med. Arg. Automatias Ed. Par. 

1 Accesserant Ms. Ax. — 2 Sic Ms. Ax. [Ed. Kench. Bos. 2. Stav. Heus. 
Tzsclinck. 1. et seqf|. pliir.] Sed rjusdem nutate Ed, Arg. Long, Mag. ejus 
diemnalalcm Ms. Leid. 2. Voss. 1, 2, 3. Ed. Bos. 1. [Tzscli. 2, Paiifl. et Stav. 

NOTjE 

o Propter valeludincm rectus jumen- rum Dominani veiicrabantiir ; cui et 

tisjunclis] Sic apud Ronianos Appins Grasci Romanique nuilta monunienta 

Claudius Caecus lectica in Senatum consccrarunt, et ad hnjus Deap auspi- 

ferebatur. cia ac numen Tinioleon retulit qiiic- 

P Itaque SUCH domi sacellum avTOfiarias quid sibi nnqnani i)rospere evenit. 
const it uerati AvTOfiaria Dew alicujus i Natali die suo fecit omnia] Sic 

nomen fuisse certum est; sed dubi- prcFterito sa>culo Carolus V. Inipera- 

tatur cujusnam Deae. Qiiidam per tor die Divo Matliiie sacro,qnonatus 

id casuni foriiiituiTi ; quidam fortena erat, regnuni Hispania-. obtinuerat, 

fortunam intelligi vohint. Quo pos- Imperator proclamatus fuerat, etme- 

teriori sensu accipienduni esse puto ; niorabileni Ticiui victoriam iu Fran- 

quia Siculi fortunam tanquam oni- cos retulcrat. 
nium actionum laborumque humano- 

Delph. et Var. Clas. Nep. T 



290 CORNELII NEPOTIS 

haberet universa Sicilia. Huic quidam Lamestius,' ' homo 
petulans et ingratus, vadiraonium* cum vellet imponere,* 
quod cum illo se lege agere diceret, et complures^ concur- 
rissent, qui procacitatem hominis manibus coercere cona- 
rentur; Timoleon oravit omnes, ne id facerent. Namque, 
id ut Lamestio^ ceterisque liceret, se maximos labores 
summaque adiisse pericula. Hauc enim speciem7 libertatis 
esse, si omnibus, quod quisque vellet, legibus experiri li- 
ceret. Idera,^ cum quidam Lamestii similis, nomine De- 
maenetus, in concionc populi de rebus' gestis ejus detra- 
here ccepisset, ac nonnulla inveheretur'° in Timoleonta; 
dixit, nunc demum se voti esse damnatum:^" namque 
hoc'* a Diis immortalibus semper precatum, ut talem liber- 
tatem restitueret'^ Syracusanis, in qua cuivis liceret,'* de 

' In judicium conaretur traducere. 

f Nunc denique finem optatum obtinuisse. 



in not. banc lectionem praeferre malit.] — 3 Lamastius Ms. he\<\. 2. Lamistius 
Ms. Ax. Lami/stius Ms. Dan. LamistiasMs. Voss. 1. 2. Laphistius Ed. Long, [et 
Mag. ut Fiscli. in raarg. manu ascripsit ; sed in libello vai r. lectt.] Laphystius 
Ed. Mag. Steph. Gebb. Keuch. Patav. ubique. — 4 Badiinonium Ms. Ernst, va- 
dbnodmm Ed. Jens. Med. — 5 Cumplures Ed. Aid. — 6 Lamestrio Ed. Bos, 1. La- 
inistio et cuivis lie. Ms. Boecl. et cuivis lie. Voss. 2. 3. et quis Ms. Voss. 1. et cujus 
Ms. Ax. — 7 Spem Ms. Voss. 2. Ax. Ed. Arg. Dein experire Ms. Voss. 3. — 8 Id 
pro idem Ms. Voss. 1. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mox Lawystii 
Ms. GiF. et Demenatus Ms. Leid. 2. Demanatus Ms. Voss. 3. Demenetus Ed. 
Jens. Med. Arg. Par, Aid. Long. — 9 Sic etiain Ms. Ax. Sed de abest ab Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. Gebb. Keuch. — 10 Tnveheren- 
twr Ms. Voss. 1. Turn in Thymaleunta Ed. Arg. — 11 Sic Ms. Ax. Gif. Vos.s. 
2. Ed. Lamb. [Bos. et seqq.] Sed i-o^t esse compotem Ms. Mendos. Leid. 2. 
Voss. 1. 3. Oxon. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. quod 
est glossema.— 12 Ita Ms. Gif. Ax. Ed. Mag. Steph. Gebh. Keuch. [Hens. 
Harl. Ilh. Tzsch. 1. 2. Wetz. Brem. (qui quidein in not. observat, Ronianos 
hcBC et Graecos ravra saepe ponere pro singnlari,) Schmied. Heinr. quos sum 
secutus, quia Timoleon hoc unum, non plura a Diis erat precatus.] Namque 
JuBC Ed. Long. Lamb. Bos. Stav. [Paufl.] — 13 Restitueret [h. e. restituere 
posset] Ms. Voss. 2. 3. Leid. 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Heus. Stav. 3. Had. Tzschuck. 1. 2. Sed restiiuerent [scil. Dii] Ed. 
Lamb. [Bos. Stav. 1. 2. Ith. Welz. Breni. Schmied. Heinr. qiioniani raodes- 
tius magisque piuni, ideoque niclins convenire videatur ingenio Timoleontis ; 
qui nihil rerum humanarum sine Deorum niimiue geri pulabut, (v. cap. pr£e« 

NOTiE 

' Lamestius'] Laphystius legenduni daiu babent codices. 
ex Plutarcbo, uon Lamestius^ ut qui- 



XX. TIMOLEON, CAP. 5. 291 

quo vellet, impune dicere. Hie com diem supremum'^ 
obiisset, publice a Syracusanis in gymnasio, quod Ti- 
moleonteum"^ appellatur/ tota celebrante Sicilia, sepul- 
tus est. 



ced. in fine ;) at, bene annotante Tzschuck. nee ab illo Deorum auxilium 
excluditur, nee modestia et pietas evanescit. Quare codd. secntiis revocavi 
reslitueret.] — 14 Liceret aberat a Ms. Voss. 3. — 15 Suppremum Ed. Jens. Med. 
— 16 Timoleontium Ed. Aid. Lamb. Thymokonteum Ed. Long. Mag. 

NOTiE 

» In gymnasie, quod Timoleonteum foro, non in Gymnasio sepultnm soii- 
appellatur] Vide Polyaenum in Aga- bit ; at vero Gymnasium illud in bu- 
thoclem lib. v. Plutarchus tamen in jus gratiam fnisse coustitutum. 



XXI. 
DE REGIBUS, 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Spartani reges, nomine tales, non potestate. Excellentissinvi Per- 
sarum reges. 2. Macedonum reges clariores. Unus rex Siciliae vera il- 
liistris. 3. Reges ex Alexandri amicis. 



Hi fere fuerunt Graecise' gentis* duces, qui memoria digni 
videbantur,* prgeter reges.*' Namque eos attingere' •= nolui- 
luus, quod omnium res gestae separatim'' sunt relatae : ne- 
que tamen hi admodum sunt multi. Lacedaemonius autem 
Agesilaus, nomine, non potestate fuit rex;* sicuti* ceteri 



1 Gr<rcifE g. [nti Grapci 'E\Xas7^ pro 'E\A»7»'i/c^" aut Genitiv. Gi'(^cicE est in 
regiinine positiis.] Ita etiam Ms. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Sed GraccB g. Ms. 
Boecl. Ax. [Thott. et xniice probat Schlegel. p. 69. Ed. Wetzel. Scliniied. 
conf. Heiis. et Tzschuck.] — 2 Ita etiam Ms. Voss. 2. Ax. Sed t'iderentur Ms. 
Leid. 2. videantur Ed. Jens. Med. Aid. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keucli. 
Bos. 1. — 3 Adjimgere Ms. Mendos. — 4 Sicut Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 

NOT^ 

* GraclcE gentis] In qnibiisdam le- qui Regum vitas complectebatur ; 

^\\.\\r, Graca gentis. Sed nihil muto, qui quidem liber injuria temporum 

quia Graecia gens dicitiir, quemad- periisse creditur. 

inodum Italia terra, Hispania regio, * l^omine, non potestate fuit rex] Vi- 

&c. de quse jam dicta sunt a Nepote in 

^Prater Reges] Nimirum earum A gesilao, nbi dictum est moreni esse 

gentium, quae aliis praluxerant. Laceda?moniorum, utdiios Reges seni- 

<^ ISamque eos atlingere] Legitur et per haberent, nomine magis, quam 

adjungere ; id est, vitis excellentinm imperio. Unde Dionysius Halicar- 

GfiEcias Impcratorum. nassensis Reges improprie dictos fu- 

"^ Separatim} Id est, alio in libro, issescribit. 



CORN. NEPOTrS XXI. DE REGIBUS, CAP. 1. 293 

Spartani. Ex his vero, qui dorainatum^ Imperio tenueninf, 
excellentissimi*^ fuerunt, (lit nos judicaraus,) Persarum Cy- 
rus/ et Darius, Hystaspis^ filius : ^ quorum uterque priva- 
tus*" virtutc regnum est adeptus. Prior liorum apud Mas- 
sagetas' in praelio cecidit.^ Darius senectute diem obiit 
supremum.J Tres sunt praeterea ejusdem^ generis; Xer- 
xes,'° et duo Artaxerxes,'- Macrochir et" Mnemon. Xerxi 
maxime est illustre, quod'^ maximis post liominum memo- 
riam exercitibus terra marique bellum intulit Graeciae. 
At Macrochir praecipuara habet'^ laudem amplissima? pul- 
cherrimaeque corporis Ibrmae, quam incredibili ornavit vir- 
tute belli. Naraque illo Perses nemo fuit manu fortior.''^ 



Long. Mag. Patav.— 5 Tta Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 1. 2. 3. Sed orbetn domi- 
turn Ed. Aid. Statim imperium Ms. Voss. 3. et retinuerunt Ex. Veiiet. apud 
Magiuiii. — 6 Excellent issimum Ms. Leid. 2. — 7 Ustaspi Ms. Leid. 2. Hirtapsi 
Ms. Voss. 1. irtapsi Ms. Voss. 3. Histaspis Ed. Aid. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Histaspi Ed. Jens. Med. Par. Hystapsis Ed. Arg. Hyrpiasi Ms. Ax. — 
8 Itaetiam Ms. Leid. 2. Sed occidit Ms. Mendos. Voss. 1. 2. 3.-9 Ejus Ms. 
Ax. — 10 ^YersesMs. Leid. 2. Voss. 1. 3. Mox in lisdein libris erat Artaxerses. 
— 11 Macr. quoque et Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. In Voss. 2. pro Macrochir erat Machrodtie. Statim Memion Ms. 
Leid. 2. Mfwjjjo Ms. Voss. 2. MemnonMs. Voss. 3. Ed. Aid. Long, ubique. 
Mtnon Ed. Jens. Med. Arg. Par. ubique. — 12 Quod aberat a Ms. Ax. — 
13 Uaberet Ms. Voss. 1.— 14 Sic Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. (nisi 

NOTiE 

'' Cyrus] Ex Maudane, Astyagis fi- Porro Massagetae gentes erant supra 

Ha, et Canibyse Persa natus, qui sua mare Caspium si tie ; unde Getae et 

virtute Medorum Regnum adeptus Scythas eas circiter regiones incole- 

est, ac Imperium a Medis ad Persas bant, quse hodie Catai nominantur. 

transtulit. Vide Ptoleniaeum. 

? Et Darius, HystaspisJilius'}T)e hoc J Darius senectute diem obiit supre- 

jam supra. mum] Enm regnasse 36. annos He- 

^ Quorum uterque privatus] Cyrus rodotus ait, lib. iv. quauquani non- 

enina Persarum arniis adjutus Astya- nuUi 31. tantum et dies 30. asserunt. 

gem Regno expulit. Darius vero, '' Xerxes, et duo Artaxerxes] Jam 

Magis occisis, qui Persarum Regnum de Xerxe supra. Notandura tamen 

fraude usurpaverant, ex privato Rex est Xerxis uomen commune fuisse 

per equi sui hinnitum salutatus est. Persarum Regibus, quemadmoduni ct 

Vide Just. lib. i. 10. Cyri. Quantum vero ad duo Artaxcr- 

' Prior horum apud Massagetas] xes ; alter Xerxis filius fuit, et dio- 

Cum Cyrus adversus Thomyrim Re- tus est Macrochir, seu Longimanus ; 

ginam Scytharum, vel Massageta- alter Cyri junioris frater, cognomento 

rum, bellum raovisset, secundo prse- Mnemon, seu Menior. 
lio victus inter mortuos inventus est. 



294 . . CORNELII NEPOT*tS 

Mnemon autem justitiae fama floruit. Nam cum matris 
suae scelere amisisset uxorem,' tantum indulsit'^ dolori, ut 
eum pietas vinceret.™ Ex his duo eodem nomine" morbo 
naturae debitum reddiderunt; tertius ab Artabano"^ prae- 
fccto ferro interemtus'7 est." 

2. Ex Macedonum autem genere' duo multo ceteros an- 
tecesserunt rerum^ gestarum gloria: Philippus Amyntae 
filius, et Alexander Magnus. Horum alter Babylone morbo 
consumtus;^p Philippus ^gis a Pausania,i cum spectatum 
ludos iret, juxta theatrum occisus est. Unus Epirotes, 



quod in Voss. 2. pro fortior legitnr fcrocior,) Ed. Stav. 1. 2. 3. Hews, et ita 
scribendum docet Oudend. ad Frontin. in Add. p. 50G. [in ed. 2. Lugd. B. 
1779. 8. pag. 195, not. 46. Etiam Ed. Had. Tzschuck. 1. 2. Ith. Brem. 
Schmied. Paufl.] Sed Persarum we. /. m. /. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
liOng. Lamb. Steph. Gebh. Boeci. Keiich. Bos. 1, 2. fortior fuit Ms, Ax. — 
l.'i Indulxit Ms. Voss. 2. — 16 Arthabano Ms. Voss. 1. Arthebano Ms. Voss. 
?.— 17 Sic Ms. Leid. 1. Boecl. Ax. [Bos. Stav, Tzschuck. Had. Brem. 
Heinr. Schmied.] Sed interemptus Ms. Voss. 2. inter/edus Ed, Jens. Med. 
^rg. Par, Aid. Long. Mag. Steph. Boecl. Kench. Patav. [Ith. Wetz.] 

1 Gente Ms. Mendos. Leid, 2. Voss. 1. 2. Ed. Ulfraj.— 2 Rex Ed. Jens. 
Med.— 3 Consumlus ; Phil. Ms. Boecl. Ax. Voss. 2. Ed. Hens. [Ith. Tzschuck. 
2. Bipont. Paufl. Brem. Wetz. Schmied. recte; ad vitandam repetitionis 
molestiani. In reliquis enim edd. extat consumtus est. Phil. In Ed. Heinr. er- 
rore, credo, typothetae omissa sunt verba, Amynt a filius... Philippus, et editum 
est: gloria: Philippus ^gis a Pausania.... occisus est.'] Mox Egys Ms. Leid. 2. 

NOT.E 

' Nam cum matris sua scelere ami- lege lib, iii. 1. 

sissef Mxorem] Scilicet, Statiram, quam p Morbo consumtus'] Seu potius ve- 

ejus mater veueno peremerat. Cte- neno, eetatis anno trigesimo secundo 

sias lib, XVI. cum tribus mensibus, et regni duode- 

■" Tantum indulsit dolori, ut eum pie- cimo cum octo mensibus. Arrianus. 

tas vinceret] Pietas, scilicet, erga ma- Sed tamen de hoc tempore varii auc- 

trem, non erga uxorem occisara ; quia tores varias opiniones habent, Qua- 

.solam matris anciliam sceleris minis- propter Vide Cic. Euseb, Just. Stra- 

tram supplicio affecit. Idem Ctesias bon. Gellium, et alios, 

ibidem. i Philippus JEgis a Pausania] IEgz& 

" Ex his duo eodem nomine] Scilicet, Macedoniae oppidum, ubiolim Mace- 
duo Artaxerxes, quorum prior regna- donum Regum sepulturse erant; ut 
vit 41. aunos sine consorte. Sulpic. Plinius refert. Pausanias vero juve- 
Et praeterea 16. cum patre Xerxe. nis inter Macedones nobilitate clarus, 
Posterior autem regnavit, teste Plu- ob neglectam a Philippe vindictam, 
tarcho, et Sulpicio, 62, annis ; licet quam ab ipso petebat de injuria sibi 
Eusebius 40. tantum numeret, turpiter illata ; qua de re vide Curtii 

" Tertius ab 4''(a6ano prcefecto ferro supplementum, et alios. 
interetntus est] Qua de re Justinum 



XXI. DE REGIBUS, CAP. 2. 29i 

Pyrrhus/ qui cum populo Rom.'* bellavit. Is cum Argos 
oppidum' oppugnaret in Peloponneso/ lapide ictus intcriit.* 
Unus item*^ Siculus, Diouysius prior." Nam et manu for- 
fcis, et belli peritus fuit, et, id quod in tyranno non facile 
reperitur, minime libidinosus, non luxuriosus, non avarus^ 
nullius rei denique cupidus, nisi singularis perpetuique 
imperii, ob eamque rem crudelis. Nam dum id studuit 
munire," nullius pepercit vitae, quern ejus insidiatorem pu- 
taret. Hie cum virtute tyrannidem sibi peperisset/ magna 
retinuit felicitate; majorque annos sexaginta^ natus, de- 
cessit florente regno.' Neque in tarn multis annis cujus- 
quam ex sua stirpe funus vidit, cum ex tribus uxoribus 
liberos procreasset,"^ multique ei nati essent nepotes. 

" Quamdiu enim illud asserere curavit . '' Regnum adeptus esset. 



Mgys Ms. Voss. 1. Thehis Ms. Ax. Voss. 2.-4 Ro. Ed. Jens. Med. P. R. Ed. 
Aid. — 5 Peloponenso Ms. Leid. 2. Voss. 1.3. Peloponnesso Ms. Voss. 2. Statim 
lapiiis ictu Ed. Ox. — 6 Item abest ab Ed. Par. Aid. Sed Heusing. untis 
iuclusit. — 7 Ita etiam Ed. Long. [Bos. Heus. qui luetur banc lectionem, et 
phir. lecentt.] Sed enim annos sex. n. ]\Is. Sav. Gif. Put. Leid. 2. Ax. v. not. 
annus sex Ms. Voss. 3. annis sex. natu Ed. Lamb. Stepb. [Tzschuck. 2. Wetz. 
Atque Tzschuck. jam iu not, ad ed. 1. raultus erat de h. 1. et Lambin. cor- 
rectionem, valde quidem probabilem, unice veram esse judicabat ; quia ex 
linguae nsu dicattir major natu et ab eod. comparativo major dependeat 
ac regatur annis:] annis sex. natus Ed. Bos, 1. [atque natus vindicat 
Garaton. ad Cic. 2. in Verr. cap. 49. p. 494. sq. ubi muitus est et de hac 
coustructione et de loco noStro.] 

NOTiE 

■" Unus Epirotes, Pyrrhus'\ Hie, Achillidae cognato nomine clarum 

quemadmodum Alexander, paterno Opprimat hostili tegula jacta manu.' 

genere ab Hercule, uiateruo ab A- " Unus item Siculus, Dionysius prior} 

chille se esse gloriabatur. Just. lib. Vide quas de illo apud Cic. Tiisc. v. 

xvi£. dicuntur; et apud Just. lib. xx. 

* Argos oppidum] Duo sunt, utjam " Decessit florente regno] Prse gau- 

dictum est, ejus nominis oppida in dio, quod habuit ex nuntio reportatie 

hoc tractu ; quamobrem vide qua; victoriae, cum amicis suis vino et epu- 

supra diximus. Us largius usum in morbum incidisse> 

^ Lapide ictus interiit] Just. 1. xxv. quo mortuus est, refert Diodorus. 

5. et Paulus Diaconus lib. ii. 20. Quantum vero temporis reguaverit, 

cum Nepote, de lapidis ictu, consen- ex his Ciceronis verbis accipe : ' Duo 

tiuut, quo Pyrrhus interiit. At vero de quadraginta Dionysius Tyrannus 

Plutarchus, Pausanias, Polyaenus, annos fuit opulentissimae etbeatissi- 

Strabo tegulae ictu periisse scribunt; mas civitatis.' 

quos sequitur Ovid, in Ibin : ' Aut ut "' Cum ex tribus uxoribus liberos prO' 



296 CORNELII NEPOTIS 

3. Fuerunt praeterea magni' reges ex amicis* Alexandri 
Magni/ qui post obitum ejus imperia ceperunt. In his 
Antigonus/ et hujus filius Demetrius:^ Lysimachus, Se- 
leucus, Ptolemaeus.'' Ex his Antigonus, cum adversus 
Seleucum Lysimachumque' dimicaret, in praelio occisus 
est. Pari letc^ aftectus est Lysimachus'' a Seleuco. Nam 
societate dissoluta, bellum inter se gesserunt. At Deme- 
trius, cum filiam suam Seleuco in matrimonium dedisset, 
neque eo^ magis fida inter eos amicitia raanere potuisset ; 
captus bello,'' in custodia socer generi periit morbo/'^'' 

<• In generi vinculis pralio victus socer morbo exstinctus est. 



1 Ita Ms. Mendos. Boecl. Ax. Leid. 1. Voss. 1. 3 Ed. Ultraj. [Bos. 2. et 
plur. seqq.] Sed tnulti Ms. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Brem. qui id unice 
probat. Contra tuentiir rb magni, praeter Bosium, Staver. (qui ad ed. maj. 
et inin. Antigoni reliquorumque memoratorum vitam, res gestas, fataque 
nberius enarrat,) Tzsclmck. ad edit. 2. et Wetzel.] — 2 Amici Ms. Voss. 2. a 
quo deinde non minus, quam ab Ax. aberatrb Magni : quod Heusinger. uncis 
inclnsit. [Tzschuck. ad ed. 2. suspicatur, forte, si valeat trajectio, legi antea 
posse, multi magnique reges, quo utrisque libris satisfiat.] — 3 Et Lijsimaclmm 
Ms. Voss. 1. 3. Ax. in quo verborura ordo erat hie : ex his Antigonus in prcelio, 
cum adversus Seleucum et Lysimachum dimicaret, occisus est. — 4 Laeto Ed. Med. 
Arg. letho Ed. Steph. Mox ab Seleuco: namque soc. Ms. Voss. 2. Ax. — 5 Eos 
magis Ms. Voss. 3.-6 Periit a morbo Ms. Voss. 2. Ax. Guelf. [et placet 

NOT^ 

creassef] De his in Dione jam dictum Lysimachus, unus quondam e custo- 

est. dibus Alexandri Magni, illustri Ma- 

■* Ex amicls Alexandri Magni] De cedoniae loco natus, sed virtute illus- 

ejus^ ducibus hie loquitur; qui, eo trior. Vide Jnst. lib. xv. 3. Seleu- 

mortuo, omnes sibi diademata impo- cus, qui cognominatus est Nicanor, 

suerunt, ut fert Auctor Machab. rex Syriae, de quo jam dictum est. 

y In his Antigonus'} Asiae et Syriae Ptolemaeus vero, qui omnibus jEgyp- 

Satrapes primus, qui tandem a Se- tiis regibus nomen suum dedit, vir 

leuco et Ptolemaeo victus est. quoque magnus fuit, et prudentia in- 

^ Et hujus filius Demetrius'] Hie Ur- signis ; de quo jam supra dictum est 

bium obsessor dictus est. PHn. I. vii. in Eumene. 

38. Quam nominis arrogantiam ar- ^ Pari leto affectus est Ltjsimachus} 

guit Plutarchus in Demetrio. Seleuco Demetrio mortuo, Lysimachus cum 

Nicanori Syriae Regi filiam suam Seleuco conflixit ; et haec ultima 

Stratonicen uxorem dedit, et expulso pugna fuit successorum Alexandri 

Athenis Demetrio Phalereo, pristi- Magni, in qua occisus est Lysimachus, 

nam Reip. ac libertatis formam A- nimirum anno 42. ab Alexandri inte- 

theniensibus restituit. ritu. 

'' Lysimachus, Seleucus, Ptolemceus'] « Captus bello] Nimirum iii Idu- 



XXI. DE REGIBUS, CAP. -3. 297 

Neque ita multo post Seleucus^ a Ptolem£eo Cerauno* dolo 
interfectus est;^ qiiem ille a patre expulsum Alexandrea,^ 
alienarum opum indigentem receperat. Ipse autem Ptole- 
maeus,'° cum vivus filio regnum tradidisset, ab illo eodem 
vita privatus dicitur.^ De quibus quoniam satis dictum 
putaraus, non incommodum videtur, non praeterire Hamil- 
carem et Hannibalem;" quos et animi magnitudine'^ et 
calliditate omnes in Africa'^ natos praestitisse constat. 



Heus. ac Stav. qui ad ed. 3. docet, pr;f positionein a verbis neutris ssppiiis 
addi, et caiisam significare efficienteni.]— 7 Seleuchiis Ms. Voss. 2. — 8 Est 
aberat a Ms. Leid. 2. et Voss. 1. — 9 Sic Ms. Gif. Voss. 1. Sed Alexandria 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mat;. Stepli. Lamb. Gebh. Boecl. Keucb. 
tatav.— 10 ftoloiJKBus Ms. Voss. 1.2. Leid. 2. I^htolmaus Ms. Voss. ^. — 11 
Amilcarem et Anibalem Ms. Voss. 1. In Ed. Par. Aid. Mag. ubique est Anni' 
balem. — 12 Pro animi magnitudine erat cum magnit. in Ms. Voss. 1. et ai 
Ed. Jens.— 13 Affrica Ms. Voss. 1. Aphrica Ed. Par. 

NOT.E 

maea ad urbem Gazam, ut vult Justi- ertias otioque se dedisset, neque soli- 

nus, Plutarchus, Arriauus. Hunc a to vivendi more uteretur, ex nimia 

JIacedonibus relictum scribit Cic. cruditate in niorbuni incidit, et ita 

Offic. II. At, si Justino credimus, interiit. Plutarch, in Demet. 

non captus est, sed seipsuni Seleuci * A Ptolemceo Cerauno\ Hie fiiius 

fidei tradidit, ut patet ex his verbis : fuit Ptolemaei prioris, Ceraunus dic- 

* Demetrius quoque, a tot exerciti- tus ab audacia et ingenii velocitate : 

bus circumventus, cum posset honeste Kepawhs enini fulmen significat. Cael. 

mori, turpiter se dedere Seleuco ma- lib. xxiv. 6, 

luit.' ^ Ab illo eodem vita privatus dicitur'] 

■1 Periit morbo'] In queni incidit, ut Huic opinion! adversatur Justin, 

refert Plutarchus, biennio post, cum lib. xxiv. qui cum a Gallis, quos spre- 

a Seleuco perhumaniter exceptus fu- verat, victuni, vita et regno spolia- 

isset, et regio apparatu; sed cum in- tum scribit. 



XXII. 
H A M I L C A R.' 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Erycem defendit. Pacem constantia sna patriae conciiiat. 2. Re- 
motis a Carthagine. militibus mercenariis, otium toti Africee restituit. 
3. Filium suum secuni in Hispaniaiu diicit. Hasdrnbal ejus gener, et in 
impeiio successor. 4. In Hispania praelio adversus Vettones cadit. 



JlAMiLCAR/ Hannibalis filius/ cognomine Barcas,^'' Car- 
thaginiensis,* primo Poenico bello, sed temporibus extre- 
mis/ admodum adolescentulus in Sicilia praeesse* coepit 



1 Hamilcaris vita Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. — 2 Amilcar Ms. 
Voss. 1. 2. Hamilchar Ed. Arg. ubique. Statiin Anyhalis Ms. Voss. 1. 2. 
Annibalio Ed. Par. Aid.— 3 Barchas Ms. Voss. 1. Ed. Aid. Mag. Stepb. 
Bartha Ms. "Voss. 3. Barcha Ms. Oxon. Ax. Ed. Arg. Par. Long. Barchos Ed. 
Jens. Med. BrocAosEd. Gebh.— 4 Karthaginiensis Ms. Leid. 2. [Ed. Lamb, in 
meo exempio, Stav. Hail. Tzschnck. Breni. Carthaginiensis Ed. Bos. 2. Heus. 
Ith. Heinr. Schmied. Wetz.] Carthaginensis Ms. Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Long. Mag. Steph. Gebh. ubique : Karthaginensis Ms. Voss. 3. Ed. 
Aid. Lanibin. [ap. Fischerum,] Boerl. Bos. 1. ubique: [vid. supra xiv. L 
Oudendorp. ad Frontin. Strateg. i. 7. nr. 3. supra ad x. 1. 5. in W. LL.] Mox 
Pcenico Ms. Gif. Dan. [Ed. Bos. 2. Heus. et rell. fere omnes recentt.] Sed 
Penico Ms. Voss. 3. Pouenico Ms. Voss. 1. Punico Ms. Voss. 2. [Tliott. v. 
Schlegel. I.e. 68. qui probat;] Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Schmied.]— 5 Post 

NOT^ 

* Hamilcar, Hannibalis filius'] Ha- manorum hostis. 

milcar nomen est Punicum, quod Re- '• Cognomine Barcas] Hoc gentile 

gem significat : hie patrem habuit nomen fuisse patet ex his Silii Italici 

Hannibalem antiquioreni, et ipse pa- verbis, lib. i. in principio : ' ortns 

ter fuit magni Hannibalis aeterni Ro- Serrana prisci Barcae de gente.' 



CORN. NEPOTIS XXII. HAMILCAR, CAP. 1. 299 

exercitui. Cum ante ejus adventum*^ et mari et^ terra male 
res gererentur Carthagiiiiensium,^ ipse, ubi affuit,9 nunquam 
hosti cessit, neque locum nocendi dcdit ; saepeque e con- 
trario, occasione data, lacessivit,'° semperque superior 
discessit. Quo facto, cura paene omnia in Sicilia Poeni 
amisissent," ille Erycem sic defendit,*^ ut bellum eo loco 
gestum non videretur. Interim Carthaginienses classe apud 
insulas iEgates"^ a C. Lutatio,'' consule Romanorum, su- 
perati,^ statuerunt belli finem'* facere, eamque rem arbitrio 
permiserunt Hamilcaris. Ille etsi flagrabat bellandi'* cu- 
piditate, tamen paci serviendum putavit,*^ quod patriam, 
exliaustam sumtibus,'^ diutius calamitatera'7 belli ferre non 
posse intelligebat : sed ita, ut statim mente agitaret, si 
paulum modo'* res essent refectae, bellum renovare/' Ro- 



pro praesse Ms. Leid. 2. — 6 Autem ejus advetitu Ms. Ax. ejus adventu Ms. 
Voss. 2. omisso t^ aut, — 7 Et marique terra Ms. VoSs. 3. — 8 Karthaginens. 
Ed. Lamb. Bos. 1. ubique. — 9 Ipse tibi adfuit Ms. Voss. 1. ipse ubi fuit Ms. 
Voss. 2, adfuit etiam Ed. Long. Mag. Pat. [Heus. et plurr. recentt. Sed 
fiffuifMs. Thott. Ed. Lamb. Bos. Schmied. Paiifl.] Statim numquam Ed. Mag. 
Patav. [Stav. Heus. cum aliis recentt. Sed nunquam Ed. Long. Bos. Ith. 
Schmied. Heinr. Paufl.] abest ab ed. Lamb. — 10 Sic Ms. Mendos. Voss. 1. 2. 
3. Leid. 2. Sed hostem lacess. Ed. Lamb. Statim semper sine que Ms. Voss. 2. 
— 11 Amississent Ed. Arg. — 12 jEgatis Ms. Voss. 3. Ed. Jens. Med. Aig. Par. 
Long. [Atque ita scribendum esse censet Stav. ad ed. raaj. citatqne Arntzen. 
ad S. A. Victor, de vir. ill. cap. 41. nr. 1.]— 13 Sic et Ms. Leid. 2. Voss. 3. 
[Ed. Lamb. Bos. Stav. et seqq.] Sed G. Luctatio Ms. Voss. 1. C. Luctatio Ms. 
Voss, 2. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Steph. Gebh. — 14 Facere 
belli finem Ms. Ax. [belli facere finem Ms. Thott.] — 15 Sic Ms. Voss. 1. 2. 3. 
Oxon. Leid. 2, Sed belli Ed. Steph. Gebh. Keuch. Mox tamen aberat a Ms. 
Voss. 3.— 16 Sumptibus Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag.— 17 
Calamitates Ms. Leid. 2. Ax. Voss. 1. 2. 3. Ed. Keuch. Bos. 1.^ [Heus. Ith.] — 
18 Ita etiam Ms. Leid. Sed pauiuwimodo Ed. Med. pawWft mo Ed. Par. pau/u- 
tum modo Ed. Mag. Steph. Gebh. Kencb. [Brem. paulum modo Ed. Heinr. 
Schmied. Wetz.]— 19 Revocare Ms. Oxon. Ax.— 20 Sic Ms. Gif. Bav. Mendos. 

NOT>E 

<= Sed temporibus extremis'] Id est, dicunturillseinsulaeaPoIybiOjSuntque 

sub finem hujus primi belli Punici. ad promontorium Lilybseum ; juxta 

<* Ille Erycem sic defendit] Eryx quas classis Romanorum, quam tre- 
urbs Siciliae, ad montem ejusdem no- centarum navium fuisse tradit Pit- 
minis Veneri sacrum, supra Drepa- nius de viris illustribus, classem Car- 
num oppidum. De hujus situ accu- thaginiensium, cui dux Hanno erat, 
ratissime inter alios scribit Polybius superavit. 

lib. I. Hodie Monte S. Juliana. ^ Tamen paci serviendum putaviti 

. '' Apud insulas Agates a C, Lutatio, Quibus conditiouibas facta fiierit, 

consule Romanorum, superati} JEgasx vide, Folybium lib. ill. 



300 CORNELII NEPOTIS 

manosque armis persequi, donicum^ aut*° certe vicissent,** 
aut victi manus" dedissent. Hoc consilio pacem concilia- 
vit : in qua tanta fuit ferocia," ut, cum Catulus'' negaret, 
se*^ bellum compositurum, nisi ille cum suis, qui Erycem 
tenuerunt,** armis relictis, Sicilia decederent : succumbente 
patria, ipse periturum se potius dixerit, quara cum tanto 
flagitio domum rediret:*^ non enim suae esse*^ virtutis, 
arma a patria accepta adversus hostes/^ adversariis tra- 
dere. 

2. Hujus pertinaciae' cessit Catulus. At ille, ut Car- 
thaginem venit,' multo aliter, ac sperabat,* rempublicam 

<» In qua tantam exhibuitjirmitatem. 



Boecl. [Ed. Bos. Hens, et seqq. in textu.] Set! donee aut Ms. Bav. 2. Ax. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. A Ms. Leid. 2. aberat. 
— 21 [Sic Ed. Long. Bos. Stav. et seqq.] Sed ut certe vicissent Ms. Voss. 1. 
aut certe vicisset Ms. Ax. aut ut certe vieissent Ms. Bav. Mendos. aut virtute 
vicissent Ed. Lamb, aut vi certe vie. Ed. Gebh. Keuch. Patav. [Hie locus 
valde exeicuit ingenium criticorum, et alii aliter tentarunt eum, aut interpre- 
tati sunt : v. Heus. et Harles. Tzschuckio in certe vitii labes hiesishe videtur, 
quae verum subjectum oppresserit. Brem. suspicatur dmicum aut vita certa- 
mine vicissent. Non male. Kappio tamen et Pauflero, forsan rectius, locus 
sanus esse videtur, et eerte vincere esse, veram et sine exceptione victoriam re- 
portare.]— 22 Manum Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. [2. Wetz.] Sed manus Ms. Gif. Mendos. Ax. 
Sav. Boecl. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Stav. 1. 2. 3. Heus. [Harl. Itli. Brem. 
Tzschuck. 1. 2. Heinr. Schmied. Paufl. quos sum secutus, tam ob codd. con- 
sensum,quam quia, manus in hac locutione, a gladiatoribus sumta, est fre- 
quentius.] Paulo post cum Catul. omisso t^ ut Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Ed. 
Heus. [Schmied. Heinr.]— 23 Se omissum est in Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. 
Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag.— 24 Tenuerant Ed. Lamb. Steph. 
Gebh. Keuch. Patav. [Wetz. tenerent, uti Schmied. jam in suo. Lexicon iiber 
den Corn. Nep. p. 59. suaserat, invito Tzschuck. ad ed. 2. Heusing. (quem 
secuti sunt Schmied. et Heinr.) ducibus Mss. Boecl. Ax. Voss. 2. 3. edidit, 
ferocia, quum Catulus neg... .Sicilia decederent ; ut succumbente patria : non bene, 
ait Wetzel.] et succumb. Ms. Leid. 2. — 25 Rediret [subint. ut, et nihil mutan- 
dum est : v. etiam Tzsch. ad ed. 2. pro rediturum esse interpretatur Heusing. 
et redire aut esse rediturum rectius scriptum fulsse, putat Schmied.] sed 
redierit Ms. Voss. 1. redierat Ms. Leid. 2.-26 Esset Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long.— 27 Hostis Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long, hostels Ed. Aid. 

1 Pertinacia Ms. Ax. [Verba tamen : Hujus pertin. cess. Catulus rectius 
superior! capiti adjecerunt Heus, Stav. in ed. 3. et alii.]— 2 Ac sperabat absunt 

NOTiE 

s Donicum] Donicum, pro donee, * Ut CarthaginemvenifiVthemolirgi 

apud veteres. totius Africae terra marique floren- 

h Ut, cum Catulus] Scilicet, Q. Lu- tissiraam, Romae aemularo, a Phoeni- 

tatius Catulus, consul Rotuanus. cibus in Libyae littore conditaui ad 



XXn. HAMILUAR, CAP. 2. 301 

se habentem' cojjnovit. Namque diuturnitate* externi raali 
tantum exarsit^ intestinum bellum,J ut nunquam pari peri- 
culo^ fuerit Carthago, nisi cum deleta^ est.'' Primo mercenarii 
milites,' qui adversus Romanos fuerant/ descivemiit : quo- 
rum numerus erat viginti millium. Hi totam abalienarunt 
Africam,"" ipsam Carthaginem oppugnarunt. Quibus malis 
adeo suut Poeni pcrterriti,^ ut etiam auxilia'° a Romanis 
petiverint, eaque impetrarint." Sed extremo, cum prope 
jam ad desperationem pervenissent,'* Hamilcarem impera- 
torem fecerunt." Is non solum hostes'^ a muris Carthaginis 
removit, cum amplius centum millia'* facta essent arma- 
torum ; sed etiam eo compulit, ut locorum angustiis clausi, 
plures fame, quam ferro, interirent. Omnia oppida abalie- 



ab Ed. Par. Aid. [sperarat Ed. Schmied. ex conjectura.] — 3 Hentem Ed. Jens. 
— 4 Diuturnitatem Ed. Jens. Med. Arg. Long. Statim extremi Ed. Aid. — 5 
Exarxit Ed. Jens. Med. [exarserat malint Schmied. et Tzschiick. ad ed. 2.] — 
6 In pari per. Ms. Ernst, pari in per. Ed. Lamb. [Brem. Tzsclnick. 1. sed in 
ed. 2. et edita est, et in not. vindicata lectio vnlg. pari pericitlo:] tali per. Ms. 
Leid. 2. — 7 Sic etiam Ms. Ax. [recte : v. Flor. ii. 15. 4. et Stav. in ed, maj.] 
Sed deserta Ms. Leid. 2. Voss. 2. 3. Ed. Jens. Med. Aid. Similis confusio erat 
supra, XX. 3.-8 Sic etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3.-9 Perteriti Ed. Jens. 
Med.— 10 Sic Ms. Boeci. Voss. 2. Ax. Sed auxilia etiam Ed. Jens, Med. Arg. 
Par, Aid. Long, Lamb, Steph, Mag. Gebh. Boecl, Kencli. Bos, 1. Statim ab 
Romanis Ms. Voss. 1. 3.— 11 Ea impetr. Ms. Voss, 3, Absunt ab Ed, Ultraj, 
eaque impetraverint Ed, Steph. Mag. Gebh, Keuch.— 12 Pervenisset Ms. Ax. — 
13 Hostis Ms. Voss. 2. Leid. 2. Ed. Jens, Med. Arg. Par.— 14 Centum miUibus 

NOTiE 

mare internum ; qnaeque tertio Pu- plus, alii minus, adeo ut parum inter 

nice bello a Scipione ^miliano peni- se consentiant Anctores hac in re. 

tu9 diruta est. Ceterum urbs incendio diruta fuit, et 

J Tantum exarsit intestinum bellum'] per continuos decem et septem dies 

Hujns belli causa narratur a Polybio, vix potuit incendium extingui. Flor. 

qui etiam ejus auctores recenset. lib. ii, 15, 

^ ]\lsi cum deleta est} Deleta autem ' Prima mercenarii milites] Quos ex 

fuit, ut mox diximus, a Scipione anno variis gentibusfuisse memorant, nimi- 

507. postquam condita fuerat, Cn. rum Gallos, Hispanos, Ligures, No- 

Cornelio Lentulo, L. Mnmmio Coss, mades, Afros, aliosque, 

Velleius Paterc. lib. i. 12. Ad quam ^ Hi totam abalienarunt Africam'] 

opinionem quodammodo accedit Cic, Supple, a Carthaginiensibus, 

I, de Rep. bis verbis : ' Nee tantum " Hamilcarem imperatorem fecerunf] 

Carthago habuisset opuni sexcentos Cum antea Hannonem, et Gisconem 

fere annos, sine cousiliis et disci- Hasdrubalis patreni, ab initio huic 

plina :' cui etiam opinioni Orosius bellopraefecissent, eosque tanto male 

uou niultuni dissentit lib. iv. G. Alii impares esse cognovissent. Lamb. 



302 CORNELII NEPOTIS 

nata/* in his Uticam atque Hipponem,'' valentissima totius 
Africae, restituit patriae. Neque eo fuit contentus, sed 
etiam fines'^ imperii propagavit/7 tota Africa tantum 
otium reddidit, ut nullum in ea bellum videretur multis 
annis fuisse. 

3. Rebus his' ex sentential peractis, fidenti animo atque 
infesto Romanis, quo facilius causam bellandi? reperiret, 
efFecit, ut imperator cum exercitu in Hispaniam+ mitteretur, 
eoque secum duxit filium Hannibalem, annorum novem. 
Erat praeterea cum eo adolescens illustris, formosus/ Has- 
dmbal ; quem nonnulli* diligi turpius,? quam par erat, ab 
Hamilcare, loquebanturJ Non enim maledici tanto viro 
deesse poterant. Quo factum est, ut a praefecto morum 
Hasdrubal'i cum eo vetaretur esse. Huic ille filiam suam 



^'^'^^'^■^•^^■^ 



Ms. Voss. 2. Ax.— 15 Sic Ms. Sav. Gif. Put. Boecl. Ax. Voss. 1.2. [Ed, 
Long, Bos. et seqq.] Sed alienata Ms. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Jens, Med. Aid, 
Lamb. Bos. 1. Statim in iis Ms. Voss. 1.— 16 Finis Ms. Voss. 2. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. — 17 Sic etiam Ms. Ax. prograiit Ed. Jens. Med. Par. 

1 Rebus iis Ms, Voss. 1,-2 Snla Ed, Par. Mox alo in Ed. Jens. Par. — 3 
Belli Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. [vid. supra, in cap. 1.] causa belli reperiretur 
Ed. Long. Steph. Mag. Gebii. Keucb. et causa Ed. Jens. Med. Arg. Similis 
error supra xix. 4.-4 Sic Ms. Sav. Gif. Put. Boecl. Voss. 2. 3. Leid. 2. Sed 
Hispaniam, omissa praepositione, Ms. Voss. I. Ed. Lamb.— 5 Ita etiam Ms. 
Ax. Sed et formosus Ed. Par. Aid. Lamb. Steph. Gebli. Keuch. Patav. 
[Wetz.]— 6 Nonnulla Ms. Voss. 3. Mox Amilcare Ed. Jens. Med. ubique.— 7 



NOTiE 

° In his Vticam atque Hipponem] jacet Hipponense; imde a Graecis 

Utica, urbs totius Africa, si Cartha- Aidp^vros dicta est propter aquarum 

ginemexcipias,clarissima; qujesexa- irrigua. Vide quid Plinius de ca 

ginta stadiis ab ipsa Carthagine dis- scribat Epist. lib. ix. 

tabat occasum versus, inquit Appi- p Qucm nonnulli diligi turpius'] Vide 

anus, ad Bagradam aninem ; eaquem- quid super ea re referat Livius Annal. 

adraodum et Carthago a Tyriis con- xxi. 

dita fuit, sed longe ante, quod, vide- i Ut a prafecto morum Hasdrubal] 

tur testari Silius Italicus lib. iii. Quales apud Rom. Censores erant, 

' Proxima Sidoniis Utica est effnsa penes quos erat jus animadvertendi 

manipliSjPrisca situ, veteresque ante in mores civium ; tales fere erant 

arcesconditaByrsaB.' Quod ad Hip- Praefecti seu Magistri morum apud 

ponem vero, quam et Diodorus lib. Carthaginenses ; ad quos pariter per- 

XX. vocat Hippuacram, urbs est ad tinebat morum censura et animad- 

Hippi promontorium sita, a quo no- versio, et praeterea facultatum cujus- 

meu habere videtur, cui stagnuna ad. que aestimatio. 



XXII. HAMILCAR, CAP. 4. 303 

in matrimonium dedit, quod moribus eorurn non poterat 
interdici* socero gener.* ' De hoc ideo mentionem fecimus,? 
quod, Hamilcare occiso/ ille exercitui prsefuit, resque 
magnas gessit;' et princeps largitione'" vetustos pervertit 
mores Carthaginiensium ; " ejusdemque postmortem' Han- 
nibal" ab exercitu accepit imperium. 

4. At Hamilcar,* posteaquam mare transiit/ in Hispa- 
niamque venit, magnas res secunda gessit fortuna : maxi- 
mas bellicosissimasqne gentes subegit : equis, armis, viris, 
pecunia, totam locupletavit Africam. Hie cum in Italiam 
bellum inferre meditaretur, nono anno post quam in Hispa- 

* A soceri contubernio gener prohiberi non poterat. 



Loquehaiur Ms. Voss. 3. — 8 Interdict non poterat Ed. Steph. Mag. Gebh. 
Keiicli. Statini socer a genero Ms. Voss. 2. Ax. socer genero Ms. Leid. 1. [pro- 
batqueTzscliuck. ad ed. 2.] — 9 Facimus Ms. Voss. 1. — 10 Princeps largiliones 
Ms. Voss. 2. Ms. Boec). principeslargitiones: et niox Schotti cod. [Mendos. 
Leid. 2. Voss. 1. 2. 3.] prcevertit. — 11 Mortem: nam Hannibal Ed. Jens. Med. 
Arg. Long. 

1 Hamilcare Ms. Leid. 2. Statiin postquam Ms. Ax. postea qnam Ed. Jens. 

NOT.E 

' Quod moribus eorum non poterat qiie,ut Barcinap. factioni, cujus fantor 

interdici socero gener'] Apad KonmnoR erat, faventem populum redderet, 

tamen suminuni inter uti unique erat imniodicis largitionibusutebatur : et, 

verecundiae argnmentum, quod, ut ut ait Livius Anna), xxi. ' Plura 

ait Cic. OflSc. lib. i. ' >,on lavantnr consilio qnam vi gerens, anspiciis re- 

cuni soceris generi.' gulornni magis, conciliandisque per 

• Quod, Hamilcare occiso] In prjelio, amicitiam principnm novis gentibus, 

scilicet, contra Vettones citerioris quam belle aut armis, rem auxit.' 

Hispaniae populos, ut postea dicetnr, ^ Ejusdemque post mortem] De cujus 

intra Anam ct Tagum flnvios, Plin. mortis genere non consentiunt liibto- 

lib. IV. 20. Reliquitque quatuor fi- rici. Livius Annal. xxi. et Appi- 

lios, quos se in Romanorum perni- anus, ipsnm in venatione interfectura 

ciera alere dicebat, veluti quatuor scribunt ; Justinus et Valer. Max. a 

catulos leoninos ; qiiorum tamen nul- servo sui domini mortis ulciscendae 

lus in locum patris missus est statim causa occisum esse aiunt: Polybius 

ab ejus morte, propter immaturam vero de nocte in diversorio suo a quo- 

aetatem. Valer. Max. lib. ix. 3. dam Gallo privatarum injuriarum 

' Resque magnas gessit] De quibus causa interemtum refert. 

Polybius lib. ii. " Poaieaquam mare transiit] Scili- 

" Et princeps largitione vetustos per- cet, fretura Gaditauum, et HercuUs 

verlit mores Carthaginiensium'] Is nam- coluninas. 



304 CORN. NEPOTIS XXII. HAMILCAR, CAP. 4. 

niam venerat, in praelio pugnans adversus Vettones* * oc- 
cisus est. Hujus perpetuum odium erga Romanes maxirae 
concitasse videtur secundum bellum Poenicum.' Namque 
Hannibal, filius ejus, assiduis patris obtestalionibusy eo 
est perductus, ut interire, quam Komanos non''^ experiri, 
mallet. 



Metl, — 2 Veteones Ms. Boecl. Voss. 1. 2. Ax. Vetrones Ms. Leid.2. Vectones 
Ed. Jens. Med. Arfj. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph.— 3 Sic Ms. Dan. 
Gif. Sed Punicum Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Steph. Mag. Gebh. 
Boecl. Keuch. Patav. ubique, [Schmied.] — 4 Quam non Rom. Ed. Par. Aid. 
Long. Lamb. 

NOT/E 

^ Adversus Vettones'\ Deqnihnsmox trajecturus esset exercitum in His- 

diximus ; quorum metropolim, Enie- paniam, et ob id sacrificaret, Han- 

ritam Vettonum dictam, fliimen Anas nibalem filiiim ejus, novem annos na- 

praeterfluit. Prudentius Hymno de turn, altaria tenentem, jmejurando 

St. Enlalia. promisisse. se, cum primum per aeta- 

y Namque Hannibal, filius ejus, assi- tern posset, acerrimum hostem pop. 

duis patris obtestationibus'] Vide Valer. Rom. fntnrnm. 
lib. IX. 3, ubi ait quod cum Hamilcar 



xxiri. 

H A N N I B A L.« 



ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Omnibus dncibns major, invidia debilitatur. 2. Capitalis Romano- 
rnm hostis. 3. Imperator Hispaniam subigit. Saguntnm expiigiiat. Per 
Alpes in Italiam transit. 4. Saepius feliciter pugnat in Italia. 5. Reliqnae 
res ab eo in Italia gestae. 6. Revocatus patriam defensum, a Scipione 
vincitur. 7. Donio ad Antiochum profugit. 8. Suos cives frustra ad 
belium indiicere tentat. Rhodiorum victor, 9. Cretensiuni avaritiam 
deludit. 10. Regeni Ponti armat adversns Romanes. 11. Dolo pugnat 
Tidversus Eumeneui. 12. Ne tradatur Ronianis, veueno hausto mori mavult. 
13. Ejus literarum amor. 



JIANNIBAL/ Hamilcaris filiu.s, Carthaginiensis.^ Si verum 
est,+ quod nemo dubitat, ut populus Romanus oranes 
gentes virtute superarit, non est inficiandum, Hanni- 
balein [tanto]^ prasstitisse ceteros imperatores prudentia,* 
qiianto populus Romanus antecedaf^ fortitudine cunctas 



1 Ilannibalis vita Ed. Jens. Med. Arg. Annibalis vita Ed. Par. Aid. — 2 
Annib<4 Ed. Par. Aid. ubique. Statim Amilcar. Ed. Jens. Med. ubique : 
[v. VV. LL. ad Hamilc. 1.] — 3 Carthu^in. aberat a Ms. Leid. 2. — 4 Si verum 
et quod nemo Ms. Boecl. si verum, quod nemo Ms. Voss. 2. — 5 Tanto aberat a Ms. 
Boecl. Voss. 2. Ed. Par. Aid. Sed erat in Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Unci 
[adduntur in Ed. Bos. 2. Slav. Sed] absunt ab Ed. Jens. Med. Arg. Long. 
Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keucb. Bos. 1. Hens. Patav. [et reli. recentt.] — 6 
Sic etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Sed antecedebat Ed. Long. Steph. Gebh. 

NOTiE 

♦ Hannibalem [tanto] prastitisse ce- mo non iutelligit ; quanquam tamen 

teres imperatores prudentia] Pruden- a Scipione in ipsius Carthaginis con- 

tissimum quidem et sagacissiinum spectu superatus est. Vide apud 

fuisse ex ejus bellicis facinoribus ne- Lucianum in Dialogis mortuorum 

Delph. et Var. Clas. Nep. U 



30G CORNELII NEPOTIS 

nationes. Nam quotiescumque^ cum eo congressus^ est in 
Italia, semper discessit superior. Quod nisi domi civium 
suorum invidia debilitatus esset,*" Romanos videretur^ supe- 
rare potuisse. Sed multorum obtrectatio devicit unius 
virtutem.'° Hie autem velut haereditate relictum odium 
paternum erga Romanos sic confirmavit," ut prius animam, 
qiiam id, deposuerit : qui quidem, cum patria'^ pulsus esset, 
et alienarum opum indigeret, nunquam destiterit animo 
bellare cum Romanis. 

2. Nam ut omittam' Philippum,'' quem absens hostem 
reddidit Romanis ;* omnium his temporibus potentissimus 
rex Antiochus'^ fuit. Hunc tanta cupiditate incendit bel- 



Keuch. [Tzschnck. 1. (sed correctum in ed. 2. xibi v. not.) Brem.] — 7 Quo- 
tienscunque Ms. Ax, Voss. 1. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Long. — 8 Aggressus Ms. 
Voss. 3. In Voss. 1. 2. et Ax. abeiat rh est. — 9 Sic Ms. Ax. Boecl. Voss. 1. 
2. 3. Leid. 2. [Ed. Bos. 2. Hens, et plures recentt. atque id aptius est prje- 
cedentibus, et inagis couvenit Romanorum superbiae : v. Brem. ac Tzschuck.] 
Sed videtur Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Staph. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. [Wetz. qui in nota negat, rh videretur, ntpote 
incertum, convenire orationi Nostri, qui virum suum omnium fortissiinuni 
certissimumque Romanorum victorem pvonuntiare iion dubitet. At tamen, 
re incerta, Hannibalem certissimum victorem pronuntiare non potuit Corne- 
lius. Atqui victus erat Hannibal ad Nolam a Marcello, teste Livio xxiii. 16. 
sq. Add. Cicer. Brut. iii. 8.] — 10 Unim dev. virt. Ms. Ax. Statim hinc autem 
Ms. Leid. 2.— 11 Conservavit INIs. Ax. Voss. 1. 2. 3. [Ed. Mag. Heus. Sed 
confirmavit recte tuentur Tzschuck. ad ed. 2. et Schniied. qui praeterea in 
Lexico, &c. p. 62. monet, rectius positum fuisse ut deponerct, antecedente njJ 
confirmavit: at deposuerit ex analogia usuque linguve Grsecaj vindicanduui 
videtur.] —12 Cumprimo patria Ms. Voss. 2. 

1 Obmitmitam Ms. Voss. 3. — 2 Absens, et dein Romanis aberaut a IMs. Ax. 

NOTiE 

ludicram illam contentionem de prte- triumphum Romam duxit. Velleius 

stantia Scipionis, Hannibalis, et Al- Paterc. lib. i. 9. Vide et Just. lib. 

exandri Magni. xxix. 

^ Civium suorum invidia debilitatus <• OmJiium potentissimus his tempo- 

essff] Hnjus in Hannibalem invidiie ribus rex Atitiochus] lUe enim septem 

causas recenset Livius lib. xxx. Quae et triginta annos Asiam, Syriam, Me- 

quidem nuUae sunt aliae prseter opti- diam, et Persiam tenuit; pra;terHir- 

mam Reip. administrationem, et re- caniam,Bactrianam, et omnes,si Par- 

motos Magistratuum abusus, quibus thiani exceperis, regiones superioris 

emendandis fortiter incumbebat. Asiae. Quod ex Just. lib. xl. et Po- 

' Ut oinittam Pldlippum] Hie De- lybio passim cognoscitur. PorroAn- 
metrii filius fuit, et pater Persei Re- tiochus ille Magni cognomentum ae- 
gis Macedonum; quem devictum cepit propter victoriarum amplitu- 
acie et captura Paulus iEnjilius in dinenij huncque ad inferendum Rom. 



*XXin. HANNIKAL, CAP. 2. 307 

landi, ut usque a rubro mari'' arma conatus sit inferre Italiee. 
Ad qucm cum legati venissent Romani/ qui de' ejus vo- 
luntate explorarent, darentque operam consiliis clandesti- 
nis, ut Hannibalem in suspiciouem regi adducerent,^ tan- 
quam ab ipsis corruptum, alia atque antea sentire; nequc^ 
id frustra fecissent, idque^ Hannibal comperisset, seque ab 
interioribus^ consiliis segregari vidisset ; tempore dato adiit 
ad regem,7 eique cum multa de fide sua et odio^ in Ro- 
manes commemorasset/ hoc adjunxit : * Pater,' inquit, 
' meus, Hamilcar, puerulo me,''* utpote non amplius novem 
annos nato, in Hispaniam imperator proficiscens Cartha- 
gine, Jovi Optimo Maximo'° hostias immolavit. Quae di- 
vina res" dum conficiebatur, quassivit a me, vellemne 
secum in castra proficisci. Id cum libenter accepissem, 
atque ab eo petere coepissem, ne dubitaret ducere; turn 
ille, Faciam, inquit, si fidera mihi quam postulodede- 
ris. Simul me ad'- aram adduxit, apud quara sacrificare 



Statini omnibus Ms, Voss. 3. — 3 De aberat a Ms. Boecl. Voss. 2. — 4 Cum nnjuc 
Ed. Long. — 5 Nisi idciun Hann. Ms. Boecl. Ax. — 6 Inferioribus Ms. Voss. 1. — 
7 Sic Ms. Boecl. Sav. Gif. Put. Voss. 1. 2. 3. [Ed. Bos. Hens, et seqq.] Sed 
adiit regent Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Lamb, Steph. 
Boecl.— 8 Odium Ms. Mendos. Voss. 3.-9 Me abest ab Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Long. Lamb. — 10 Optimo et Maximo Ms, Voss. 2. Optimo nax. Ed. 
Jens. Statiiii hostiam Ms. Leid. 1. — 11 Qui, divina re, M?. Leid. 2. que diurna 
Ed. Jens, qua diurna Ed. Med. Statim d«m abest ab ed. Gebli. et mowellcm 
ne, divisim Ed. Jens. Med. Arg. Par. — 12 Ita Ms. Boecl. Voss. 2. Leid. 1. Ed,. 

NOTiE 

bellmn impulit Hannibal. Idem Just, matti] Justinus pariter lib. xxxi. ad 

lib. XXXII. Antiochiini legatos a Rom. fuisse 

« A rubro mari] Ciijiis sinus Arabi- niissos scribit, eodem consilio, quo 

cus est portio, qui TEgyptum ab Ori- Nepos refert ; sed eorum nominanoa 

ente alluit, et ab Arabia disterminat. recenset. Quapropter Livium Dec. 

Pars est Oceani siuu Persico ter- iv. lib. 5. et Phitarchum in Flaminio 

minata : ipvdpav ddKaaaav Gra>ci vo- consule. 

cant, ab Eiythra Kegc, qui ibi reg- e Ut Hannibalem in suspicionem regi 

nasse dicitm ; cui opinioni subscribit adduccrenf] Quod assecuti sunt, teste 

Arrianus lib. VIII. Ideo atitem a La- Livio, lib. xxxv. 

tinis dictum est mare rubrum, quod '■ Puerulo me] Quia vix tunc ad no« 

OAim auilirent a Grscis Erytlira;um vein aitatis annum pervenerat, ut su- 

vocari, existimavtrunt a rubediue pra in Hamilcare. Auctor tamen dc 

aquarum ita dictum. Viris illustribus uudecim anuos ua'^ 

^ Ad quern cum legali venissent Ro- turn tcstatur. 



308 CORNELII NEPOTIS 

instituerat;'' eamque, ceteris remotis, tenentem* jurare 
jussit, nuiiquam me in amicitia cum Romanis fore. Id 
ego jusjurandum patri datum usque ad banc aetatem'* ita 
conservavi,'s ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo 
tempore eadem meiite sim futurus.'^^ Quare si quid amice 
de Romanis cogitabis;'' non imprudenter feceris, si me 
celaris.'7 Cum'^ quidem bellum parabis ; te ipsum frustra- 
beris, si non me in eo principem posueris/ 

3, Hac igitur, [qua diximus,] aetate' cum patre* in His- 
paniam profectus est : cujus post obitum, Hasdrubale im- 
peratore suffecto,J equitatui omni' preefuit. Hoc quoque 
interfecto, exercitus summam imperii'' ad eum detulit. Id 
Carthaginem delatum, publico comprobatum est.4 Sic 
Hannibal minor quinque et viginti annis natus/ imperator 
factus; proximo triennio omnes gentes Hispaniee bello 

" Si alicujus amicilice cum Romanis ineundas consilium tibi erit. 



Long. [Bos, 2. et seqq.] Sed simul ad Ms. Ax, Leid, 2, simulque ad Ms, Voss. 
3. Ed, Par, Aid. Lamb. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keucli, Bos. 1. Patav.— 
13 Insluterat Ms. Voss. 3.— 14 Ita Ms. Leid, 1. 2. Voss. 2. [Ed. Bos. Stav. 
Heus. et seqq,] Sed ad hanc diem Ms. Voss, 1. 3. Ed. Jens. Med, Arg. Par. 
Aid. Long, Lamb. Mag. Steph. Gebli. Boecl. Keuch. Patav. qiiod verum 
puto.— 15 Servavi Ed. Boecl. Sed consenavi Mss, Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Lamb. Steph, Gebh. Keuch. Bos, 1, 2, [et seqq.]— 16 Sumfut. 
Ms. V OSS. 2.— 17 Calaris Ed, Jens. Med, Arg. Par, Aid, Long. Mag,— 18 Quam 
quid. Ms, Voss. 3. b o ^ 

1 Sic Ms. Boecl. Ax. Voss. 1. 3. [Ed. Heus. Ith. Breni. Heinr. Schmied. 
Tzschuck. 1. 2.] uncis tanien omissis. [Unci additi sunt in Ed. Bos, Stav. 
Harl.J Sed hac ergo, qua diximus, at. Ms. Leid. 1. hac igitur atate Ed. Jens. 
Med, Arg. Par. Aid, Long, Mag. Lamb. Steph, Gebh. Boecl. Keuch. Patav. 
—2 Pre Ed, Jens, Med.— 3 Equit. omnium Ms. Leid, 2. A Ms. Voss, 3. verba 
suff. equit. o. prief, hoc quoque aberant, et pro interfecto legebatur interfectus. 
— 4 Id Cartaginem delatum nemine contradicenle publice comprob. est Ms. Ernst, 
in margine ex alio MSto — 5 Sic etiam Ms. Voss. 1. 2. Leid. 2. [Ed. vett. 
Long. Bos. Stav. Heus, (qui tamen in notis comprobat Bosii conjecturani, 

NOT^ 

" Eamque, ceteris remotis, tenentetn] volet, injiiratns probabit.' 

Vide quae supra sunt in Haniilcare, i Hasdrubale imperafore suffeclo'] Is 

quaeque Valer. Max. lib. ix. 3. super gener erat Hamilcaris, ut supra, 

ea re refcrt. Vide et Livium xxxv. k Summam imperii] Huic etiam opi- 

Mos autem erat antiquitus, ut jiiran- njoni suflTragatur Polybius lib. m, qui 

tes aram tenerent. Cic. pro Flacco : uno ore, et communi omnium militum 

' Ergo is,cui, si aram tenens juraret, consensu, electum fuisselmperatorem 

crederet nemo, per epistolam, qtiod Hanuibalera scribit. 



XXm. HANNIBAL, CAP. 3. 



309 



subegit : ' Saguntum, foederatam^ civitatem,™ vi^ expugna- 
vit : ° ties exercitus maximos comparavit.* Ex his uuum 
in Africam niisit, alternm cum HasdrubaleP fratre in His- 
pania^ reliqiiit, tertiiim in Italiara secum duxit. Saltum' 
Pyrenaeum transiit.i Quacumque iter fecit, cum omnibus 



annos 7tatus,) Ith. (cui quidem iion omnia ad amussim regulamqne Giamma- 
tices exigenda videntur. Is tamen, minus forte, in(iiut, offensionis ista 
structura liabitiira fueiat, si, mutato verbonim positii, ita scripsisset Corne- 
lius : sic natus Hannibal minor 25. annis, Sfc.) et alii editoies. Stav. ad ed. 3. 
suspicatur, locum ita distinguenduni esse: Hannibal minor quinque et vig. 
annvs ?i(i<«,<,quasi ii. l.distinguatiir ab Hannibaie,qui s^'njo?- vocatur ab Oiosio 
IV. 7. 8. ita ut post nn/ior comma ponatur.] Scd wa^M Ed. Lamb. [Tzschuck. 2. 
Wetz. quos equidem lubenter secutus essem, nisi Cornelius alibi quoque 
aberrasset, aut aberrasse aliis videatur, a communi sueta(|ue ratioue scri- 
bendi.]— 6 Sic Ed. Med. Arg. Par. Long. Mag. [Lamb. Heus. et seqq. feder. 
Bosii est scriptura : v. Cellar. Orthogr. Latin, p. 237. sq. ed. Harles.] — 7 Ut 
exp. Ms. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ax. — 8 /w Hispaniam Ms. Voss. 3. Statim re- 
linquit Ed. Arg. — 9 Saltum aberat a Ms. Voss. 3. Statim Pyreneum Ed. Jens. 



NOTiE 



' Proximo trieyinio omnes gentes His- 
pania hello subegit'\ Id verum est, si 
gentes nltra Iberum amneni intelli- 
gas, et Saguntinos etiam excipias, 
quos postea obsesses ad extremas 
iiiiseriarum angustias redegit, et ur- 
bem eorum ferro flammaque diruit. 
Vide Liv. lib. xxi. 

"" Sagtmtum, fwderalam civitatem'] 
Quanta fuerit olim ha?c civitas Intel- 
ligi potest ex his Livii verbis ; ' Civi- 
tas ea longe opulentissinia ultra Ibe- 
rum fuit, sita passus miUe ferme a 
mari.' Cui sententiae subscribit Flo- 
ras : * Saguntus,' iuquit, ' vetus His- 
paniait civitas et opulenta, fideique 
erga Romanos magnum quidem, sed 
triste monumentum.' Haec ad flu- 
men Duriam sita erat, prope urbem 
Valentiam, qua hodie caput est regni 
hujus nominis in Hispania. Plinius 
lib. XVI. 40. refert conditam fuisse 
ducentis annis ante Trojae excidium, 
quod maximae antiquitatis argumen- 
tum est. Haec hodie vulgo Morve- 
dre. 

" Vi expugnaviQ Anno ab Urbe 



Cond. 535. bello Punico secundo, 
post octavum obsidionis mensem, ut 
refert Polybius. Porro Saguntus, 
partim Hannibalis, partim civium 
manibus diruta est ; qui cum ad ex- 
tremam reruni omnium inopiam et 
famem redacti essent, se suaque om- 
nia in pyram conjecerunt, nsc Victo- 
ria arbitrium expectaruut. Livius 
lib. XXI. 

" Tres exercitus maximos comparavit'] 
Vide Polybium, et L'viuni ibidem. 

p Alteram cum Hasdrubale'] Hanni- 
balis fratre, quern ad tuendam His- 
paniam cum Afrorum peditum unde- 
cini minibus et amplius, prjeter in- 
gentem aliarum gentium multitudi- 
nem, cum elephantis quatuordecim 
reliquit. Praeterea classis ipsi data 
est maxima ad orae. maritiroie tute- 
1am. Idem, ibidem. 

<> Saltum PyrentEum transiif] Id est, 
Montes Pyrenaeos, qui saltibus et 
sylvis circumducebantur, postquam 
Celtiberos aliosque earuni regionum 
accolas dejecit. Vide Appianum et 
alios. 



310 OORNELII NEPOTIS 

incolis conflixit: neminem, iiisi'° victum, dimisit. Ad 
Alpes posteaquam" venit/ quae Italiam ab Gallia'^ sejun- 
gunt, quas nemo iinquam cum exercitu ante eum, piaster 
Herculem Graium/ transierat: (quo facto is hodie sal- 
tus Graius'' appellatur : *) Alpicos, conantes prohibere 
transitu/'^ concidit," loca patefecit, itinera munivit,'^ 
effecit [que], ut ea"^ elepliantus ornatus'^ Ire posset, qua 
antea unus homo inermis vix poterat repere. Hac copias 
traduxit,'' in Italiamque pervenit.'' 

4. Conflixerat apud Rhodanum cum P. Cornelio Scipi- 



Med. Ava;. — 10 Nem. rjonvict. Ms. Leid. 1. — 11 Postea quam divisini Ed. Jens. 
Med. iibiqne. — 12 Sic Ms. Boecl. Voss. 1. 2. 3. Ax. et Edd. nostri omnes : [a 
Gallia Ed. Ith.]— 13 Graium Ms. Leid. 2.— 14 Sic Ms. Mendos. Ax. Leid. 2. 
Voss. 1.2. 3. [Ed. Bos. Heus. et seqq.] Sed transitum Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Aid. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Keuch. [et transitum hand damnat 
Reusing, cnjns notam consnles ; transitiim condidit Ed. Long.] — 15 Muniit Ed. 
Long. Mag. Lamb. Patav. [Slav. Hensinger. et seqq.] Statini effecit sine que 
Ms. Boecl. Ax. Voss. 1. 2. 3. Sed effeckque Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. 
Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Kench. [Ith. Heinr. Wetz. Hinc 
Bos. et alii rb que uncis inclusernnt.] — IC Eo Ed. Arg. Statini elefantus Ed. 
Lamb.— 17 Sic Ms. Gif. Dan. Boecl. [Ed. Lamb. Bos. Heus. Stav. et seqq.] 
Sed oneratus Ms. Mendos. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Mag. Steph. Patav. honeratus Ms. Voss. 1. 3. Turn ab hac cop. trad, incipit 
cap. 4. in ed. Patav. 

NOTvE 

' Ad Alpes posteaquam venif] Qnse, concidit] Id est, Alpinos, sen Alpitim 

«t refert Plin. Hist. Natur. lib. iii. incolas. Viam autemhacaperiiit sibi 

17. Pceuinee dictae sunt ab Hanni- multo labore magnaque industria; 

bale Poeno. nam, ut Livius refert, niagnas strues 

* Prater Herculem Graiuiri] Unde ex arboribus quas caedebant erectas 

Silius Italicus : ' Primus inexpertas incendebant, et ardentia saxa super- 

adiit Tirynthius arces.' Et apud Li- fuso aceto moUiebant et comminue- 

vium Hannil)al se Herculis itineriim bant. Vide Livium ad Hannibalis 

semulum esse gloriatur. transitum in Italiam. 

' Quo facto is hodie saltus Grains ap- ^ Hac copias traduxif] Vulgaris opi- 

pellatur~\ Multa etiamnum supersunt nio est, Hannibalem traduxisse suum 

transitns Herculis per Alpes vestigia, exercitum per earn Alpium partem, 

nimirnm Herculis Monceci Portus, qnam vulgo montem Cinisum vocant, 

Alpium Graiaj fauces, quae indicant perque vallem Segusianam ; quod 

hac ipsum transivisse; et Hercnlea Phitarchns sentire videtur. 

via apud Aristotelem,de admirandis, " In Italiamque perrenit] Consum- 

quae ducit ex Italia per Galltam usque tis in Alpium transitu 15. diebus, 

ad Celtiberos. teste Polybio, et Livio xxi. 

" Alpicos, conantes prohibere transitu, 



XXIll. HANNIBAL, CAP. 4. 



311 



one^ Cos.' eumque pepulerat. Cum hoc eodem Clastidio* 
apud Padum decernit:^ ^ sauciiim inde ac^ fugatum dimittit.'" 
Tertio idem Scipio cum collega^ Tiberio Longo* apud Tre- 



1 Consule Ed. Jens. Med. Aid. cdsule Ed. Par. — 2 Sic etiam Ms. Leid. 2. 
Voss. 2. [Ed. Long. Bos. Stav. 1. 2. Hail. Biem. VVetz. Heinr. Paufl.] Sed 
Clastidia Ms. Voss. 1. Cladistia Ms. Voss. 3. de Clastidio Ed. Lamb. Gebli. 
Boecl. Keucli. Patav. [Tzscliuck. 2. Clastidio uncis incl. Ed. Stav. 3. Tzschnck. 
1. at [de] Clastidio Ed. Hens. Sclimied. cum hoc eod. Corn. Scipione ingeniose 
conjecit Kapp. atcpie laiidavit qiiidem Tzscliuck. ad ed. 2. nee tamen appio- 
bavit, quia, ut qiioqne Brem. latins explicuit, nonien Corn. Scipionis, librariis 
nottini, et anteaac post redditum, vix potuerit adeo defbrmari, et Cornel, ex 
tbnte no))is ignoto liauserit. Turn verba hue eodem satis declarant Scipionem. 
Imperiose auteni illatn suspicionem rejecit et rb Clastidio delevit Ithe,] — 
3 Decrevit Ms. Voss. 3.^ — 4 Saucium inde fug. Ms. Voss. 2. sauciumquc inde ac 
fug. Ms. Voss. 1. sauciumque inde fug. Ms. Ax. — 5 Colle^io Ms. Voss. 3. Sta- 
tim Tito Ed, Aid. T. Ed. Mag. [Ti. Ed. Lamb.] Sed Tiberio Ms. Mag. Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Long. [Bos. et seqq. Vid. interpretes ad Liv. ii. 44. 
p. 136. et lib. xxii. 57. p. 680. ed. Drakenb. de scriptura hnjus pra?noniinis.] 



NOT^ 



^ Confiixerat apud Rhodanum cum P. 
Cornelio Scipiojie] Huic opinion! Livius 
refragatur, asseritque, ' P, C. Sci- 
pionem, tridno fere postquam Hanni- 
bal ab ripa Rhodani niovit, qiiadrato 
agmine ad castra liostium venisse, 
nullam dimicandi moram facturnm : 
ceterum nbi deseria mnnimenta vi- 
det, ad naves rediisse, tutius faciiius- 
que ita descendenti ab Alpibns Han- 
nibali occursnnmi.' Ita euim Poly- 
bius refert; ita Florus, Eutropins, et 
alii fere omnes Romani scriptores. 

y Cum hoc eodem Clastidio apud 
Padum deceinit] Nihil hie arbitror 
deesse ; sed sic iste locus niihi videtur 
explicandus ; scilicet, Iterum Hanni- 
bal cum Scipione decertat, ut videret 
utri Clastidiuni cederet : quia oppi- 
dum erat, ut tradit Livius, quo niag- 
nani frumentr copiam Romani con- 
gesserant, atqne adeo cum Scipione 
Hannibal decernit de Clastidio utri 
esset, quod futuruui erat alterulrius 
partibus grave inomeutuni. Nam 
revera post illam pugnam ad Padum 
flumen, ex qua Hauuibal victor dis- 



cessit, misit statim sni exercitus par- 
tem ad oppidum illud occupandum, 
quia frumenti inopia laborabat ; et 
hoc primum fuit Scipionis cum Han- 
nibale certanien. Livius ibidem. 

'■ Saucium inde ac fugatum dimittit^ 
Revera Scipio in illo certamine ad 
Padum, non ad Trebiam, ut vult Pli- 
nius, vulniis accepit, Livio et Floro 
testibus ; et in nianus bostium prope 
erat, ut veniret, ' nisi periculum in- 
tercursu tuni primum pubescentis fi- 
lii propulsatum :' Livius. Hinc Flo- 
rus etiam bis verbis : ' Tunc Scipione 
Duce fusus exercitus; saucius etiam 
ipse venisset in manus hostium Impe- 
rator, nisi protectum patrem praetex- 
tatus adinodum lilius ab ipsa morte 
rapuisset.' 

* Cum collcga Tiberio Longo] Hie 
Tiberius Sempronius Lougus Consul 
factus est cum Cornelio Scipione ; 
cuuKjue ad Siciliam tuendam profec- 
tus esset, hinc revocatus est, utjunc- 
tis viribus Hannibali resisterent; 
hunc tamen Livius non Tiberium, sed 
Titum vocat. 



312 CORNELII NEPOTIS 

biam'^'' adversus eum venit. Cum his manum conseruit: 
utrosqiie^ profligavit.*= Inde per Ligures** Appeninum* trans- 
iit, petens Etruriam.^ ^ Hoc itinere adeo gravi morbo affi- 
citur oculorunijS ut postea nunquam dextero' aeque bene 
usus* sit.'' Qua valetudine'° cum etiam nunc" premeretur, 
lecticaque ferretur; C. Flaminium Cos.'* apud Trasime- 
num'5* cum exercitu insidiis circumventum occidit.J Neque 

* Ut deinceps dextrum dehiliorem semper senserit. 



—6 Sic etiam Ms. Boocl. Leid. 2. Sav. Gif. Put. Ax. Voss. 1. 2. 3. Edd. nos- 
tri veteres. Sed ad Trebiam Ed, Lamb. Steph. Boecl. [Atque Arntzen. ad 
8. Aiir. Victor, de vir. ill. cap. 62. nr. 2. praeferre videtur ad Trebiam, et ejus- 
modi locutionis quam plurima congessit exempla: vid. Stav. ad ed. 3. qui 
tamen codd. et Bos. secutus, h. 1. nil rautat.] — 7 Utrumque Ed. Lamb. Sed 
vtrosque etiam Ms. Leid. 1, 2. Voss. 1. 2. 3. Mox inde Ligures Ed. Par. Aid. 
et Apeninum Ed. Jens. Med. Arg. Par. \^Apoeninum Ed. Long.] Statim transiit 
etiam Ed. Jens. Med. Arg. Long. Steph. Gebh. Keuch. [Bos. Ith. Wetz. 
Schmied.] Sed transit al. [Lamb. Heus. Stav. Harl. Tzschuck. 1. 2. Brem.] 
— 8 Hetniriam Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long. Mag. Steph. Gebh. Keucb. 
— 9 Dextero aberat a Ms. Leid. 2. Sed dextro Ed. Jens. Med. Par. Aid. 
Lamb. Patav. [Tzschuck. Wetz. Brem.]— 10 Valitud. Ed. Jens. Med. Par. 
Aid. ubique. — 11 Sic quoque Ms. Ax. [Ed. Bos. Stav. Tzschuck. Harl. Wetz. 
Heinr. cum etiamminc, conjunctim, h. e. etiamnum, adhuc, Brem. contra 
Tzschuck. imnc interpretatur, eo tempore, quo sequentia contigerunt, et 
Wetz. explicat, hoc ipso tempore.] Sed turn etiam nunc Ms. Boecl. cum etiam 
tum Ms, Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. Boecl. Heus. 
[Ith.] quam etiam tunc Ms. Voss. 3. (in quo fere semper vel quam vel quern 
pro quum scribi solet :) cum etiam, omisso t^ nunc, Ed. Par. Aid. Lamb. Steph. 
Gebh. Keuch. Patav.— 12 Consulem Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. — 13 
Transimenum Ms. Leid. 2, Ax, Voss. 2, 3. Thrasimenum Ed. Aid. Thrasymenum 

yiOTJE 

^ Apud Trebiam] Fluvius est prope Italiam mediam secundum longitu- 

Placentiam in Gallia Cisalpina. dinem intersecat ; in cujus transitu 

t^ Utrosque profligavif] Utrumque multum quoque laboravit. Vide Li- 

Consulem in hoc praelio affuisse testa- vium locis jam citatis. 

tur Appianus : quidam negant : Li- ' Petens Etruriam'] Italiae regioneni 

vius tamen Semprouium affuisse tes- ad primam usque Tiberis ripam pro- 

tari videtur, eumque priore praelio tensam, et a Liguribus Macra amne 

superatum, Romam venisse, deinde discretam ; cujus hodie Metropolis 

in castra rediisse, et ad Placentiam Florentia. 

cum Hannibale conflixisse. ^ Gravi morbo afficitur oculorum] Sic 

<* Inde per Ligures'] Hac duo prse- etiam Livius lii). xxii. 

lia autequam in Liguriam Hannibal ** Ut postea nunquam dextero (Bque bene 

perveniret commissa sunt, ut testatur usus sit] Factus estenim luscus, unde 

Livius. Porro Ligures inter Varum Poeta Satyricus x. ' O qualis facies, 

et Macram amnes in imis Alpium ju- et quali digna tabella. Cum Getula 

gis adhaerent, Florus. ducem portaret bellua luscum !' 

* Appeninum] Montera altissimum ; » C. Flaminium Cos, apud Trasimc' 



XXIII. HANNIBAL, CAP. 4. 



313 



multo post C. Centeniura'' proprastorem,'* cum delecta manu' 
saltus occupantem.'" Hinc in Apuliampeivenit." Ibi obviam 
ei venerant duo Consules, C. Terentius'^ et L. Paullus 
^milius. Utriusque exercitus uno praelio fugavit :° Paul- 
lum"^ Corisulem occidit, et aliquot praeterea Cousulares : i" in 



Ed. Mag. Steph. [Couf. Liv. ixii. 7.]— 14 Sic Ms. Ernst. [Ed. Bos. Wetz.] 
Sed prwtorem Ms. Leid. 2. Voss. 1, 2. 3. Edd. nostri omnes.— 15 Ita etiam 
Ms. Leid. 2. Voss. 3. Sed Terentius Varro Ed. Lamb. Keuch. Mox Paullus 
aberat a Ms. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 
Steph. Gebh. Statim Mmylius Ed. Aid. Long. Mag.— 16 Sic quoque Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Sed L. Paullum Ed. Lamb. Patav. Paulum Ed. Long. 



NOTiE 



Tiuw] Qualis fuerlt Consul Flaminius 
videre est ex his Livii verbis : ' Con- 
sul ferox ab consulatu priore, et non 
modo legum, ant Patrum majestatis, 
sed ne Deorum quidem satis metnens 
erat.' Thrasimenus vero lacus est in 
agro Perusino, nunc vulgo, Logo di 
Pergia : de quo Ovid. lib. vi. Fasto- 
rum : ' Sint tibi Flaminius Thrasy- 
menaque littora testes.' 

J Cum exercitu ivsidiis circumventum 
occidifl Flaminium cum Romanis cir- 
cumclusit lacu et montibus Hannibal, 
hostemque sic circumclusum militi 
suo ad satietatem praebuit caedendum. 
Quanta autem fuerit Romanorum 
clades, disce ex Polybio et Livio. 
At Polybii verba non testantur Fla- 
minium ab Hannibale, sed a Gallis In 
eadem pugna interemtum, cui qui- 
dem prodigiosa signa imminenteni 
illi cladem pradixerant. 

^ C. Centeniuni] Alii Centronium; 
quem a Senatu contra Hannibalem 
missum scribit Livius. Polybius vero 
hunc a Cn, Servilio altero Consule, 
audito Hanuibalis in Etruriam trans- 
itu, praemissum refert. 

' Cum delecta njanu] Nimirum cum 
sex vel octo equitum miliibus, si Ap- 
piano credimus in Hannibal. Qua- 
tuor vero, si Polybio, et Livio, 



" Saltus occupantem'] Hocest,juga 
montium praerupta, et viarum anfrac- 
tus sylvis obductos, qua transeundum 
erat Hannibali, ubi a fronte et a ter- 
go circumventus periit. 

" Hinc in Apuliam pervenit] Apulia, 
Italiae regio, mari Adriatic© couter- 
mina, quae et lapygia dicta est ; in 
qua Cannae ignobilis vicus,juxta Au- 
fidum amnem, ingenti Romanorum 
internecione ab Hannibale nobilita- 
tus. 

° Utriusque exercitus uno pralio fu- 
gavit] Quanta fuerit Rom. clades ad 
Cannas, ex hoc intelligi potest ; quod, 
ut Florus refert, duo illi exercitus 
caesi sunt, donee Hannibal diceret 
militi suo, ' Parce ferro ;* quod, alte- 
ro Consule fugiente, alter occisus est ; 
quod cruentus aliquandin Aufidus 
amnis; quod pons Hannibalis jussu 
ex cadaveribus factus est; quod mo- 
dii duo annulorum Carthagiuem missi 
sunt ; quod 80. Senatores, Consu- 
lares atque Praetorii, aut iEdilitii tri- 
ginta ibi fnerunt trucidati. Qua de 
re vide amplius Polybium, et Livium, 
lib. XXII. 

P Paullum Consulem occidit, et aliquot 
prceterea Consulares] Vide annotation 
nem superiorem. Paullus secundum 
consulatum agebat,,quo tempore mor- 



iveesity 




314 



CORNELII NEPOTIS 



his'7 Cn. Servilium Geminnm,'^ qui anno superiore'9 fueral 
Consul. 

5. Hac piigna pugnata, Romam profectus,' '' nullo resis- 
tente, in propinquis urbis^ montibus raoratus est/ Cum 
aliquot ibi dies castra habuisset, et reverteretur Capuam ; 
Q.' Fabius Maximus' dictator* Rom. in agro Faleino" se 
ei'^ objecit. Hie' clausus locorum augustiis/ noctu sine 
ullo detrimento exercitus se expedivit, Fabio, callidissimo 



et al.— 17 In Us Ms. Voss. 1, in is Ms. Leid. 2.— 18 Ita etiam Ms. Mendos. 
[Ed. Bos. et seqq.] Sed P. Servilium Geminium Ms. Leid. 2. Voss. 2. 3. Ax. 
Ed. Jens. Med. (in quo vitiose est Germinium,) Aig. Par. Aid. Long. Mag. 
Steph. Etiam in Gebh. est Geminium.— 19 Superiore anno Ms. Ax. Vois.l. 
2. 3. Leid. 2. , o ,. 

1 Profedus est Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Keuch. Hens. Patav. [Slav. 3. Tzschuck. 1. 2. Ith. Brem. in 
quibiis igitnr edd. interpungitur : profectiis est, ?niUo resistcnte. In prop, ^c] 
—2 f/r6isabest ab Ed. Keuch. [sed additum est in ed. Keuchen. Hafniensi. 
urbi malit Kapp. sed urbis baud improbant Stav. ad ed. 3. et Heusing.]— 
3 Quintus Ed. Jens. Med. Par. Aid. Long. Quint. Ed. Arg. Dein in agro 
Salerno Ed. Par.— 4 Ei se Ed. Jens. Med. Par. Aid. Mag.— 5 Hinc Ed. Lamb. 



NOTvE 



tiius est. Vide Livium lib. xxii. 

1 Romam profedus] Inimo relicta 
Koma Campaniam Tarentumque per- 
agrare maluit. Vide Liv. ibidem ; 
et iterum lib. xxiir. xxvi. xxx. et 
Flornra lib. ii. 

■■ In propinquis urbis montibus mora- 
tus est} Scilicet, ad flimien Anienum, 
sed longe post Cannensem pugnani, 
ac dam se Capiiam frnmentum et 
subsidium intromittere, obsidionem- 
que solvere posse desperavit : nam ut 
Floras ibidem ait, ejus amissio tan- 
turn Poeno duci dolorem dedit, ut 
inde totis viribus Romam convertere- 
tur ; vsed moventi castra a tertio la- 
pide Hannibali tanta vis imbrium 
e£fusa,tantaventorumviolentiacoorta 
est, ut divinitus summoveri ab Urbis 
moenibus et Capitolio videretur. 

^ Q. Fabius Maximus] Qui novam 
de Hannibale victoriam commentus 
est, non pugnare. Hinc cognomen 
illi novum et reip. salutare, Cuncta- 



tor. Hinc imperii scutum dictus est; 
isque primus fuit qui ex ea familia 
Maximus est appellatus. 

' Didator] Jus Dictatoris supre- 
mum fuit, creabaturque Dictator in 
summo Reip. periculo ; summus erat 
Magistratus, sine provocatione, et 
tantuni semestris. Porro Fabius 
Maximus factus fuerat Dictator sta- 
tim a pugna ad Thrasimenum. Vide 
Polyb. lib. III. 

" In agro Falerno] Campaniae pars 
est, ubi vites generosissimae, unde 
vinum Falernnm. Consentit autem 
Auctor de Viris illustribus in vita 
Fabii cum Nepote, bis verbis : * Han- 
nibalem in agro Falerno inclusit.' Et 
Florus lib. ii. ' Itaque per Samnium 
totum, per Falernos, Gauranosque 
saltus sic maceravit Hannibalem, ut 
qui frangi virtute non poterat, mora 
comminueretur.' 

* Hie clausus locorum angustiis] Vide 
ea de re Appianura ia Hanuibale. 



XXIII. JIAMNIBAL, CAP. 5. 315 

imperatori /' verba dedit.^ Namqiie, obducta nocte^ sarmenta 
in coinibus" jiivencorum deligata incendit, ejusque generis 
multitudinem magnam dispalatam immisit.^ Quo repentino 
objectu viso, tantura terrorcm^ injecit exercitui Romano- 
rum, lit egredi extra vallum nemo sit ausus. Hanc post rem 
gestam non ita multis diebus, M. Minucium'° Kuium ma- 
gistrum equitum, pari ac dictatorem imperio/ dolo pro- 
ductum" in praelium, fugavit. Ti.'* Sempronium Grac- 
chum, iterum Consulem/ in Lucanis abseiis in insidias in- 
ductum sustuiit/'J^ M . Claudium Marcellum, quinquies'* 

' Insidiis circumventum interemit. 



Keiich. Patav. et clausis Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Lonp. Stav. 1. 2. 
[Haii.]— 6 Dedit verba Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. Steph. Gcbli. Kencli. 
Patav.— 7 Sic Ms. Ax. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ed. Mag. Lamb. Sav. [Bos. 
Stav. Heus. et seqq.J Sed adducta node Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 
Ultraj. Mox juvencorum etiani Ms. Ax. Voss. 1. 3. Sed jumentorum Ms. 
Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Kench. Patav. Statini diUgatu Ed. Med. Arg. Long.— 8 [Emisit pro 
immisit conjecit Heusing. Sed baud necessarium est, atqiie contra codd.] — 
9 Terorem Ed. Jens. Med. — 10 Inimicum Ms. Voss. 1. Numitium, omisso pras- 
noniine, Ms. Ax. Minutium Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. 

Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Patav. Statini Ruffum Ed. Med. Arg. Long 

11 Sic Ms. Mendos. Ax. Boecl. Voss. 2. [Ed. Bos. 2. Stav. (qui de^potestate 
Tov producere et confnsione tocv per et pro in codd. raultus est,) et seqq.] Sed 
perductum Ms. Voss. 1. 3. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Kench. Bos. 1. Patav. pductum Ed. Arg. Par. Aid.— 12 F. 
Sempr. Ms. Leid. 2. Sempr. Ms. Voss. 3. T. Sempr. Ed. Jens. Med. Par, Aid. 
Long. Mag. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Patav. Sfatim Grachum Ed. Arg. 
Gr<Ecum Ed. Par. Aid.— 13 Substulit Ed. Med.— 14 Sic etiam Ms. Leid. 2. 

NOT/E 

* Fabio, callidissimo imperatori'] Id equitum cequaretur. Poljbius et Ap- 
ex ejus praeclaris facinoribns et bel- pianus ibidem. 

licis artibus facile cognoscitur, atque ^ Ti. SemproJiium Gracchum, iterum 

ex praeclaris titulis et nominibus, qui- Consulem] Hunc bis Consulem fuisse 

bus in suis triumpliis donatus est. testatur Plutarchus in Gracchorum 

* Sarmenta in cornibus'] Vide Fron- vita, habuitque collegam in secundo 
tinum in Strategem. Appianum ibi- Consulatu M. Juventium Helvam, 
dem, et alios. anno Urbis Condita 591. 

y Pari ac dictatorem imperio'] Quod * In Lucanis absens in insidias indue- 

nunquam fuerat ante pugnam cum turn stislulit] Quidani in agro Bene- 

Hanuibale ; idque prima vice accidit, ventano iuterenUum volunt ab hosti- 

cuni, suffragante Metello, M. Minu- bus inter salicta latentibus. Sed FIo- 

cius, coDsilio Varronis, a Senatu ob- rus lib. ii. 6. cum Nepote consentit, 

tinuit, ut jus Dictatoris et Magistri ut patet ex his verbis : ' Ausus et 



316 CORN ELI 1 NEPOTIS 

Consulem,'* apud Venusiam pari modo interfecit.'^ Longum 
est enumerare praelia. Quare hoc unum satis erit dictum, 
ex quo intelligi possit,'* quantus ille fuerit. Quamdiu in 
Italia fuit/ nemo ei in acie restitit, nemo adversus eura 
post Cannensem pugnam in campo castra"^ posuit. 

6. Hie invictus patriam defensum revocatns,* bellum 
gessit adversus P. Scipionera, filium'^ ejus,' quem ipse pri- 
mum apud Rhodanum, iterum apud Padum, tertio apud 
Trebiam fugaverat.^ Cum hoc, exhaustis jam patriae facul- 
tatibus, cupivit in praesentiarum' belhim componere, quo 



Voss. 1.2. S.— 15 Posset Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Jens. Med. Arg. Aid. 
Long. Deinde Can'tsem Ed. Jens. Canensem Ed. Med. Arg. — 16 Castro Ms. 
Voss. 3. 

1 P. Scipionem Ms. Voss. 3. Mendos. Ax. Boecl. Ed. Med. Par. [P. Scipio- 
nem filium Ed. Long. Mag. P. Scipionis filium Ed. Lamb. Bos. Stav. Wetz. 
Stav. tamen ad ed. 3. legendum esse putat, P. Scipionem, P. Scipivnis filium, 
et Heusingeri lectionem, qnam nos qnoque adoptavimus, rejicit: at fnistra. 
Nam] P. Scipionem filium ejus Ms.Leid. 2. Voss. 1. Ed.HeHS.[Harl. Ith. Brem. 
Schmied. Heinr. Paufl. in textu : Paufler. tamen in notis opinatur, a Nepote 
tanttini scriptnm fiiisse, bellum gessit adversus Publiiim Scipionem. Cum hoc, ^*c. 
reliqua antem a qiiodam inserta sive interprete sive alio, hinc enatam esse 
insignem illam lectionis varietatem.] — 2 Quem ipse apud primo Trebiam fuga- 
verat Ms. Boecl. A Ms. Voss. 2. aberant verba, guem ipse primum. Pro fu- 
gaverat erat in Ms. Voss. 1. 3. fugavit : in Voss. 2. fugut. Ms. Ax. quem ipse 
primo apud Trebiam fugarat. — 3 Sic etiam Ms. Ax. Sed in prcesensiarum Ms. 
Voss, 2. I prcesentiarum Ed. Jens. Med. imprasent. Ed. Arg. Par. Aid. V. 

NOTiE 

Sempronio Graccho Duce per Luca- ^ Quamdiu in Italia fuit] Sexdecira 

niam seqni, et premere terga ceden- annos, Livius Annal. lib. xxx. et 

lis.' Sic. etiam Liv. Decad. v. 3. Just. lib. nltimo, et alii. 

Lucani autem popnli sniit Italiae a « Hie invictus patriam defensum re- 

Samnitibiis oriundi, secundum mare vocaitus] Quanam ratione invictus di- 

extensi, a Picentinis fluvio Silaro, a catnr, vix intelligi potest, qui a Fabio 

Brutiis Lacu spjuncti. Plin. lib. iii. 5. Maximo fractus, a Valerio Flacco re- 

*• M. Claudium Marcellum quinquies pulsus, a Graccho et Marcello fuga- 

Consulem] Alii legunt, Quintum Con- tus, mox in Africam revocatus, et a 

suletn. Consul autem tunc fuit cum Scipione superatus. Auctor de Viris 

T. Quintio Crispino, ut ex fastis illustribus in Hannibale. 

constat. ^ Adversus P. Scipionem, filium] Qui 

« Apud Venusiam pari modo interfe- patrem in pugna, quae ad Padum 

c»«] Venusia colonia Romana inter commissa est, objectu corporis, morti 

ApuliametLucaniam: quantum vero subduxerat, aut vinculis ; cuique, ut 

ad modum quo interfectus est, vide inquit Florus, tam grande de Africa 

Liv. Anna], lib. XXTII. et Appiannm nomen fata decreverant ; nam ille 

in HannibaK victo Hannibale subactaque Africa 



XXIII. HANNIBAL, CAP. 7. 317 

valentior postea* congrederetur. In colloquium convenit, 
conditiones^ non convenerunt. Post^ id factum paucis die- 
bus apud Zamams cum eodem conflixit : pulsus, (incredi- 
bile7 dictu,) biduo et duabus noctibus Hadrumetum^ per- 
venit,'' quodabest a Zama'' circiter tnillia passuum trecenta. 
In hac fuga Numidae, qui simul cum eo ex acie'° excesse- 
rant, iusidiati sunt ei : quos non solum effugit, sed etiam 
ipsos oppressit. Hadrumeti reliquos ex fuga" collegit: 
novis delectibus" paucis diebus multos contraxit. 

7. Cum in apparando acerrime esset occupatus, Cartha- 
ginienses bellum cum Romanis composuerunt.' Ille nihilo 
secius exercitui postea praefuit, resque in Africa gessit,* 
itemque Mago frater ejus, usque ad P. Sulpicium^j et 



GraRviiis ad auct. ad Heren. ii. 11. p. 75. [et Cellar, ac Stav. in ed. 3. ad 
Dostr. loc. in prcesentia [rerum'\ Ed. Wetz. Kapp. explicat in pvcesentia turn 
pro nunc quidem : sed adjectum turn langueie judical Tzscluick. atqiie voc. 
contractum coaluisse putat e\ prcesentia rerum ; et jam Vossins voc. id esse 
contractiim et corruptiim suspicabatiir ex in, prcesentia, return.] — 4 Postea 
aberat a Ms. Voss. 3. — 5 Condidiones Ms. Voss. 2.-6 Quod id factum Ms. 
Voss. 3, — 7 Absunt unci ab Ed. Jens. Med. Arg. [Tzscliuck. Hail. Brem. 
parum refert.] In Med. est ductu. Statim bibuo Ed. Jens. — 8 Ilasdrumtum 
RIs. Boecl. Hasdrumentum Ms. Ax, Adrumentuni Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg. Par. Aid. Long. Mag. ubique. HadrumentumM^. Voss. 1. 3. Hasdrumen- 
tum Ms. Voss. 2. Hadrumelum Ed. Heus. ubique. [Had. Tzschuok. 1. 2. Brem. 
quam scripturaui equidem praetuli. V. Harl. ad Cellar, orthogr. Lat. p. 108. 
et 161. Adrumetum Ed. Lamb. Bos. et al.]— 9 Qui pro quod Ed. Med. Arg. 
Par. turn ah Zama Ms. Voss. 2. et millia passus Ed. Mag. — 10 Sic Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. 2. 3. Sed acie, omissa praepositione, Ed. Long. Steph. Gebh. Keuch. 
—11 E fuga Ms. Voss. 2. Ax. fuga Ms. Leid. 2.-12 Sic Ms. Leid. 2. Voss. 
1. 2. 3. [ipse Lamb, in textu, et onines niei editi : conf. Cellarii Orthogr. Lat. 
ed. Harl. p. 219. sq.] 

1 Absunt unci ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. 
Steph. Gebh. Keuch. Bos. 1. Patav. [Tzsdmck. 2. Brem. Wetz. (qui contra 
Bos. phiribus docent, ilia verba non esse ejicienda, nee in Nepote, alinm 
secuto auctorem, omnia debere cnriosius exigi, et vero ex cap. 8. et 9. in- 
telligi, Nepotem in hac narrationis parte sibi oonstare,) et Schniied. Quare 
uncos, quibus Bos. in Ed. 2. Stav. Heus. Harl. (ubi v. not.) aliique verba ilia 
incluserunt, ego removi. Panfler. vero ilia, itemque.,.ejus, e contextu exulare 
jussit.] — 2 Usque P. Sulpic. Ms. Voss. 3. Statim Caium Aurelium, omissa 

hOtm 

Africanus dictus est: quamvis no- ' Et Zama, et uberior Rutulorumsan- 

men illud commune fuerit duobus guine Tapsns.' 

bcipiouibus. '' Hadrumetum pervenit] Civitatem 

« Apud Zamam] Urbem Africas, Libyce maritimam, non procul a Car- 

apud quam Hannibal a Scipione vie- thagine. 

tus fuit; de qua Silius Italicus, 1. iii. ' Bellum cum Romanis composuerunt} 



318 CORNELII NEPOTIS 

C. Aurelium Consules. His enim magistratibns legati Car- 
thaginienses Romam venerunt, qui' senatui populoque Ro- 
mano gratias agerent, quod cum his'^ pacem fecissent, ob 
eamque rem corona aurea eos donarent, simulque peterent, 
ut obsides eorum Fregelliss essent,'' captivique redderen- 
tur. His ex Senatus consulto responsum^ est: munns 
eorum. gratum acceptumque esse : obsides, quo loco roga- 
rent, futures : captivos non remissuros, quod Hannibalem, 
cujus opera susceptum bellum foret, inimicissimum nomini 
Romano, et^ nunc cum imperio apud exercitum haberent,^ 
itemque fratrem ejus Magonem. Hoc responso Cartha- 
ginienses cognito, Plannibalem domum Magonemque^ revo- 



copula et, Ms. Leid. 2. EJ. Jens. Med. Par. Aid. Lamb. Stepli. Gebli. Keuch. 
Bos. 1. Sed et C. Aurel. etiain Ms. Ax. — 3 Qui aberat a Ms. Voss. 2. — 

4 Cum Us Ms, Voss. 1, 2. 3. [cum his, scil. Carthaginicnsibus. Monente autem 
Heinrichio, turn rectius praeposuisset Nepos : legati Carthaginiensium.'] — 

5 Flagellis Ms. Voss. 1. — 6 Rnsum Ed. Aid. — 7 Etiam nunc Ms. Leid. 2. Ed. 
Heus. [Ith. Schmied. Heinr. idque melius esse putem.] — 8 Hirent Ed. Jens, 
ubique. — 9 Et Magonem Ms. Boecl. Ax. [Uncis inchiserunt Magonemque Bos. 
Ed. 2. Stav. Heus. Harl. Tzschuck. contra Paufler ilia voce, plane delevit.] 
Sed unci absnnt ab Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Gebh. Boecl. Kencli. Bos. 1. [Ith. Wetz. Heinr. Schmied. Atqiie ego re- 
movi nncos. Secundnm enim Livinm xxx. 18. eaderii aestate, qua haec (vid. 
c. 17.) decreta Romae, et in Africa gesta sunt, P. Quintil. Varus praetor et 
M. Cornelius proconsul in agro Insubrium Gallorum cum Magone Poeno, 
signis coUatis, pugnarunt. Mago famine transfixo cadit et ex praelio prope 
exsanguis aufertur, inferior discedit, et pervenit ad mare in Ligures Ingau- 
nos. Ibi legati ab Carthagine eum adeiint, et prinio quoque tempore in 
African! trajicere jubent : obsequitur, sed vixdum superata Sardinia, ex vul- 
nere moritur : (cap. 19.) Ad Hannibalem, in acie Crotoniensi pugnantem, 
legati quoque ab Carthagine, vocantes in Africam, iis forte diebus, quibus 
ad Magonem, venerunt. Romam per eosdem dies, ct Magonem et Hanniba- 
lem profectos, allatum est: (cap. 21.) Cornelius vero omnia nimis breviter 
enarrat, Magonis fata silentio praetermittit, et pergit de Hannibale domum 

NOTiE 

Vide quibus conditionibus apud Eu- Coss. bellum cum Rege Philippe ini- 

tropium, lib. iii. Praeter quas, plu- turn est, panels mensibus post pacem 

res alias addit Livius, lib. xxx.j Carthaginiensibus datam.' 

J Usque ad Pulilium Sulpiciuml Id ^ Ut obsides eorum Frcgellis essent^ 

est, ad annum Urbis Conditae 540. ut Fregellae, civitas clarissima inter Sin- 

scribit Livius Annal. xxxi. ut patet uessam et Forniias sita, non procul a 

ex his verbis : ' Anno quingentesimo Liri amne ; nunc vnlgo Ponte Corvo, 

quadragesimo ab Urbe Condita, P. de qua Silius, lib. viii. ' Obsessae 

Sulpicio Galba, C, Aurelio Cotta camposqualleute Fregellee.' 



XXiri. HANNIBAL, CAP. 8. 319 

carunt.'° Hie, ut" rediit, prastor factus est,* postquam 
rex'^ fiierat,"" anno secundo et vicesimo. Ut enim Romae 
Consoles, sic Carthagine quotannis annui bini reges crea- 
bantnr. In eo magistratu pari diligentia se Hannibal 
praebuit, ac fuerat in bello. Namque efFecit, ex novis vec- 
tigalibus non solum nt esset pecunia, quee Romanis ex 
foedere penderetur," sed etiam superesset, quae in aerario 
reponeietur.'+ Deinde, anno post praeturam, Marco Clau- 
dio, Lucio FurioCoss.'5" Romani legati Carthaginem vene- 
runt. Hos Hannibal sui exposcendi gratia missos ratus,'^ 
priusquam his senatiis daretur/ navem conscendit clam, 
atque'7 in Syriam ad Antiochura profugit. Hac re palaui 
facta, Poeni naves duas, quag eum comprehenderent, si 
possent conseqiii, niiserunt : bona ejus publicarunt : do- 
mum a fundamentis'^ disjecerunt: ipsum exuleni judica- 
runt.'9 

8. At Hannibal anno tertio, postquam' domo profugerat, 
L. Cornelio, Quinto Minucio^ Coss. cum quinque navibus 

^ Antequain in senatum admitterenlur. - 



revocato et praetore, h. e. SufFete, facto tantum verba facere.] — 10 El revo- 
carunt Ms. Voss. 2. — 11 Hie cum rediit Ms. Boecl. Voss. 2. hue ut rediit Ms. 
Leid. 1. 2. Voss. 1. 3. Ax. Ed. Keiich. [Stav. 3. Tzschtick. 1. 2. Biera.]— 
12 Factus loco rov rex Ms. Voss. 3. statim/uerit Ed. Med. — 13 Ponderetur Ed. 
Med. [Inter pacis condiliones (apiid Liv. xxx. 37.) hoc erat constitiitiim, 
ut Cartliagiiiienses ' decern niillia taleutiim argenti, descripta pensionibus 
a-quis in annos 50. solverent.'] — 14 Sic Ms. Leid. 1. Ax. Voss. 2. 3. Ed. 
Hens. [Itii. Brem. Heinr. atqiie ego rescripsi pro vnlgato poneretur.] — 15 Con- 
sulibus Efl. Jens. Med. Par. ubiijne. Stafini Roma Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. 
Patav. Uomanis Ms. Voss. 2. Sed Romuni etiam Ms. Ax. — 16 Ratus sui eX' 
pose. gr. missos Ms. Ax. Mox usccndit Ms. Leid. 1. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. — 
17 Clumatque Ed. Jens. Med.— 18 Fundatis Ed. Aid.— 19 Diearunt Ms. Men- 
dos. Voss. 1. Ax. Leid. 2. Ed. Ultraj. dilarunt Ms. Voss. 3. 

1 Fosteaquam Ms. Voss. 3, Statini domuin Ed. Lamb. [Sed vir doctns ad 
Oram e\emj)li niei Lanibin. recte scripsit, imo, domo.l — 2 Quod inimico Ms. 
Voss. 3. In Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Patav. scribitur 

NOT/E 

• Prtclor factus est'] Jnstin. 1. xxxi. apud Laceda-monios improprie reges 

scribit euni factum esse Consulem, erant, nt dictum est in Agesilao. 

quod idem est apud Cartlmginienses. " Marco Claudio, Lucio Furio Coss.] 

" Postquam rex fuerat] Improprie Id est, auuo Urbis Conditss 558. 
rex dicitur, quemadmodum et reges 



320 CORNELII NEPOTIS 

Africam accessit, in finibus Cyrenseorum,^" si forte Car- 
thaginienses ad bellum, Antiochi spe fiduciaque, inducere 
posset :+ cui jam persuaserat, ut cum exercitibus in Italiam 
proficisceretur.^ Hue Magonem fratrem excivit.P Id ubi 
PcEni resciverunt, Magonem eadem, qua fratrem, absentem^ 
poena aflfecerunt. Illi, desperatis^ rebus, cum solvissent 
naves, ac vela ventis dedissent, Hannibal ad Antiochum 
pervenit. De Magonis interitu duplex memoria prodita* 
est. Namque alii nautragio, alii a servis^ ipsius interfectum 
eum, scriptum reliquerunt. Antiochus autem, si tarn in 
agendo bello parere voluisset consiliis ejus, quam in susci- 
piendo instituerat, propius Tiberi, quam Thermopylis,'° de 
summa imperii dimicasset. Quem etsi multa stulte" 
conari'' videbat, tamen nulla deseruit in re. Praefuit paucis 



Minutio. — 3 Cyreneorum Ed. Jens. Med. Arg. Long. Mag. — 4 Inducere posset 
aberant a Ms. Ax. Voss. 2. et possent loco toC posset Ed. Arg. Long. — 5 Proji- 
ciscerentur Ms. Boecl. Voss. 2. Ed. Arg. Long. — 6 Fratrem absentem Ms. 
Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ed. Arg. Long. Boecl. Heus. [Stay. 3. 
Tzschuck. 1. 2. Ith. Heinr. atqne ego absentem, (quod voc. in reiiquis libris 
editis omissum est,) rcvocavl.] — 7 Illis desperatis Ed. Jens. Med. Mox solvisset 
Ms. Voss. 3. — 8 Prodita aberat a Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. [qiioniam foitasse 
rarior ea forma visa fiierit librariis. Sed memoria prodita bene dici, inteipre- 
tes ad Caes. B. G. i. 13. fin. ct Cortius ad Cic. lib. viii. epistolar, ad diver- 
sos, epist. 3. 7. docuenint.] — 9 Sercolis, sine praepositione, Ms. Boecl. Voss. 
2. Ax. [a serculis^ quod fieqnens est, probat Heiisinger. Turn naufragio in- 
terfectum insolens quidem est locutio; sed per zeugma unum verbuni cum 
dnobus,diversis etiara substantivis, de quorum altero proprie, de altero vero 
improprie intelligendum est, et aliud proprium, h. 1. periisse, quasi supplen- 
dum, ab auctoribus iitriusque linguae saepius jungi solet. V. supra viii. 4.] — 

10 Lambinus et alii edidere Tiberimet Thermopylas: sed invitis,opinor, libris. 
Atque propius cum dativo rarius strui solet. In Ms. Leid. 2. et Voss. 3. 
erat Tiberis. In Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. est Tyberi. — 

11 Stulla Ms. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Jens. Med. Par.— 12 Isque Ms. Boecl. Ax. 

NOT^ 

° In finibus Cyrenceorum] Vel Cyre- Hannibalem necesse est, vel certe 

iiensiuni, ut scribit Saliustius in bello hoc verum minime est, quia Mago 

Jugurtbino. Cyrena autem Africae Hannibalis frater occisus fuerat in 

civitas est intra niagnam Syrteni et piaelio ad versus P. Quintilium Varum 

Hammonis templum ; de qua Luca- Practorem et M. Cornelium Progon- 

nus lib. IX. ' Proximus in nmros, et sulem in Insubribus. Livius xxx. et 

moenia Cyrenarum,' &c. Ab ea tota alii, 

regie Cyrenaea dicta est. i Multa stulte conari'] Id intelligi- 

P Hue Magonem fratrem excirif] Vel tur ex bis Gellii verbis, Noct. Attic, 

duos fratres hujus nominis habuisse lib. v. 5. * Hicne, inquit, [scilicet An- 



XXin. HANNIBAL, CAP. 9. 321 

navibus, quas ex Syria jnssus erat in Asiam ducere, bis- 
que'^ adversus Rhodiorum classem in Pamphylio'^ mari' 
conflixit. Quo cum"^ multitudine adversariorum sui supc- 
rarentur ; ipse, quo cornu rem'^ gessit, fuit superior. 

9. Antiocho fugato,' verens, ne dederetur, quod sine 
dubio accidisset, si sui fecisset potestatem, Cretam ad 
Gortynios' venit,' ut ibi,* quo se conferret, consideraret. 
Vidit autem vir omnium callidissimus,^ magno se fore pe- 
riculo,'^ nisi quid providisset,^ propter avaritiam Cretensi- 
um. Magnam enini secum pecuniam portabat, de qua 
sciebat exisse famam.* Itaque capit tale consilium. Am- 
phoras complures'' complet plumbo ; summas operit auro 
et argento.^ Has, praesentibus principibus,'* deponit in 
teraplo Dianas f siraulans, se suas fortunas illorum fidei 

« De qua rumorem sparsum /uisse noverat. 
f In summitate aurum et argentum apponit. 



— 13 Pamphilio Ed. Jens. Med. Arg. Gebli. — 14 Quo cornu Ms. Mendos. in 
quo cum Ed. Lamb. — 15 Qua rem pro quo cornu rem Ed. Lamb, quo rem Ed. 
Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. 

1 Corthmios Ms. Leid. 2. Cortymos Ms. Voss. 1. 2. 3. Cortkynios Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Cortynios Ed. Long. Mag. Coriiniospervcjiif Ms. Ax. [Gortyna 
urbs fuit Cretas.] — 2 Ut n. ibi Ms. Boecl. ut enim ibi Ms. Voss. 2. ut ubi Ed. 
Jens. Med. — 3 Sic Ms. Sav. Put. Gif. Sed clarissimus Ed. Par. Aid. — 4 In 
periculo Ed. Lamb. — 5 Nisi id pravid. Ms. Ax. nisi id protid. Ms. Boecl. 
Etiam in Voss. 1. 3. et Leid. 2. erat providisset. Sed pravidisset Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Staph. Gebh. Boecl. Keiich. Patav. 
— 6 Quamplures Ms. Voss, 3. Statini tw»p/et Ms. Ax. — 7 Sic Ms. Leid. Ax. 
Voss. 3. [Ed. Bos. 2. Stav. Heus. et seqq.] Sed hisprces. princ. Ms, Boecl. has 
prces. Ms. Leid. 2. Voss. 1. Corthyniis prasentibus Ed. Jens. Med. Par. Cor- 
thiniis prcBsentibus^d. Arg. Gortyniis pntibus Ed. Aid. has Gorlyniis prasenti- 
bus Ed. Long. Mag. (nisi ut in bis editum sit Cortyniis,) Lamb. Stepii. Gebh. 
Boecl. Keuch, Bos, 1. Patav.— 8 Dyance Ed, Jens, Med, Arg, Long, Mag.— 

NOTiE 

tiochusJ'exercitusRomanissufficiet? ■ • Antiocho fugato] Vide Just. xxxr. 
Sufficiet, respondit Poenus, vel maxi- ' Cretam ad Gortynios venit] Creta 
me avaris,' Nam exercitum con- insula est maris Mediterranei cele- 
scripserat Antiochus armis inauratis, berrima. De qua Virgil. iEneid. iii. 
quern ostendit Hannibali, ' Creta Jovis magui medio jacet in- 

' In Pamphylio mari] Quod et Pha- sula ponto,' Gortynii vero sunt dicti 
.selicum mare dicitur, in confinio Ly- a Gortyna ejus insuize civitate, in 
ciae et Pamphyliae. Vide Livium parte meridionali sita, Plin, lib. iv, 
XXXVII. 12. 

Delph. ft Var. Clas. Nep. X 



322 CORNELII NEPOTIS 

credere. His in crrorcra inductis,' statuas apneas, quas 
secum portabat, omnes sua pecunia complet, easqiie in 
propatulo domi abjicit.'° Gortynii" templum magna cura 
custodiunt, non tam a ceteris, quam ab Hannibale, ne quid 
ille,'^ inscientibus his,'' toUeret, secumque duceret.'^ 

10. Sic, conservatis suis rebus, Poenus, illusis Cretensi- 
bus omnibus, ad Prusiam in Pontum pervenit :" apud quem 
eodem animo* fuit erga Italiam, neque aliud quicquam 
egit,* quam regem armavit^ et exercuit adversus Romanes. 
Qttcm cum vidcret domesticis rebus^ * minus esse robus- 
tum, conciliabat'^ ceteros reges, adjungebatque bellicosas 
nationes. Dissidebat ab eo Pergamenus^ rex Eumenes,'' 



9 Sic Ms. Roecl. Ax. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. [Ed. Bos. 2. Stav. Hens, et seqq.] 
Sed ductis Ed. Jens. Med. Aig. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. 
Boecl. Keiich. Bos. 1. Patav.— 10 Abicit Ms. Voss. 3.— 11 Corinthii Ms. Voss. 
2. Cortlujnii Ed. Jens. Med. Arg. Par. Corlynii Ed. Long. Mag.— 12 Ne ille 
Ms. Mendos. Boecl. Ax. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Long. [Stav, 3.] quid uncis iuclns. Hens. [Harl.]— 13 lllis Ed. Jens. Med. 
Par. Aid. Lamb.— 14 Sic Ms, Boecl. Ax. Voss. 2. Ed. Ultraj. [Bos. 2. 
Stav. Hens, et seqq.] Sed secumque portaret Ms, Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. 
Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. Patav. secumque asportaret Ms. 
Mendos, lid, Gebh. Keuch. 

1 Amo Ed. Jens. Med.— 2 Egit. Heusing. uncis inclnsit, lit suspectum : 
[et in longa doctaqne nota snam sententiam explicare atque corroborare 
stiuluit.] liecte, opinor; ut xvii. 2. 'nihil alind, quam bellum comparavit.' 
[Assentitur Schmieder; atque Stav. ad ed, 3. probabilem esse fatetur banc 
conjecturam. Neque tamen contra codd. fidem id verbnm extermiiiare 
audet; nee Tzschucke vulgatam formam, quippe quae etiam exemplis susti- 
neatur, simpliciter rejiciendam esse censet.] — 3 Ita Ms, Leid. 1. Ax. Voss. 
2. Ed. Ultraject. [Bos. Stav. Hens. Harl. Tzschuck. 2. et seqq,] Sed arm. et 
cxercitu Ms, Boecl. armarit et excitarit Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Jens. Med. 
Arg, Par. Aid, Long. Mag. Steph. [Tnm majore jure vindicari, et post rh 
qnum suppleri poterit wf.-] arm. et exercitnvit Ed. Lamb, armarit et excitatiit 
Ed. Gebh, Boecl. Keuch. [Tzschuck. 1. sed invito ipso, ut in not. ad ed, 2. 
tatetur. Hand inepta est Heinrichii conjectura, exacuit ; isqne laudat Nepot. 
XIX, 4. ' cum plurimi ira exacuerentur,' ac Brouckhus. ad Tibull, ii, G. 19,] 
—3 Sic etiam Ms. Ax, Sed dom. opihus Ms. Boecl. Voss. 2. Ed, Ultraject. e 
ulosscmate. Statim minus aberat a Ms. Voss. 2. Ax,— 4 Concil. aberat a Ms. 
Bood. Voss. 2, Ax, Mox adjwigcbat sine que Ms. Boecl, Voss, 2, Ax, et 
tiuctiones Ms, Voss. 2.-5 Pergameus Ms. Leid. 2.-6 Mart terra Ed. Jens. 

NOTiE 

" Ad Prusiam in Pontum perrenit] ler. Max. iii. 7. Just. xxui. Cicer. 

Is Prusias Hex Bithyniae fuit, qui de Divinatione, ii. 

Hannibalem hospitio excepit, post- * Pcrgamenus rex Eumcnes] I'erga- 

quam ab Antiocho, facta cum Roma- mum, sive Pergamus, urbs insignis 

nis pace, discessit. De quo vide Va- Asiw, nou procul a Caico amue ; ex 



XXIII. HANNIBAL, CAP. II. 323 

Romanis amicissimns/ bcllumque inter cos gerebatur et 
mari ct terra :^ quo magis cupiebat eiim Hannibal opprimi ; 
scd utrobique Eumenes plus valebat propter Romanorum 
societatem : quern si removisset, faciliora sibi cetera fore 
arbitrabatur. Ad hunc interficiendum talera iniit rationem. 
Classc panels diebus crant decreturi.^ Superabatur navium 
multitudinc : dolo erat pugnandum, cum par non esset ar- 
mis. Imperavit quam plurimas vcnenatas serpentes" vivas 
colligi, easque in vasa fictilia conjici. Harum cum^ con- 
fecisset magnam multitudinem, die ipso, quo facturus erat 
navale praelium, classiarios convocat, bisque^ praecipit,'° 
omnes ut in unam Euraenis regis concurrant navem, a 
ceteris tantum satis habeant" se defendere ; id facile illos'* 
serpcutium multitudine consecuturos. Rex autem in qua'' 
nave veheretur, ut scirent, se facturum ; quern si aut ccpis- 
sent, aut interfecissent, magno his pollicetur praimio'^ fore. 
11. Tali' cohortatione militum facta, classis ab utrisque 
in praslium deducitur. Quarum* acie constituta, priusquam 



Med.— 7 Sic Ms. Meiidos. Voss. 1. 3. Gif. Leid, 2. Sav, Ed. Ultraj. [Bos. 2. 
Slav. Hens, et seqq. recte : nam decernere, scil. acie, est cernere, expeiiri, 
cui foitiina adjiulicet plenam victoriam : v. Slav, ad ed. 3. et Harles.] Sed 
decertaturi Ms. Ax. Ed. Jens. Med. Aiej. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. 
Boecl. Bos. 1. — 8 Quomndo Ms. Voss. 1, que Ms. Voss. 3. Stalim /msset Ms. 
Boecl. Voss. 2. 3. Ax, effecisset RIs. Voss. 1.— 9 In hisque Ms. Ax.— 10 Pra- 
ceint Ms. Voss. 1. Ax. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. IMag. [Sed prse- 
sens tempus antecedeus convocat, et scquens concurrant, Ti. I. requirunt.] — 
11 Habebant Ms. Voss. 1. 3. — 12 Illos facile Ms. Ax. rotnndius. Statim ser- 
pcntum Ms. Ax. Ed. Jens, Med. Arg. Long. Mag. Steph. CJebli. Keiuli. Patav. 
[Brem.]— 13 Sic Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. [Ed. Bos. 2. Stav. Hens, et plur. 
recentt.] Sed qua nave Ms. Voss. 1. 3. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. INIag. Lamb. Steph. Gebli. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Wetz. in qua 
nuvi Ed. Breni.] — 11 Id pramio Ed. Lamb, prcmio Ed. Jens. ?*Ied. 

1 Tale Ms. Voss. 2. — 2 Quorum Ms. Leid. 2. Voss. 1.— 3 Loco quo Ms. Voss. 

NOTyE 

qua urbe Galenns medicorum prae- vocat Floras ibidem. Et Valer. Max. 

stantissimus. Porro a Perganieno ' Asiae Rex Eumenes, amantissimus 

rege Eumene primum repertas esse nostrsf urbis.' Ideoque dictus est a 

inembranas Varrouis testimonio re- Piutarcho in Catone (pt\opu'/xaiov. 
fert Plinius, Is Eumenes Attalici '^ Imperavit quamplurimas venenatas 

regis j)ater fitit. Flor. lib. ii. 20. serpentes] Lege Front. Strateg. lib. iv. 

* Romanis amicissimus] Hunc so- 7, Justinum lib. xxxii. Serpentuni 

cium ct conimilitouem pop. Roiu. loco alii alias feras vcnenatas fuisse 



3^4 CORNELII NEPOTIS 

signum pugnae daretiir, Hannibal, ut palam faceret suis, 
quo loco^ Eumenes esset, tabellarium in scapha cum cadu- 
ceo^ mittit : qui, ubi'^ ad naves adversariorura pervenit, 
epistolam ostendens,^ se regem professus est quasrere. Sta-r 
tira ad Eumenem deductus est, quod nemo dubitabat ali- 
quid de pace esse^ scriptum. Tabellarius, ducis nave 
declarata suis, eodem, unde ierat,^ se recepit. At Eumenes, 
soluta epistola, nihiil in ea reperit, nisi quod ad irridendiim 
eum^ pertineret ; cujus etsi causam mirabatur, neque repe- 
riebatur,* tamen praeliuni statim committere non^ dubitavit. 
Horum in concursu'° Bithyni," Hannibalis prascepto, uni- 
versi navera Eumenis adoriuntur: quorum vim cum rex" 
sustinere non posset, fuga salutem petiit ;'^ quam consecutus 
non esset, nisi intra sua praesidia se recepisset, quos in 
proximo littore erant collocata. Reliquaj Pergamenae'^ 
naves cum adversarios premerent acrius, repente in eas 
vasa fictilia, de quibus supra mentionem fecimus, conjici 
coepta sunt. Quae'''^ jacta initio risum pugnantibus conci- 
tarunt, nec,'^ quare id fieret, poterat intelligi. Postquam 



3. — 4 Ubi aberat a Ms. Voss. 3. — 5 Epistolamque oslendens Ms. Voss. 1. ep. 
hostendens Ms. Voss. 3. — 6 Quin aliquid de pace esset scr, Ms. Boecl. Ax. a/i- 
quid de pace esset scr. Ms. Voss. 3. — 7 Unde erat regressus Ms. Boecl. unde crat 
Ms. Voss. 3. unde erat egressus Ms. Ax. Statim se recipit Ms. Voss. 1. — ■ 
8 Neque reperiehatur parentheseos signis inclusit Reusing, [item Harl. Heinr. 
neque reperiebat maliiit Lambin. et in textum receperunt Wetzel, ac Schmied. 
at codd. lepugnantibus.] Struchtmeier. lib. i. cap. 10. p. 53. sq. conjecit, 
neque reperiebat, vi tamen pr. At saepe verba duplicis constructionis conjnn- 
guntur : turn vi alieniim est, et tamen sic non suum locum habet. Staver. 
quoque fatetur, Heusingeri explicationem sibi magis anidere, quam Strucht- 
meieri lectionem.] — 9 Non oniissum est in Ed. Jens. Med. — 10 In cursu Ms. 
Voss. 2. Ax. Statim Bithynii Ms. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. — 11 Rex cum Ms. Ax. — 12 Petit Ms. Voss. 2. Ax. quarit 
Ms. Ernst.— 13 Pergamece Ms. Voss. 3. Leid. 2. — 14 Qua jacta Ms. Voss. 2. 
— 15 Sic Ms. Ax. [Ed. Bos. 2. Stav. 1. 2. Wetz.] concitarunt, neque Ed. Aid. 

NOT^ 

ferunt, quales sunt nepae, scorpio- dendum se. Sic paulo supra: * Ne 

nes, et alia id genus. quid ille, inscientibus bis, tolleret ;' 

y Caducct)] Caduceus, indicium pa- pro, inscientibus se. 

cis. Unde aiitem Caducei sit origo, * Bitlnjni] Prusias subditi, quia 

consule Plinium xxix. 3. Set vium ad Prusias rex erat Bithyniae, ut supra 

yEiieid. IV, et vm. dictum est, ad qnem Hannibal se re- 

^ Ad irridendum eum"] Pro, ad ^rri- ccperat. 



XXIII. HANNIBAL, CAP. 12. 325 

autcm naves completas conspcxerunt scrpentibus, nova re 
perterriti, cum, quid potissimum vitarent, non viderent, 
puppes averterunt, seque ad sua castra nautica retulerunt.'^ 
Sic Plannibal consilio arma Pergamenorum'7 superavit: 
neque tum'^ solum, sed saepe alias pedestribus copiis pari 
prudentia pepulit adversaries. 

12. Quae dum in Asia geruntur, accidit casu, ut legati 
Prusiae Romae apud L. Quintium' Flamininum,'' consula- 
rem,^ coenarent, atque, ibi de Hannibale mentione facta, ex 
his unus diceret, eum in Prusiae regno esse. Id postero 
die Flaraininus senatui detulit. Patres conscripti, qui 
Hannibale vivo nunquam se sine insidiis futures existima- 
bant,' legates in Bithyniam miserunt, in his Flamininum,*'^ 
qui a rege peterent, ne inimicissimura suum secum habe- 
ret, sibique dederet.^ His Prusias*^ negare ausus non est : 
illud rccusavit, ne id a se fieri pestularent, quod adversus 
jus hospitii esset: ipsi, si possent, cemprehenderent ; lo- 
cum, ubi esset, facile inventuros. Hannibal enim une loco 
se tenebat in castello, quod ei^ ab rege datum erat muneri ; 



cxcitanint, ncc Ms. Leid. 2. Voss. 1.2. 3. Ed. Bos. 1. Heus. [Stav. 3. Tzschnck. 
I. 2. Hail. Biem. Schmied. Heiur.] excilanmt, neque Ed. Jens. Med. Arg. 
Par. Lonp. Mag. Lamb. Stcpli. Gebh. Boecl. Keuch. Patav. [Ith.]— 16 Ret- 
tuleru7it Ed. Jens. Med. Arg. — 17 Pergameorum Ms. Voss. 3. — 18 Tamen solum 
Ms. Voss. 2. Itunc solum Ed. Tzscli. 2.] 

1 Quintum Ed. Jens. Med. Arg. Long, Quinclium Ed. Mag. Patav. Statirn 
F/flminium Ms. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Steph. 
Boecl. Keuch. ubique. Flamineum Ms. Voss. 1. 3. [Conf. Drakenb. ad Liv. 
XXXIX. 51. 1. p. 412. torn. v. Verlieyk et Tzscliuck. ad Eutrop. iv. 2. init. et 
c. 5.] — 2 Sic Ms. Boecl. Voss. 3. Ax. Sed consulem Ed. Par. Aid, Lamb. — 
3 Existimarenl Ms. Voss, 2. Ax. Kecte, credo : nam rh qui reddit causam : 
[atqne sic judicabat Harl.] — 4 In his FlaminiusMs. Leid. 2, Turn ab rege 
Ms, Leid. 2. Voss. 1. 2. 3. Ax. Ed. Heusing.— 5 Sic Ms. Boecl. Voss. 1. 2. 
(in quo tamen pro dederet erat deberet,) 3, Leid, 2, Ed. Long. [Bos. 2. Heus. 
et plur. seqq. Atque ex antecedenti ne repetendum ac subaudiendum est 
ut ; copula veto 9«e post negativam propositionem habet vim adversativae 
sed. V. supra xviii. 0. et xiv. 6. ibique varr. lectt. nr. 16.] Sed sibique ut de- 
deret Ed. Lamb. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Schmied.] — 6 Prusia Ms. Voss. 2. 3. 
Ed. Jens. Med, Arg, Par. Aid. Long. Mag. — 7 Ei abest ab Ed. Jens. Med. 

NOT^ 

*> Apud L, Quintium Flamininuni] occisus est, filius fuit. 

Vel, ut quibusdam placet, Flaminiurn. «^ In his Flamininum] Ad Pru?iam 

Hie C. Elaminii consulis, qui apud legatus Quintius Flauiininus venit j 

Thrasynienum in acie ab Hannibale ut reiert Livius Anual. xxxix, 



33G CORNELII NEPOTIf? 

idque sic sedificarat,^ ut in? omnibus partibus aedificli ex- 
itum sibi'" haberet,** semper verens, ne usu eveniret," quod 
accidit. Hue cum legati Romanorum venissent,'* ac mul- 
titudine'5 domum ejus circumdedissent ; puer, ab janua pro- 
spiciens, Hannibali dixit, plures praster consuetudinem 
armatos apparere. Qui imperavit ei, ut omnes fores eedi- 
ficii circumiret, ac propere sibi renuntiaret/+ num eodem 
modo undique obsideretur. Puer cum celeriter, quid' J es- 
set, renuntiasset, omnesque exitus occupatos ostendisset ; 
sensit, id non fortuito factum, sed se peti, neque sibi diutius 
vitam esse retinendam. Quam ne alieno arbitrio dimitte- 
ret, memor pristinarum virtutum, venenum, quod semper 
secum habere consueverat,* sumsit."^ 

13. Sic vir fortissimus, multis variisque perfunctus labo- 
ribus, anno acquievit septuagesimo/ Quibus consulibus 
interierit, non convenit. Nam Atticus,' s Marco Claudio 



Arg. Par. Aid. Long. Mag. Uncis inclusit Reusing, quod ei agere datum erat 
Ms. VosR. 2.-8 mdificaret Ms. Voss. 3.-9 In abest ab Ed. Lamb.— 10 Sic 
Ms. Boecl. Ax. Voss. 2. [Ed. Bos. Slav, et seqq.] Scd exitus hah. Ed. Jens. 
Med. Arg. Par. Aid. Long. Mag. Lamb. Steph. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Patav.— 11 Sic Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. [Ed. Long. Lamb. Bos. Hens, in 
textu,Stav. ctseqq.] Sed um veniret Ms. Boecl. Ax. Ed. Mag. Steph. Gebh, 
Keuch. Bos. 1. Latine. V. Cic. Tusc. quacst. i. 30. ibique Davis, p. 62. [pro- 
batque Heusing. in notis. V. supra, vn.4. infra xxv. 16.]— 12 Hunc....vemssct 
Ed. Mag. [eveiiissent Ed. Tzsclinck. 2. an operarum peccato .?]— 13 Multitu- 
dniem Ms. Voss, 1 — 14 Kuntiaret Ms. Ax, rcnunciaret Ed. Long. Mag. ubique. 
—15 Quod Ed. Mag.— 16 Sumpsit Ed. Jens, Med. Arg, Par, Aid, Long. Mag. 
1 Sic Ms. Sav. Put. Gif. [Ed, Bos, Stav. Tzschuck. Wetz, Brcm,] Sed 

NOT^ 

^ Ut in omnibus partibus cedijicii cxi- suprema fnisse Hannibalis verba re- 
turn sibi haberet] Sic etiam sentit Li- fert : ' Solvamus diuturna cura popu- 
vius, Et Plutarchus in Hannibale lum Romanum, quando mortem senis 
scribit locum, in quo commorabatur expectare longum censet,' 
Hannibal, Lybissum dictum fuisse, f Aimo acquievit septuagesimd] Q. 

« Venenuniy quod semper sccum ha- Fabio Labeone et M, Claudio Mar- 

here consueverat] De Hannibalis morte cello Coss, anno Urbis Condita 571, 

non bene consentiunt. Sunt enim qui nt patet ex Cassiodori Chronicis, In- 

lapidibus obrutum fuisse a Carthagi- signis hie annus trium toto orbe maxi- 

niensibnsob rem male gestamdicant; morum Imperatorum mortibus fuit, 

sunt qui cruci affixum volnnt : pleri- scilicet, Hannibalis, Philopoemenis, et 

que tamen veneno periisse asserunt, Scipionis Africani, Just, lib, xxxii, 

quod sub annuli gemma servabat, li- cap, ultimo. 

cet diverso modo. Alias opiniones g Atticus] Vel Attius, ut alii vo- 

refert Plutarchus, Porro Livius ha'c hint : qui annorum septingentornm 



XXIII. HANNIBAL, CAP. 13. 327 

Marcello, Q. Fabio Labcone* Coss. mortuum in annali suo 
scriptum rcliquit ; at Polybius,^ L. ^Erailio Paullo et Cn. 
Baebio Tamphilo ;''■ '' Sulpicius autein/ P. Cornelio Cethe- 
go, M. Bgebio Tamphilo.^ ' Atque hic^ tantus vir, tantisque 
bellis districtus, nonnihil temporis^ tribuit Uteris. Namque 
aliquot ejus libri sunt, Graeco sermone confecti ; in his ad 
Rhodios De Cn. Manlii Vulsonis^J in Asia rebus gestis. 
Hujus bella'° gcsta"" multi memoriae prodiderunt ; sed ex 
his duo, qui cum eo in castris fuerunt simulque vixerunt. 



namque Attic. Ms. Ax. Ed. Arg. Par. Long. Lamb. Stepli. Gebb. Keiidi. 
[Heus. Harl. Itli. Ileinr. Schmied.] nanque Att. Ed. Jens. Med. Aid. vam Azi- 
cus Ms. Leid. 2. — 2 Et Q. Fabio Laconc Ms. Voss. 1. et Fabio Labcone Ms, 
Voss. 3. et Quinto Fabio Labeone Ed. Jens. Med. Arg. Par. Long, Mag, et Q. 
Fabio Lab. Ed. Aid. Lamb, Steph, Gebh, Keuch. Patav, Statim consulibus 
Ed. Jens, Med. Par,— 3 Ac Polybius Ms, Voss. 1. at Polybuis Ed. Jens. Med. 
— 4 Sic Ms. Gif. Voss. 3. Tamphilo legebatnr etiam in Ms. Mag. Ven. Sed 
jEmilio Paullo et C. Bcebio Tamphilo Ms. Lcid. 2. Ed. Jens. Med. /Em. P. et 
C. Babio Pamph. Ed. Mag. Stepii. Mmilio Paullo et C. B. T. Ms. Voss. 1. Ed. 
Gebh. JEmilio Paullo et Cn. Bcebio Pamphilo Ms. Voss. 2. Ed. Par. Aid. jEm. 
Paulo, M. Bebio Pamphilo Ms. Ax. Mmylio Paulo et Caio Bebio Pamphilo Mss. 
ap. Mag. Ed. Aid. JEmylio Paulo et M. Bebio Pamphilo Ed. Arg. Long. — 
5 Sulpitius autem Blito Ms. Boecl. Voss. 2. Ax. Ed. Steph. — 6 Ita Ms. BoecL 
[Ed. Bos. Stav. et pliirr. seqq. P. Corn. Ceth.et M. B. T. Ed. Brem. Schmied,] 
Sed P. Corn. Cethegoet M. Bebio Pamphilo Ed. Arg. Long. Mag. Patav. P. Corn. 
Ceth. et Bebio Pamphilo Ed. Jens. Med. Steph. P. Corn. Ceih. Bcebio Tamphilo 
Ms. Leid. 2. In Ms. Voss. 2. Ax. erat M. Bebio Pamphilio, et ab Voss. 3. aberat 
rh M. ante Babio. Ed. Lamb. P. Corn. Cethego et L. et M. Bcebio Tamphilo. Ed. 
Gebh. P. C. C. et M. Bab. Tamph.—7 Hie abest ab Ed. Jens. Med, Arg. Par. 
Aid. Long. Mag.— 8 Temporibus Ms. Voss. 2.-9 C. Manlii Volonis Ms. Leid. 2. 
Cn. Manila Vulsonis Ms. Voss. 1, 3. [Ed. Tzschuck. 2,] Ennii Manilii Volonis 
Ms, Ax. Voss, 2, C. Manlii Valonis Ed. Med. Arg. Par. Aid. Long. C. Manlii 
Valo'is Ed. Jens. Cn. Manlii Volsonis Ed. Mag. Steph. Gebh.— 10 Sic Ms. 

NOTiE 

historiam uno libro colligavit, ut re- go, M. Babio Tamphilo] Qui imme- 

fert Cic. de Oratore: et lib. i. de diate superioribus in consulatu suc- 

legibus, idem TuUius scribit : ' Nam cesserunt. Ibid, 

quid Attium commemorera ? cujus J De Cn. Manlii Vokonis] Hie lia- 

loqnacitas habet aliquid argutiarum, buit coUegam in consulatu M. Ful- 

nec id tamen ex erudita ilia Greeco- vium Nobiliorem. De ipso Livius 

rum copia.' Annal. xxxviii. Asia autem illi 

'• L. JEmilio Paullo et Cn, Babio sorte obtigerat, iEtolia vero M. Ful- 

Tamphilo] Qui Consules fuerunt anni vio Nobiliori. Plura Livius, Plin, 

scquentis, ut ex Cassiodori Chronicis Fior. et alii, 

patet. '' Hujus bella gesla] Quidam legunt 

* Sulpitius autem, P. Cornelio Cethe- Mli gesta. 



328 CORN. NEPOTIS XXIII. HANNIBAL, CAP. 13. 

quamdiu fortuna passa est, Silenus," et Sosilus"' Lacedas- 
monius. Atque hoc Sosilo Hannibal literarum Graicarum 
usus est doctore. Sed nos'^ tempus™ est hujus libri facere 
finem," et Romanorum explicare iraperatores ; quo facilius, 
coUatis utrorumque factis, qui viri praeferendi sint, possit 
judicari. 



Leid. 2. Voss. 1. 3. Sed belli Ms. Voss. 2. Boecl.— 11 Ita Ms. Leid. 2. Voss. 
1. 3. [Ed. Bos. 2. Stav. et seqq.] Sed Syllenus Ms. Voss. 2. Boecl. Ax. Phi- 
Icenius Ed. Lamb. Steph. Boecl. Bos. 1. Philenius Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Philenus Ed. Gebh. Keuch. — 12 Sosillus Ms. Voss. 2. Ax. 
—13 Sic Ms. Boecl. Voss. 1. 2. 3. Ax. Leid. 2. Ed. Jens. Med. Arg. Par. 
Aid. Long. Mag. Lamb, Steph. Gebh. Keuch. Heus. [Stav. 3. Harl. Bip. Ith. 
Heinr. Tzsch. Schmied. et ego nos pro nunc in Ed. Bos. Stav. 1. 2. Brem. 
(qni TO nos a librario quodam profectum esse putat,) et al. revocavi. Nam, 
Stav. ad ed. 3. et Tzschuck. bene animadvertentibus, si nunc servatiir, prse- 
staret fieri finem et explicari.'\ Ceterum extrema hac vita legitur in Ed. 
Jens, literis niajiisculis: Probi jEmHH de virorum excellentium vita per M. 
Nicolaum Jenson Venetiis opus feliciter impressum est anno a Christi incarnatione 
MCCCCLXXI. VIII. Idus Martias. Ed. Aid. Finis. 

NOT^ 

^ Et Sosilus} Alii pntant legendum >> Hujus libri facere finem] Nam hi, 

esse, Sosibius ; quidam Sofilus ; sed in de quibus hactenus locuttis est, ex- 

Polybio nomen 'S.wffiXos invenitur, et tranei sunt duces ; cumque jam sit 

in Diodoro. dicturus de Romanis, finem facit pri- 

" Sed nos tempus~\ Vulgati, nunc tern- mo libro, qui de exterais agit. 
pus est. 



XXIV. 
M. PORCIUS CATO, 

EX LIBRO POSTERIORE CORNELII NEPOTIS.+ 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Ejus ortus. Adolescentia et oiRcia. 2. Consul Hispaniam citerio- 
rem sortitus est. Censor gravissimus. 3. Ejus elogium, studia, scripta. 



C/ATO' " ortus municipio Tusculo/ adolescentulus, prius- 
quam honoribus operam daret," versatus est in Sabinis, 

" Antequam in dignitatibus versarttur. 



t In Ms. Voss. 1. Vita Catonis sequitur Vitam Attici, et Vitam Miltiadis 
in Voss. 3. In Voss. 2. videtur a recentiori inanu addita. Abest ab Ed. Jens. 
Par. Aid. — 3J. P. C. ex libro post. Corn. Nep. Corn. Ncp. M. Pore. Caio Ed. 
Arg. Fragmcntum quod ex Probi libro posteriore supcrest. M. Portii Catonis vita. 
Ed. Mag. Ex libro secundo JEmilii Probi sen Corn. Nep. Ed. Lamb, M. Porcii 
Catonis vita Scliott. M. Porcius Cuto [ex libro poster. Corn. Nep.] Ed. Hens. 
[Hail. Tzschuck. Schmied. signa uncoinm omittunt Slav. VVetz. Ith. Heinr. 
Patav. ed. ubi tanien extat ex libro secundo. Calo Ed. Biein.] 

1 Cutho Ms. Voss. 3.-2 Perpenna Ms. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ed. Med. 

NOT/E 

^ Calo] Cujus pra^nomen Marcus ' Num, quando videsTusculanum ali- 

Porcius. * Anno postquam prinium quern, de M. Catone illo in onini vir- 

Consnl fuerat Q. Fabius Maximus tute principe, num de T. Coruncanio 

Verrucosus, qui Tareutuni receperat, municipe suo, num de tot Fabiis glo- 

ego natus sum :' sic euni de seipso riari ?' Et Val. Max, lib. iii. 4. * M. 

loquentem introducit Cicero, in lib. Porcius Cato, qui nonien suuni Tus- 

de Senectute. culi ignobilc, Romae nobilissimuni 

'' Municipio Ttiscub] Hinc Cicero ; reddidit.' Porro Tusculus, civitas 



380 CORNELII NEPOTIS 

quod ibi haeredium a patre relictum'^ habebat. Hortatu 
L. Valerii Flacci, quern in consulatu censuraque habuit 
collegam, ut M. Perperna^ Censorius^'' narrare solitus est, 
Romam demigravit, in foroque+ esse ccepit.* Primum sti- 
pendium meruit annorum decern septemque/^ Q.^ Fabio 
Maximo, M. Claudio Marcello'^ Coss. Tribunus militum in 
Sicilia fuit/ Inde ut rediit, castra secutus est C. Claudii^ 
Neronis,s magnique ejus opera^ existimata' est in praelio 
apud Senam,'' quo cecidit'° Hasdrubal frater Hannibalis. 

* Rebus foretisibus primum vacavit. 

*^ Militiam ingressus est septetndecim annos natus. 



Arg.Long. Mag. Boecl. Keuch. Bos. 1.— 3 Consobtintts Ms. Mendos. Voss. 1. 
3. Ed. Gebh. Censorinus Ed. Med. Aig. Long. Lamb. Steph. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. Patav. — 4 In foroque. Copula que erat in Ms. Voss. 1. 2. 3. Lpid. 2. 
Ed. Med. Sed inforo Ed. Arg. Long. Mag. Lamb. Scliott. Steph. Gebh. 
Keuch. [Uncis inclusum est to que in Ed. Bos. 2. Slav. 1. 2.] Unci absunt ab 
Ed. Boecl. Bos. 1. Heus. [Harl. Ith. Stav. 3. Tzschuck. Brem. Heinr. Schmied. 
et ego eos expunxi.] — 5 Q. Qu. Ed, Med. nbique. Mox Maximo aberat a Ms. 
Leid. 1.— G Marcello aberat a Ms. Leid. 2. Ed. Med. Arg. Schot. Long. Mag. 
In Voss. 3. erat simpliclter Claudio, omisso etiam praenomine M. Statim con- 
sulibus Ed. Med.— 7 C. CI. P. Claudii Ms. Boecl. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ed. 
Med. Arg. Schot.— 8 Opera ejus Ed. Med. Arg. Long. Mag. Steph. Gebh. 
Keuch. [Welz.]— 9 Sic Ms. Boecl. Voss. 1. 2. 3. Leid. 2. Ed. Long. Mag. 
Schot. [Bos. 2. Stav. Heus. et seqq.] Sed aistimata est Ed. Lamb. Keuch. 
Bos. 1. Patav. Recte, opinor: [quani lectionem probat quoque Cortius ad 
Salhist. B. Cat. c. 2. Atque duo ilia verba in codd. sjppe solera inter se com- 
mutari, docent Arntzen. ad Aurel. Vict. Caes. c. 28. 5. p. 391. sq. idemque 
ct Schwarz. ad Plin. Panegyr. c. 38. 4.]— 10 Decidi Ms. Voss. 3. Statim 

NOTvE 

olim Latii celeberrima, quaeque mu- Dial. i. 2. 

nicipalis fuit ; id est, suo jure et le- ^ Tribunus militum in Sicilia fuit] 

gibus utens, muneribus tamen populi M. Claudio Marcello, T. Quintio Coss. 

Roniani atque honoribus perfungens. Tribunus autem militum talis erat 

c A patre rclictum'] Id est, praedium tunc, qualis fere hodie apud nos Ma- 

avitum. reschallus, seu praefectus militum. 

d Ut M. Perperna Censorius] Qui- e C. Claudii Ncronis} Is magnis cla- 

dam legunt Consobrinus. Is Graecus dibus Hannibalis fratrem affecit, cum 

et p€regrinus fuit ; et tamen consul exercitu recenti cinctus Alpes trans- 

factus est, antequam civitatem esset gressus esset, eumque tandem cum 

adeptus, quod legibus erat prohibi- quinquaginta sex millibus hominum 

tum. Val. Max. lib. iii. 4. occidit ad Metaurum Umbrite am- 

<= Primum stipcndium meruit annorum nem. Liv. xxvii. 

decern septemque] Ea aetas erat, qua •> Apud Senam'] Senogalliam urbem 

artcm militarem juvenes incipiebant in Umbria, non procul a Mctauro 

profitori. Lipsius do Miljtia Rom. amne. 



XXIV, CATO_, CAP, 1. 



331 



Quaestor" obtigit P. Cornclio Scipioni'^ Africano, consuli :' 
cum quo non pro sortis necessitudine'^ vixit.J ISramquc"^ 
ab eo perpetua'^ dissensit vita.'' ^Edilis plebis'^ factus 
€st' cum C. Helvio. Praetor provinciam oTitinuit Sardini- 
am,"" ex qua qua3stor" superiore tempore ex Africa'^ dece- 
dens, Q. Ennium'^ poetam deduxerat :" quod non minoris 
existimamus,'9 quam quemlibet amplissiraum Sardiniensem 
triumphum. 



Asdrub....Annib. Ed. Schot. ubique, Mag. — 11 Questor Ed. Med. Arg. In 
Med. iibi(]ue pro a est e. — 12 Corn. Scipioni aberant a Ms. Boecl. Voss. 2. 
Leid. 2. Ed. Med. Arg. Long. Mag. Scliot. Steph. Gebh. — 13 Neccssitudinem 
Ms. Voss. 3.— 14 Nanqne Ed. Schot.— 15 Perpctiin Ed. Schot.— 16 Mdis 
plchi Ms. Voss. 3. Editis pi. Ed. Med. Arg. Mox Heliio ea>dein Edd. — 17 
Affrica Ed. Med. iibiqiie. — 18 Omnium Ms. Voss. 3. — 19 Mstimamus Ed. 
Mag. Lamb. Schott. Steph. Gebh. Keuch. Patav. [Tzschuck. 1. 2. Brem.] 
recte, credo. 



NOTiE 



' QucEStoT obtigit P. Cornelio Scipioni 
Africano, consuli] Catonem Scipioni 
Qua'storem fnisse testatur Livius An- 
nal. XXIX. Iternmque Cethcgo et 
Tuditano Consulibus, ut testatur Cic. 
in Bruto. 

J Cum quo non pro sortis nccessitudine 
vixit] Qiiandoqui4em, ut refert Cice- 
ro pro Plancio, et in Verrem i. Prae- 
tores aut Consoles liberorum loco 
habcbant Quafstores. 

^ Namquc ah eo perpetua dissensit 
vita'] Cnjus rei testimonio hac sunt 
Livii verba xxxviii. ' Morte Afri- 
can! crcvere inimicorum animi ; quo- 
rum princeps fuit M.Porcius Cato, 
qui, vivo quoque eo, allatrare ejus 
maguitudincm solitus erat.' 

' ^dilis plebis factus tst] ^diles 
plebis dicti sunt, quod a^des sacras 
et privatas curarent : ii quoque cu- 
ratores eraut urbis, annona;, ludo- 
rumque solennium. Duo tantum ab 
initio fuerunt. Pomp. lib. ii. deOrig. 
Juris. Postea vero, ex Julii Caesaris 
institute, sex crcati sunt, duo Patricii, 
qui Cereales dicti sunt, et quatuor ex 
plebe. 

"' Prcrtor provinciam obtinuit Sardi- 



niam] Penes Pra;torem omnis publi- 
ci privatiquc juris erat potestas, ut 
ct novum jus condere, et vetera ab- 
rogare : primo quidem unus creatus 
est ; cui suffectus alter propter con- 
cursum advenarum, et eorum multi- 
tudinem, hicque dictus est Prietor 
extraneus sen peregrinus. Deinde 
postquam Sardiniam, Siciliam, His- 
paniam, et Narbonensem provinciam 
subegerunt Romani, tot instituti sunt 
Praetores, quot erant subactae pro- 
vinciaB. Quod spectat ad Sardiniam, 
insula cgt maris Libyci, sic dicta a 
Sardo quodam Herciilis Africani tilio, 
teste Pausania in Phocicis. 

" Ex qua quccslor] Magistratus pe- 
cuniaj publicae praepositus. Praeterea 
dicitur, qui praeest judiciis exercen- 
dis, et maleficiis puniendis. 

° Q. Ennium poetam deduxeraf] Hie 
Tarentinus fuit, si Eusebio credimus ; 
sed Pomponius Mela eum esse Cala- 
brum scribit, cui suffragatur Silius: 
* Miserunt Calabri, Rudias genuere 
vetustaR.' Hunc quoque Cic. pro Ar- 
cbia Poeta, Ennium Rudium hominem 
vocat. 



332 CORNELII NEPOTIS 

2. Consulatum gcssit cum L. Valerio Flacco, sorte pro- 
vinciam nactus HispaniamP citeriorem, exque ea* trium- 
phum deportavit.*'' Ibi cum diutius moraretur, P.^Scipio 
Africanus consul iterum, cujus in priore* consulatu quaestor 
fuerat, voluit^ eum de provincia depellere/'^ et ipse ei succe- 
dere. Neque hoc per senatum efiicere potuit/ cum quidera 
Scipio in civitate principatum obtineret : quod turn non 
potentia, sed jure respublJ administrabatur. Qua ex re 
iratus senatui, consulatu peracto/ privatus in urbe man- 
sit. At Cato, censor cum eodem Flacco factus, severe 



1 Ex qua Ed. Schot. Steph. Gebh. [Wetz.]— 2 Sic Ms. Voss. I. 2. 3. Leid. 
2. Sed reportavit Ed. Schot. — 3 Quod P. Scipio Ed. Med. Long. Mag. quod 
Scipio Ms. Voss. 2. Leid. 2. Ed. Arg. Schot.— 4 Priori Ed. Med. Arg. Long. 
Schot. Steph. Gebh.— 5 Noluit Ms. Voss. 2.— G Pellere Ms. Voss. 3. [Paulo 
post, (]uod tunc (h. e. illo tempore) non pot. edidit Tzschuck.] — 7 Res p. Ed. 
Med. Arg. ubique. Statim ministrabatur Ms. Voss. 3. — 8 [Iratus, senatu per- 
acto Edd. ante Heusing. et Ed. Stav. 1. 2. Wetzel. Paufl. Nee codd. dis- 
sentiunt. Sed ha?c depravata esse, negat nemo. Heusing. igitur recepit in 
textum Bosii conjecturam, iratws senatui, consulatu peracto, eumque secuti sunt 
Stav. in ed. 3. Harl. Tzschuck. 1. 2. At Ithe (qui contra Harl. de nota P. C. 
h. e. post consulatum quaedam monuit,) Cell, et Brem. Pighii conjecturam 
adoptantes, ejecto r^ senatui, ediderunt iratus, consulatu peracto. Heusing. 
etiam conjecit, iratus senatui, post consulatum privatus in urbe mansit ; suspica- 
tus, libravios in priscis membranis notam P. C. forte reperisse et pro peracto 
scriptam credidisse, atque hoc nobis substituisse. Mihi vero arridet Pighii 
suspicio, iratus, consulatu (qnod voc. in codd. forsan exaratum fuit csatu, quod, 
neglecto vel eraso c, transiit in rh senatu,) peracto. Valde ingeniosa erudite- 
que explicita est emendatio Kappii : iratus senatu (pro senatui) anno peracto 



NOT/E 

p Sorte provinciam nactus Hispaniam"] inter se, aut sortiri.' 

Consulibus creatis provinciae nomi- •} Exque ea triumphum deportavif] 

iiabantur, ut eas ipsi vel inter se com- Triumphasse Catonem testatur Ap- 

pararent, vel sortirentur, quos ire ad planus in Ibericis, et Plutarchus in 

bellum, quos pra?esse exercitibus vita ejus ; qua de re utrumque con- 

oporteret. Vide Livium lib. xxxiii. sule. 

cujus liaec sunt verba: 'L.Valerius, ^ Voluit eum de provincia depelkre} 

et M. Porcius Cato, quo die magis- Propter simultates et repugnantias 

tratum inierunt, de provinciis cum ad utriusque, de quibus paulo supra. 

Senatum retulissent ; Patres ccnsu- ' Neque hoc per senatum cfficere po- 

erunt, cum in Hispania tantum glis- tuit'\ Testatur paulo aliter Plutar- 

ceret bellum, ut jam consulari et chus ; scribitque, sohunmodo Scipio- 

duce et exercitu opus essct ; pla- nein uon potuisse assequi, ut Catonis 

cere Consules Hispaniam (Citeriorem acta Scnatus improbaret, sed Hispa- 

et Italiam provincias, aut comparare niam provinciam obtiuuisse. 



XXIV, CATO, CAP. 3. 333 

praefuit ci potestati." Nam et in complures nobiles ani- 
madvertit/ et multas res novas in edictum addidit, qua re 
luxuria reprimeretur, quae jam tum incipiebat pullularc.^ 
Circiter annos octoginta'°'' usque ad extremam aetatem ab 
adolescentia, reipubl. causa suscipere inimicitias" non de- 
stitit. A multis tentatus/ non modo nullum detrimentum ex- 
istimationis fecit, sed, quoad'^ vixit, virtutum laude crevit. 
3. In omnibus rebus singulari fuit prudentia' et indus- 
tria. Nam et agricola solers/ et reipubl. peritus, et juris- 
consultus,* et magnus imperator, et probabilis orator/ et 
cupidissimus' literarum fuit. Quarum studium etsi* senior 
arripuerat, tamen tantum [in eis]^ progressum fecit, ut non 
facile reperire possis,*^ neque de Grascis neque de Italicis 
rebus, quod ei fuerit incognitum. Ab adolescentia confecit 



privatus in urbe 7nansit, nempe non perpetuo, sed aliquanidiii.] — 9 Pululare 
Ms. Voss. 2. Ed. Med. pullare Ms. Leid. 2. — 10 Octuaginta Ms. Voss. 2. Ed. 
Med. Arg. Long. Mag. Steph. Gebh. rck circiter annos octoginta snspecta sunt 
Bos. et uncis inclusa in Ed. Heus. [Stav. 3. Heinr. Wetz. Tzschuck. 2. 
Schmied. Hand inepta est Bremii conjectura circiter annos septuaginta, qiiod 
in cod. quodam per notam expressiis niimerus lxx. facile corninipi et inu- 
tari potiierit in lxxx.] — 11 inimicicias Ed. Med. Mo\ teptatus Kd. Med. — 
12 Quo ad Ed. Arg. 

1 Prudentia aberat a Ms. Voss. 3. unde Heusinger. verba prud. et inclnsit 
uncis. — 2 Peritus jurisc. Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. Med. Arg. Long. Mag. 
Schot. peritus [ef] jurisc. Ed. Heus. — 3 Concupidissimus Ms. Voss. 3. — 4 Et 
Ms. Boecl. Leid. 2.-5 In eis aberant a Ms. Boecl. Voss. 1.3. Ed. Med. 
Arg. Long. Mag. Scliot. Steph. Gebh. Unci absunt ab Ed. Lamb. Boecl. 
Keuch. Bos. 1. [Tzschuck. 2. Ith. Wetz. Schmied. Heinr. Additi sunt in 
Ed. Bos. 2. Heus. Stav. Harl. Tzschuck. 1. Brem.]— 6 Reperiri possit Ms. 

NOTiE 

" Severe prafuit ei potestati] Unde gies qnater accusatus, gloriose abso- 

illi Censorium nomen inditum est. lutus.' Idem ibid. Immo et Plutar- 

Hinc Lucanus de Catone ipso scrip- chus fere quinquagies accusatimi fu- 

sit, * rigidi servator honesti.' isse scribit. 

* Nam et in complures nobiles ani- v Nam et agricola solers'] Id patet 
madvertill Vide Livium xxxix. et ex libris quos scripsit de re rustica. 
Sext. Aurelium Victorem in Catone ^ Et probabilis orator] Alii legunt, 
Censorio. probatissimus orator. Oratorem autcm 

* Circiter annos octoginta'] * Octo- fuisse patet ex hoc Plinii textu 
genarius erat cum Galbam accusa- lib. vii. Cato tres suuimas in homine 
vit, accusator assiduus malorum.' res pracstitisse existimatus est, opti- 
Idem Aurel. Victor, ibidem. ^ mus orator, optimus imptrator, opti- 

" A mullis fentatus] ' Ipse quadra- nius senator. 



334 CORN. NEPOTIS XXIV. CATO, CM\ '3. 

orationes.^ Senex scriberc historias^ instituit; qiiarum 
sunt libri septem. Primus continet res gestas rcgurapop. 
Rom. Secundus et tertius, unde quajque civitas orta sit 
Italica : (ob quam rem omnes Origines videtur^ appellasse.'') 
In quarto autem bellum Poenicum^ primum ; in quinto se- 
cundum, (atque base omnia capitulatim sunt dicta,) reli- 
quaque'° bella pari modo persecutus" est, usque ad praetu- 
ram Ser. Galbae," qui diripuit'* Lusitanos. Atque horum 
bellorum duces non nominavit, sed sine nominibus res no- 
tavit. In iisdem'J exposuit, quae in Italia Hispaniisque 
viderentur admiranda. In quibus multa''^ industria et dili- 
gentia compare t, multa doctrina. Hujus de vita et moribus 
plura in eo libro** persecuti sumus, quern separatim de eo 
fecimus rogatu Titi Pomponii Attici. Quare studiosos 
Catonis ad illud volumen delegaraus.'^ 



Voss. 1. 3. — 7 Hislor. scribere Ed. Med. Arg. Long. Mag. Lamb. Scliot. 
Stepli. Gebh. Keuch. Patav. [Tzscliuck. 1. 2. Brem.] [Paulo post Heinr. et 
PauH. dederunt civit, orta sit Italia, et exposuenint in Italia.^ — 8 Videretur 
Ed. Long. — 9 Punicum [Ms. Thott. probatque Sclilegel. 1. c. p. 68.] Ed. 
Long, Mag. Lamb. Patav.— 10 Reliqua Ed. Schot. Mag. Steph. Gebb. 
Keuch. Patav. — 11 Prosecutus Ed. Mag. Schot. sic mox yrosecuti; etiam 
Ed. Med. Arg. Long. Deinde Sergii Galbce Ed. Med. Arg. Long. Mag. — 
12 Deiipuit Ms. Boecl. Voss. 2. Ed. Med. Arg. Long.— 13 Eisdem Ed. Schot. 
Mag. hisdem Ms. Leid. 2. Ed. Med. Arg. Long.— 14 Nulla Ms. Voss. 1. 3. — 
15 Sic Ms. Sav. Put. Gif. Voss. 2. 3. Leid. 2. [Ed. Long. Lamb. Bos. Slav. 
Tzschuck. Harl. Ith. Paufl. Brem. Wetz.] Sed reZeg-amus Ms. Voss. 1. Ed. 
Mag. Schot. Steph. Boecl. Keuch. [Heusing. Bipont. Heinr. Sohmied. 
et al. apud Heusing.] — Exlrenia hac vita in Ed. Arg. leguntur verba Uteris 
majusculis base : Finis jEmilii Probi de vitis exceUentium imperatorum. 

aOTJE 

^ Ab adolescentia confecit orationes] quentissimus ; quem tradnnt Hispa- 

Quze citantur a Cicerone et Gellio. niam ex preetura obtinentem, xxx. 

^ Ob quam rem omnes Origines vide- Liisitanornm millibns perfidia truci- 

tur appellasse'\ De his lege Cic. in datiSjViriatini belli causamcxtitisse.' 

Catone. Extat reprehensio Rutilii Rnfi in 

<^ Usque ad prceturam Scr, Galbcci Serv. Sulpiciiim Galbam apud Cic. 

Galba ille dictus est Servius, non Ser- de Oratore lib. i. De eodem Servio 

gius, quia erat Sulpicias Gentis non Galba loquitur Valer. Max. lib. ix. 6. 

Sergio, vir Consularis, ut patet ex "^ In eo libro] Qui non apparet ; sed 

his Suetonii verbis : ' Servius Galba ciijus fragmentum elegans extat apud 

consularis, teniporum suoruni elo- Geilium lib. ti. 8. 



XXV. 
VITA T. POMPONII ATTICI, 

EX CORNELIO NEPOTE.* 

ARGUMENTUM. 

Cap. 1. Natus patre geiieroso, nactus est praeclaras dotes. 2. Athenas se 
confei t. Athenicnses pecunia sublevat. 3. Atheuis ante alios carissimus. 
4. Sulla3 acceptus, Romam reinigrat. 5. Q. Caccilii hteres ex dodrante. 
Ejus cum Cicerone et Hortensio rara aniicitiae copula. 6. Honoribus, 
litibus, prajfecturis abstincns, soli dignitatl servit. 7. In civili bello neque 
Pompeiura neque Caesarem offendit. 8. Occiso Caesare, Brutum pecunia 
adjuvat. 9. Ne Antonio quidem infestus est ; sed ejus uxori et liberis 
opitulatur. 10 Antonius officiorum Attici mcmor. 11. Proscriptis pluri- 
mis auxilio est. 12. Vipsanio et Antonio tantum utitur in deprecandis 
aniicoruin periculis. 13. De vita Attici privata. Bonus paterfamilias 
ct civis. 14. Ejus coena, semper lectione condita: prudens pecuniae usus. 
15. IMendacii osor et laboris amans. 16. Senibus adolescens et adolescen- 
tibus senex paritcr jucundus. 17. Ejus pietas in niatrem. 18. Antiquita- 
tis amor. 19. Moruni elegantia pervcnit in atlinitatem divi Julii. 20. Cae- 
saris et Antonii cum Attico familiaritas. 21. Extrenius ejus morbus, 
22. Ejus mors et sepultura. 



T« PoMi'ONius^ Atticus/ ab origine ultima stirpis Ro- 

1 Vita....Nepote. Ita eliani Ed. Arg. Lamb. Sed Vila T. Attici Pomponii 
ex Cornelio Nepote Ed. Med. [Stav. Harl. Titi I'ompimii Attici vita per Cor- 
neliuvi Nepotem Ed. Long.] Historiarum Latinarum Cornclii Nepotis tita Attici 
Ms. Meudos. Ex libra Cornelii Nepotis de Latinis histvricis Ms. Gif. [Ita 
quoquo cod. Guelplierby t. in quo statim subjectum legitur : ittcipit vita Attici : 
V. Jac. Fr. Heusing. dissert, de Cornelii Nepotis fragmm. adjectam ejus edit. 
Fl. Mallii Tlieodori de melris lib. p. 109. isque p. 12a. annotat in Coineri ex- 
eniplaribu;i Attici vit;u liac verba pra*mitti : Vita T. Attici Pomponii ex Cor- 
nelio Nepote. Cod. Guelphcrb. kctiouem piobat Schlegcl. iu Add. ad diss. 



33G CORISELII NEPOTIS 

mana?'"' generatus, perpetuo a majoribus acceptam* eqiies- 



cit. quia scripta Attici historica satis ample a Cornelio exponantur, atque 
retractat opiiiionem, ab ipso in diss. p. 13. med. prolatam, vitam Attici esse 
lion nisi partem operis Corneliani de viris ilhistribus. Paufler etiam pras- 
misit inscriptionem : Vita Titi Pomponii Attici ex libra Comelii T\'epotis de 
Lntinis Historicis.] Chartac. Ms. Paris. 1863. fol. saec. 15. in catal. codd. Ms8. 
gr. bibl. Paris, reg. torn. ii. p. 412. inscriptionem : Vita Pomponii Attici ex 
Corn. Nepote, prre se fert. Pomponii Attici viri illustris vita per Cornelium Ne- 
potem composita Ed. Brix. T. Pomponii Attici vita Ed. Schot. Ab Mag. abcst 
vita Attici. In Ed. Patav. Titus Pomponius Atticus. In Ms. Mendos. seque- 
batur vitam Attici vita Catonis, et in Ms. Voss. 3. erat omnium prima. A 
Ms. Voss. 2. aberat. T. Pomponii Attici vita ex Cornelio Nepote Ed. Heus. [Ith. 
Wetz. Heinr. Tzsclmck. Bipont. Schmied. Atticus ed. Brem. Ex tanta inscrip- 
tionis in scriptis editisque libris varietate facile perspicitur, illam pro lubitn li- 
brariorum aiit editorum vitae esse pra;fixam. Praeter edd. memoratas in mani- 
bns habeo vetusta duo exemplaria, formulis typographicis descripta, in quibus 
quoque inest vita T. Pomp. Attici, et quorum varias lectiones inserui. Alte- 
rum sine nota loci, anni, et typographi, uUoque signo typographic©, in forma 
maxima continet vitas Plutarchi parallelas,a variis in linguam Latinam trans- 
latas. His sub finem insertaest T. Pomp. Attici vita, przefixa inscriptione : 
Incipit vita Pompony Athici Clarissimi viri E greco sermone in latinn Per Corne- 
lium Nepotem Translata. (Hoc exemplar diversum esse videtur ab lis, quje 
pariter habent coUectiones vitar. Plut. Latine a variis factarum, et a Schle- 
gel. in lib. mem. p. 28. sqq. late sunt descripta, et ex quibus varias vitae 
Attici lectiones idem notavit. Quaedam tamen vitae in illo etiam exemplar! 
traducta dicimtur in latinum linguavium, Incipit a vita Niciae et Crassi. For- 
san ductum fuit ex vetust. Schlegelii exemplari.) Alterum ab initio inscrip- 
tum est : Hoc in volumine hcec continentur Epistola ad Augustinum Mapheum per 
Bartholomeum salicetil Bononiensem: et Ludovicu Regiu Corneliensem. M. T. C, 
epistolaru et brutu liber unus. (Sequuntnr in volumine, in titulo baud memo- 
rati, M. T. C. ad Quint, fratrem ires libii.J M. T. C. ad Octavium epistola. 
M. T. C. epistolaru ad T. Po. Atticum libri xvi. T. P. Attici vita per Cornelium 
nepotem, ijC. In calce : Venetiis jaccccxcix. die xii. Jun. in fol. Inscriptio 
ipsa vitas Attici praemissa, eadem est, quae legitur in fronte volnmiuis. 
Prius opus citatur Ed. ant. posterius autem Ed. Ven. Add. Harles. not. ad 
nostrum locum. 

2 Pomp, omisso praenomine Ed. [ant.] Brix. [Ven.] Long. Lamb. Schot. 
Gebh. Boecl. Bos. 1. — 3 ilomano Ms. Leid. 2. [Rutgers, in varr. lectt. libr. 
II. c. 8. conjecit aborigine ultima stirpis Romce generatus, \el Romano genere 
natus, quae posterior emendatio placuit Ernstio. Atque statim] tJ» generatus 
inclnsit uncis Heusing. [eumque secutus est Ith. Heusing. tamen sententiam, 
copiose explicitam, docte lateque refutavit Staver. ad ed. 3. qui qnidem lo- 
cum esse judicans mutilatum, rh gener. signis parentheseos inclusit. Atta- 
men Kappius in Opuscul. Harles. p. 4C6. bene tuitus jh generatus, locum sic in- 

NOT/E 

* T. Pomponius Atticus] De quo videretur: id nibilominus Cic. con- 
jam in praefatione. Porro gens Pom- firmat auctoritate sua lib. v. de Fini- 
ponia familias babuit Bassorum, Se- bus, his verbis : ' Ita enim Athenis 
cundonira, Labeonum, et Atticorum : se collocavit, ut sit paene unus ex 
quod si ita est, male opinatur Manu- Atticis, nt id etiam cognomine vide- 
cius, etim ideo Atticum dici, quia sic atur habiturus.' 
Grafcc loquebatur, ut Athenis natus ^ Ab origine ultima stirpis Romana] 



XXV. ATTICLS, CAP. 1. 337 

trera obtiniiit dignitatem.'^ Patre usus est diligente,s iiulul- 
gente, et, ut turn erant tempora, diti, in primisque studioso 
literaiura. Hie, prout ipse amahat literas, omnibus doctri- 
nis, quibiis puerilis aetas impertiii'^ debet, filium erudivit. 
Erat aiitem in piiero, praeter docilitatera ingenii, siimma saa- 
vitas oris ac vocis,^ ut non solum cclcriter^ acciperct, quae 
trade])antuv/ sed etiam excellenter pronuntiaiet.' Qua ex 
re in pucritia iiobilis'° inter aequales ferebatur, clariusque 

" ut non modo sine mora conciperet qua: docebatur. 



terpietatns est : * T. Pomp. Atticus, qui generatiis est ab antiqnissima familia 
jrentis Roinanae, per omnem vitam retiniiit eqnestrein dignitatem a uiajoribus 
acceptaiu, neqiie ad senatoriam aspiravit dignitatem.' Asserunt quoque 
Nepoti illud vocab. Brenii et Schmied. cumprimis Paufler. In Novis Miscell. 
Lipsiens. torn. iii. p. 669. sqq. I. C. S. voce, singula sic oidiuat et copiose 
illnstrat : T. P. A. generatus stirpis ab ultima origine Romanw, atque subintel- 
ligit homo. Niim id niultis persnaserit, equidem iiescio et t'eie dubito. Bo- 
sium oliiii in prima quidem edit, legisse divisim genere natus, notat eulpatque 
Gebhard. Sed in altera edit. Bosius neque in contextn, neque in sua an- 
liotationc ad h. 1. illius meminit lectionis. Lambiuus jam delendnm putabat 
rh gcnerat. Add. Bartii. Advers. 42. 29.] — 4 Accaplam Ed. Brix. Statim 
(tqvcstrcm Ed. IMed. [Turn optinuit Ed. Yen.] — 5 Usus diligente, et tit turn 
cruni tempora diti JIs. Medic, usus est indulgente et ut t. e. t. d. Ed. Brix. [iism 
est indulgente, oniisso t^ diligente, Ed. vetust. Schleg. (qui hand improbat,) et 
antiq, Sed diligente Ed. Jens, cum Epp. Cic. ap. Schleg. Atque indulgente 
Iiajid male omitti, opinatur Tzschuck. Vncis id includendum tanquam 
glossema, arbitrabatur censor in Neu. Leipz. L. Z. a. 1804. p. 1742. sqq. ut 
cum er. t. Ed. ant. ut tunc er. t. Ed. Tzschuck.] — 6 Zm/K/rtiri Ms. Voss. I. 
Leid. 2. Ed. [anti;].] Arg. Heus.— 7 Sic etiam Ms. Mendos. Sed atque vocis 
Ed. qu. [Welz, et vocis Ed. Long.] — 8 Celcriter aberata Ms. Mend. [Ed. vet. 
Schleg. et ant.] Statim acciperet Ms. Voss. 1. 3. Lcid. 2. Ed. Brix. [vet. 
Schlegel. et ant. Long. Bos. 2. Slav, et plurr. seqq.] Sed arriperet Ed. Lamb. 
Scbot. Boecl. B"S. 1. [Schmied.] — 9 Pronunciaret Ed. Brix. Med. Arg. 
Long. Laml). Schot. Keuch. Bos. 1. — 10 Ita Ms. Gif. Mendos. [Ed. ant. 
Lamb. Stay, et plurr. seqq.] Sed qua ex re pueritia noOilis ritce "^liis. Medicc^ 

NOTiE 

Scilicet, regla : nam gens Pomponia retro sive ante respicias. 
originem suam referebat ad Numam ''■ Equestrem ubtinuit dignitatem] Non 
Pompilium, qui inter quatuor filios Senatoriam recusando, sed earn non 
unum Pomponem vocavit, a quopost- affectando ; quia earn recusantibus 
ca Pomponii dicti sunt ; ctmique es- altera adimebatur. Sueton. Eques- 
set ultiraus, ideo hie dicitur«6 origine tris autem dignitatis ha-.c erant orna- 
ultima. Vel, ut aliis placet, ultima, menta et insignia, cquus publice da- 
pro prima, hie sumitur, ut apud Vir- tus, et annulus aureus. Census vero 
gil. yEneid. vixi. de Satiirno, prinio ad liiuic oidinem obtinendum reqiii- 
Latini regis progenitore,loquens, ait: rebatur qnadringentorum millium 
' qui sanguinis ultimus auctor.' Ul- nuunnorum : Iiic ordo medius erat 
timus enim, quaiii ultra onuiia, sivc inter patricios et picbeios. 

Delph. et Var. Clas. A e/>. Y 



:1.38 OORNELII NEPOTIS 

cxsplendescebat, quam" generosi condiscipuli animo ge- 
qiio'* ferre possent.* Itaque incitabat omnes studio suo:'' 
quo in numero fuerunt L. Torquatus, C Marius*^ filius/'*- 
M.Cicero; quos consuetudine sua'^ sic sibi devinxit, ut 
nemo iis"^ pet petuo fueiit carior. 

2. Pater mature decessit. Ipse adolescentulus/ propter 
affinitatem P. Sulpicii, qui Tribunus"^ pleb. interfectus est, 
non expers fuit illius periculi. Namque Anicia,' Porapo- 
nii consobrina, nupserat M. Servio,* fratii P. Sulpicii,® 
Itaque interfecto P. Sulpicio,^ posteaquam vidit, Cinnano 
tumultu'' civitatem esse^ pcrturbatam, neque sibi dari 
facultatem pro dignitate vivendi, quin^ alterutram partem 

* Splendidiusque emicabat, quam id a generosis scicntiarnm amulis sine invidia 
fcrri valeret. 



qua re in p. n. Ms. Leid. 2. [qua ex re pueritia nobis Ed, Ven. qua ex re pueritia 
tinbilis Ed. Long. Qua ex re, puer ita, nobilis tentabat Ernst, et Ith. in tex- 
tam recepit.] Mox ccqualls Ms. Leid. 2. cequaleis Ed. Long. Lamb. Scliot. — 
11 Quod gen. Ms. Voss. 3. [Ed. vet. Schleg. et aut.] ut Cat. 1.— 12 Sic etiam 
Ms. Mendos. [et edd. plurimae :] al. aq. anim.—Vi Sic etiam Ms. Mendos. 
[Ed. ant. et rell. fere oranes.] Sed sua studio Ed. Gebh. — 14 Sic etiam Ms. 
Mendos. Sed C. Silus Ms. Leid. 2. C. 3Iarii fiUus Ms. Voss. 1. [C. mari. F. 
Ed. ant. C. Marifilius Ed. Ven.] C. Marii F. Ed. Med. Arg. Long. C. Ma- 
rius. C.fiUusR.Ms. Voss. 3. C. Marius C. Jilius Ed. Lamb. Schot. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. — 15 [Sua abest ab ed. vet. Sclileg. et cd. ant. in quibus 
quoqiie legitur dejunxit loco devinxit.} RIox sibi aberat a Ms. Gif.^ — 10 His 
Ed. Brix. Med. Arg. [hiis Ed. ant.] Sta.lim perpetua Ms. Voss. 1. 3. 

1 Adul. Ed. Med. Arg. ubique.— 2 Tribu. Ed. Arg. [Tr. PL Ed. Long.]— 
3 Antia Mss. Medicc. Ed. Brix. [ant. et vet. Schleg.] Anlea Ms. Voss. 3. 
Anitia Ed. [Ven.] Med. Arg.— 4 Ita Mss. Medicc. Voss. I. 3. Leid. 2. [Ed. 
antiq. et Ven. Long. Bos. 2. Stav. et seqq.] Sed M. Seriilio Ms. Leid. 1. M. 
Servio Sulpicio Ed. Lamb. Schot. Servio Ed. Bos. 1. conf. Reines. Epp. ad 
Rupert, p. 584. Statini fndri Sulpicii Ms. Voss. 1. 3. Leid. 1. 2. Ed. Brix. 
[vet. Schleg. in qua tanieii scribitur Sidpitii, Ed. antiq. in qua autem scribitur 
niodo Supliiius, modo SuppUciits ;] Med. Arg. Long. Keuch. Hens. Patav. 
[Ith. Stav. 3. Schmicd. Heiur. fratri sidpici Ed. Ven.] In Ed. Med. Arg. 
[Ith.] scribitur Sulpitius ubique. ^ — 5 Inter/. Snip. Ed. Brix. Med. Arg. Long. 
Bos. 1. Keuch. Heus. [Ven. Stav. 3. Tzschuck. 1. 2. Ith. Brem. Heinr. 
Schmied. inter/. Suplitio Ed. antiq. in qua statim excusnm legitur posteaquam.'] 
— 6 Esse aberat a Ms. Voss. 3. idemque mox sibi claramfac. — 7 Cum alt. Ms. 
Leid. 2. turn dissotiatis Ed. Med. [In Ed. antiq. interpungitur ct legitur: 

NOT^E 

♦' C. Marias'] Is Cains Marius C. vellft, occisus est. Cic. Catiliu. iii. 

Marii, septies consulis, filius fuit. et lil). iii. de Oratore. 

e P. Sulpicii] Ciarissimi oratoris ; ^ Cinnano tumultu] Quantas turbas 

.sed cum tribunus plebis csset ct per- excitavcrint in repub. Sylla, INIarius, 

niciosas leges auctorc Mario ferre ct Cinna, nemo ncscit, qui vcl tan- 



XXV, ATTIGUS, CAP, 2. 339 

offenderet, dissociatis animis civium, cum alii Syllanis, alii 
Cinnanis' faverent paitibus ; idoneum tempus ratus studiis 
obseqiieiidi suis, Athenas se contulit. Neque eo secius^ 
adolescentem Marium, hostem judicatum, juvit opibus 
suis;'° cujiis fiigam pecunia sublevavit." Ac, ne'^ ilia pe- 
regrinatio detrimentiim aliquod afFerret rei familiari,'' eo- 
dem magnam partem tbrtunarum trajecit suarum. Hie ita 
\ixit,'+ ut universis Atheniensibus merito esset carissimus. 
Nam, praeter'' gratiara, quas jam in adolescentulo'^ magna 
erat, saepe'7 suis opibus inopiam eonim publicam levavit. 
Cum enim versuram'^ facere publice necesse esset," neque 
«jus conditionem aequam'9 haberent;^ sen:^er se inteipo- 
suit, atque ita,*° ut neque usuram unquam^' ab lis accepe- 
rit, ^* neque longius, quam dictum esset, eos^' debere pas- 

"^ Cum enim publica necessitas ea esset, itt ces alienum alieno dispmij^eieiur, nee 
nisi miijori failure id fieri posset. 



offenderet. Dissoc. an. civium: quorum alii Sillanis. In Ed. vet. Sclileg. ex- 
tat qiioque quorum ulii Sillunis. Atque] Sillaiiis etiam IMss. Mcdicc. Sullanis 
[Ed. Ven. Lo2ig.] Gebli. Hens. Stav. 2. 3. Patav. [Haii. Tzscluick. et rell. 
<Si/Wa«/s in Ed. Lamb. B(iS. aliisque : v. Cellar. Ortliogr. Lat. ed. Harles.] — 
8 Cijiiunis Ed. Med. — 9 Secus Ed. Arg. Statim adiil. Ed. Med. Arg. ubiqiie. — 
10 Opibus jurit suis Ms. !Men<lo,s. jurit operibus suis Athenas. Ms. Voss. 3. 
virit op. suis Ed. Med. — 11 [Civi.sfug. pecnniis sublet. Ed. anliq. Atque pecuniis 
subl. etiam Ed. vet. Schleg. item] Ms. iMeiidos. Voss. 1. 3. Ed. Brix. — 12 [^At 
ne Ed. Bos. 2, .Stav. Harl. Tzsch. 1. Wetz.] Sed ac ne Ed. [vet. Schleg. item 
ant. et Ven.] Med. Arg. Long. Lamb. Schot. Gebh. Boecl. Kcnch. Heusing. 
[Tzsclnick 2. Ith. Heinr. Schmied. Atque ne Ed. Brem.] — 13 Ferret rei 
familiari Ms. Voss. 3. afferr. rei familiaris Ms. Med. 1. — 14 Sic itaque vixit 
Ms. Medic. 2. — 15 Propter ]\Is. \ oss. 3. — 16 Adol. omissa piiepositione Ed. 
Gebh. Keuch. [m adulesc. Ed. ant.] — 17 Sic Ed. [antiq. et vet. ap. Schlegel. 
it. Venet.] Med. Arg. Long. Lamb. Schot. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. 
Hens. [Ith. Brem. Wetz. Tzschuck. 1. 2. Harl. Heinr. Schmied. Panfl. 
Siepius Ed. Bos. 2. Stav.]— 18 Ita Ms. Gif. Sav. Put. [Ed. vet. Schleg. qui 
iiotat lect. quoniam en. vers. I^amb, Bos. 2. et seqq.] Sed usuram Ms. Leid. 
1. Voss. 1. 3. Mendos. Ed. [ant. in qua extat quoniam enim vsuram ; Ven.] 
Brix. Med. Arg. Long.— 19 TEque Ms. INIendos. ]Medic. 2. Voss. 1. 3. Ed. 
Brix. [vet. Schleg. et ant. in qua excusuni est eque:^ ceque ante ^Is. Leid. 2. 
— 20 Ita, oniisso tw atque, Ed. Brix. [vetus ap. Schlegel. qui probat oniissio- 
neni, et antiq. at ed. 1170. ap. Schleg. exhibct atque.'] — 21 Unquam aberat a 
Ms. Mendos. Medic. 2. Ed. Brix. [antiip item vet. ap. Schleg. cui id placet : 
sed Ed. 1470. ap. eundem pra:bet t^ unquam, it. Ven.] — 22 Accapil Ed. Brix. 
[^accceperit Ed. Ven.] — 23 jEs debere Ms. Mendos. dcbitum debere Ms. Medic. 

Nor.i: 

tilluni historiani Rom. dclibaverit. tur, ijui, nmtato creditore, satisfa- 

s Cum enim versuram facere publice ciunt ea pecunia, quam a novo acce« 
necesse essef] li v&rsurani facere ditun- pcrunt pari vel niajori foenore- 



340 CORNKLII NEPOTIS 

sus siU Quod utmmque erat iis salutarc. Nam neque in^ 
dulgendo inveterascere eoium aes aiienum patiebatur/ ne- 
que multiplicandis usuris ciescere. Auxit hoc oiHcium 
alia quoquc liberalitate. Nam universos fruraento donavit, 
ita ut singulis septem"^* modii tritici darentuv: qui modus 
mensurae mediranus Alhenis appellatur."' 

3. Hie autem sic se gerebat, ut communis infimis, par 
priucipibus videretur. Quo factum est, ut huic omnes 
Iionores, quos possent, publice haberent, civemque facere 
studerent. Quo beneficio ille uti noluit.' Quod nonnuUi 
ita* interpretantur, amitti civitatem Romanara, alia ascita.^ 
Quamdiu afFuit, ne qua sibi statua poneretuv, restitit : ab- 
sens prohibeie non potuit. Itaque aliquot ipsi, et Phidiae,* 

<* Neque ultra diem datum ad sokejidtim veniam dedcrit. 

* Neque enim indulgentiu sua dclnta eorum prorugari sincbat. 



1. debere, omisso r^ eos, Ed. Riix. [vetust. probante Sclilegel. antiq. et Yen.] 
Med. Arc, Long. [Heinr. Paitfl.] cos imcis inclnsit Heusinj». [it. Stav. 3. et 
Sclimied.]— 24 Sic etiani Ms. Medic. 2. Gif. Mendos. Leid. 1. Voss. 1. [Ed. 
antiq. ac Vcn. Long. Bos. 2. et seqq.] Sed sex Ed. Lamb. BoecL Patav. ut 
RIatiHs conjee. Annott. cap. 35. p. 130. in Triga opuscid; crit. rar. [Periz. 
ad /E\hn. V. H. G. cap. 12. videtiir pra?tiiiisse sex tnodii.^ VI. Ed. Gebh. 
Kencli. Bo?. 1. Mox Modius IMs. Medic. 2. Ed. [Yen.] Arg. Lamb. Dein 
medamnus ?fls. Leid. 2. Conf. Hemstcjli. ad Aiistoph. Plutum |). 345. sq. 

1 Eo bene/. Ed. Oxon. [iMox nti voluit Ed. vet. Schleg. et antiq.] — 2 Ita 
abest ab Ed. Boecl. — 3 Sic Ed. [antiq. et Yen.] Med. Arg. Lamb. Schot. 
[asscita Wetz.j Ceteium Heiising* r. pra?eunte I. M. Gcsnero in praef. ad 
Encliiridion, Gottinga 1745. 8vo. verba, qvod 7wn. ..adscitu, nt glossam, inclii- 
sit iincis. [Idem senseruiit atqne fecernnt Breni. ac Schniied. Conf. Cic. pro 
Cornel. Balbo cap. IL]— 4 Sic Ms. Mendos. Sav. Put. Gif. Yoss. 1. 3. Ed. 
Brix. [Long. Bos. et seipj. phidie Ed. antiq. et Yen.] Sed Phydia Ms. Leid. 

2. PiZ/o Ms. Ernst. P/'/u/' Ed. Lamb. Schot. Kcnch. aliquot Pnyce et Pcecile 
locis Ed. (iebh. quae fiiit conjectura Riitgersii in Lectt. varr. v. 1. p. 449. 
sqq. F/</?a Ms. Schopp. v. ejus YerisimiUa iii. 8. p. 109. ipsi ct Fidei con- 
jpcit Taylor ad Deniostli. torn. ii. p. 596. s. toni. i. yEscb. p. 3C3. ed. Reisk. 
[Ipsi el PhilicE, h. e. t^ ^iXia., Amicitia% quasi Diva^, conjecit et in textnm ad- 
niisit Gesner. quam cmendatioiiem quasi optimam ac verissimam probat 
Heusing. sed Stav. ad ed. 3. in Nepote ferendcm negat, et copiose de lec- 

NOTiE 

'' Qui modus mensura midimnus A- nem subjungit ; nam reipsa jure Qui- 

thenis appellatur] Medimnum etiam ritium idem duarum civitatum civis 

dicitur, et utrunique Ciceio usurpat. esse non poterat. Cic. pro Ciecinna, 

Medininus autem genus mensurae erat et pro CorneUo Balbo ; 'Duarum ci- 

continens sex modios, teste Suida et vitatum civis esse nostro jure civili 

aliis. nemo potest,' &c. 

' Quo beneficio illc uli noluif] Ratio- 



XXV. ATT[CUS, CAP. 3. 341 

locis sanctissimis, posuerunt.J Hunc enim' in omni pro- 
curatione reipubl. actorem auctoremque*^ habebant. Igitur 
primuin illiul miinus fortuiicE, quod in ea potissimum urbe 
natus est, in qua domicilium orbis terrarum esset imperii, 
ut eandem et patriam haberet et domum.^ Hoc specimen 
prudentiae, quod, cum in earn civitatem se^ contulisset, 



tione dispatat, dcftndit quoqne PhidiiE, et intelligit faniiliarem Attici qiien- 
dam, ad emncnie refert Hunc m o. proc... habebant. Idem rejicit conjectiiram 
Jnsti Lipsii, ipsi et Fidei, ante TayloiiiiH in Electt. i. 14. exeogitatam. Add. 
longas Harlem, et Kapp. (qui Hunc reterre nialit ad Atticuni,) annotatioiies.] 
— 5 Nunc est Ms. Voss. 3. \^Nunc enim Ed. ant. et \'pii.] — 6 Sic etiani Ed. 
[Ven. Lona;. Lamb.] Gebh. Boeder. [Slav. 1. 3. Ith. Wetz. Tzschuck. 
Heinr.] Seil auctorem actorem'iue Ms. Mendos. Ed. Brix. Slav. 2. [antiq. 
Harl. Schmied.] publicum uctovein auctoremque Ed. Med. Arg. auctorem [acfo- 
remijue^ Ed. Hens. [Stav. ad ed. miii. legere j n bet atfdorem actoreiiiijue, li. e. 
inceptorem s. snasoiem et perfectorem, laudatqne Drakenb. ad Liv. ii, 41. 
10. Sed ad ed. 3. niliil mntaudnni censet et seqiiens Hunc ad Phidian) refert, 
non ad Atticnm, uti Heusing. feccrat, ideoqne negarat, Attirnm, cum non 
esset Athenicns. civis, Atlienis dici potnisse actorem in administratione civi- 
tatis, cum actore.s ii tantuni esse possent, (|uos leges publica negotiaagere si- 
nebant. Sed htec nimis esse snbiilia, et Hunc etiani at! Phldiani referendum 
esse jiidicat Tzscimcke.] — 7 Dnminam Ed. Lamb. Schot. Bos. 1. [Anistel. 
Brenj. at repngnat Tzsclitick. qnod non solum langupat li«c repetitio, sed et 
disjiciat connexorum rationein : t/owKS, ait, est doniiciliiim, se(ies, tribus; et 
civitatis jus iniinit.] Domum voluit ti\^,"S\f.nO,o$. Medic. 1. 2. Leid. 2. Voss. 
1. 3. Ed. Med. Arg. [dumum voluer'U Ed. aiitiq. et vet. apud Sclileg. qui banc 
lectionem probat. Stav. ad ed. niin. optinie emendatimi esse judicabat a 
Gronov. ad Liv. xxxix. 3G. 1."). ' eandem et patriam liabuit et domimi.' Sed 
in ed. 3. Bosianam lectionem secutus, edidit quod in ea poliss. urbe natus, in 
qua domicilium 0. terr. esset imperii; ut eamdem et patriam haberet et domum, 
voluit. idem Stav. in Novis Misc. Observatt. tom. vi. p. 519. sq. jure reje- 
cit aiidacem Witliofii eniendationem, in Enca'iiiis critic, p. 211. propositam, 
educatricem pro domum voluit. Kappins tentat : esset imperii. ..et eamdera et pa- 
triam habere et domum voluit. Censor edit. Tzschuck. post domum posuit 
colon, (quod tamcn jam fecerat Heusinger.) quia illud munus fort, et hoc spe- 
cimen prud. sibi opponantur. Heusing. vero, (|ni in not. verba, itt eandem,,. 
domum, resecanda arbitiabatur, in appendicula retractavit sentenliani, sed 
audacius enieudare sttstiuuit: Igitur primum illud munus fortuna, ut in ea potis- 
simum urbe natus, in qua domic, orbis terr. esset imperii, eandem et patriam haberet 
et domum.'] — b Se civitatem F.d. [antiq. et Ven. Long.] Gebh. Patav. — 9 Sic 



NOi\«: 

i Itaque aliquot ipsi, et Phidia;, locis iiuptiis atfuisseipsemet testaturEpist. 

sanctissimis posuerunti Hie locus varie lib. ii. 3. ad Quintum fratrem, hanc- 

legitur, et plurinii repoimnt, Itaque que nomine desiguat I'pist. ad Atti. 

aliquot ipsi, ct Pilice, l)-c. Quod valde cum lib. iv. 4. item Epist. lib. xiv. 

pfobo; nam Piliam Attici fuisse uxo- 15. et alibi. Qui aliter legunt, nihil 

rem certuni est ex Cicerone, et cujus nisi obscuritatem ofienduiit. 



342 ■« CORNELII NEPOTIS 

quae antiquitate, huraanitate, doctrinal praestaret onmes,'' 
unus ei ante alios fuerit carissimus. 

4. Hue' ex Asia Sylla decedeiis' cum venisset, quamdiii 
ibi fuit, secum habuit Pomponium, captus adolescentis et 
humaiiitate'^ et doctrina. Sic enim Graice' loqnebatur, ut 
Athenis natus videretur. Tanta autem+ suavitas erat ser- 
monis Latini, ut appareret, in eo nativum quendam lepo- 
rem esse, non ascitum. Idem poemata pionuntiabat et 
Graece et Latine,^"' sic, ut supra nihil posset addi."^ Quibus 
rebus factum est, ut Sylla nusquara^ [eum] ab se dimitteret, 
cupcretque secum deducere.^ Qui cum9 persuadere'° ten- 
taret: ' Xoli, oro te/ inquit Pomponius," * adversum cos me 



ctiam Ms. Mendos. [seel doctrinaque Ed. Ven. Long.] Mox d iinus Ed. [Ven.] 
Aig. Long. Lamb. Schot. Gebh. Keucli. Sed nnus ei Ms. Mendos. Gif. Ed. 
[anti<|.] Biix. [Bos. 2. et seqq.] Ab. Ed. Boecl. Bos. 1, abest rh ei. 

1 Hunc Ms. Voss. 1. Mox Sylla Ed. Brix. Lamb. Schot. Boecl. Bos. 1. 
nbique : [SillaEd. ant. Dein qnoniam ibi fuit Ed. vet. Sclileg. qmniam diu ibi 
fuit Ed. ant.] Mox dccedens convcnisset Ms. Leid. 2.— 2 Adol. hum. Ed. Keuch. 
— 3 GraccB Ed. Med. Arg. — 4 Enim Ms. Leid. 2. Statim erat suav. [Ed. Ven. 
Long.] Gebh. Keuch. Patav. sed suavitas erat Ms. Mendos. Gif. Ed [antiq.] 
Brix. Med. Arg. [Bos. et seqq.] — 5 Et Grccceque Lntine Ms. Voss. 3. — 6 Addi 
erat in Ms. Gif. Med. 1. 2. Leid. 2. Voss. 1. Mendos. [Ed. antiq. et Ven. 
Long. Bos. 2. Slav. 1. 2. et plurr. seqq.] Aberat a Ms. Voss. 3. Ed. Lamb. 
Schot. Boecl. Keuch. Bos. 1. [.-inistel.] Uncis inchisit Heusingerns, [item 
Stav. in ed. 3. ncc improbat Wetz. sed bene tuetur Tzschnck.] — 7 Sic Ms. 
Leid. 2. Gif. Schot. Ed. [antiq. et Ven.] Brix. Med. Arg. [Long. Lamb. Bos. 
et seqq.] Sed minquam Ed. Gebh. Keuch. Statim cum aberat a Ms. Leid. 2. 
Voss. 3. Ed. [ant. et Ven.] Brix. Med. Arg. [Long. Heinr. imcis incluse- 
runtBos. in cd. 2. Stav. Hens. Harl. Tzschnck.] unci ab^nnt ab E(1. Lamb. 
Schot. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Ith. Breui. Wetz. Schmied.] Turn a se 
Ed. Long. Gebh. Sed ahse Ms. Mendos. Voss. I. 3. Leid. 2. Ed. [antiq. et 
Ven.] Brix. Med. Arg. [Lamb. Bos. et seqq.] — 8 Cuperet, quia secum deduce' 
ret Ms. Voss. 3. — 9 Sic Ms. Voss. 1. 3. Leid. 2. [Ed. Ven. Long. Keuch. 
Amstel. qui quum Ed. Hens. Stav. 3. Harl. Tzschnck.] quern cum Ed. Brix. 
[^' quin persuud. teptaret Ed. ant. qui quiu Ed. vet. Schleg. cui cum Ed. Lamb. 
Bos. Ith. Stav. 1. 2. Wetz. Schmied.] — 10 Dissuaderet pro persu. tent. Ms. 
Ernst. — 11 Inquit Pompon, uncis inclusa sunt in Ed. Arg. — 12 Sic etianiMs. 

NOTyE 

^ QucE antiquitate, humanitate, doc- ' Hue ex Asia Sylla decedens] Qui 
trinaprcestaretomnesjUz^c sunt elog'in Dictator fuit, postquam Marianani 
Athenarum. Quantum ad antiquita- factionem penitus delevit. 
tern, hipc Just. lib. ii. ' Non advenip, ^ Idem poemata pronuntiabat et Grace 
neque passim collecta populi coUu- et Latine] Commentarium de Cicero- 
vies originem urbi dcdit,' &c. De nis Consulatu Graece scripsisse, sed 
humanitate vero et doctrina quis am- parum comte, testatur ipse Cic. ad 
\)\a\t ? Atticuni, Epist. ii. I, 



XXV, ATTICUS, CAP. 5. 343 

velle duccre,"' cum quibus ne contra te arma fcrrem, Italiam 
reliqui.' At Sylla, adolescentis officio collaudato, omnia mu- 
nera ei, qua)'' Atlienis acceperat, proflcisccns jussit dcferri. 
Hie complures annos nioiatus, cum ct rei familiaii'+ tantum 
operaj darct, quantum non indiligcns deberet paterfamilias, 
et omnia reliqua tempora aut literis'^" aut Atheniensium 
reipubl. tribueret, nihilominus amicis urbana officia prassti- 
tit. Xam et ad'^ comitia eorum ventitavit, et, si qua res 
major acta est, non defuit ; sicut Ciceroni in omnibus ejus'-' 
periculis singularem fidem pra^buit : cui ex patria fugienti 
LLS. ducenta et quinquaginta millia'^ donavit. Tranquil- 
iatis autem rebus Romanis, remigravit Romam,'9 nt opinor, 
L. Cotta^^ et L. Torquato Coss. quern diem^' sic universa 
civitas Atheniensium prosecuta est, ut lacrymis desiderii 
futuri dolorem indicaret. 

5. Habebat avunculum Q. Caicilium," equitem Rom. fa- 
railiarem L. Luculli,f divitcm, difficillima natura: cujus 



Mendos. [Nulla est in lihiis varietas lectionis. Sed Schottiis annolarat, 
Jucere melius qnoqiie in suo cod. sciipto (Mendos.) quam deducere: quod 
przL'cedenti versu pasituni, rectius ibi quadset.J — 13 Qui Alhenis Ed. Schot. 
Eadeni [iiti qnoque Long.] Paulo post complureis. — 14 [Qt(«m rei favi. ed. 
vet. a|). Schleg. qui piobat. it. aiitiq. quiim et rei fam. Ed. Ven. a. 14T0. et 
altura Ven. ac rcll.] — 15 Aut bonis artihus Ed. Brix. [vet. ap. Schlegel. et 
ant.] — Ifi Ad abeiat a Ms. N'oss. 1. 3. — 17 Omnibus suis periculis Ms. Mendos. 
Leid. 2. Ed. Med. [(^'usuncis inclusiini est in Ed. Bos. 2. Stav. Hail. I'zschuck. 
1. 2. Brem.] Sed ahsunt unci a Ms. Gif. Kd. [antiq. et Ven.] Brix. Long. 
Lamb. Scliot. Gebli. Boecl. Keucli. Bos. I. Heus. [et quibusdani recentt.] 
Abest rh ejus ab Kd. Arg. — 18 Pro LLS....millia legitur sestertia ducenta ct 
quadraginta millia in Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [antiq. H. S. 
CC. et (jHinquuginta milia Va\. Ven. Long. Gebli. et milia in Ed. Brix. et ant. 
ac Tzschuck. qM0(iue, sed millia in Ed. Long, aliisque seriptum est.] Sed 
sextertiu ditceiila et qnadniffin((t milia Ed. Med. H. S. due. et quintjuag. milia 
Ed. Arg. — 19 [Rem. Romani Ed. ant. et vet. ap. Sihleg. Statim, nuni ?if 
opinor addituin sit a Nipote, dubitat Tzschuck. sed id tnentur Brem. ac 
Biichling.]— 20 L. Cueta Ed. [antiq.] Brix. Med. L. Cota Ed. Roni. Arg. 
[Ven.] Mox consuUbus Ed. Brix. [et antiq.] — 21 Quern quidern Ms. Ernst, 
quern diem quotibet Ms. INIedic. quern, oniisso riji diem, Ed. Gebh. [probantque 
Kapp. et censor ed. Tzschuck.] 

NOTiE 

" Aut Uteris} Scilicet Philosophiae Hunc quoque avunculum Attici f'u- 

Epicureaj, ut Cicero testatur De Le- isse testafur Cic. ad Atticura, Epist, 

gibus. I. 1, et n. 19, 

" Habebat avunculum Q. Ccecilium] p Familiarem L. Luculli] Hie Con- 



344 CORNELII NEPOTIS 

sic aspeiitatem veritus est/ ut, quern nemo ferre posset, 
hujus' sine ollensione ad summain senectyitem retinuerit 
benevolent] am. Quo facto, tulit pietatisfmctum. Cascilius 
eiiim irioriens testamento adoptavit eura,i haiiedenique fecit 
ex dodrante;^ ex qua hasreditate accepit circiter centies 
LLS.^ Erat nupta soror Attici Q. Tullio^ Ciceroni ;'^ cas- 
que nuptias M. Cicero conciliarat; cum quo a condisci- 
puiatu'^ vivebat conjunctissime, multo etiam familiarius, 
quam cum Quinto ; ^ ut judicari possit, plus in amicitia 
valere similitudinem morum/ quam afJinitatera. Utebatur 
autem intime Q. llortensio, qui iis*^ temporibus principa- 
tum eloquentiai tenebat,' ut intelligi non posset, uter eum^ 
plus diligeret, Cicero an Hortensius : et id, quod erat diffi- 
cillimum, efficiebat, ut, inter quos tantae^ laudis esset 
asmulatio, nulla intercederet obtrectatio, essetque talium 
virorum copula. 

/ Cvjus ncerbitatem ita excolendo demulsit. 
s Reliquilque hceredem ex novem farlibus. 



1 Hie Ms. Voss, 3. Dein benivolentiam Ed. Med. Arg. [Ven. et antiq.] — 
2 Centies sestertiuni Ms. Mendos. Lcid. 2. Ed. Brix. [antiq.] centies H. S. Ed. 
Arg. Gebli. iibique. [Ed. Van. Long, centies sestertiorum Ed. Breni.] cent, 
sexferlium Ms. Voss. 1. 3. cent, sextercium Ed. Med. — 3 Tullio simpliciter 
Ms. Voss. 3, Ed. Brix.— 4 Disciprdalu Ms. Medic. 2. [Ed. ant. et vet. ap. 
Sclilegel.] condisciplina Ms. Ernst. Schop. li. e. Bavar. 1. V. Schop. Verisim. 
in. 8. p. 107.— 5 Quincto Ed. Gebli. [citm Q. Ed. Ant.]— 6 His temp. Ed. Med. 
Arg. [antiq. Ven. Long.]— 7 Uter turn Ms. Mendos. uter coram Ms. Voss. 3. 
Mox diligeretur Ms. Mendos.— 8 Tanta Ms. Leid. 2. 

aOTJE 

sul adversus Mithridatem missus rum principis, frater fnit, qui duxit 

e-st ; cujus res ferro et fame afflixit, Pomponiam Attici sororeni. 

eumque regno sno Pontico expnlit, ' Plus in amicitia valere similitudi- 

atque iternm cum Tigrane Armenio- yiemmorum] HincCic.in Ljelio: 'Ni- 

rnni Rege superavit. hil est quod ad se rem tarn alliciat, 

1 CcBcilius enim moriens testamento tam attrahat, (juam ad amicitiam si- 

advptavit eurn'] Quod etiam patet ex militndo.' 

his Val. Max. verbis lib. vii. 9. ' Pom- ' Qui Us temporibus principatum elo- 

ponium Atticum testamento adopta- guenhcp te?je6at] Praesertim autem elo- 

TJt, omniumquc bonorum reliquit haE- quentiae vis Hortensii in incredibiii 

rede'm.' gestus suavitate consistebat. Cic. iis 

' Erat nupta soror Attici Q. Tullio Bruto. 
Ciceroni] Hie M. T. Ciceronis, orato- 



XXV. ATTICUS, CAP. 6. 345 

G. In republ. ita versatus est/ ut semper optimarum 
partium et esset et existimaretiir, neque tamen se civilibus 
fluctibus^ committeret, quod non maois eos in sua potes- 
tate exislimabat esse, qui se iis' dedissent, quam qui 
maritimis jactarentur. Honores non petiit, cum ei pate- 
rent, propter vel gratiam vel dignitatem : quod neque peti 
more majorum," neque capi possent, conservatis legibus, in 
tam effusis'^ ambitus largitionibus, neque * geri e republ. ^ 
.sine periculo, corruptis civitatis moribus. Ad hastam 
publicam nunquam* accessit.^ Nullius rei neque praes,^ 
neque manceps" factus est. Neminem neque suo'' nomine, 
neque subscribens, accusavit. In jus de sua re nunquam 
iit; judicium nullum habuit. Multorum consulum prac- 

* Publicce venditioni nunquam affuit. 



1 Est vcrsalus Ed. [anfiq. et Ven. Long.] Gebli. Kench. Heus. Patav. 
[Ith. Heinr. Scliniied. Paulo post Ursin. et Scbott. conigunt optimal urn par- 
tium ; sed Hens. Ii. 1. probat optimarum.] — 2 Civibus fructibus INIs. \'oss. 1. — 
3 HisEd. Heus. [ant. et Ven. Long, uti rell. ante Lambin.] — 4 Effusi Ms. 
Gif. — 5 Neque e rep. {omhso roi geri) Ms. Mendos. Voss. 3. Medie. 2. Ed. 
Brix. Med. [antiq. et vet. ap. Schlegel. qui illani comprobat lectionem : ne- 
que Reip. site picnlo EcJ. Ven. ita etiam Ed. Lnnjr.] neque res geri Ms. IMedic. 

T 

1. neque ere. p. Ms. Voss. 1. neque rep. Ms. Gifan. Leid. 2. tieque gcri e rep. 
Ed, Lamb. Srhot. Bos. 1. [Hens. Hail. Tzscluick. Ith. Brem. Wetz. Schmied. 
nam e republ. est ad coranioduni leipubl. At censored. Tzsclnick. oplnatur, 
geri sine pericnh, deletis veii)is e republ. leqnirere concinnitatem :J neque re- 
tineri sine per. Ed. Gebli. Keuch. — 6 Frees aberat a Ms. Leid. 2. Mox »«aM- 
eipes in eodem. Statim factus fuit Ms. IMendos. Ed. [antiq.] Med. Arg. /uc- 
<us Ed. Brix.— 7 Suo, omhso rtf 7ieque, Ms. Voss. 3. Ed. [ant. it. Venet. et 
vet. apnd Sciilegel. qui id probat,] Brix. Long. Gebh. Keuch. [iieque nncis 
inclusernnt Bos. in ed. 2. et Stav. in ed. 1. 2.] Sed unci absunt ab Ed. Med. 
Arg. Lamb. Schot. Boecl. lies. 1. Heus. [Stav. 3. Harl. et rell. meis : quare, 
quod negue extat, testibus Stav. atqne Heusing. in codd. Gif. Voss. 1. 2. 
Leid. uncos ejeci. Paulo post in jus de sua re numquam judicium ha- 
buit Ed. vet. ap. Schleg. et ant. judic. null. hub. Heusing. ab interprete 
quodam explieandi causa apposita esse suspicatur. Alii explicaut, ju- 
dex nunquam tiiit ; alii, nunquam reus factus est : v. Tzschuck. et 

NOT^ 

" Quod neque peti more majoruni] cessit] Quod veniebat, liastae snbjici 

Hie Nepos sui sa^cuii vitia carpit, dicebatur. 

quibus mos et consuetudo majoruni " \eque prces, neque manceps'] Quod 

in postulandis dignitatibus despicie- falsum est, si, ut refert Cicero Epist. 

batur. I. 19. apud Sicyonios vectigalia exer- 

^ Ad hastam publicam nunquam ac- cUit. 



346 CORNELII NEPOTIS 

torumque praefecturas delatas sic accepit, ut^ neminem in 
provinciam sit secutus : honore fuerit contentus, rei fami- 
liaris despexerit fructum. Qui ne cum Q. quidem Cicerone 
volueril9 ire in Asiam," cum apud"" eum legati locum obti- 
nere posset. Non enim decere se arbitrabatur, cum prae- 
turam gerere noluisset, asseclam" esse praetoris. Qua in 
re non solum dignitati serviebat, sed etiam tranquillitati, 
cum suspiciones quoque vitaret criminum. Quo fiebat, ut 
ejus observantia^ omnibus'^ esset carior; cum earn officio, 
non timori ncque spei, tribui viderent. 

7. Incidit Caesariannm civile bellum/ cum haberet annos 
circiter sexaginta.' Usus est eetatis vacatione/ neqiie [se] 
quoquam"^ movit ex urbe.' Quae amicis suis opus fuerant 
ad Pompeium proticiscentibus, omnia ex sua re familiari 

* Senectiitis immunitate fruitus est, nee pedem Roma extulit. 



Hail.] — 8 Ut aberat Ms. Voss. 3. in eodem vero paulo post fuit, et, iiti quo- 
que in Ms. Leid. 2. [atqne Ed. ant. ac vet. ap. Schlegel.] despexit, pro fuerit 
ac despexerit.— 9 Ita Ms. Mendos. [Ed. ant. et Ven. Long. Lamb. Bos. et 
sqq. Qiiidain, ait Heiising. voluit.]— 10 Quern apud et mo-x, possit obtinere Sis. 
Voss. 3.— 11 Asseela Ed. Med.— 12 [Hominibus Ed. vet. apiid Schlegel. et 
ant.] 

1 Circiter (wnos sexiigintn Ms. INIendos. el cum haberet circiter annos septua- 
^in<a Ms. Medic. 1. — 2 Neqne quoqiiam morit Ms. Schop. vid. Scliop. Veri- 
simm. III. 8. p. 108. neqite quidquam movit Ms. Medic. 1. [se nnr is inclnsernnt 
Bos. in Ed. 2. Heusing. qui annotat, morere saepe absolute hoc ipsnin, quod 
se movere, significare, landatque Vechneri Hellenolex. i. 1. 6. p. 62. Ed. 
Stay, Tzsclnick. Hail. Bipont.] sed se, omissis uncis, Ms. Mendos. Leid. 2. 
Voss. 1. Ed. [antiq.] Brix. Med. Arg. Long. Lamb. Schot. Gebh. Boecl. 
Kench. Bos. 1. Pat. [Ith. Wetz. Schmied. Heinr. Paufl. neque quoque se mov. 

NOTvE 

" Qui ne cum Q. quidem Cicerone Cond. 705. L. Corn. Lentulo, et Claii- 

voluerit ire in Asiam] Is, ut mox die- dio Marcello Coss. ex Cassiodori 

turn est, sororem Attici duxerat, et Chronicis. 

Praetor fuit, M. Valer. Messala, et » Usus est celatis vacutione'] Vaca- 

M. Pusio Pisoiie Coss. Asiani pro- tiones sunt exciisatione^ a nmneribus 

vinciam sortitus Lucio Flacco sue- pnblicis nnliiaribus, et aiiis, (jua? se- 

cessit. Vide Cic. ad Atticuni lib. i. nibus concedebantui. Umle Quiutii. 

y Ejus obscrvantia'] Qua, scilicet, Declani. 306. ' Est pra-cipuuDi jus 

ipse alios obsei vabat. seneciutis, quoniani non una subit 

. * Incidit Casananum civile bellum] oninis a?tas, uon perpetuo Senatorem 

Mar. Marcello, et Servio Sulpicio citat Consul ; est sua legationibus 

Coss. vel, ut aliis placet, anno Urb. requies,' &c. 



XXV. ATTICUS, CAP. 8. 347 

dedit. Ipsum Pompeium conjunctum' non offendit, (nul- 
lum* ab eo habebat* ornaraentum,'') ut ceteri,^ qui per eum 
aut honores, aut divitias ceperant : ^ quorum partiin invi- 
tissimi castra sunt secuti, partim surama cum ejus oiTen- 
sione domi remanserunt.*^ Attici autem quies^ tantopere 
Caesari fuit grata, ut victor, cum privatis pecunias per 
epistolas imperaret,^ huic non solum molestus non fuerit, 
sed etiam sororis filium et Q. Ciceronem? ex Pompeii 
castris concesserit. Sic vetere institute vitae eflFugit'° nova 
pericula. 
8. Secutum est illud, occiso' Caesare,"* cum respubl. 

* Nullum eniin ab eo digmtatem acceperat. 



Ed. Vcn.] — 3 Ipsum Pompei. conjunctum Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. EJ. 
Brix. [antiq. et Ven. Long. Lanih. Bos. Heiis. et seqq.] Sed ips. Pomp, con- 
vinctnm Ed. Rom. Med. ipsum Pomp, conjunct us Ed. Gebh. ipsum conjunctum 
Ms. Medic. 1. ipsum Pompeium siMjunctum Ms. Medic. 2. ips. Pompeium non 
junctus offendil Ms. Ernst. — 4 [Nullum euim a L;imbin. piofectum venit in Ed. 
Bos. Stav. I. 2. Ith. Wetz. Biem. Heinr. Paiifl. Sed] enim aberat a !Ms. 
Leid. 2. Voss. 3. Ed. [vet. ap. Scblegel. it. antiq. in (pia vitiose excusiini le- 
gitur : Nullum ab eo abebat liornamentum:] Med. Arg. Long. Hcus. in qua 
etiam verba, null, ab eo h. orn. incliisa sunt uncinis. [Paritti in Ed. Stav. 3. 
Harl. Tzhcimck. 1 2. Sebmied. offendit. Nul. ij ah eo hebat ornamentum : ut Ed. 
Ven.] — 5 Exteri Ms. Voss. 3. — 6 Ceperunt Ms, Leid. 2. coepcrant Ed. Arg. 
cap. Ed. Med. [Ven.]— 7 Quos Ms. Voss. 3.-8 Impetrarel Ms. Voss. 3. [Ed. 
antiq. et vet. ap. Schletjel.] Statim huic non solum non Ms. Leid. 2. — 9 Sic quo- 
qiie Ed. ant. et Ven. Long. Bos. 2. Hens, et seqq.] Sed soroTis fdium Q. que 
Ciceronem Ms. Leid 2. sororis Q. et filium Ciceronem Ms. Voss. 3. sororis et Q. 
Ciceronisjil. Ed. Lamb. Scbot. Bos. 1, sor.fil.et Q. Ciceronis Ed. iMed. Arg. 
[Wetz. tainen nialit cum aliis legerc, vel sororis et Q. ('iceroriisjilium, vel soro- 
ris Jilium, Q. Ciceronem.] Sciiottns iegi volebat, < ? Q. Citerywc/H, (qiiomodo et 
Ursinus conjecerat ;) vel de utroque Quincto, filio et paire, inielligi. Alii, 
omissa copnia, edidernnt, sororis Jilium, Q. Ciceronem. — 10 Regit pro vitce 
effugit Ms. Leid. 2. 

1 Sic Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. [Ed. Jens. 1470. ap. Schieg. Ven. Long. 
Lamb. Bos. Stav. 3. (qiiem seciitns est Harl.) Hmis. quorum quidem prior, 
suadente partim Bos. interpunxit atque edidii : illud. Occiso...convertisse ; 
sic M. Sfc. posterior, n. Heusing. pariter qiiidem, nisi ut daret, conrcrtisse [vi- 
deretur:] sic M. Sfc] Sed illud tempus occ. Ms. Scbop. Ernst. Ed. Brix. [vet. 
apud Scblegel. et ant.] Tuni quando resp. Ed. Med. et Brutum Ms. Meudof>. 

NOTJE 

•> Nullum ab eo ha'/ebat ornamentum] bant: aiunt enim Pompeium pro hos- 

Quidam rectins Iegi putaut, aucloru- tibus .-^c bcibere di\isse, (pii CNtra cas- 

tnentum. tra sua essent. Oasarem vero eos, 

•= Partim summa cum ejus nffensione qui in liostium castris non essent,pro 

domi remanserunt] Quod Cic. pro Li- amicis babitiuum. 

gario, et Seneca philosophus compro- ** Occiso Cccsare] Nemo nescit Jul. 



348 CORNELII NF.POTIS 

penes Brutos videretur esse et Cassium, ac tota civitas se 
ad eos convertisset/ Sic M. Briito usiis est, ut nullo ille 
adolescens^ aequali familiarius, quam hoc sene/ neque 
solum eum principem consilii haberet,' sed etiam in con- 
victu.''- Excogitatiim est a qoibusdaui, ut privatum^ aera- 
rium Caisaris interiectoribus ab equitibus'^ Rom. constitue- 
retur. id facile effici posse arbitrati sunt, si et principcs 
illius^ ordinis pecunias coutulissent. Itaqiie appellatus est 
a C. Flavio,^ Bruti familiari, Atticus, ut ejus rei princeps 
esse vcliet. At ille, qui officia amicis^ prajstaiida sine 
factione existimaret, semperque a talibus se consiliis re- 
movisset, lespondit: si quid Brutus de suis facultatibus 
uti Yoluisset, usurum, quantum eae pateientur ; '° se" ne- 
que cum quoquam de ea re collocuturum,'^ neque"' coi- 

' Ut ipsijuveni coavus nemo familiarior fuerit, quam senex ille. 
'" Neque in concilium ventuvum. 



Ed. Biix. [Brufo Ed. ant. et vet. Schlejj. at M. et Dec. Bnitiis sunt intelli- 
gendi.]— -2 ita Ms. Gif. Leid. 1. [Ed. Bos. 2. Stav. 1. 2. Brcni. Wetz. Heinr. 
convertisse Ed. Stav. 3. Tzscliuck. Harl. quod equidem niaJim.] Sed ml eum 
convertisse videretur Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. [antiq. et Yen.] Bii\. Med. 
Arg. Long. Lamb. Schot. Gebli. Boecl. Keiicii. Bos. 1. Patav. [Iih. Scliniied. 
ad eum (n. Brutum) co7n-ertissct Ed. Ricklefs. ad eum etiam Ed. vet. ap. 
Schlegel.j convertisse [videretur^ Ed. Hens. [conf. Tzsclnick. ad ed. 2.]— 
3 Habebat Ms. Leid. 2. — 4 In conjunctis Ms. Medic. 1.— 5 Fi-icutim Ed. Gebh. 
—6 Eiiuitibns, oniisso t6o ab, Ms. Mendos. Voss. 3. [Ed. ant. et vet. Sclileg.] 
—7 Ejus ordinis Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Med. [vet. Sebieg. et ant.] 
— 8 C. Fliivio, omisso r^ a, Ms. Voss. 3. a G. Flavio Ms. Voss. L Kd. Med. 
Arg. a Q. Flavio Ed. [vet. et ant.] Brix. — !) Qui amicis officia Ed. [antiq.] 
Brix. Med.— 10 Se hacpattr. Ms. Voss. 3. hie pater. Ed. [vet. Sehiej;.] Med. 
Arg. [Long, he pat. Ed. ant. et Ven.] — 11 Sic Ed. [vet. ap. Schleg. qui pro- 
bat, et ant.] Gebh. Keiicii. Hens. [Harl. 1th. Wetz. Tzschnck. 1. 2. Ricklefs. 
Heinr. Sclirnied. sed in Ms. Mi ndos. Kd. Ven. Long. Bos. Brem. etiam Lamb. 
Fischer tamen extare scripsit se in Ed. Lamb.] se neque eum quoquam Ms. 
Leid. 2. sed neque eum quoquam Ed. Med. Arg. — 12 Colloquuturum Ms. Voss. 

NOTiE 

Caesareni tribus et viginti vidneril)us tur adolescens, qui Przeturaui exerce- 

in curia occisum fuisse a Bruto et bat ; ad quam exercendam quadra- 

Cassio cadis auctoribus, poslquam genarium esse oportcbat. Attamen 

devictis Ponipeianis partibus Dicta- a 17. ad 46. annum adoUscentia an- 

tnram perpetuam invasisset, Idibiis tiquitus pertingebat, ut ab antiqui.s 

Martiis anno Urbis Cond. 710. ipso ob.servatum est. Nihdoniinus Varro 

Julio Caesare, et M. Antonio Coss. ad 30. tantum pertingere ait. 
:^ Ut nullo ille adolescens] Ille voca- 



XXV. ATTICUS, CAP. 9. 349 

tunim.^ Sic ille consensionis globus^ hujus imius dissen- 
sione disjectus est.'"' Neque multo post si'peiior esse 
coepit Antonius, ita ut Brutus'^ et Cassius, piovinciarum, 
quas iis necis caiisa'^^ datae erant a consiilibus,'^'' desperatis 
rebus, in exilium'^ proficiscerentur. Atticus, qui pecuniam 
.simul cum ceteris contierre noluerat florenti illi parti, ab- 
jecto Brnto' Italiaque cedenti LLS.'^ centum miliia muneri'^ 
misit. Kidem in Epiro absens trecenta jussit^° dari ; neque 
CO magis potenti adulatus est Antonio,J neque desperates 
reliquit. 

9. Secutum' est belluni gestum apud Mutinam.^ ^ In 

" Ita hum consentientium ctetuni, unvs ille dissentiens disturbavit. 



3. pro viilgafo collocutur. — 13 Est aberat a Ms. Voss. 3. [Ed. vet. ap. 
Schleeel. ant.]— 14 Britti Ms. Ernst.— 15 Ita Ms. Sav. Put. Gif. Medic. 1. 2. 
Ernst. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix, [antiq. et Ven.1 et ceteri ciini Hens, 
[qni tanien in appendicnla, miiltis gravibus(|ne prolatis argnni' ntis, op- 
piignat ilhim lection, iiecis, et emeuda.t necessitatis.^ Sed qua- iis dicis caussa 
[li. e. per simu'.ationem, non ex aiiinio, de conjectiira Ciijacii in ()l)servatt. 
X. 37.] Ed. Lamb. Boecl. Keiicli. Bos. 1. [Amstei. .Schmied.] v. Victor. Varr. 
VIII. 24. — IC A consule Ms. Mendos. Medic. 1. 2. Leid. 2. Voss. I. Ed. Brix. 
Med. [vet. Scliletcel. ant. et Yen.] — 17 Exsulium Ed. Sciiot. [Statim proficis- 
cantur Ed. vet. Sclileg. et antiq.] — 18 Scsterlia Ed. Brix. [ant. iibi etiam 
milia lej^itnr. H. S. C. M. Ed. Ven. Long. Sestertiorum cent. mill. Ed. Brem. 
Sestertiuin centum milia Ed. Tzschnck. 2.] stxtercia Ed. Med. — 19 Numerari 
Ms. Medic. 1. Mox Epyreo I\is. Leid. 2. Epyro Ed. [vet. et Yen.] Med. 
Arg! unique : [^Epeiro Ed. Long.] — 20 Jussit aberat a Ms. Voss. 1. 

1 [^Secutus Ed, vet. ap. Sciileg. et antiq.] — 2 Mundinam Ms, Voss. 3, A'u- 

NOTvE 

^ De ea re collocutiirum, neque coitn- par maniere d'acquit. Quia Brutus et 

rum] Id est, neque privatini ea de re Cassius per speciem et nomen pro- 

cum quoquam loqui velle, neque pub- vinciarum e Rep. remoti fuerant, et 

lice et palani in concilio agere ; quia veluti exulati. Sic etiam loquitur 

colloqui potest esse privatoruni ; hie Cic. ad Atticum Epist. i. 18. pro 

vero coi're est concilium habere pub- Muraena, et alibi, 

licum; unde Coniitia. » Ahjecto Bruto] Reflaute fortuua 

s Consensionis globus] Sic Val. Max, prostrate. 

* pugnantium globos,' ' hostium glo- J Potenti adulatus est Antonio'] Quia 

bos' dixit. tunc Antonius supremam rerum ad- 

•> Qute iis necis causa datce erant a niini>trationem cum Lepido invase- 

aonsidibus] Sic legit Savaro ex Mss. rat. 

Sed contra Lambiuus ac Scliottus di- ^ Secutum e^t helium gestum apud 

cis causa legunt : quod magis probo, fliutinam] Cujns belli causa fuit tes- 

iiam haec antiqua loquendi fornmla tamentum Cassaris. Vide Flonim 

' dicis causa,' ' dicis gratia ;• Gallice, lib. iv. 4. Hoc antem inter Auto- 



350 CORNELII NEPOTIS 

quo si tantum enm prudentem dicam, minus, quam debeam, 
praedicem, cum^ ille potiiis divinus fuerit; si divinatio* 
appellanda est perpetua naturalis bonitas, quae nullis casi- 
bus neque agitiir/ neque minuitur. Hostis Antonius judi- 
catus' Italia cesserat: spes restituendi^ nulla erat. Non 
solum ejus7 inimlci,"' qui tum^ erant potentissimi et plurimi, 
sed etiam qui^ adversariis ejus se dabant/°° et in eo las- 
dendo se" aliquam consecuturos sperabant commendatio- 



midiam Ms. Medic. 1. 2. Voss. 1. — 3 Quamquam Ms. Voss. 3. — 4 [Divinitas 
(h. e. divina 7intura,) corrigendum putabat Bucliner, quod etiam Schotto in 
iiientem veneiat. Atque Bosius in indice sub voc. divinare scribit, conjec- 
turae isti f'aveie, quae toto istlioc capita subjiciantur, nisi tamen nialis divina 
legere. Quaj conjectura in ind. sub voc. divinus etiam pioponitur. Piinium 
quidem divinus h. I. de Atfico a Boecleio explicatur, qui ea parte prudentiae, 
quae divinatio s. prudentia dicitur, valet, n. rectitudiue, constantiaque consilii 
aic propositi. Huic Boecleri iuterpvetationi il)id. subjiciuntur ea, quaa se- 
quuntur: ' videri possit potius idem esse, ac diviiiandi peritus, siqnidem di- 
vinatio in seqq. retineri deberet. Sed ea merito suspecta est legendumque 
forsan divina, ut ita vocetur bunitas naturalis.' Sed infra in cap. 16. Ne- 
pos prudeniiam quodammado esse divinationem, posse existimari scripsit. Niliil 
igitur h. 1. mutanduni est. Divinus euim dicitur divinandi sive futuronim 
peritus, vates ; hinc divinatio niliil aliud est, ac suninia, solito major pruden- 
tia, qua viri acutissimi e longinquo futura, et quas sibi adversa esse possint, 
prospiciunt. Bonitas autem h. 1. est insita a natura usuque confirmata aninii 
bona indoles: v. interpretes et Schlegel. 1. c. p. 74. Fisciier. ascripsit hsec : 
*'Struclitmeier lib. I. animadversion, crit. cap. 10. p. 54. conjicit appellanda 
ea est, om'isao T^ divinatio. Vater ejus conjecit divitia appell. est. ''\— 5 Keque 
agitatur Ms. Ernst, avgetiir, omisso tw neque, Ms. Voss. 1. augetur Ed. Gebli, 
Keuch. Patav. agitur [h. c. hue iiluc impellitur, pracsertim casibus^ v. Stay. 
ad ed. 3. et Harl.] Ms. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Rom. Brix. Med. [et omisso t^ 
neque Ed. vet. ap. Scblegel. qui probat ; ant. et Ven. Long, neque agitur Ed. 
Lamb. Bos. Stav, Hens, et seqq.] — G Restituemla Ms. Leid. 2.-7 Ejus ab- 
erat a Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Roni. Med. Arg. [vet. probatque Sddeg. 
p. 43. ant. Long. Grypli. Heinricb.] luelusit uncinis Heusing. [item Harl. 
Stav, 3. Bipont. Tzschuck.] — 8 Qwi <«»nen Ed. Rom. Long. Schot. [qui tTi Ed. 
Ven.] qui dum Ms. Voss. 3. — 9 Etiam amici advers. Ed. Rom. Long. Lamb. 
Schot. Gebh. Boecl. Keucb. Amstel. Bos. 1. Patav. [Sed etiam qui adv. Ed. 
ant. et Ven. Bos. 2. Stav. et rell. v. Gesn. et Tzscb.] — 10 Ejus dabant Ms. 
Voss. 1. Statim in en, omisso tw et, Ms. Mcndos. Voss, 3. Ed. Brix. [antiq. 
ac vet. Scblcgel.]— 11 Se boo loro aberat a Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. 
[vet. ap. Scbleg. ant. et Ven.] Med. Arg. Long, sod se sperabant Ed. Med. 



^OT.E 

ilium et Octaviinn Capsarem tum ju- hujus judicii accipe a Cic. Philipp. ti. 

■venem motnm est. Mutina vero urbs "' Ejusinimici] Ex quorum numero 

est Galliaj CMsalpiuir, nunc vulgo, acerrimus fuit Cicero. 

Modene. " Adversariis ejus se dabaiW] Pro, 



J Hoslis Aiitoniusjudicatus] Causam <:cdcbo.nt. 



XXV. ATTICUS, CAP. 9. 351 

nem," Antonii'' familiares insequebantiir ; uxorem Fulviam 
omnibus rebus spoliate cupiebant; liberos etiam extin- 
guere parabant. Atticus, cum Ciceronis intima familiaritate 
uteretur, amicissimus esset '+ Btuto, non modo nihil iis 
indulsit ad Antonium violandum, sed e contvario familiares 
ejus ex urbe prot'uo^ientes, quantum potuit, texit, quibus 
rebus indiguerunt, adjuvit. P. vero Volumnio'^° ea tribuit, 
ut plura a parente proficisci non potuerint. Ipsi autem 
Fulviae, cum litibus distineretur,"^ magnisque terroribus 
vexaretur/7 tanta diligentia officium suum prajstitit, ut 
nullum ilia stiterit'** vadimonium sine Attico," hic'9 sponsor 
omnium rerum fuerit. Quin*° etiam cum ilia fundum^' 
secunda fortuna emisset in diem, neque post calavnitatem 
versuram^^ facere potuisset*/ ille se interposuit, pecuniam- 

" Ut ilia fiusqitain in judicium venerit, ahsente Attico. 

P Cum hcec piadium in prosperilate emisset certo tempore sulvendum, nee ad- 
versante fortuna ub alio solvere valuisset. 

Arg. al,— 12 Sic Ms. Gif. [Ed. Bos. 2. Stav. Hens, et rell.] Sed commenda- 
tionem vel commoditatem Ms. Leid. 1. commoditatem Ms. Lcid. 2. Voss. 1. 3. 
Ed. fvet. et al. ant. ap. Sclileg. qui probat p. 43. et 48. et Ven.] Brix. Med. 
Arg. Long. Lamb. Scliot. Gebli. Boecl. Keiich. Bos. 1. Patav. [' Possit,' ait 
Tzschuck. ad ed. 2. ' aitenim, n. commnditat. retineri, quod propins spectaie 
posse videatiir ad Icedendo et consecuturos. Possit et utrumque adhiberi, si 
sequentia cogites. .Spoliatio enini commoditatem, occisio commendationempa- 
rabat.']— 13 [Sic Ed. ant. et Ven. Long. Bos, 2. Hens. Stav. et rell.] Sed 
ejus Ed. Lamb. Boecl. Bos. 1. abest ab Ed. Gebii. Keuch. Patav. — 14 Esset 
abest ab Ed. Biix. — 15 [Volumnium Ed. vet. Schlegel. Volunio Ed. ant. 
Volunio Ed. Ven. conf. infra cap. 12. et 10. Ad euni scriptae sunt epi- 
stolae Ciceron. vu. 32. 33.]— 16 Destinaretur Ms. Medic. 2. Ed. Med. Arg. 
{destincretur Ed. Ven.] detincretur Ms. Ernst. Leid, 2. — 17 Versaretur Ed. 
Brix. An fuit in Ms. recsajetur .? Vnlgdta certe longe exquisitior. [Heus. 
versar. non plane daninat.] — 18 Ita Ms. Gif. Ernst. [Ed. Lamb. Bos. Stav. 
et seq(].] v. Otho ad A. Gell. ii. 14. Sed steterit Ms. Sav. prtrstitcrit Ms. 
Mendos. Long. Petav. Voss. 1. 3. Leid. 2. Ed. Brix. Med. Arg. [V^en. 
Long. vet. et antiq. ap. Scblegel. (jui lectioni jircestit. favet.^ — 19 Ut 
sponsor Ed. Brix. [ant. et vet. ap. ScliW-g.] qui spans. Ed. Med. Arg. 
sponsor simpliciier Ed. [Ven. Long.] Gebh. Keuch. Patav. — 20 Quod 
etiam Ms. Voss. 1. [Ed. vet. Schleg. et antiq.] — 21 Fundum aberat a 
Ms. Leid. 1. Statini secunda fortuna aberant a Ms. Mendos. Voss. 1. Ed. 
Med. [Uncis inrlusa sunt duo ilia voce, in Ed. Bos. 2. Stav. Heus. 
Tzschuck. 1. Harl.] Sed unci absunt ab Ed. [antiq. et Ven.] Brix. Arg, 
Long. Lamb. Schot. Gebli. Boc^l. Keuch. Bos. 1. Patav. [Ith. Brem. 
Tzschuck. 2. Welz. Sciimied. Heinr. Ricklefs.]— 22 Usuram Ms. Mendos. 

aOTJE 

" P.veroVolumnio] Is inter Antonii dicebatur praefectus fabruui, de quo 
familiarissiiuoseratjquictEutrapelus Cic, ICpist. ix. 26, 



9^ CORNELII NEPOTIS 

que sine foenore, sineqiie^' ulla stipulatione ei^+ credidit : 
maximum existimans qunestum, niemorem gratnmqne cog- 
nosci ; simulque aperire, se non fortunae, sod hominibus 
solere esse amiciim. Quae cum faciebat, nemo eum tem- 
poris^^' causa facere poterat existimare. Nemini enira in 
opinionem^^ veniebat, Antonium reram potiturum. Sed 
sensim is^^ a nonnullis optimatibus reprehendebatur/^ quod 
parum odisse malos cives videretur. 

10. Ille autem sui judicii, potius, quid' se facere par 
esset,* intuebutur,' quam quid alii laudaturi foreut.' Con- 
versa subito fortuna est.'^ Ut Antonius rediit in [taliam, 
nemo non magno [in] periculo^ Atticum [futurump putarat 
propter intimam familiar! tatem Ciceronis et Bruti. Itaque 
ad adventum iraperatorum de foro decesserat, timens pro- 
scriptioiiem/ latebatque apud P. Volumnium, cui, ut os- 

'' Hie vcro suo judicio nitens, quid cpquutn sibi faciendum esset, magis perpende- 
hat. 

Medic. 1. 2, Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. et ant. sed 
rersuram TLd.Y en. et reW. V. ad cap. 2.] — 23 Sine, i)m\sso j^ que, Ed. Brix. 
[ant.]— 24 Ei abest ab Ed. [ant. et vet. Schlegel.] Brix. Med. Arg. Long. 
Bos. I. Gehh. Kencli. Inclusit illud iinciiiis Heiisiiig. [Slav, in ed. 3. Sta- 
tim credit Ed. \'ei:.] — 25 Eum in opinionem temp. Ms. Leid. 2. — 20 [Sic Ed. 
Ven. Rom. Long:. Lamb. Bos. Heus. Stav. et rell.] Sed nemims enim opinioni 
Ms. Mendos. [Ed. ant.] nemini enim opininni Ms. Leid. 2. Voss. 1. [Ed. vet. 
ap, Schiegel.] hnminis enim cpinioni Ed. Brix. nemini enim in opinione Ed. 
Med.^27 Ita etiani JMs. Memlos. [Ed. ant. et Ven. Long. Lamb. Bos. Stav. 
Hens, et rell.] Sed is aberat a Ms. Medic. 2. sed sensvm is Ms. Voss. 3. sed 
sensus ejus ILd. Gehh. Keuch. [probatqne Gesner. At sensim tnetnr Kapp. 
rejicitqiie Hensingeri interpretationem, clam, tacite, non multis audienlibns : 
add. Haile^.] — 28 Opt. cjtts rei rcpr. Ms. Medic. 1. 2. opt. ejusrepr. Ms. Men- 
dos. Voss. 1. 3. Ed. Koni. [Ven. Long.] ejus I'eprah. Ed. Med. Arg. 

1 Quod se Ed. Biix. [antiq.]— 2 Esscnt Ed. Med. — 3 Quid illi laud. for. 
Ed. Gebli Kencli. quid alieni font Ed. Brix. [vet. Scbleg. qni probat : it. 
ant.] Bos. 1.— 4 Ita Ms. Gif. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. [Ed. antiq. Lamb. 
Bos. Stav. Ith. Tzschuck. Harl. Wetz. Heinr.] Sed conversu fortuna est Ms. 
Leid. 2. Ed. [Ven. Long.] Gebb. Convcrsa subito fortuna Ed. Bvw. [Schmied. 
qnideni videtur melius, in ablativ. coiiseqiient. Sed v. Tzsrlmck. et Harl. 
not.] conrersa sub. fortuna [c,s<] Ed. Heus. Hinc incipit cap. 10. in ( dit. Pa- 
lav. — 5 In periculo Ms. Leid. 2. Voss. 2. Ed. Brix. [Ven.] Med. Arg. Long. 
Lamb. Scliot. Gebli. Boerl. [Ttli. Wetz. Schmied. sed rtf in luicis inclusernnt 
Bos. 2. Heus. Stav. Tzschuck. Harl. Brem. Bipcfnt.] periculo, omisso rf in, 
Ms. Mendos. Voss. 3. [Ed. antiq. Heinr. Paufler. Ricklefs.] Statim ./4ch'c«m 
Ed. Med. — G Euturum aberat Ms. Voss. 3. EA. [ant. et Ven. ac vet. Schleg.] 

NOT^ 

'• Timens proscriptionemi Hanc Flo- ejus crudelitalem. Et ea est, qua 
rus ' Syilanani ' vocat ob immanem Cicero cum filio, f'ratre, fratrisque 



XXV. ATTICUS, CAP. 10. 353 

tendimus, paulo ante opem tulcrat, (tanta varietas iis^ 
temporibus fuit fortunae, ut modo hi,^ modo illi in summo 
essent aiit fastigio, aut periculo,) habebatqiie^ secum Q. 
Gellium Canum,""^ a^qualem sirailliraumque sui. Hoc 
quoque sit Attici bonitatis exeraplum, quod cum eo, quem 
puerum" in ludo cognoverat/ adeo conjuncte vixit, ut ad 
extremam getatem amicilia eorum creverit. Antonius a«- 
tem, etsi tanto odio ferebatur in Ciceronem, ut non solum 
ei," sed omnibus etiara ejus'' amicis esset inimicus, eosque 
vellet proscribere ; raultis hortantibus tamen, Attici memor 
fuit ofiicii, et ei, cum requisissct, ubinam esset, sua manu 
scripsit, ne timeret, statimque ad se veniret: se eum, et 
illius causa [Gellium] Canum'^^ de proscriptorum numero 
exemisse. Ac,'^ ne quod in periculum'^ incideret, quod 

•■ Qui a pueritia in scholis sibi notusfuerat. 



Brix. Med. Arg. Long. Gebli. [Paufl,] Sed erat in Ms. Voss. 1. Leid. 2. Ed. 
Lamb. Scliot. Boecl. Keuch. Bos. 1. [Ith. Welz. Heinr. Schmied.] iincis ta- 
men omissis, [qui additi sunt in Ed. Bos. 2. Heus. Stav. Harl. Bip. Tzscliuck. 
Ricklefs. Brem.] — 7 His temp. Ms. Mendos. Ed. Brix. [ant. et Ven. Long.] 
in his temp. Ed. Gebii. Keuch. — 8 Modo ii Ms. Voss. 1. — 9 Hahebat Ed. Brix. 
Gebh. Keuch. — 10 Sic Ms. Gif. (a quo tamen [nt. ab Ed. ant.] piisnomen Q. 
aberat,) Mendos. (in quo tamen Quinctum erat,) Ed. Brix, [Bos. Stav. 
Heus. Bipont. et seqq. Quintum Gellium Canium Ed. Long.] Sed Gelum 
Canium Ms. Voss. 1. Leid. 2. Q. Sellium Canium Ms. Voss. 3. Q. Gellium Ca- 
nium Ed. Med. [Ven.] Lamb. Schot. Boecl. Keuch. Bos. 1, Patav. In Arg. 
est Cannium: Ed. Gebh. Gellium Canium.— \l Puer Ms. Voss. 3. — 12 So- 
lum eis Ms. Voss. 3. Mox etiam omnib. Ms. RIedic. uterque, Ed. Brix. 
[antiq. Ven. Longol.] Keuch, sed omnibus suis am. Ed, Patav. — 13 Sic 
Ms. Gif, Medic, uterque, Voss. 1. 3. Ed. Brix. [antiq. Lamb. Bos. et 
seqq.] Sed suis amic. Ms, Leid. 2. Ed. [Ven.] Arg. Long. Gebh. Keuch, 
Amstel. [Nee damnant Ernst. Stav. ad ed. 3. et Heusing. quos vide;] 
*'jus prirfert Gronov, Pecun. vet, de Centes. et unc. usur. p. G47. [ac 
.Tzschti<:k. propter praecedens ei.'\ — 14 Et ejus caussa Gellium Canium Ms. 
Schop. (Verisim. iii. 8. p. 109.) Ernst, et illius Canum Ms. Gif. [se eum Gel- 
lium Canum Ed. vet. Schleg. et antiq. seiu (pro se eum) et gel. Canium Ed. 
Ven.] et Gellium Canum Ed. Brix. et Gellium Canium Ed. Med. Long. Lamb, 
Scliot. Gebh. Keuch. Bos. 1. Patav. et Gellium Canium Ed, Arg. ft il. c. Ga- 
lium Can. Ms. Voss. 3. et [illius caussa'] Gdlium Canum Ed. Hens. [Itli. 
Tzschuck. 1. 2. nncos omiserunt Patav. edit. Wetz. Heinr. Schmied. Bipont. 
Paufl, Ricklefs. illius caussa [Gellium] Canum Ed. Bos. 2. Stav. Harl. Brem.] 
— 15 Exemisset at Ms. Leid. 2.— 16 Sic Ms. Voss. 3. Ed. Lamb. Schot. Boecl. 

NOTtE 

fiiio, omnibus denique clientibus et legunt : et sic scribit Martialis, lib, i. 
amicis proscriptus est. ' Gaudent jocosae Canio sue Ga- 

'' Gellium Canum] Quidain Canium des,' 

Delph. et Var. Clas. Nep. Z 



354 CORNELII NEPOTIS 

noctu fiebat, praesidium ei'7 misit. Sic Atticus in siimmo 
timore non solum sibi, sed etiam'^ ei, quern carissimum 
habebat, praesidio fuit/ Neque enim'9 suae sobim a quo- 
quara auxilium petiit sahitis,' sed conjunctim : ut appareret, 
nullam sejunctam sibi ab eo velle fortunam.^^ Quod si 
gubernator pra;cipua laude fertur, qui navem ex hyeme 
marique scopuloso servat ; cur non singularis ejus existi- 
metur prudentia, qui ex tot tamque gravibus procellis 
civilibus ad incolumitatem pervenit? 

11. Quibus* ex malis ut se emerserat/ nihil aliud egit, 
quam ut plurimis, quibus rebus posset, esset auxilio. 
Cum proscriptos prasmiis imperatorum' vulgus conquire- 
ret," nemo in Epirum venit, cui res ulla+jlefuerit. Nemini 
non ibi perpetuo manendi potestas facta est. Qui^ etiam 
post praelium Philippense' interitumque C. Cassii et M. 

* Hoc pacta Atticus se non tantum a maximo metu, verum etiam eum, quern sunt' 
mopere diligebat, Uberavit. 

* Nee enim separatim qucnquam sua vitce protectorem qucesivit. 
" Cum plcbs triumvirorum mercede illecta exulcs invest igaiet. 



Bos. 1. Patav. [Stav. 3. Hail. Tzschiick. Itli. Breni. Wetz. Schmiec?. 
Ricklefs.] Sed quod peric. omissa pra?positione, Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed, 
Brix. [vet. Schleg. et ant. ac Ven.] Med. Arg. Long. Gebh. Keuch. [in uncis 
inclns. Bos. 2. Stav. 1. 2. Hens, (quem vid.) Bipont.] — 17 Pras. eis misit Ms. 
Medic. 2. prcesid. et misit Ms. Voss. 3.— 18 Sed et Ed. Biix. [antiq.]— 19 Enim 
aberat a Ms. Leid.— 20 Sic Ms. Voss. 1. Ed. [vet. ap. Sciilesiel. qui probat, 
item antiq. et Ven.] Biix. Med. Arg. Long. Gebli. Rench. Hens. [Stav. 3. 
Harl. Itli. Heinr. Srhmied. Ricklefs.] relle essefo7-t. Ed. Lamb. Scliot. Boecl. 
Bos. 1. [Tzschnck. Wetz. Thesse imcis cinxeinnt Bos. in ed. 2. Stav. Brem.] 

1 Q}ii ex Ms. Mendos.— 2 Sic Ms. Ernst. [Ed. Ven. Long. Bos. 2. Stav. 
Hens, et seqq.J sed ut se emerserit Ms. Gif. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Med. Arg. 
lit scope emei'seril Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. et antiq. At se emergere bene ac 
frequenter dici, decent illustrantque Schott. atque P2rnst. ad h. I. et Wester- 
liov. ad Terent. Andr. in. 3. 30.] ut se emcrsit Ed. Lamb. Schot. Boecl. 
Keuch. Bos. 1. — 3 Imperatoris, (n. Antonii forsan,) Ms. Mendos. Medic. 2. 
Voss. 1. 3. Ed. Brix. [antiq. et vet. Sclilegel. Heusing. opinatum, id fortasse 
pro imperatiirls i. e. imperatoriis posituni esse ; refutavit Stav. ad ed. 3.] — 4 
Res nulln Ms. Voss. 3. re utla Ed. Brix. [vet. Schleg. qui priefert, et antiq.] 
Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. A verbis : ' Cum proscr. praem.' <!s;e. incipit 
cap. 11. in Ed. Patav.— 5 Quin etiam Ms. Mendos. Ed. [vet. Schleg. et ant. 
ac Ven.] Brix. Med. Long. Lamb. Schot. [Ricklefs. probatque Tzschuck., sed 

NOT/E 

' Post prcplium Philippense] In quo Caesaris perierunt, et pajuas C9edi& 
Brutus et Cassius interfectores J. ejus dederunt. 



XXV. ATTICUS, CAP. 11, 355 

Bruti, L. Julium'^ Mocillani praetorium,^ et ejus filium, 
Aulumque Torquatum, ceterosque pari fortiina perculsos/ 
instituerit tueri,^ atque ex Epiio'° his omnia" Samothra- 
ciam supportari jusserit. Difficile est'^ omnia persequi, et 
non necessaria.'' Illud unum intelligi volumus, illius 
liberalitatem, neque temporariam,'-* neque callidam fuisse.' 
Id ex ipsis rebus ac temporibus judicari potest, quod non 
florentibus se venditavit ; "'^ sed afflictis semper succurrit : 
qui quidem Serviliam, Bruti matrem,' non minus post 
mortem ejus, quam"^ florente, coluerit. Sic liberalitate'7 

■' Hujus raunificentiam nee temporis causa fact am, nee captatricem extitisse, 
y Quod potentibus non obsecutus est. 



ita, lit postea legi debeat instituit....jussit, et sic edidit Ricklefs.] — 6 LJilium 
Ed. Med.— 7 Ita Ms. Leid. 2. Voss. I. 3. Ed. Rom. Brix. [ant. et Ven.] 
Par. Long. [Gryph. Bos. 2. Hens, et seqq.] Sed prcBtorem Ed. Lamb. Schot. 
Boecl. Bos. 1. Statim et filium ejus Ed. [Ven. Long.] Gebh. Keticli. — 8 Per- 
CKSsosMs. Voss. 3.-9 Ita Ms. Leid. 2. Mendos. Gif. Ed. Brix. [ant. etVen. 
Long. Bos. 2. Stav. et seqq.] Sed instituit tucri Ms. Voss. 1. Ed. Lamb. 
Schot. Boecl. Bos. 1. instituerunt tueri Ms. Voss, 3. institerit tneri Ed. Gebh, 
Kencb. — 10 Atque Epiro Ed. Brix. [atque ex Epyro Ed. antiq.] — 11 His omni- 
bus Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Boecl. Kencb. iis omnia Ed. [Ven. Long.] 
Gebh. Statim Samotrac. Ed. [antiq.] Med. Arg. Dein jusserit etinni Ms, 
Leid. 2. Ed. Brix. [antiq. Ven. Long. Bos. 2. Stav. et seqq.] Sed jussit Ed, 
Lamb. Schot. Boecl. Keucb. Bos. 1. — 12 Difficile est, omisso t^ enim, INIs, 
Mendos. Gif. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [vet. ap. Scbleg. cui placet id, 
et antiq.] Med. Hens. Patav. [Stav. 3. Harl. Bipont. Tzscbuck. 2. Ith, 
Heinr. Sclimied. Paufl.] Contra difficile enimist Ed. Arg. [Ven. Long.] Lamb, 
Scbot. Gebh. Boecl. Kencb. Bos. 1. [Tzschnck. 1. Ricklet's. Brem. Wetz, 
qni explicat autem. At rb enim uncis inclnsum est in F^d. Bos. 2. Stav. 1. 2.] 
Staitim prosequi Ms. Voss. 1, Ed. Rom. Arg. — 13 Ita etiam Ms. Mendos. Sed 
necessarium Ed. Long. [Schniied. Bellermann. et sic conjecit qnoqne Ijanib. 
ac Brem. omnino comprobat. At Frcinsb. emeodat etiam necessaria. Tamen 
viilgata lectio potest, judicibns Ricklefs. et Tzschnckio, retineri, et commode 
explicavi, dnmmodo necessaria referas ad omJiia.~\ — 14 Neque temporar. absunt 
ab Ed. Brix. [vet. ap. Scbleg. et ant. Dein pro callidam, h. e. insidiosam, ad 
siiuni commodum et snam iitilitatein omnia referentem ; cniif/am legere jnbent 
atque temcrariam interpretantnr Lang, ct Mannt. ad Cic. de Offic. i. 24. ac 
Schott. ad nostrum locum.]— 1.5 Vtndicavit Ms. Leid. 2. Ed. Brix. Arg. [vet. 
ap. Scbleg. et antiq. ac Ven.] vendicarat Ms. Mendos. vindicavit Ed. Med. — • 
IG Qua Ed. Arg. q Ed. Med. Statim fi.orente etiam Ms. Mendos. Leid. 2. 
V^oss. 3. Ed. Rom. [antiq. et Ven. Lamb. Bos. 2. Hens, et phirr. seqq.] Sed 
eo ftorente Ms. Ernst, ftorentem Ed. Brix. Long. Gebb. Boecl. Keucb. Bos. 1, 
Patav. [.Schmied. et Wetz. probavit in not.] — 17 Libertate Ms. Leid. 2. Libe- 

NOTiE 

* Serviliam, Bruti matremlViiBceriit quidam credidernnt Brutum a Julio 
soror Catonis Uticensis, eamque Ju- Caesare genitnm fnisse. Vide Pla- 
bus Ca;sar adolescens araaverat, unde tarchum et Suetonium. 



356 CORNELII NEPOTIS 

utens, nnllas inimicitias gessit; quod neque laedebat'* 
quenquam, neque, si quam injuriam acceperat,'? non male- 
bat^° ulcisci, quam oblivisci."^' Idem immortali memoria 
percepta" rctinebat beneficia;* quae autem ipse tribuerat,^' 
tamdiu meminerat, quoad ille gratus erat, qui acceperat.*"- 
Itaque hie fecit, ut Yere dictum videatur: Sui cuique mores 
fingunt fprtunam." Neque tamen prius ille^^ fortunam, 
quam se ipse, finxit ; qui cavit, ne qua in re jure"^^ plec- 
teietur.* 

]:2. His igitur rebus effccit,' ut M. Vipsanius* Agrippa," 
iutima familiaritate conjunctus' adolescenti Caesari, cum 

- Idem perpetuo heneficiorum a se ante acceptorum recordabafur, 
" Quisque sibi pro moribus suis forlunam statuit. 



ralitatem Ed. Rom. [Ven.] — 18 Ledebat JLd. Biix. [antiq.] — 19 Accccperat Ed. 
Biix. iibiqiie. — 20 Ita Ms. Leid. 1. 2. Mendos. (in quo tantuni scriptnm erat 
mallebat,) Voss. 1. 3. Ed. Roin. [Ven. Long. Bos. 2. Stav, per Graecisnium 
tunc duae negationes fortius negant ; id vero in voce, neque non posse evlnci, 
dul>itat Tzschucke et Censor Fischeri rh non lubentius deleret. Atque] non 
omissum est in Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. in qua, uti in antiq. et Paris, ap. 
Reusing, editum e&t.,ucceperat : mnlchat wZtisci, omissis voce, quam oblivisci,'] 
Ed. Lamb. Schot. Gebli. Bos. 1. Heus. [Harl. Ith. Wetz. Tzschuck. 1.2. 
Bipont. Ricklefs. Panti. (quern vid.) Schmied. Heinr. rh non uncis inclusit 
Brem. niultus de hoc loco.] — 21 Oblivisci quam ulcisci Ed. Long. Gebh. Keuch. 
Patav. [atque sic, si non retineretur, legendum censnit Lanibin.] Heus. quern 
conferes, to. quam oblivisci uncis inclusit. — 22 Sic Ms. Mendos. Ed. Brix. 
[Venet. sic pcepta,] Med. Arg. Par. Long. Grypli. Keuch. Heus. [Stav. 3. 
Harl. Ith. et seqq.] .Sed pracepla, h. e. ante capta, Ms. Voss. 3. Ed. [antiq.] 
Gebh. Stav. 1. 2.-23 Tribueret Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. et antiq.] Statim 
tamdiu ipse mem. Ms. Leid. 2. — 24 Receperat Ed. Keuch. — 25 Ille prius Ms. 
Gif. Ed. Brix. [antiq. Dein quam se ipsum, propter opposituni fortunam, 
Tzsch. dare voiuisse, coUigi potest ex nota ad ed. 2. et ipsum in textuni baud 
male admisit Ricklefs.]— 26 Ita Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. [Ed. antiq. 
Lamb. Bos. Paris. Stav. et rell.] Abest to jure ab Ed. Rom. [Ven.] Long. 
Gebh. 

1 Fecit Ms. Leid. 2. — 2 luspanius Ed. Brix. lupsanius [Ed. ant.] et Med. 
Aberat a Ms. Leid. 2. — 3 Convinctus Ed. Med. [Statim adulescenti Ed. ant.] 

NOT^ 

' Ne qua in re jure plecteretur'] Ad- altera Marcella Octavise filia, tertia 

ditur ex manuscriptis jure : quod Ne- Julia Aug. Ca;saris, ex qua Caium et 

potis menti conformius est, ut le- Lucium Czesares, Posthumuni Agrip- 

genti cuilibet patebit. pam, Agrippinam, et Juliam habuit. 

" Ut 31. Vipsanius Agrippa"] Hie, Dux quoque belli peritissimus fuit, 

ut fert Seneca Epist. 21. Attici ge- de quo Virg. jEneid. viii. * Parte 

ner erat, atque tres habuit uxores, alia, ventis et Dis Agrippa secundis 

qaarum prima Pomponia Attici filia, Arduusagmen agens,cui,belliinsigne 



XXV. ATTICUS, CAP. 12. 357 

propter suam gratiam, et Caesaris potentiam, nullius con- 
ditionis non haberet potestatem/ potissimuni ejus deligeret* 
affinitatem, praeoptaietque^ equitis Romani filiam genero- 
sarum^ nupliis. Atque harum nuptiarura conciliator fuit, 
(non est enim celandum,) M. Antonius triumvir reipubl. 
constituendae : 7 ciijus gratia cum augcre possessiones pos- 
set suas, tantum abfuit^ a cupiditate pecuniae, ut nulla' in 
re usus sit ea, nisi in deprecandis'° amicorum aut periculis, 
aut incommodis.'' Quod quidem sub ipsa proscriptione" 
perillustre fuit.'' Nam cum L. Saufeii'^ equitis Romani, 
aequalis sui, qui cum eo coraplures'^ annos, studio ductus 
philosophiae,'+ habitabat,'^ habebatque in Italia"^ pretiosas 

'' Penes eum onine conjugium esset. 

'^ Nisi ut lib ainicis aut pericula aut incommoda propulsaret. 



;— 4 Diligeret Ms. Mendos. [Ed. ant. et Ven.] Patav. Bos. 1. [Hens. 1th.] 
Dilegeret Ed. Med. Arg. Gebli. Boecl. Kench. [Amst.] — 5 Sic etiam Ms. 
Mendos. Ipeioptaretque Ed. Ven. Long. Sed pe»per;ini, jiidice Bosic] — 6 
Generosnm Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. et ant. ac Ven.] Med. Rom. Arg. Long. 
Lamb, [in meo tamen exempl. V. D. mann ascripsit; forte generosarum.] 
Par. Gryph. Scliot. Boecl. Keucb. generosnm Ed. Gebh. operarinn errore : 
[in Ms. Voss. 1. 3. Ed. Bos. 2. Stav. et rell. generosarum legitur.] Paulo 
post non est enim etiam in Ms. Mendos. Ed. Biix. [ant.] Sed non enim 
est Ed. [Ven. Long.] Lamb. Schot. Keuch. — 7 Constituendce aberat a Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. [vet. ap. Schleg. et ant. ac Ven.] Brix. Med. Arg. 
Long. [Sed, *uadentibus Manutio ac Puteano, atqne usu loqiiendi exigente, 
id rccepit Lamb, (queni leliqui sunt secuti,) acuteqtie suspicatus est, illiiis 
verbi omissionem ortam esse ex antiqua scriptura M. Antonius Ill.vir R. P. C, 
cujus, indeque C, prius potuisse facile absorberi.]^8 Tantum afuit Ms. 
Mendos. Leid. 1. Voss. 1. Ed. Reach. Schot. Stav. 2. [Harl. V. Bos. et VV. 
LL. ad XVII. 5. p. 34G. sq. at Stav. ad ed. 3. arf/uif praetulit :] tarn ahfuit Ms. 
Medic. 2. tamen ahfuit Ed. Brix. [vet. Schleg. et antiq.] — 9 ISiulli Ed. Brix. 
—10 Precundis Ms. Leid. 2.— 11 Ita iMs. Voss. 1. 3. Ed. Rom. [ant. ac 
Ven.] Brix. Long. [Bos. 2. et sqq.] Sed sub ilia proscriptione Ms. Leid. 2. sub 
ipsam proscriptionem Ed. Lamb. Schot. Bos. 1. — 12 Saufei Ed. Brix. [antiq. et 
Ven. Long.] Med. Arg. Gebh. Saufrio Ms. Leid. 2.— 13 [Ita Ed. Bos. Stav. 
Harl. Ith. Brem. Wetz. Heinr. PauH. Ricklefs,] sed cum eo absunt ab Ed. 
Brix. [vet. ap. Schleg. et antiq.] Med. Arg. Lamb. Schot. Boecl. Keuch. 
Bos. 1. qui cum plures Ed. Kom. [Ven. Long, ubi tamen edituui est plureis,^ 
Gebh. Uncis voce, cum eo inclusit Hens. Patav. [it. Tzschuck. et Schmied. 
Sed ii ab<iunt quoque a Ms. Guelferb. et exempl. Corner.] — 14 Philosophiee 
aberat a Ms. Voss. 1. — 15 Atheuis habit. Ed. Med. Arg. Lamb. Schot. Boecl. 
Keuch. Bos, 1. Amstel. Patav. [item liber Corner, in quo legitur: qui com- 

NOTyE 

«uperbum, Tempora navali fulgent perillustre fuit] Qm^ cum xmnXatione 

rostrata corona.' et cerlatim proscriptorum bona tunc 

" Quxtd quidem sub ipsa proscriptione temporis ab omnibus triumvirorum 



358 CORNELII NEPOTIS 

possessiones, triumviri bona vendidissent, consuetudine 
ea, qua turn res'7 gerebantur; Attici labore atque indus- 
tria factum est,'^ ut eodem mmtio Saufeius'9 fieret certior, 
se patrimonium amisisse et recuperasse. Idem L. Julium 
Calidum,^° quem, post Lucretii Catullique^' mortem,^ multo 
elegantissimum poetam nostram tulisse aetatem vere videor 
posse contendere, neque minus \irum bonum, optimisque 
artibus eruditum, post proscriptioncra*^ Equitum, propter 
magnas ejus Africanas"^' possessiones, in proscriptorum 
numerum a^^^ P. Volumnio, praefecto fabrum'' Antonii, ab- 
sentem relatum, expedivit. Quod in praesenti utrum^^ ei 



plures annos stud, ductus philos. Athenis hahitabat, quam loctionem seciitns est 
Grasius in inteipretatione Gallica, et unice verani esse contt ndit Jac. Fi . 
Heiising. in prolus. de Corn. Ncp. rec. cum Flav. Mall. Theodori libio de 
nietris, p. 124. sq. et Schleg. 1. c. pag. 72. sq. Kapp. cojijecit qui complur. 
annos astu stttdio....habitabat. Tzschuck. vero in longa not. ad ed. 1. et 2. 
vulgatam ]eci. qui cum eo retinet et tantiim niutat post Schottiini hahitarat. 
Heusing. copiosiis de varittate lectionis, tandem conjicit, qui complures.... 
philosophic abtrat vel afuerat.] — IG Italiam Ms, Voss. 3. Statini preciosas Ea. 
Brix. [aut. fciosas Ed. Ven.] prtrciosas Ed. Arg. — 17 Turn gereb. Ms. held. 2. 
— 18 Sic Ed. Brix. Rom. [antiq. et Ven.] Med. Arg. Long. Lamb. Schot. 
Gebli. Boeder. Keucli. Pat. [Tzschuck. 1. 2. Ricklefs. probante Bosio in 
not.] Seii factum, ut Ms. Yoss. 1. 3. Leid. 2. [Bos. Heus. Harl. Bipont. Itb. 
Brem. Heiiir. Paufl. Scbmied,] Mox nuncio Ed. Brix. ubique, [Ven. Long.] — 
19 Saufeus Ms. Mendos. Ed-. Med. Arg. Smfrius Ms. Leid. 2. Statini fieret 
clarior Ms. Mendos. Medic. 2. Leid. 2. Voss. 1. (in hnjus margine no- 
t-itiim erat 'a\. certior,' )'i. Ed. Brix. Med. [vet. Schleg. et ant.] — 20 Cali- 
dium Ms. Gif. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. [vet. Schleg. ant. rt Ven.] 
Brix. Med. Arg. Long. Lamb. Schot. Keiich. Bos. 1. Patav. [Catidum Ed. 
Gebh. Bos. 2. et seqq. et firmavit Periz. in epist. 23. ad Heins. snb finem, 
in Biirm. sylloge epistolar. tom. iv. p. 764.] Statim quem Lucr, Ed. Med. — 21 
Catidique Ms. Leid. 2. Ed. Med. CatuUi Ed. Brix. — 22 Quem post proscr. Ms. 
Gif. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Med. [quem proscriptionem Ed. vet. Schleg. et ant.] 
perscriptiotiem Ms. Voss. 3. proscriptiones Ms. Leid. 2. — 23 Aphricanas Ed. 
Brix. [Ven.] ajfricanas Ed. Med. [antiq.] — 24 A aberat a Ms. Leid. 2. Ed. 
Med. — 2.5 Quod, impetraium ei, labor. Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. (ciii id 
placet) et antiq.] atqne Heusing. [qui ex Par. exempl. sic rescripsit, idrum 

NOTiE 

amicis postulabantur, quod recusavit de quo Ovid. Trist. ii. * Sic sua las- 

Atticus. civo cantata est saepe CatuUo Foe- 

" Post Lucretii Catullique tnortem^ miua.' 

Lucretius Poeta insignis et Philoso- ^ Pra-fecto fabrum] Die erat qui 

phus Epicureus, qui scripsit de re- fabriseorumqueoperibus et niachinis, 

rum natura libros sex. Catullus vero quibus luaxime in bellis opus est, 

Veronenjis Poeta mordax et lascivus, praperat. 
qui vixit Syllae et Marii temporibus. 



XXV. ATTICUS, CAP. 13. 359 

laboriosius, an gloriosiiis fiierit, difficile fnit judicare; 
quod in eoruni periculis, non secus absentes, quam prae- 
sentes, amicos Attico esse curae cognitnm est. 

13. Neque veio minus' ille vir, bonus paterfamilias ha- 
bitus est, quam^ civis. Nam cum esset pecuniosus, nemo 
illo' minus fuit emax, minus aedificator.^ Neque tamen 
non in piimis* bene habitavit/ omnibusque optimis rebus 
usus est. Nam domum habuit in colle^ Quirinali^ Tam- 
philanam/" ab avunculo haereditate relictam ; cujus amoe- 
nitas^ non aedificio, sed sylva constabat. Ipsum enim 
tectum, antiquitus^ constitutum, plus salis, quam sumtus 
habebat:^ in quo nihil commutavit, nisi si quid^ vetustate 
coactus est. Usus est familia, si utilitate judicandum est, 
optima ; si forma, vix mediocri. Namque in ca erant 

"* Et tamcn inter opthnatcs commodas ades habuit. 

' Nam ipsa domus, ab antiquo struda, plus venustatis,quam impenscp, exhibehat . 



supplendtim tliixit, ei retiilit ad Calidiini, et viilgatam lectionem, quodinpra;- 
senti utrum ci labor, giaviteroppugnavit. Hetisingeroassentltiir Wetzel, in not. 
et Hans, impetratum in contextiun quoqiie recepit. At vulgatnni late tiientnr 
Kapp. Tz^clinck. Stav. ad ed. 3. lirem. et Sclimicd. qui cum Tzschuck. in 
ed. 1. ))ost quod comma posuit.] Ei aberat a IMs. Loid. 2. [Paulo ante ub- 
sentem expediv. omisso t^ relalum Ed. vet. Sclileg. et ant.] 

1 Neque i-ero ille, omisso Tcp minus, ]\Is. IMendos. Gif. Leid. 2. Voss. 1. [nee 
displiciiit Sc'iotto; atque ad hoc Scliotti judicium respicit Bos. in nota :] 
vcque minus ille Ed. Brix. [et antiq. ac vet. Scldeg.] — 2 Habitus quam M?. 
Leid. 2. — 3 Ille Ms. Voss. 1. — 4 Imprimis Ed. Med. Arg. ubique. — "> In valle 
Ms. INIendos. Medic. 1. 2. Voss. 1. (in liujus tamen margine scriptuin erat 
'ah colle,') 3 Ed. Brix. Med. [vet. Schleg. et ant.]— 6 Tamphilianam Ms. 
Leid, 2. Voss. 1. Ed. Brix. [antiq.] Gebh. T<»w/)/ii/a(i:'w Ms. Voss. 3. Cwcili- 
anani Ms. Ernst. Pamphiliunam Ed. Med. Long. Pamphilanam Ed. Arg. 
[pdphilianu Ed. Ven.] Q. Bivbins Tampliilus ap. Cic, Phil. v. 10. — 7 Aman. 
Ed. Med. [amenit. Ed. antiq.]— 8 Antiquitatis Ms. Medic. 1. antiquis Ms, 
Voss. 3.-9 Sic Ms. Leid. 2, Voss. 1. 3. Ed. [antiq.] Brix. Lamb. [Bos. 2. 
Stav, (qui dc formula nisi si laudat Duker. ad Flor. iv. 7. Plura congessit 
Drakenb, ad Liv, vi. 2G, toni. ii, p. 37G.) Heus. et seqq.] Sed si quidem Ed. 

NOTiE 

y Nemo illo minus fuit emax, minus desiderium. Locus extat apud SuU 

cBdiJicator] Ex publica Attici vita ad dam. 

privatam transit Ne|)os, cujus son- ^ In colle Quirinali] Unus ex sep- 

tentiaj subscribit Cic. Parad, 6. his tern urbis Romae raontibus : est in 

verbis: ' Non esse emacem vectigal sexta regione, statim post teniplum 

est,' Et Lacones, si cui mala inipre- Quirini. 

cabantur, quatuor ipsi accidere opta- * Tamphilanatn] Sic dictam a quo- 

bant, quorum primum erat aedificandi dam Tamphilo Romano. 



360 CORNELII NEPOTIS 

pueri literatissimi, anagnostae optimi,'' et plurimi librarii/ 
ut ne pedisequus'^ quidem quisquam esset, qui non utrum- 
que" horura pulchre facere posset. Pari modo artifices 
ceteri,'^ qiios cultus domesticus desiderat, apprime'^ boni. 
Neque tamen horura quenquam, nisi domi natum domique 
factum liabuit : quod est signum non solum continentiae, 
sed etiam diligentiae. Nam et non intemperanter'^ concu- 
piscere quod a plurimis'^ videas, continentis debet duci ; 
et potius'*^ diligentia, quam pretio,'^ parare, non mediocris 
est industriae. Elegans, non magnificus ; splendidus, non 
sumtuosus ; '^ omni diligentia munditiem,'9 non affluentiara*° 
afFectabat. Supellex^' modica, non multa,*= ut in neutram 
partem conspici posset.*" Nee hoc^' praeteribo, quan- 

/ Lectores peritissimi et amanuenses mulli. 

e Ut nee quid serdidi nee quid superflui videri valeret. 

Rom. [Ven.] Long, nisi quid Ed, Bos. 1.— 10 Pedissequus Ed. Brix. [antiq. 
Ven.] Arg. Long. Patav. pedissecus Ed. Med. — 11 Utrum hor. Ms. Mendos. 
Voss. 3. [Ed. antiq.] utrunque h. Ed. Med. Arg. Long.— 12 Cateri Ed. Brix. 
et al. nbique. Dein desyderat Ms. Mend. Ed. Arg. desiderabat Ms. Medic. 2. 
— 13 Adprime Ms. Mendos. pro vulgato apprime. — 14 Iinperanter Ms. Mendos. 
Voss. 3. Medic. 1.2.— 15 Pluribus Ed. Long. Gebh. Keucli. [Ven.]— 16 Hotius 
aberat a Ms. Mendos. Ed. [vet. Schlegel. et antiq.] Brix. Gebh. [iincis 
inclns. in Ed. Bos. 2. Stav. 1. 2. Brem.] Unci absnnt ab Ed. Med. [Ven.] 
Arg. Long. Lamb. Gryph. Schot. Boecl. Keuch. Patav. Hens. [Stav. 3. Harl. 
Illi. Bip. Wetz. Heinr. Panfl.— 17 Prcctio Ed. Med. nbique : Pmcio Ed. Arg. 
ubique: [precio Ed. ant. et Ven. ac Long.] — 18 Sumptuosus Ed. Brix. [antiq. 
et Ven.] Statim omnique Ms. Gif.— 19 Munditiam Ms. Schopp. Ernst. Medic. 
1. 2. Ed. Brix. [vet. Schleg. ant. et Ven. in quibus scriptum est mundiciuin,] 
Med. Arg. Long. Lamb. Schot. Gebb. Keuch, Patav. [rnunditiem Ed. Bos. 
Stav. et rell.]— 20 Adfiuentiam Ms. Mendos. Schop. Ernst. Med. 1. 2. Voss. 3. 
Ed. Brix. [vet. Schleg. qui probat, et antiq.] Hens. Patav. [Bipont. Harl. Ith. 
Tzschuck. 1. 2. Heinr.] Sed affluentem Ed. Rom. [Ven.] Long. Gryph. [Lamb. 
Bos. Stav. (qui adjiiientem interpretatnr non abundantem, vel non nimiam, 
muliere quippe luxuriosa, quam viro gravi digniorcm: qui tamen sensus ex 
altera quoque Icctione fluit,) Wetz. (qui vero in nota prasfert alteram lectio- 
nem,) et Paufl.] affluentes Ms. Leid. 2. affiuebd Ed. Med.— 21 Suppell. mod. 
Ms. Mendos. Ed. Rom. [Ven. Lamb. Bos. Hens. Stav. Harl. Ith. Brera. 
Bipont. Wetz. Heinr. Schmied. Paufl. sed ita, ut sit rh svpeUex uno p scrip- 
tnm in edd. Brix. Lamb. Long. Stav. 3. Hens. Harl. aliisque : v, Stav. ad 
ed. 3. et Cellar, orthogr. Lat. p. 367. ibique Harles. Suppell. Ed. ant. Bos. 
et al.] Sed supellex non mod. Ed. Brix. [vet. Schleg. et antiq.] Long. Gebh. 
Patav.~22 Sic etiam Ms. Gif. [Ed. ant. et Ven. in quo tamen exempio 

NOTiE 

•• Anagnostw optimi] Hi erant lee- = Supellex modica, non multd] Jd est, 
tores apud Romanes. modo, non copia a?stinianda. 



XXV. ATTICUS, CAP. 14. 301 

quam^+ nonnullis leve visum iri putem. Cum in prirais 
lautus esset Eques Rom. et non parum liberaliter doraum"^' 
suam omnium ordinum homines invitaret ; scimus non am- 
plius, quam terna millia^^ aeris/ peraeque in singulos 
menses, ex ephemeride* eum expensura sumtui^^ ferre soli- 
tum. Atque hoc non auditum, sed cognitum prsedica- 
jnus. Sajpe enim/^ propter famiharitatem, domesticis 
rebus intertuimus. 

14. Nemo in convivio ejus' aliud^ acroama audivit^ quam 
anagnosten:''^^ quod nos quidem jucundissimum+ arbitra- 
mur. Neque unquam^ sine aliqua lectione apud eum cce- 
natum^ est ; ut non minus animo, quam ventre, convivas 
delectarentur.'' Namque^ eos vocabat, quorum mores a 

* Niillus ex ejus convivis alium recitantein axidivit, quam lectorein. 



omissum est ut. Long. Bos. et seqq.] Sed ut i?i n. partem * conspici posset Ed. 
Lamb. [Natnque Lambiiuis et cuin eo Boecl. putabaiit, huuc locum non esse 
sincerum.— 23 Hoc aberat a Ms. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Rom. Brix. [vet. ap. 
Schleg. qui probat omissionem, et ant. ac Yen.] Med. Arg. Long. Uncis 
inclusit Huusing.— 24 Qu'tq. Ed. Brix.— 25 Ita Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 
1. 3. Ed. Biix. [ant. et Yen. Lamb. Stav. et seqq. Sed in domum Ed. Long. 
Gryph.] Mox omnium abest ab Ed. Fiancof. opeiarum, foisan, peccato. — 26 
Tria milia ar. Ed. Brix. [tria milia eris Ed. antiq.] Mox peraqucB Ed. Brix. 
\pereque Ed. antiq.] — 27 Sumptui Ed. Brix. [ant. et Ven. Long.] Statim /ore 
sol. Ms. Voss. 3.-28 Enim abest ab Ed. Med. [ant. Ven.] 

1 Ejus aberat a Ms. Voss. 3. — 2 Aliquid Ms. Leid. 2. Statim acroma Ed. 
Rom. [ant. et Ven.] Arg. aKp6afxa Ed. Long. Gebh. [Mauut. Gryph. Gotbofr. 
etal. ap. Heusing.] — 3 Agonasten Ms. Mendos. Voss. 3. Anagosten Ed. Brix. 
\^Anagoste7n Ed. ant.]— 4 Jocund. Ms. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Brix. Med. [antiq. 
sic infr. c. 10.]— 5 Nunquam Ms. Voss. 3.-6 Canatum Ed. Med. Arg. cenat. 
[Ed. ant.] Boecl. — 7 Nanque Ed. Brix. [antiq.] — 8 Quom Ed. Brix. Mox 

NOTiE 

•^ Quam terna millia ten's] Mille aeris s Quam anagnosten'] Is est, qui re- 
tune temporis 250. sestertios, dena- citat. 

rios 62. faciebat. Vide Gronovium ** Ut non minus animo, quam ventre, 

lib. III. de pecunia vetere. convives delectarentur'] Unde Cic. in 

* Ex ephemeride] Id est, ex libello Catone niajore, ' fieque,' inquit, ' ip- 

seu comraentario quotidianarum ex- sorum conviviorum delectationem vo- 

pensarum et erogationum. luptatibus corporis magis, quam coetu 

^ Aliud acroama audivit] Partim se- amicorum, et sermonibus luetiebar,' 

riis partim jocosis recitatiouibus, ad- &c. Antiquissimus auteui nios ille 

junctis etiam cantorum et tibicinum fuit, ut inter coenandum recitaretur 

modulis, constabant iKpodnara. Vide aliquid ; ut patet ex Macrobio Sa- 

PlutarchuminSymposio,Macrobium, turn. lib. i. ex Geliio lib. iii. 2. et 

et Athenaeum. ex multis aliis. 



3^ CORNELII NEPOTIS 

siiis non abhorrerent. Cum^ tanta pecuniae facta esset ac- 
cessio, nihil de quotidiano? cultu mutavit, nihil de vitse'° 
consiietudine : tantaque iisus est moderatione, nt neque in 
sestertio" vicies, quod a patre acceperat/ paiura se splen- 
dide gesserit, '^ neque in sestertio centies affluentius vix- 
erit, quam'J instituerat ; ^ parique fastigio steterit in utra- 
que fortuna. Nullos habuit'+ hortos, nullani suburbanam, 
aut maritiwam sumtuosam'^ villam,' neque in Italia, pree- 
ter Ardeatinum'^ et Nomentanuin,'7j rusticum prasdium ; 
omnisqne'^ ejus pecuniae rcditus constabat'9 in Epiroticis'' 
01"^° urbanis possessionibus. Ex quo cognosci potest, eum 
usum"^' pecuniae non magnitudine, sed ratione metiri" 
solitum. • 

' Ut nee in viginti sestertium millibus sibi a patre relicHs, 

pecunia Ms. Voss. 3.-9 Quotfidiano Ed. Brix.— 10 Vicce Ed. Arg.— 11 Sic 
Ms. Mendos. bis [Ed. antiq. Par. Lamb. Bos. Stav, et plur. sqq. in sestertia 
Ed. Wetz. bis. HS. Ed. Yen. Lona;.] sextertio Ed. Med. Arg. bis. Statim 
vities Ed. Med. Arg.— 12 Gessit Ms. Voss. 3.— 13 Qua; inst. Ed. Med.— 14 
Habuerit Ed. [Yen.] Rom. Long. Gebh. Statim ortos Ms. Leid. 1. Ed. 
[antiq.] Med. Arg.— 15 Sumptuosam Ed. Brix. iibique. [ant. et Yen. Long.] 
—16 Arretinum Ms. Yoss. 1. Mendos. [Ed. vet. Schleg. et antiq.] Aretbmm 
Bis. Medic. 1. 2. Ed. Brix. Arrentinum Ms. Gif. Arietinum Ms. Yoss. 3. 
Ardatmum Ed. Med. {Ardeatinum Ed. Rom. Yen. Par. Long. Lamb. Bos. et 
seqq.]— 17 Momenlamtm Ed. [antiq.] Avg. Numentanum Ed. Boecl. Bos. 1.— 
18 Omnesque Ed. Brix. [antiq.]— 19 Rcdditus constabant Ed. Brix. redditus 
erat otiam in Ms. Mendos. [Ed. ant. et Yen. ac Long.]— 20 Epir. urb. Ms. 
Leid. 2. In Ed. Med. Arg. est Epijroticis. [Sed Epyrothcis et in Ed. ant. et 
vet. ap. Scbleg.]— 21 Usum eum Ms. Mendos. Leid. 2. Yoss. 1. 3. Ed. [ant.] 
Brix. Med. Arg. Hens. [Stav. 3. Ith. Schmied. Heinr.]— 22 Meriti Ms. 
Voss. 3. Statim solum Ms. Leid. 2. 

NOTiE 

' Nullam suburbanam, mil mar iiimam giam fuisse ex ^neid. x. discinms, 

sumiuosam villam] Huic opinion! vide- quae in decimo octavo ab Urbe mil- 

tur repugnare Cic. lib. i. ad Atticum, liario posita erat, et inter Rom. co- 

ubisicbabet: ' Ego te arbitror, caesis Jonias annumerat Livius ; unde Ar- 

apud Amaltbeam tuam victimis, sta- deatinum praedium. Nomentum vero 

tim esse ad Sicyonem oppugnandum Latinorum urbs niediterranea, nunc 

profectum.' Et rursus ibidem: 'Ye- vulgo Lamentana; unde Nomentana 

limad me scribas,cujusmodisit'Afio\- via. 

euov tuum,' &c. Unde deducimus ^ /„ Epiroticis} Huic opinioni sub- 

Pomponium habuisse villam sumtuo- scribit Cic. Epist. lib. i. his verbis : 

sam et magnificam. <■ Epiroticam emtionem gaudeo tibi 

J Prater Ardeatinum et Nomentanum] placere.' 
Ai<leam Dauni regis Rutulorum re- 



XXV. ATTICUS, CAP. IG. 3G3 

15. Mendacium neque dicebat, neque pati poterat. Ita- 
que ejus comitas non sine severitate erat, neque gravi- 
tas sine facilitate : ut difficile esset intellectu, utrum eum 
amici magis vererentur, an aniarent.' Quicquid- rogaba- 
tur, religiose proraittebat : quod non liberalis, sed levis, 
arbitrabatur, polliceri,' quod praestare non posset. Idem 
in nitendo, quod semel annuisset/ tanta erat cura, ut non 
mandatam/ sed suam rem videretur agere. Nunquam*^ 
suscepti negotii eum pertaesum^ est. Suam enim existima- 
tionem in ea re agi putabat ; qua nihil habebat carius. Quo 
liebat, ut omnia Ciceronum/ Catonis,^ Marii, Q. Horten- 
sii,'° Auli Toiquati, multorum praeterea equitum Rom. 
negotia" procuraret. Ex quo judicari poterat, non inertia, 
sed judicio fugisse reipubl.'^ procurationem. 

16. Humanitatis vero nullum affcrre majus testimonium 
possum, quam quod adolescens idem seni Syllee' fuerit 
jucundissimus,' senex adolescenti M. Bruto ; cura aequali- 
bus autem suis, Q.^ Hortensio et TVI. Cicerone, sic vixerit,^ 



1 Sic Ed. Rom. [Ven.] Long. Gebh. Boecl. [Bos. 1. 2. Stav. 1.2. 3. Hens, 
et plerr. recc] Sed an vero am. Ms. Ernst, quam amareid Ms. Voss. 1. 3. Ed. 
[vet. ap. Sclileg. et ant.] Med. Aig. Lamb. — 2 Sic Ed. Biix. [ant. et Ven.] 
Med. Arg. [Lamb. Bos. Brem. Sed quidquid Ed. Long. Stav. et rell.]— 3 
Pollicetur Ms. Voss. 3.— 4 Annuissct Ms. Gif. Leid. 1. Voss. 1. 3. Ed. Brix. 
Par. [antiq. Bos. Stav. 1. Wetz. Schmied. adnuisset Ed. Stav. 2. 3. Harl. 
Tzschuck. Paiifl.] Sed admisisset Ms. Leid. 2. Ed. Med. [Ven.] Arg. Long. 
Gebh. Boecl. Kench. Hens, [qui tamen in not. adnuisset probasse videtur, 
Ith. Heinr.] — 5 Mandatinn Ms. Medic. 1. mandata Ed. Brix. [antiq. et vet. 
ap. Schlegel.]— 6 Sic Ms. Mendos. Ed. Brix. [antiq. Bos. Stav. 1. Ith. 
Schmied. Wetz. Heinr. numquam Ed. Lamb. Stav. 2. 3. Harl. Tzschuck. Sed 
nusquam Ed. Ven. Long.] — 7 Negocii eum pertes. Ed. Brix, Med. Arg. [Ven. 
negocii etiain Ed. Long, ac ptrtesum Ed. quoque antiq.] — 8 Sic Ms. Voss. 3. 
[Ed. antiq. Ven. Long. Bos. Heus. et rell. lerentt.] Sed ut non Ciceronem Ms. 
Mendos. ut oynnia Ciceronis Ed. Brix. Med. Arg. ut omnia 31. et Q. Ciceronum 
Ed. Lamb. Gebh. (in qua tamen est Quinctii) Keuch. Boecl. Patav. — 9 M. 
que Catonis Ed. Arg. — 10 M. que Hortensii Ms. Mendos. Voss. 3. Ed. Med. 
Marci Q. Hortensii Ms. Gif. Marcique Hortensii Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. 
ant. Long.] Marcique Hortesi Ed. Kom. [Ven.] Hortensii omissis Marii, Q. 
Ed. Arg. Lamb, Boecl. [Marii, Q.] Hori. Ed. Heus. [Stav, 3. Tzschuck. 
Wetz, quos consules.] — 11 Negocia Ed. Brix. ubique. [Ven, Long.] — 12 R. P. 
Ed. Brix. [r.p. Ed. ant.] 

1 Jocund. Ms. Voss. 1, 3. Ed. Brix, [nt snpra 4. Sillefuer. jocund, ant. et 
al.]— 2 Qu. Hart. Ed. Brix.— 3 Vixit Ed. Brix,— 4 Judicare diff. Ms, Leid, 2. 

NOT^ 
' Quam quod adolescens idem seni SylUe'] Qua de re pauIo supra. 



364 CORNELIl NEPOTIS 

ut judicare difficile''- sit, cui aetati fuerit aptissimus: qiian- 
quam eum praecipue dilexit Cicero, ut ne frater quidem el 
Quiiitus carior fuerit aut familiarior.^ Ei rei sunt indicio, 
praeter*^ eos libros, in quibus de eo facit mentionem, qui 
in vulgus [jani]7 sunt editi, sexdecim^ volumina epistola- 
rum," ab consulatu^ ejus usque ad extreraum tempus ad 
Atticum missarum : quae qui legat, non multum desideret'° 
historiam contextam illorum" temporum/ Sic enini omnia 
de studiis principum, vitiis ducum, mutationibus'^ reipubl. 
perscripta'5 sunt, ut nihil in iis''* non appareat, et facile 
existimari possit, prudentiam quodammodo'^ esse divina- 
tionem. Non enim Cicero ea solum, quae vivo se accide- 
runt, futura praedixit ; " sed etiam, quae nunc usu veniunt, 
cecinit"^ ut vales. 

* Implicitam hujus scRCuli historiam non ralde ignoret. 



Voss. 1. Ed. Brix. [Ven. Long.] Gebli. Keuch. [Stav. 3. Heus. Hail. lib. Bi- 
pont. Tzschuck. 2. Wetz. Ricklefs. Heinr. Schmied. (iiti supra legitur cap. 
12.) pro judicari in Ed. Lamb. Bos. Tzschuck. I. ut judicare facile sit Ed. vet. 
Schleg. et antiq.]— 5 Familior Ed. Arg. [Paulo ante quantus pro Quintus in 
Ed. vet. Schleg. et ant.] — 6 [Inditio preter Ed. ant. idictio pfer Ed. Ven.] 
Turn liberox Ed. Med. — 7 Jam abest ab Ed, Rom. [Ven. Long.] Gebh. Keuch. 
Ilncis id inclus. in Ed. Bos. 2. Heus. Stav. [Tzschuck. Harl. Breni.] Unci 
vero absunt ab Ed. [antiq.] Brix. Med. Par. Arg. Lamb. Boecl. Bos. 1. Sta- 
tim cedili Ed. Med. Arg. — 8 Undecim Ms. Mendos. Medic. 2. Leid. 2. Voss. 
1. 3. Ed. [vet. Schleg. et ant. ac Ven.] Brix. Med. Arg. Rom. Par. — 9 Conso- 
latu Ed. Brix. [ant.]— 10 Desiderat Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. 
Brix. [antiq. et Ven.] Statira hystoriam Ed. Med. Arg. — 11 Sic Ms. Mendos. 
Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [antiq. Lamb. Bos. Heus. Stav. et seqq.] Sed 
eorum temp. Ed. Rom. [Ven. Long.] Gebh. Keuch. — 12 Sic Ms. Gif. Mendos. 
Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [aut. Lamb. Par. Bos. Stav. Heus. et seqq.] 
Sed (Einulationibus Ed. Kom. [Ven.] Long. Gryph. ac nuitationibus Ed. Gebh. 
Keuch. Amstel. de conjectura Rutgers, varr. lectt. lib. ii. c. 8. p. 121. — 
13 Scripta Ms. Voss. 3. Ed. Brix. Par. [vet. Schlegel. et antiq. ac Ven, Sed 
perscripta Ed. Long. Lamb. Bos, Stav. Heus. et seqq. sciipta per sunt Ed. Rom, 
notante Heusingero.] — 14 Ita etiam Ed. Brix. Med. Arg. [antiq. Lamb. Bos. 
Stav. et plurr. seqq.] Sed nihil in his Ed. Rom. Keuch. [Ven. Long. Wetz.] 
— 15 Quomodo Ms. Mendos.— 16 Recinit Ms. Leid. 2. 

NOTiE 

"> Sexdecim volumina epistolarum'] afferri possent exempla, quibus Ci- 

Quicquid olim circumvolvi solebat in ceronem futura pra;dixisse probetur ; 

charta aut scripto codice, volunien qua; quidem exempla passim in Epist. 

dicebatur : id autem patet ex 16. ejus legentibus occurrunt : sed illud 

Epist. ad Atticum. instar omnium erit, quod ex Philip- 

■ Futura pradixif] Multa sane bic pica ii, excerptuai est, ubi M, Anto- 



XXV. ATTICUS, CAP. 18. 365 

17. De pietate autem Attici quid plura commemorem? 
cum hoc ipsum vere^ gloiiantem audierim iu funere matris 
suae, quam extulit annorum nonao;inta, cum esset septem 
et sexaginta,* se nunquam cum' matre in gratiam redisse/ 
nunquam cum sorore fuisse in simultate, quam prope asqua- 
lem^ habebat.' Quod est signum,^ aut nullam unquam^ 
inter eos querimoniam intercessisse, aut hunc^ ea fuisse in 
suos indulgentia, ut, quos amare deberet, irasci eis nefas 
ducerct. Neque id fecit natura solum, quanquam omnes ei 
paremus ; p sed etiam doctrina. Nam et principum philo- 
sophorum ita percepta habuit praecepta,9 ut iis"" ad vitam 
agendam, non ad ostentationem,i uteretur. 

18. Moris etiam majorum sumraus imitator fuit, antiqui- 
tatisque amator: quam adeo diligenter habuit cognitam, ut 
earn totam in co volumine* exposuerit, quo magistratus 
ornavit/ Nulla enim lex, neque pax, neque bellnm, neque 
res illustris est populi Romani,^ quae non in eo suo tempore 

' QucE illifere coceva erat. 



1 Vera Ms. Mendos, iMox audiverim Ed. Brix, [ant.] — 2 Nonaginfa sep- 
tem : et sexaginta Ms. Mendos. Voss. 3. Ed. Brix. [vet. Schleg. et ant.] non 
cum esset vii. et letata Ed. Med. — 3 Cui ma. Ed. Brix. — 4 Rediisse Ed. [ant.] 
Brix. Med. Arg. [Long. Lamb.] Schot. Gebh. Reuch.— 5 Ita Ms. Gif. Men- 
dos. Sav. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [antiq. Lamb. Stav. Hens, et seqq.] 
Sed cEtate aqwdem Ed. qu. [Ven. Long.] Statim hibnt Ed. Med. — 6 [Quod 
est in signum Ed. vet. Schleg. et ant.]— 7 Nunquam Ms. Voss. 3. Mox inter- 
cesisse Ed. Med. — 8 Hunc abest ab Ed. Brix. [vet. ap. Sclilegel. et ant] — 
9 Perccepta...pr(Ecirpta Ed. Brix. [percepta... precepta Ed. ant.] atque habuerat 
Ed. [Ven.] Gebb. Sed habuit etiam Ms. Mend. [Ed. ant. Long. Lamb. Stav. 
et rell.] — 10 Ita etiam Ms. Mendos. Voss. 1. 3. Sed his Ed. [Ven. Long.] 
Gebb. Mox ostentaionem Ed. Arg. 

1 Voluminum Ms. Voss. 3.-2 Sic Ms. Gif. [Ed. Lamb. Bos. et seqq.] Sed 

NOTiE 

nio futuram ejus perniciem praedicit Stoioos convenit, rerum naturae as- 

his verbis: * Quis autem meum con- sentire, ab ilia non deerrare, et ad 

sulatum praetor P. Clodium, qui vitu- illiiis legem exemplumque formari, 

peraret, inventus est? Cujus quidem sapientia est.' 

te fatum, sicuti C. Curionem manet ; ^ Non ad ostentationem] Eornm in- 

quoniam id domi tua; est, quod fuit star, de quibusD. Hieronymus Epist. 

illorum utrique fatale.' 34. ' Philosopbiis gloriae animal, et 

P Quanquam omnes ei paremus'] Sic popularis aura; vile mancipium.* 

Chrj'sippus : rh reAos ehat aKoKovdws ' Quo magistratus ornavif] Vossius 

Tjj (j>i5o-€i f pj/. Et Seneca de vita beata censet legendum esse ordinavit, de 

cap. 3. ' lulerim, quod iuter omnes bist. Latina, i, 2. De eo autem At> 



366 CORNELII NEPOTIS 

sit notata ; et, quod difficillimum fuit, sic familiarum^ ori- 
ginem subtexuit, ut ex eo clarorura virorum propagines 
possimus cognoscere.+ Fecit hoc idem separatim in aliis 
libris ; ut ^ M. Bruti rogatu Juniam familiam a stirpe* 
ad banc cetatem ordine enumeravit/ notans, qui, a quo^ 
ortus, quos honores quibusque temporibus cepisset.^ Pari 
modo Marcelli Claudii, Marcellorum ; 9* Scipionis Cornelii,'' 
et Fabii Maximi,'° Fabiorum/ et ^miliorum''' quoque: " 
quibus'^ libris nihil potest esse dulcius iis,'5 qui aliquam 



[p. r. Ed. ant.] P. R. Ed. Brix. [Ven. Pop. Rom. Ed. Long, pnpulo romano 
Ed. Gebli.] — 3 Familiarium Ed. Brix. — 4 Cogere Ed. Med. — 5 Ut abest ab 
Ed. Brix. — 6 Enumeraverit Ms. Voss. 1. 3. Leid. 2. Ed. [vet. apiid Schlegel., 
id probantem, et aut. ac Ven.] Med. Arg. Long. Lamb. Gebh. Boecl. Patav. 
— 7 A quoijue Ms. Voss. 3. Ed. Brix. [vet. ap. Schleg. qni banc coinmendat 
lectionem, et ant. ac Ven. Rom. Paris. Gryph. ap. Heus. Long.] Gebb. Sta- 
tira ortus est Ms. Leid. 2. — 8 Ccephset Ed. Brix. — 9 Ita Ms. Medic. 2. [Ed. 
Bos. 2. Heus. Stav. et seqq.] Sed Marcdli: Claudii: et Marcellorum Ed. 
Brix. Marc. CI. de Marcellorum Ed. Med. .\rg. [antiq. et Ven. ac Long.] 
Lamb. Schot. Gebh. Boecl. Kench. Bos. 1. Patav. — 10 3Iaximii Ms. Voss. 1. 
— 11 Sic Ms. Mendos. Ed. Med. Arg. [ace. Ed. ant. sic mutata tanluni 
scriptiira atciue interpnnctione: Fabii maximi fabiorum : et Emiliorum qiio- 
que-l Sed Fabiorum JEmiliorum Ms. Voss. 1. Fab. et /Emyliorum Ed. Brix. 
[Long.] Fab. et Mmeliorum Ed. Ven. de Corneliorum et Fabiorum et jEmilio- 
rum quoque Ed. Lamb. Schot. Boecl. Kench. Patav. de Fab. et JEm. Ed. 
Gebh. {^Corneliorum e(] Fab. et JEm. quoque Ed. Heus. [add. Kapp. in Harles. 
opusc. p. 469.]— 12 Qui libris Ed. Keuch. operarum peccato.— 13 His Ms. 

NOT^ 

tici voluniine sic loquitur Cic. in Bru- ' Marcelli Claudii, 3farcellorum'\ 

to : ' Earn utilitatem habuit Attiri Vide Plutarchum, Posidonium, et 

liber, quani requirebam ; ut expli- Liviuni ; inter quos Plutarchus Mar- 

catis ordinibus temporum, uno con- cellum a Marte deducit. 

spectu omnia viderem.' Vide enndem " Scipionis Cornelii] Certum est 

ibidem pauIo post, et Epist. ad Atti- apud onines historicos Gentem Cor- 

cum, XII. 23. neliam amplissimam et nobilissimain 

» Juniam familiam a stirpe] Gens Ju- omnium es>e, sive dignitatem sive res 

nia una est ex nobilissimis quze aTro- praeclare gestas consideremus. Vide 

janisetyEnea originemsumserunt; ex C.Sigoniurn insuoScipione/Emiliano, 

qua Brutus fuit, cujus rogatu Atticus et Streiniura de Gente Cornelia, 

de ea stirpe scripsit, ab ejus antiqui ^ Fabiorum'] Qui suam originem ad 

Bruti tertio filio, qui fratrum conju- Fabium Htrculis tilium referunt. 

rationis expers fuit, quiqiie una cum Plutarchus in Maximo. Vide eun« 

patre reges ejecit, originem ducens, dem Streinium de Gente Fabia. 

ut ait Cic. Tusc. Qua-st. iv. et Phi- * jEmiliorum] Qui similiter ab IE- 

lippica I. Huic tamen sententiae re- niilio Ascanii tilio se ortos credebant, 

fragatur Dionysius lib. jv. Festus. Plutarchus vero eos a Ma- 



XXV. ATTICUS, CAP. 10. ^^7 

cupiditatem'* habent notitias'^ claronim vironuii. Ai igit'^ 
quoque poeticen ; credinius, ne ejus'^ expers esset suavi- 
tatis. Namque'^ versibus, qui honore reriiniqiie'9 gesta- 
rum amplitudine ccteros Romani populi pvix^stirenint, ex- 
posuit; ita, ut sub singuloriim imaginibus facta magistra- 
tusque eorum non amplius quaternis quinisve^° versibus 
descripserit. Quod vix credcndum sit, tantas res tam 
breviter potuisse declarari. Est etiam liber/' Greece con- 
fectus/ de consulatu^^ Ciceronis. Hactenus, Attico^' vivo, 
edita ha^c a nobis^-^ sunt. 

19. Nunc, quoniam fortuna nos superstites ei esse vo- 
luit, reliqua persequemur ; et, quantum poterimus,' rerum 
exemplis lectores docebimus, sicut supra significavimus, 
suos cuique mores plerumque^ conciliare fortunam. Nam- 
que hie conteatus ordine eqaestri,^ quo erat ortus, in affini- 
tatem pervenit imperatoris Divi [Julii] filii:'"^^ cum jam 

"" Julii CiESaris filii. 



Leicl. 2. — 14 Aliquam aviditatem Ms. Medic, 2. [et graviiis videtur Wetzel, in 
not.] aliam cupiUitatem Ms. Voss. 3. Ed. Brix. [vet. ap. Schlegel. et ant.] — 
15 NoticicE Ed. Med. Aig. [Yen. Long, noticie Ed. ant.] — IG Attingit Ed. 
Arg. Mox poetkam Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. Ed. Brix. [antiq. Paris, 
sed Hens, probat lectionem poeticen, qiue est in Ed. Rom. Ven. Long. Lamb. 
Gryph. Bos. et seqq.] peticnm Ms. Voss, 3. Ed. Med. — 17 Ejus aberat a Ms. 
ilendos.— 18 Nanque Ed. Brix. [antiq. et Ven.]— 19 Sic Ms. Mendos, Ed. 
Rom. Brix. [antiq. et Ven. Long. Lamb. Bos. Hens, et pliirr. seqq.] Sed 
rerum omissa conjiinctione que Ed. Gebh. [Brem.] — 20 Sic Ed. [Ron). Gryph. 
Amstel.] Gebh. Kench. Hens. Pat. [it. Harl. Tzschuck. 2. Ith. Heinr. Hipont. 
Wetz. pro vulgato quinisque. Conf. Bentlei. ad Horat. Od. iv. 2. 13. et alibi : 
et a manii docta ad meiini exenipl. Lamb, correctnm est quinisve in niargine. 
Quaternis cum isque versibus descripserit Ed. vet. Schlegel. et ant.] — 21 Etiam 
V71HS liber Ed. Brix. [antiq. ac Ven. Long.] Gebh. Keuch. Patav. et uims liber 
Ms. Voss. 3. — 22 Cojtsulatu, omissa prsvpositionc de, Ms. Voss. 3, — 23 Actico 
Ed. Med. Mox in eadem et Arg. cedita. — 24 Sic etiam Ms. Voss. 1. Leid. 2. 
[Ed. Lamb. Bos. Stav. et fere omn. rell.] Sed edita a nobis Ed. Brix. [vet. 
ap. Schleg. qui probat, et antiq. ac Ven. Long.] Gebh. Keuch. Patav. hcec 
uncis inclusit Hens, qui a verb. Hactenus Attico, ^x. cap. 19. incipit : quod 
etiam fecerunt edit. Patav. [Tzschuck. Ith. Heinr.] 

1 Sic etiam Ms. Mendos. [Ed. Bos. et seqq.] Sed potucj^imus Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. 3. Ed. [vet, Schlegel. et ant. ac Ven.] Brix. Med. Arg. Long. Lamb. 
Schot. Boecl. Bos. 1. Patav. — 2 Plcerumque et postea nanque Ed. Brix. [nan- 
que etiam Ed. antiq. et Ven.]— 3 JEque.stri Ed, Med. — 4 Divi filii Ms. Men- 

NOTiE 

merco,Num£E Regis filio, natos fuisse " Est etiam liber, Greece conftctus] 

scribit. Unde TLniilii dicti sunt et De hoc a principio in Attico. 
Mamertiui. y Divi [Julii] filii] luserenduni est, 



068 CORMGLII NEPOTIS 

ante familiaritatem ejus esset conseciitns^ nulla^ alia re, 
quam elegantia vitae, qua^ ceteros ceperat principes civi- 
tatis, dignitate pari, fortuna hurailiore.* Tanta enira pro- 
speritas Caesarem? eum est consecuta, nt nihil ei non tri- 
buerit'° fortuna, quod cuiquara ante detulerit;" et conci- 
liarit, quod nemo adhuc civis Romanus quivit consequi.'* 
Nata est autem'^ Attico neptis ex Agrippa,^ cui virginem 



dos. Gif. Leid. 2. Voss. 3. Ed. Med. Gebh. Heus. [Ith. Heinr.] diwi [I. divi] 
filii Ed. Brix. [duci filii Ed. vet. Schleg. et antiq. Julii iincis inclus. in Ed. 
Bos. 2. Stav. Harl. Biem. Tzschiick. Ricklefs.] Unci absunt ab Ed. [Ven.] 
Arg. Long. Lamb. Schot. Boecl. Keucli. Bos. 1. Patav. [Wetz. Schmied.] — 
5 Consequutus Brix. ubique [et ant.]— 6 Ulla alia Ed. Rencli. operarum er- 
rore, [qui sublatus est et editum vvlla alia in iterata edit. Hafniensi a. 1776.] 
— 7 Qua Ms. Voss. 3. et mox ceperat abest ab Ed. Brix. [et ant. ac vet. 
Schleg. caperat Ed. Ven.]— 8 Humiliores Ms. Mendos. [Leid. Voss. 1. 3. Ed. 
Ven. Long. Jens. epp. Cic. ap. Schlegel.] humiliores anteibat Ed. Brix. [vet. 
Schleg. qui probat, et antiq. nee Schmied. illam lectionem in nota et in 
Lexic. Corn. p. 81. sqq. omnino rejicit, atque verba qua... anteibat referendo 
ad Augustum, quern omnes illius aetatis laudare solebant, ita intelligit, Atti- 

cum consecutum esse Augnsti familiaritatem elegantia vitap, qua Augustus 
omnes superabat superiores iniperatores dignitate pares, at fortuna humi- 
liores, h. e. baud aeque fclices ; atque Nepotem, cum scripsisset humiliores 
fortuna, transiisse ad laudem et divinam felicitatem Augusti, omnia, quae nul- 

lus adhuc Romanus nactus esset, consecuti. At Wetzel, (uti jam Bosius 
sensit,) humiliores, si etiam ante esset pares, se probaturum esse, profitetur.] 

— 9 Ita Ms. Leid. 2. [Ed. Bos. Brem. Harl. Ricklefs. Casarem est consecuta 

Ed. Ven. omisso pionomine eum. Atque] cum abest ab Ed. Arg. Long. Lamb. 

Gebh. Boecl. Keuch. Heus. Patav. [Ith. Wetz. Tzschuck. Heinr. Bipont. 

Schmied. Paufl.] Ccesarum eum Ms. Mendos. Gif. Ed. Brix. [vet. Schlegel. et 

antiq.] Casarum caussa est sequuius Ms. Voss. 3. Ccesarum est eum cons. Ed. 

Med. Casarem nncis inclusenint Heusing. [Stav. Tzschuck. 1. v. Tzschuck. 

ad ed. 2. et Harl.]— 10 Tribuere Ed. Gebh. [Iribueret Ed. Ven. Long.] — 

11 TuleritEd. Brix. [antiq. et vet. Schlegel.]— 12 Sic Ms. Leid. 1. [Ed. Jens. 

cnm epp. Cic. Venet. 1470. ap. Schlegel. Bos. Stav. Harl. Tzschuck. Brem. 

Wetz. (qui tamen locum interpolatum esse suspicatur,) Ricklefs. Heinr. qui 

comprobat Bosii judicium atque interpretationem.] Sed quam ciris R. quiv. 

conseq. Ms. Gif. Leid. 2. Ed. Med. [quod Civis romang ^uti coscq.Ed.Ven.'] 

Ab Ed. [vet. Schleg. et antiq.] Brix. absunt ista verba omnino : quod civis 
Rom. quivit consequiEd. Med. Arg. Long. Lamb. Scliot. Gebh. Boecl. Keuch. 
Heus. [Bipont. Ith. Schmied. Paufl. Heusing. ad Atticum omnia refert, et 
plura mutat,ant aliter explicat, repugnante tamen Staver. ad ed. 3. cui vero 
totns locus est suspectus.] — 13 Sic Ms, Mendos. Ed. [antiq.] Brix. Med. Arg. 
Par. Lamb. Schot. Boecl. Keuch. Bos. 2. Heus. [Stav. 3. Itii. Wetz. Schmied. 
Heinr. Bipont. Paufl. Sed nata autem est Ed. Ven. Long. Bos. 1. Stav. 1. 2. 

NOTiE 

Julii, qui Augustus est. Suetonius in Tiberio cap. 7. Hanc 

^ Nata est autem Attico neptis ex tamen Tacitus Vipsaniam vocat. 
Agrijppa] Hanc Agrippinam vocat 



XXV. ATTICUS, CAP. 20. 369 

filiam collocarat.'* Hanc Cassar, vix anniculam," '^ Tiberio 
Claudio Neroni, DrUvsilla'^ nato,* privigno suo, despondit : 
quae conjunction^ necessitudinem eorum sanxit,'' familiarita- 
tem'^ reddidit frequentiorem. 

20. Quamvis ante haec sponsalia non solum, cum* ab urbe 
abesset,* nunquam ad suorum quenquam literas' misit, quin 
Attico mitteret/ quid ageret, inprimis'*^ quid legeret ; quibus- 
que^ in locis, et quamdiu esset moraturus ; sed etiam* cum 
esset in urbe, et propter suas infinitas occupationes minus 
saepe, quam vellet, Attico frueretur, nuUus dies tamentemere 
intercessit,^ quo non ad eum scriberet : cum modo aliquid^ do 
aiitiquitate ab eo requireret; modo aliquam ei quaestionem 

" Vix annum habentem. 



Harl. Tzsch. 1. 2. Wetz. Ricklefs.]— 14 ItaMs. Leid. 2. Voss. I. 3. Mendos. 
Gif. Ed. Brix. Par. Keuch. [antiq. Lamb. Bos. Stav. Heus. et seqq.] Sed 
cuUocavit Ed. [Yen. Long.] Gebh. — 15 Amiclam Ms. Voss. 3. Statim Ti/^mo 
aberat a Ms. Voss. 3. [Ed. antiq. et vet. Schleg. Brix. Paris. T. Claud. Ed. 
Ven. Long, et Gryph.] — 16 Drusilia Ms. Voss. 1. 3. Drusila Ed. Med. Arg, — 
17 Convinctio Ed. Med. — 18 Sansit,fam. Ms. Voss. 1. sic oMxit, ut /am. Ms. 
Medic, [sanxit: familiaritudinem Ed. autiq. et vet. ap. Schleg.] 

1 Quia Ms. Voss. 3. — 2 Esset Ms. Mendos. Voss. 3. Ed. Brix. [vet. ap. 
Schleg. et antiq.] — 3 Lifteris Ms. Voss. 3. Statira misit cum Ms. Leid. 2.— 
4 Ageret inprimis : quid Ms. Mendos. Ed. Rom. Brix. [Ven. Par. Long. 
Gryph.] — 5 Quibus F.d. Hens. [Ith. Bipont. Heinr. Schmied. Paufl. quibusve 
Ed. Wetz.] — 6 Ita qnoque Ms. Voss. 1. 3. Leid. 2. Mendos. [Ed. antiq. Lamb. 
Bos. Stav. Heus. et seqq.] At sed et Ed. [Ven. Long.] Gebh. Reach. Patav, 
— 7 Nulla dies tamen interc. Ms. Mendos. nullus dies temere ititerc. Ms. Rom. 
Ed. Gebh. Keuch. Patav. \nuUus dies temere intercesserit Ed. Ven. Long.] 
nullus dies tamen temtre intercesserit Ms. Voss. 1. Ed. Med. Arg. nullus dies ta- 
men intercesserit Ms. Voss. 3. Ed. Brix. [antiq. et vet. ap. Schlegel. Atque 
ita modo temere modo tameii vel omissum est vel servatum. Ita quoque mnlti 
libri exhibent intercesserit, quod quideni, tanquara modeste et dubitanter 
affirmantis foret indicium, cum Hensing. quern consule.s, Tzschuckius et al. 
baud aspernantur, neqne tamen in textum recipere andent. Hi euini, ut 
Lamb. Bos. Stav. et seqq. ediderunt null, dies tam. temere intercessit.^ — 8 Quo 
non nliquid Ms. Mendos. Ed. Rom. Brix. [antiq. et vet. Schlegel. qui id pro- 
bat,] Med. Arg. Lamb. Schot. Gebh. Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. quo ali- 
quid Ed. [Ven.] Long. Sed cum (aut quum) Ms. Leid. 1. Ed. Bos. 2. [Stdv. et 

NOT/E 

a Tiberio Claudio Neroni, DrusiUa *> Necessitudinem eorum sanxit] Qui- 

nato} Is Tiberius Imperator fuit, et dam legunt auxit, quia jam Caesarem 

successor August! Caesaris, et privig- inter et Atticum necessitudo erat, 

nud ejus: Drusilia vero dicta est, quae quae hac aiRnitate adaucta est. 
et Livia Imperatrix, et uxor ejusdem *= Quin Altico mitteref] Id est, scri- 

Augusti, nee non Tiberii mater. beret, seu nuntiaret. 

Delph, el Var. Clas. Nep. 2 A 



370 CORNEf.II NEPOTIS 

poeticam' proponeret; interdum jocans ejus verbosiores 
eliceret'° epistolas. Ex quo accidit, cum aedes" Jovis 
Feretrii, in Capitolio*' ab'* Romulo constituta, vetustate 
atque incuria detecta prolaberetur,'^ ut, Attici admonitu,'''^ 
Caesar earn reficiendam curaret. Neque vero ab M. An- 
tonio'^ minus absens literis colebatur : adeo, ut accurate ille 
ex ultimis teriis,'^® quid ageret, quid curae'7 sibi haberet, 
certiorem faceret'* Atticum. Hoc quale sit, facilius existi- 
mabit is, qui judicare poterit, quantae sit sapientiae, eorum 
retinere usum benevolentiamque,'' inter quos raaximarum 
rerum non solum aemulatio, sed obtrectatio tanta intercede- 
bat, quantara*° fuit incidere^' necesse inter Caesarera atque 



seqq. recentt.] — 9 Petitam (1. peticam, ut cap. 18.) Ms. Voss. 3. aliq. qucest. 
poet, ei prop, Ed, [Ven. Long.] Gebli. Keiicli. Patav. — 10 Ediceret Ed. Biix. 
—11 ^dis Ms. Mendos. Ed. Brix. Med. Aig. recte. [edis Ed. ant.]— 12 Sic 
etiam Ms. Mendos. Sed a Romulo Ed. Brix. [antiq.] Statim constituta; Ms. 
Mendos. Ed. Brix. — 13 Tecta prolaherentur Ms. Mendos. Ed. Brix. [vet. 
Scldeg. et ant. in qua etiam in curia divisim est excusum.] tecta probarentur 
Ms. Voss. 3. — 14 Sic Ed. Rom. Paris. [Ven. Long.] Patav. Heus. Stav. 
[Harl. et a).] Sed amnionitu Ms. Voss. 1. Ed. [antiq.] Med. Arg. Lamb. 
Scliot. Boecl. Keuch. Bos. monitu Ms. Voss. 3. — 15 Sic etiam Ms. Leid. 2. 
Mendos. Ed. Brix. [ant. Lamb. Bos. Stav. Heus. et seqq.] o M. Ant, Ed. 
[Ven. Long.] Gebh. In Ms. Voss. 3. erat vobat M. Antonus. Mox colebantur 
RIs. Leid. 2. cokbant Ed. Keuch. vitiose. — 16 Exul eum litteris Ms. Leid. 2. 
Voss. 1. Ed. Rom. Med. Arg. [Ven.] exul turn its terns Ms. Mendos. Ed. Brix. 
cxul turn his terr is Ms. Voss, 3. Ed. Paris. Long. Lamb. Scliot. Gryph. Boecl. 
Bos. 1. Kench. Patav. Amstel. [exuUum iis terris, quid ageret curce sibi haberet, 
certiorem facere Ailicum Ed. vet. Schleg. et ant. in qua tamen editum est 
.„cure.,.cerciorem. add. Staver. ad ed. 3.] — 17 Ageret, curat Ms. Mendos. Voss. 
S.Ed. [vet. et ant.] Brix. Heus. [Bipont. Ith. Heinr. Wetz. Schmied. sed 
ogerct, quid curai Ed. Ven. Long. Lamb. Bos. Stav. Harl. Ricklefs. Paufl. 
Brem. Tzscliuck. qui contra Heusing. bene tuetur quid euro;, quia, ut ait, sta- 
dium et cura vocabulo accwrate declaratur, amicitia et conjunctio ex argumen- 
tis epistolanim probatur.] — 18 Facere Ms. Mendos. Ed. Brix. [ant. et vet.] 
Heus. [et qui eum supra sunt secuti, sed faceret Ed. Ven, Long. Lamb. Bos. 
Stav. et alii, liunc secuti et antea nominati.]— 19 Benivol. Ed. Brix. [antiq. et 
Ven.] Med. Arg. Lamb. Schot. Gebh. ubique. Statim intra quos Ed. Brix. 
[antiq. et vet. Schlegel.] in quos Ed. Med.— 20 Quantu Ed, Arg, [quanta Ed. 
vet. Schleg. et ant.]— 21 Sic Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Rom. 

NOTiE 

•^ Cum a:des Jovis Feretrii, in Capi- fines designavit, et sub nomine Jovis 

lolio] Hoc templum a Romulo condi- Feretrii construxit. 

turn fuit, ex spoliis hostium ; sic die- e Ex ulti7nis terris] Id est, ut inter- 

lum, teste Livio lib. 1. cpiia ho&tium pretatnr Manucius, ex jEgypto. Alii 

Kegc occiso, spolia ejus suspensa, fa- legunt, exul turn his terris ; quia hostis 

bncato ad id apte Ferctfo gercns, in jiidicatus Antonius Italia cesscrat : 

Capitoli'im asccndit, it ijus templi sed hauc Icctionem minus probo. 



XXV. ATTICUS, CAP. 21. 371 

AntoDium, cum se uterque principem non solum urbis 
Romae/* sed orbis teirarura esse cuperet. 

21. Tali modo cum septem et septuaginta' annos com- 
plesset/ atque ad extremara senectutem non minus digni- 
tate, quam gratia fortunaque, crevisset, (multas enim hsere- 
ditates^ nulla alia re, quam bonitate est^ consecutus,) tanta- 
que* prosperitate usus esset^ valetudinis, ut annos triginta 
medicina non indigulsset ; nactus est morbum, quern initio 
et ipse et medici contemserunt. Nam putarunt^ esse 
tenesmon :" 7 s cui remedia celeria faciliaque proponebantur. 
In hoc cum tres menses sine ullis doloribiis, praeterquam 
quos ex curatione capiebat, consumsisset ;^ subito tanta 
vis morbi in unum^ intestinum prorupit, ut extremo tem- 

• Existimarunt enim levem esse dissenteriam. 



Brix. [ant. et Ven.] Long. Lamb. [Bos. Stav. Heus. et seqq. Atque Heusing. 
hanc Icctionem contra Graevium, dubitaiitem, an Latine dicatnr incidit ob- 
trect. inter Coisarem et Anton, vindicat simili loco Quintil. I. O. lib. ii. c. 1. 
70. p. 977. ' Ut inter eos non forensem conteutioneni, sed studiosani dispu- 
tationem crederes incidisse.'] Sed intercedere Ed. Gebh. Gryph. et al. ap. 
Hensing.— 22 Sic Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Med. Gebh. [Bos. 
Sed Romance Ed. ant. et Ven. Long. Lamb. Stav. Heus. et seqq.] 

1 Sexaginta Ms. Mendos. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. [vet. Sclileg. et ant.] 
Brix. VH. et LXX. Ed. Med. Arg. Lambin.— 2 Sic Ed. Brix. Arg.ubiqne 
[Ven.] ■A\nhered.—Z Est abest a Ms. Leid. Voss. 1. 3. Ed. Brix. Med. [an- 
tiq. etVen.] Arg. Long. Gebh. — 4 Nunquam Ms. Leid. 2. — 5 Est valet. Ms. 
Mendos. Voss. 1. 3. [Ed, Long.] est valitudin. Ed. Brix. [ant. et Ven.] vali- 
tudin. Ed. Med. Statim ut aniies xxx. Ms. Mendos. ztt annis trig. Ms. Voss. 
1. 3. Ed. Brix. [ant. et Vep. in qua, ut in Ed. Long, excusnm est ajinis xxx.] 
Med. Arg. Gebh. Keuch. Heus. [Ith. Heinr. Paufl. Schmied. annos (supple 
per) rell.] Mox contempserunt Ed. Brix. [ant. et Ven. Long. Stav. 2.]— 6 Pu- 
tar Ed. Med. putare Ed. Arg.— 7 Tenesmon Ms. Gif. [Lamb. Bos. Gryph. 
Stav. 1. 2. Wetz. Schmied. Tzschuck. 2. Heinr. Paufl.] Sed tenasmon Ms. 
Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. [vet. Schleg. et ant. ac Ven.] Rom. Brix. Med. Arg. 
Long. [Ith. Heus. Stav. 3. Tzschuck. 1. Harl. Ricklefs.] revaaixhv Ms. 
Mendos. revefffiov Ed. Gebh. immo reireff/ubi' [ut Manut. ap. Hensing. et 
Celsus I. 18. diserte scribit, ' quod reivea-fxhv Graeci vocant.']— 8 Consumpsisset 
Ed. Brix. et al.— 9 {In imtim, uti Barth. conjiciebat, dedernnt Heusing. Ith. 
Ricklefs. Schmied. Heinr. et antea, notante Heusingero, Ed. Paris, et tinum 

aOTM 

f Cum seplem et septuaginta annos s Nam putarunt esse tenesmon] Hie 

complesset} Nimirum anno ab Urbe morbus est dysenteriae affinis, et ve- 

Condita 721. Cn. Doniitio et C. Sos- luti praenuntius; estque crebra et 

sio Coss. anno undecinio post mor- inanis voluntas egerendi, ut refert 

tern Ciceronis, ut dicetur postca. Piiu. Hist, Natur. lib. xxvui. 



372 CORNELII NEPOTIS 

pore per lumbos fistula putris eruperit.'° Atque hoc prius- 
quam" ei accideret, postquam in dies dolores accrescere, 
febremque" accessisse sensit, Agrippam generum ad se 
arcessiri'J jussit, ct cum eo L. Cornelium Balbum, Sextum- 
que Peducaeum.'+^ Hos ut venisse vidit, in cubitum in- 
nixus,'^ * Quantam/ inquit, * curam diligentiamque"^ in 
valetudine mea tuenda hoc tempore adhibuerim, cum vos 
testes'7 habeam, nihil necesse est'^ pluribus verbis com- 
memorare. Quibus quoniam, ut spero, satisfeci, me nihil 
reliqui fecisse,'? quod ad sanandum me pertineret, reliquum 



tnetnr quoque Tzschnclc. qui prseterea proruit conjicit pro proritpit.'] — 10 Fis- 
tulte puris eruperit Ms. Gif. [fistuk puris erumperent Ed. ant. et vet. Schlegel.] 
fistula: puris erumperet Ms. Mendos. (in quo ascripta hapc eraut : fistula; poris 
erumperent: a\. fistula pus erumperet: al. fistula putres eruperint,) Voss. 1. 
Brix. fistula puris (sic etiam Schoppii Mss. tres legunt) erumperet Ms. Voss. 
3. fistule puris eruperit Ms. Leid. 2. pus erumperet Ms. Medic, [quod pro- 
bavit Bos. et Schmied. in textum admisit pus eruperit. Heusing. quoque in 
nota lect. cod. Medic, et conjecturam Bosii praefert vulgatae. At unde ha- 
buerit, cod. Medic, exhibere eruperit, et id probasse Bosium, equideni nescio. 
Nam in Ed. 2. Bosii (uti repetitum est in ed. Slav, et Fisciier.) clare legi- 
tur erumperet.'] fistula putris ei'uperit Ed. Rom. [Ven.] Long, fistule pulris 
erumperent Ed. Med. fistula putris eruperent Ed. Arg. fistula pus se eruperit 
conjecit Oudendorp. ad Cjes. B. C. i. 8. Obss. misc. X. p. 103.— 11 Ita 
etiam Ms. Mendos. Ed. Rom. Brix. [ant. et Ven.] Long. [Lamb, (ubi tantum, 
uti in Ed. Ith., priits, guam commate distinctum legitur,) Bos. Stav. et seqq. 
Brem. autem verba atque hoc....accidcret, tanquam adulterina nncis inclusit. 
Sed Ricklefs, lacunam hie cum aliis suspicatus, post accideret stellulas, lacu- 
nae signa, posuit. Mox accederet Ed. Ven. pro accideret.'] — 12 Febresque Ms. 
Leid. 2. Ed. Rom. Brix. Med. Arg. [antiq. et Ven. Long.] Gebh. Gryph. 
Keuch.— 13 Arcessi Ms. Voss. 1. [Bos. 1. 2.] Sed accersi Ms. Mendos. Gif. 
Voss. 3. Ed. Brix. [antiq.] Schot. accessiri Ed. Med. Arg. accersiri Ed. 
Rom. [Ven.] Long, arcessiri Ms. Leid. 2. Ed. Gebh. Kench. Stav. Patav. 
[Heus. Ith. Wetz. Bipont. Harl. Ricklefs. Schmied. Heinr. v. supra ad x. 2. 
inter varr. lectt.] arcersi Ed. Lamb. Similis permutatio in libris scriptis et 
editis apud Justin, xviii. 2. 4. — 14 [Sex q; peduceu Ed. ant. Sextuq; peduceu 
Ed. Ven. peduceum etiam Ed. Long.] Sex. q. peduceum Ed. Brix. Med. Arg. 
—15 Sic Ms. Gif. Mendos. Medic. 2. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Rom. Paris. 
Brix. Med. [antiq. Bos. 2. Stav. Heus. et seqq.] Sed nixus Ed. Arg. [Ven. 
Long.] Lamb. Schot. Boecl. Bos. 1.— 16 Et diligent. Ed. Brix. [ant.] Mox 
valiludin. Ed. Brix. [antiq. et Ven.]— 17 Nos testes Ms. Voss. 1. 3.— 18 Ita 
Ms. Sav. Medic. 1. 2. Voss. 1. 2. Ed. Brix. Med. [ant. Bos. 2. Paris. Stav, 
Heus. et seqq.] Sed nihil opus est Ed. Arg. [Ven. Long.] Lamb. Boecl. 
Bos. I.Pat, nihil necesse Ms. Leid. 2. Mendos. Gif. Ed. Gebh. Keuch. — 
19 Sic Ms. Leid. 1. 2. Voss. 1. 3. Ed. Rom. [ant. et Ven.] Brix. Med. Arg. 

NOT^E 

h L. Cornelium Balbum, Sextumque tate in periculum vocaretur, Cicero 
Peducceum] Attici familiarissimos, defendit, cujus extat orafio. Alter 
quorum alter, scilicet Balbus, genere vero praetor fuit. 
Gaditanus erat, qucm, cum dc civi- 



XXV. ATTICUS, CAP. 22. 373 

est, ut egomct*° mihi consulam. Id vos ignorare nolui.*' 
Nam mihi stat, alere morbum desinere.' Namque** his 
diebus quicquid cibi potionisque sumsi, ita produxi vitam, 
ut auxerim dolores sine spe salutis. Quare a vobis peto 
primum, ut consilium probetis meum ; deinde, ne frustra 
debortando conemini.' *5 

22. Hac oratione habita, tanta constantia' vocis atque 
Yultus/ ut non ex vita, sed ex domo in domum videretur 
migrare, cum quidem Agrippa eum flens, atque osculans,* 
oraret atque obsecraret, ne ad id,''- quod natura cogeret,* 
ipse quoque acceleraret f et quoniam turn quoque posset 
teraporibus superesse,^ se sibi suisque reservaret ; preces 
ejus taciturna sua obstinatione depressit.^J Sic cum bi- 

'' Et qvia tunc etiam aliquamdia mtam prodwere posset. 



Long. Gebh. [Bos. 2. Stav. (cui tamen totiis locus est suspectiis,) Heus. et 
seqq.] Sed nihil reliquifeci Ed. Lamb. Schot. nihilque reliquifeci Ed. Boecl. 
Keucli. Bos. 1. Patav.— 20 Et egomet pro ut egometM?,. Leid. 2.— 21 Vos.... 
uoiui Ed. Med.— 22 Naque Ed. Brix. [Veu.] Turn quicquid Ed. Biix. etaL 
Statim cibi potionisque sumpsi Ms. Mendos. Voss. 1. 3. Ed. Biix, [vet. ap. 
Schleg. et ant. (nbi tantum scriptum est pocionisque,) Paris, (ap. Reusing.) 
cibi potionisque sumsi Ed. Tzschiick. Harl. In reliquis libris deest potionisque.] 
— 23 Dehortando impedire conemini Ms. Leid. 2. 

1 Constancia Ed. Med. — 2 Vultus fuit Ed. Brix. Par.— 3 Obsecrans Ms. 
Schopp. qui mox omittit verba, atque obsecraret. — 4 Ita Ms. Leid. 1. 2. Voss. 
3. Ed. RoiD. [antiq. et Ven.] Brix. Med. Arg. Long. [Bos. 2. Stav. Heus. 
Wetz. Harl. Tzsch. Bipont. Ricklefs. Panfl.] Sed ne id Ed. Lamb. Schot. 
Boecl. Bos. 1. [Schmied. Ante sequeus voc. quod supple ad.] — 5 Coegerat 
Ed. Brix. [vet. apud Schlegel. qui probat, et ant. Sed cogeret Ed. epist. 
Cicer. Jenson. 1470. Ven. et rell.]— 6 Sibi acceleraret Ed. Brix. [vet. ap. 
Schleg. qui huie lectioni favet ; it. Ed. ant. cum epp. Cic. ad Attic, et ant. 
CTim Phitarchi vitis Latine versis, ac Ven.] Arg. Long. Lamb. Schot. Gebh. 
Boecl. Keuch. Bos. 1. Patav. Heus. [qui in longa nota vindicat probatqne 
sibi, quem dativ. casum h. 1. esse incommodi judicat, provocatque ad Sanctii 
Minerv. ii. c. 4. et ad Perizon. ad ilium loc. nr. 5. p. i82. Denique sibi acce- 
lerare ad aliquid interpretatur, cum maximo malo exitioque suo accelerare : 
Ed- Bipont. Ith. Wetz. et in ind. Bos. c'ltntur accelerare sibi aliquid :} sibi ac- 
celleraret Ed. Med. [sed sibi omittunt codd., uti videtur, Staveriaiii, Ed. Bos. 
2. Stav. (qui contra Heusing. disputans dubitat, num dici possit ad aliquid 
sibi accelerare; nee Schmied. in Lexic. Corn. p. 83. sq. illam formulam conco- 
quere poterat, aut legendum putarat, et in ed. sua rescripsit, ne id,...ipse 
quoque sibi acceleraret,) Harl. Brem. Ricklefs. Heinr. Paufl. et Tzschuck. qui 
bene animadvertit, si rhsibi addatur,durius istud ud aute id debere abesse.] — 
7 Ita etiam Ms. Leid. 2. Voss. 1. 3. Ed. Brix. [antiq. et Veu.] Med. Arg. 

NOTiE 

' Mihi stat, alere merbum desinerel i Preces ejus tacilurna sua obstina- 
Cibum sumendo, et vitam proro- tione depressil] In aliis, compressit, 
gaudo. quod idem videtur atque cohibuit. 



374 CORN. NEPOTIS XXV, ATTICUS, CAP. 22. 

duum^ cibo se abstinuisset, subito febris^ decessit, Icvior- 
que'° morbus" esse ccepit. Tamen propositum nihilo secius 
peregit. Itaque die quinto post, quam id consilium inie- 
rat, pridie Kalend. Aprilis,'^ Cn. Domitio,'' C. Sosio Coss. 
decessit. Elatus est in lecticuia,'' ut ipse praescripserat,'* 
sine ullapompa funeris,' comitantibus omnibus bonis, maxi- 
ma vulgi frequentia. Sepultus est juxta viam Appiam,™ 
ad quintum lapidem," in monumento Q. Cascilii,'^ avunculi 
sui. 



Long. [Bos. 2. Stav. Hens, et seqq.] Sed compressit "Ed. Lamb. Scliot. Boecl. 
KcHch, Bos. 1. — 8 Biduo Ed. Keuch. Mox abstinuisset oinisso t<^ se Ms. 
Ernst.— Febri Ed. Brix. [vet. ap. Schlegel. et ant. ac V^en.] — 10 Leviorque 
....decessit abeiant a Ms. Mendos. Ed. Brix. [vetusta ap. Schleg. et antiq.] 
Aberant etiani ab Ms. Voss. 3. inde a rif leviorque ad verba C. Sosio. [Sed 
totiis locus servatiis est in Ed. Jens. 1470. cum epist. Cicer. ac Ven. et rell.] 
— 11 Moribus Ms. Voss. 1. Idem dein secus loco secius. — 12 Aprileis Ed. 
Schot. — 13 In Domitio Ms. Voss. 1. Gn. Domicio Ed. Med. Arg. Mox Sisio 
Ed. Boecl. — 14 Prescripser. Ed. Arg. [antiq. pscripser. Ed, Ven.] Post ad 
quinctum Ed. Gebh. [apiam ad Aquintum Ed. ant. ppm ad Aquint. Ed. vet. 
Schleg.] — 15 Cecilii Ed. Brix. Med. Arg. [ant. et Ven.] — In Ed. Arg. extre- 
ma hac vita additur : TELOS. [In Ed, Ven. FINIS.] 

NOT.E 

Sicut, OS alicni comprimere ; empe- Quam Appius Claudius Consul lapi- 

cher de purler quelqu'un. dibus stravit, juxta quam celebriora 

^ Elatus est in lecticula] Honestioris erantRomanorumsepulcra : videCic. 

conditionis mortui lectica hexaphoro in Milone, 

efferebantur : at inferioris sortis san- " Ad quintum lapidetn] Nam tunc 

dapila, cui subjuncti homines quatuor. temporis in urbe sepeliri vetitum lege 

Vide Martialeni, lib, viii. duodecira Tabularuni ; quam legem 

* Sine ulla pompa funeris] Sic Taci- his verbis refcrt Cic. ii, de Legibus : 

tus Annal. in. ' fuerunt qui funeris ' Hominem mortuura in urbe ne sc- 

pnblici ponipam requirerent.' pelito, neve urito.' 

'" Sepultus est juxta viam Appiam] 



CORNELII NEPOTIS 

FRAGMENTA 

QVJE REPERIRI POTUERUNT OMNIA 

ANDREiE SCHOTTI 

STUDIO COLLECTA. 



CHRONMCORUM LIB. I. 



I, De Homeio et Hesiodo inter omnes fere scriptores 
constitit, utriiraque ante Romam conditam vixisse, ut Cor- 
nelius Nepos in primo Clironicorum de Horaero dixit, annis 
circiter centum et sexaorinta.* A. Gell. N. J. xvii. 21. 3. 



NOT;E 



* Annis circiter centum et sexagintd] 
Honierum et Hesiodutn vixisse longe 
ante conditam Romam patet ex his 
Gellii verbis : ' De Homero et He- 
siodo inter omnes fere constitit, 
iitrtiraque ante Romam conditam 
vixisse, Silviis Albaj regnantibus, an- 
nis post belliim Trojanum plus c. et 
i.x. ante Romam autem conditam, 
ut Corn. Nepos in primo Chronicorum 
de Homero dixit, annis circiter c. et 
Lx.' Porro Homerum &pi<TTov koX 
flfidroTOf rwv iron]TS>y vocat Plato. 



Vide Herodotum, qui vitam ejus scrip- 
sit. Prajterea Solinus cum Nepote cou- 
sentit in eo annorum numero, quibus 
suffragantur fere omnes Latini scrip- 
tores, ex quorum prasertim numero 
sunt Plin. lib. vii. 16. qui scribebat 
anno Urbis octogentesimo trigesimo : 
Juvenalis, qui scripsit ab initio Im- 
perii Nervae, post Plinium circiter 
20. annis : et Velleius Paterculus, 
qui annos fere nongentos et quinqua- 
ginta ante ipsius aetateni floruisse Ho- 
merum tradit, lib. i. 5. Sod longe 



376 



CORNELII NEPOTIS 



Nepoti et Lutatio Romam placet conditam Olympiadis 
septimaj anno secundo.'' Solin. Polyh. c. 1. ed. Salm. 

Archilochum*^ Nepos Cornelias tradit Tullo.Hostilio Ro- 
mae regnante jam tunc poematis clarum et nobilem. A. 
Cell. N.A XVII. 21.8. 

M. Manlius Romae, qui Gallos* in obsidione Capitolii 
obrepentes per ardua depulerat, convictus est consilium de 
regno occupando iniisse : damnatusque capitis, e saxo 
Tarpeio, ut M. Varro ait, praeceps datus est : ut Cornelius 
autem Nepos scriptum reliquit, verberando necatus est. 
Gell. ibid. 

Alexander Magnus Pellae oritur,* ut Nepos edidit, M. 
Fabio Ambusto, Tito Quintio Capitolino Coss. post Ro- 



NOT^ 



major est discordia ea de re inter 
scriptores Graecos : alii enim belli 
Trojani temporibus vixisse aiunt: 
alii c. annis abfuisse a Troicis tem- 
poribus : alii c. qnadraginta: alii 
etiam c. sexaginta octo, ut Herodo- 
tus, qui ejus vitam scripsit, ut supra 
diximus. Sed malim cum scriptori- 
bus Latinis sequi ApoUodorum Athe- 
niensem, qui anno centesimo migra- 
tionis lonicae floruisse ait, quod re- 
cidit in eum annum quem astrnimus, 
* Olympiadis septhna anno secundo] 
AnDoprinio,non secundo, Olympiadis 
septimae conditam fuisse testari vide- 
tur Solinus cap. 11. Iiis verbis : 'Qua- 
propter cum octingentesimo prinio 
anno Urbis conditze ducentesima sep- 
tima Olympias computetur, par est 
Romam septimae Olympiadis anno 
prtmo crcdi conditam.' £t Diony- 
fcius lib. I. Jomandes simpliciter sep- 
timam dicit, non expresso anno. 
Alii aliter censent. Hanc conditant 
fuisse ipsis Palilibos, id est, xi. Kal. 
Maii, Sole in Tauro, Luna in Libra 
constitntis, quidam scriptores prodi- 
derunt : quo sensu intelligenda sunt 
ista Ciceronis verba, de Divin, lib. ir. 
98. * Taruntius Romam, cum esset in 



Jugo Luna, natam esse dicebat.' 

* Archilochuni] De tempore quo 
visit Archilochus scriptores non con- 
sentiunt. Cicero eum regnante Ro- 
mulo vixisse refert, id est, quadra- 
ginta quatuor, aut circiter annos ante 
tenipus a Nepotedesignatum. Porro 
eum clarissimum Poetam fuisse patet 
praesertim ex his Paterculi verbis : 
' Neque quenquam alium, cujus ope- 
ris primus auctor fuerit, in eo per- 
fectissimum, praeter Homerum et 
Arcliilocbum, reperiemus.' 

^ M. Manlius Roma, qui Gallos, ifc] 
Is postea ob defensum Capitolium 
Capitolinus dictus est, et domuni in 
Capitolio publice accepit. Hunc ta- 
men aifectatae tyrannidis postea dam- 
Datum e rupe Tarpeia praeclpitem 
dederunt, domus diruta, et bona ejus 
publicata. Auctor de viris Illustri- 
bus. Hunc non praecipitcm datum, 
sed verberibus necatura refert Ne- 
pos. 

^ Alexander Magnus Pella oritur, Sfe.'] 
PellaRegni Macedonum Urbs prima- 
ria fuit; ad flumen Erigona, juxta 
Tbessalonicum Sinum : unde Alexan- 
der Pellsws dicitur. Juvenalis : * Uuu.s 
Pellaeo juveni non sufl&cit orbis.' 



FRAGMENTA IT. 377 

mam conditara anno trecentesimo octogesimo quinto. So- 
lin. Polyh. c. 40. (43.) 

P. Terentias maxime familiariter^ vixit cum Scipione 
Africano, et C. Lselio, &c. quamvis Cornelius Nepos omnes 
aequales fuisse tradat. Donatus s. Suet, in Vita Terentii : 
[sed V. Wetzel.] 

[Minucius Felix c. 22. scit hoc Nepos et Cassius in histo- 
ria. Fisch.'] 

iNepotis liber de historicis : v. Dion. 3. Fisch.} 

[Conf. Tertull. Jpolog. X.p. 111. Haverc. s. p. 31. vol. 5. 
Semler. Fischer.'\ 

[Catulli versicc. ap. V. D. ad J. Gellium, vii. 18. Fischer.] 

\_Hieronym. Euseb. Chron. Can. p. lOG. Seal, et, ut ait, 
Cornelius Nepos, &c. Fisch.] 

[Lactant. i. 13. 8. Latini Nepos. Fischer. Ad Lactantii 
loc. Nepotem citari in Ckronicorum libris, in nota observat 
Cellar.] 

CORNELII NEPOTIS EXEMPLORUM 

LIU. II. 

II. A VIRGIN E Vestalers Fl. Charisius lib. i. Grammat. 
[p. 119. ed. Putsch.] 

LIB. V. 

Cornelius autera Nepos et in libro exemplorum quinto 
id quoque Uteris mandavit, multis in Senatu placuisse,'' ut 
ii, qui redire nollent, datis custodibus ad Hannibalem de- 

SOTJE 

f p. Terentius maxime familiariter, e A virgine Vestale] "Virgines Ves- 

^c,J Vide Cic. in Laelio, ubi Teren- tales, Vestae Deae sacris, perpetaique 

tiura familiarem snuna vocat Laeliiis. ignis ciistodiae ilicatas, nemo nescit. 

Quis porro Terentium ignorat ? om- De iis vide Plutai chum in Numa. 

niura Poetarum comicorum disertissi- *> Multis in Senatu pUtcuisse, ^c] Fi- 

mnm, et purioiis Lalinitatis amanlis- dem et hostibus nostris datam ser- 

simum, naiione Afruni, patria Car- vaie tcnemur : qua de re vide Cic. 

tbaginiensem. offic. i. 



378 CORNELII NEPOTIS 

(lucerentur, sed earn sententiam numero plurium, quibus id 
non videretur, superatam ; eos tamen, qui ad Hannibalem 
non redissent, usque adeo intestabiles invisosque fuisse, ut 
taedium vitae ceperint, necemque sibi consciverint. A. Gel- 
lius N. A. VII. 18. 11. 



CORNELII NEPOTIS ILLUSTRIUM VIRORUM 

LIB. II. 

111. SuBiNDE. Sosipater Charis. I. \i,p. 195. ed. Futschii. 

LIB. XV. 

Harum partum.' Ibid. p. 114. 

LIB. XVI. 

A fratre patruele. Ibid. p. 113. 

INCERTA QUO LIBRO VIRORUM ILLUSTRIUM 

POSITA. 

C/ARTHAGo antea speciem habui